Supreme Court dismisses appeal on alimony dispute, rejecting procedural and substantive arguments regarding child support amounts.

Απόφαση 424 / 2021 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 424/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Λέκκα Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Καγκάνη, Αλτάνα Κοκκοβού - Εισηγήτρια, Αγγελική Τζαβάρα και Θωμά Γκατζογιάννη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 15 Οκτωβρίου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Ι.-Γ. Ν. του Α., 2) Θ. Ν. του Α., κατοίκων …, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Όλγα Τσιάρα με δήλωση κατ’ άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Α. Ν. του Γ., κατοίκου …, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γρηγόριο Εδιρνέλη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 08.01.2014 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 15189/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2405/2015 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 04.08.2016 αίτησή τους και τους από 10.09.2018 πρόσθετους λόγους αυτής.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και των πρόσθετων λόγων αυτής και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

[I] Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων, εκδοθείσα κατά την ειδική διαδικασία του άρθρου 681Β ΚΠολΔ, υπ’ αριθ. 2405/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, το οποίο απέρριψε την από 10.10.2014 έφεση του αναιρεσίβλητου και την από 21.10.2014 έφεση των αναιρεσειόντων κατά της υπ’ αριθ. 15189/2014 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, η οποία είχε δεχθεί εν μέρει την από 17.04.2014 αγωγή των αναιρεσειόντων περί επιδίκασης διατροφής σ’ αυτούς από τον αναιρεσίβλητο. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ.1 ΚΠολΔ). Είναι συνεπώς παραδεκτή (αρθ. 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να εξεταστεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της ( άρθ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

[II] Κατά τη διάταξη του άρθρου 569 παρ. 2 ΚΠολΔ, οι πρόσθετοι λόγοι αναίρεσης ασκούνται με δικόγραφο, που κατατίθεται στη γραμματεία του Αρείου Πάγου τουλάχιστον τριάντα ημέρες πριν από τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης και αντίγραφο αυτού του δικογράφου κοινοποιείται στον αναιρεσίβλητο και τους λοιπούς διαδίκους πριν από την προθεσμία αυτή.

Κατά την αληθή έννοια της διάταξης αυτής, ως χρόνος συζήτησης της αναίρεσης, πριν από τον οποίο πρέπει να ασκηθούν οι πρόσθετοι λόγοι, θεωρείται η αρχικώς οριζόμενη δικάσιμος, κατά το άρθ. 568 παρ. 2 ΚΠολΔ και όχι τυχόν μεταγενέστερη δικάσιμος, η οποία έχει ορισθεί από το δικαστήριο ύστερα από, για οποιονδήποτε λόγο, ματαίωση ή αναβολή της συζήτησης της υπόθεσης, κατ’ άρθ. 575 ΚΠολΔ και επομένως η άσκηση των προσθέτων λόγων, μετά την αρχικά ορισθείσα δικάσιμο, συνεπάγεται το απαράδεκτο αυτών, με άμεση συνέπεια την απόρριψη τους, και κατ’ αυτεπάγγελτη έρευνα, σύμφωνα με το άρθρο 577 παρ. 1 και 2 ΚΠολΔ (ΟλΑΠ 123/1972, 654/1984, 143/1984).

Δεν έχει δε σημασία, αν είχε γίνει κλήτευση του αναιρεσίβλητου για την αρχική δικάσιμο, κατά την οποία η συζήτηση κηρύχθηκε απαράδεκτη, ματαιώθηκε ή αναβλήθηκε. Αντιθέτως, αν η συζήτηση κατά την αρχική δικάσιμο είχε γίνει με την επιμέλεια του αναιρεσίβλητου και δεν κλήθηκε εμπροθέσμως ο αναιρεσείων, ώστε να μπορέσει να τηρήσει την προθεσμία των 30 ημερών για την άσκηση των προσθέτων λόγων, τότε ο τελευταίος μπορεί να ζητήσει την επαναφορά των πραγμάτων στην προηγούμενη κατάσταση (ΑΠ 1239/2009, ΑΠ 1703/2007, ΑΠ 9/2004, ΑΠ 690/1992).

Στην προκείμενη περίπτωση από την επισκόπηση των εγγράφων της δικογραφίας προκύπτει ότι η από 04.08.2016 αίτηση για αναίρεση της υπ’ αριθ. 2405/2015 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης κατατέθηκε στις 04.08.2016 στη Γραμματεία του παραπάνω δικαστηρίου και προσδιορίστηκε από τον Πρόεδρο του Α1 Τμήματος του Αρείου Πάγου για να δικαστεί στις 04.12.2017. Κατά τη δικάσιμο εκείνη αναβλήθηκε η συζήτησή της με αίτημα των αναιρεσειόντων για τη δικάσιμο της 15.10.2018, που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας. Οι αναιρεσείοντες πολύ μετά την αρχικά ορισθείσα δικάσιμο (04.12.2017) για τη συζήτηση της υπόθεσης και συγκεκριμένα στις 12.09.2018 κατέθεσαν στη Γραμματεία του Αρείου Πάγου το από 10.09.2018 και με αριθ. κατ. 84/12-9-2018 δικόγραφο πρόσθετων λόγων. Επομένως, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη, οι άνω πρόσθετοι λόγοι πρέπει να απορριφθούν, κατ’ άρθρο 577 ΚΠολΔ, και αυτεπαγγέλτως ως απαράδεκτοι, απορριπτομένου του προβαλλομένου με τις έγγραφες προτάσεις των αναιρεσειόντων ισχυρισμού τους, ότι οι πρόσθετοι λόγοι ασκήθηκαν εμπροθέσμως, καθόσον για τη δικάσιμο της 04.12.2017, που είχε ορισθεί αρχικά και αναβλήθηκε για την αναφερόμενη στην αρχή της απόφασης (15.10.2018), δεν είχε κλητευθεί ο αναιρεσίβλητος.

[III] Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 11 περ γ’ του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα, που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Ο λόγος αυτός αναίρεσης ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν έλαβε υπόψη του υποστατά και αναλόγως έγκυρα αποδεικτικά μέσα που παραδεκτά επικαλέστηκε ο αναιρεσείων και νόμιμα προσκόμισε ο ίδιος ή οποιοδήποτε από τους λοιπούς διαδίκους (ΑΠ 70/2008, ΑΠ 222/2008), προς άμεση ή έμμεση απόδειξη ή ανταπόδειξη κρίσιμων γεγονότων ή λυσιτελών ισχυρισμών, δηλαδή νόμιμων ισχυρισμών που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης διαμορφώνοντας το διατακτικό της απόφασης (ΟλΑΠ 42/2002, ΑΠ 953/2005), το οποίο θα ήταν διαφορετικό χωρίς τη σχετική παράλειψη (ΑΠ 1874/2008), εφόσον βέβαια προτάθηκαν παραδεκτά στο δικαστήριο της ουσίας (πρωτοβάθμιο ή δευτεροβάθμιο).

Ωστόσο, στην προσβαλλόμενη απόφαση δεν είναι ανάγκη να γίνεται ειδική μνεία και χωριστή αξιολόγηση κάθε αποδεικτικού μέσου, αρκεί να γίνεται αδίστακτα βέβαιο από το όλο περιεχόμενο της απόφασης ότι συνεκτιμήθηκαν όλα τα αποδεικτικά μέσα, που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, έστω και αν στην απόφαση έχει γίνει ιδιαίτερη αναφορά σε ορισμένα μόνο από τα αποδεικτικά μέσα, επειδή θεωρήθηκαν μεγαλύτερης σημασίας κατά την ελεύθερη κρίση του δικαστηρίου (ΑΠ 22/2005, ΑΠ 1072-3/2005, ΑΠ 798/2010).

Έτσι, ο ανωτέρω λόγος απορρίπτεται ως κατ’ ουσίαν αβάσιμος, αν αποδεικνύεται από την απόφαση, ότι λήφθηκαν υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία προσκομίστηκαν και των οποίων έγινε επίκληση, αρκεί δε προς τούτο η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου (μάρτυρες, έγγραφα κλπ.), χωρίς ανάγκη ειδικής αξιολόγησης καθενός και χωρίς διάκριση από ποια αποδεικτικά μέσα προκύπτει άμεση και από ποια έμμεση απόδειξη.

Μη λήψη υπόψη, πάντως δεν συνάγεται από μόνο το γεγονός ότι μνημονεύονται στην απόφαση ορισμένα μόνο από τα προσκομισθέντα με επίκληση αποδεικτικά μέσα, όχι όμως και τα επίδικα (ΑΠ 1573/2006, ΑΠ 455/2014, ΑΠ 1072/2005). Εξάλλου, για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός αναίρεσης για μη λήψη υπόψη αποδεικτικών μέσων, που προσκομίστηκαν με επίκληση, πρέπει να εξειδικεύονται στο αναιρετήριο αυτά, να προσδιορίζεται το περιεχόμενό τους και το παραδεκτό της προσαγωγής τους, να αναφέρεται ότι έγινε επίκληση και προσκομιδή τους και να καθορίζεται ο συγκεκριμένος ουσιώδης ισχυρισμός, το βάσιμο ή αβάσιμο του οποίου θα αποδεικνύονταν με τα εν λόγω αποδεικτικά μέσα και οι λόγοι για τους οποίους ο ισχυρισμός αυτός ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης (ΑΠ 393/2018, ΑΠ 58/2008).

Στην προκειμένη περίπτωση οι αναιρεσείοντες με το μοναδικό λόγο του κυρίου δικογράφου της αίτησης αναίρεσης, προσάπτουν στην προσβαλλόμενη απόφαση την αιτίαση από τον αριθ. 11γ’ του άρθρου 559 ΚΠολΔ, όπως εκτιμάται, για το λόγο ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη τα πιο κάτω έγγραφα, που αυτοί επικαλέστηκαν και προσκόμισαν ενώπιον του, με αποτέλεσμα να απορρίψει την έφεσή τους και να επικυρώσει την πρωτόδικη απόφαση, η οποία είχε κάνει εν μέρει δεκτή την αγωγή τους, ενώ εάν τα ελάμβανε υπόψη θα κατέληγε στην παραδοχή εξολοκλήρου αυτής. Ειδικότερα αιτιώνται την προσβαλλόμενη, διότι δεν έλαβε υπόψη τα έγγραφα:

(Α) αυτά από τα οποία προέκυπτε η κατάσταση της υγείας του πρώτου αναιρεσείοντος και εντεύθεν η ανικανότητά του προς εργασία και συγκεκριμένα:

(1) το από 02.04.2002 σημείωμα του ΓΝΘ … για την αξιολόγηση των νοητικών ικανοτήτων του,

(2) την από 06.03.2007 και με αριθ. πρωτ. … γνωμάτευση του Κέντρου Διάγνωσης Αξιολόγησης και Υποστήριξης με τη διαπίστωση ότι πάσχει από διαταραχές ανάπτυξης και γενικευμένες μαθησιακές δυσκολίες,

(3) την από 06.03.2007 ιατρική γνωμάτευση του Διευθυντή της Κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου …,

(4) την με αριθ. πρωτ. …/2009 ψυχιατρική γνωμάτευση της Γ’ Ψυχιατρικής Κλινικής του ΠΓΝΘ …, με την οποία κρίθηκε ότι πάσχει από ψυχιατρική συνδρομή σε έδαφος οριακής νοημοσύνης,

(5) την με αριθ. …/2010 γνωμάτευση με την οποία διαπιστώνεται ποσοστό αναπηρίας πάνω από 67%,

(6) την με αριθ. πρωτ. …/2012 ψυχιατρική γνωμάτευση της Γ’ Ψυχιατρικής Κλινικής του ΠΓΝΘ … για τη φαρμακευτική αγωγή,

(7) την από 03.10.2013 ιατρική γνωμάτευση του προϊσταμένου Ιατρείου του ΕΟΠΥΥ … και

(8) ιατρικές εξετάσεις στις οποίες υποβάλλεται λόγω παχυσαρκίας, αναπνευστικών προβλημάτων και των υπολοίπων παρεπομένων σωματικών διαταραχών της ψυχικής νόσου•

(Β) αυτά από τα οποία προέκυπτε η κατάσταση της υγείας της δεύτερης αναιρεσείουσας και συγκεκριμένα:

(1) την από 07.01.2014 βεβαίωση του χειρουργού μαιευτήρα γυναικολόγου από την οποία προέκυπτε ότι πάσχει από σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και ότι χρήζει χρόνιας αγωγής και

(2) την από 08.01.2014 γνωμάτευση του ορθοδοντικού Σ. Κ. από την οποία προέκυπτε η αναγκαιότητα ορθοδοντικής θεραπείας•

(Γ) αυτά από τα οποία προέκυπταν οι δαπάνες διαβίωσης και των δύο αναιρεσειόντων και συγκεκριμένα:

(1) τους λογαριασμούς κινητής τηλεφωνίας,

(2) τις ενδεικτικές αποδείξεις λιανικής πώλησης για είδη διατροφής, ένδυσης και υπόδησης,

(3) τα έξοδα ασφάλισης του αυτοκινήτου της μητέρας τους, που χρησιμοποιούν για τις μετακινήσεις τους και τα έξοδα ναύλων για τη χρήση των μέσων μεταφοράς,

(4) τους αναλυτικούς πίνακες λειτουργικών εξόδων του διαμερίσματος, στο οποίο διαμένει ο πρώτος με τη μητέρα του,

(5) τους αναλυτικούς πίνακες λειτουργικών εξόδων του διαμερίσματος, όπου διαμένει η δεύτερη,

(6) τις αποδείξεις λιανικής πώλησης για φωτοτυπίες και γραφική ύλη, που ήταν αναγκαία για τις σπουδές τους•

(Δ) αυτά από τα οποία προέκυπταν οι δαπάνες για τις σπουδές της δεύτερης και συγκεκριμένα:

(1) την από … .02.2013 βεβαίωση σπουδών του Τμήματος Αγρονόμων Τοπογράφων και Τοπογράφων Μηχανικών του ΑΠΘ και

(2) την με αριθ. πρωτ. …/13-1-2013 βεβαίωση της χορήγησης μηνιαίας υποτροφίας ποσού 160 ευρώ, με παρακράτηση 30 ευρώ υπέρ ΔΟΥ για τους μήνες από Φεβρουάριο έως Νοέμβριο 2013•

(Ε) αυτά από τα οποία προέκυπτε η οικονομική κατάσταση της μητέρας τους και συγκεκριμένα:

(1) τις φορολογικές δηλώσεις και τα εκκαθαριστικά των τεσσάρων τελευταίων ετών, (2) την από 14.10.2013 ενημέρωση της ΔΕΔΔΗΕ σχετικά με τη διακοπή ηλεκτροδότησης λόγω ανεξόφλητων λογαριασμών,

(3) την με αριθ. πρωτ. …/17-5-2010 απόφαση διαγραφής της από τα μητρώα ανέργων του ΟΑΕΕ,

(4) την με αριθ. πρωτ. …/201/2013/108477 βεβαίωση εγγραφής της στα μητρώα ανέργων του ΟΑΕΔ από 14.06.2010 έως 13.08.2013,

(5) την με αριθ. 136/17-5-2010 βεβαίωση διακοπής εργασιών επιτηδευματία,

(6) τις από 30.01.2012 και 10.12.2013 περιλήψεις λογαριασμού της πιστωτικής κάρτας DINERS CLUB, τις από 10.01.2012 και 29.12.2013 περιλήψεις λογαριασμού της πιστωτικής κάρτας CITY BANK και τους από 02.09.2013, 03.09.2013 και 14.05.2013 πίνακες πληρωμών καταναλωτικού δανείου της EUROBANK και

(ΣΤ) αυτά από τα οποία προέκυπτε η περιουσιακή κατάσταση του αναιρεσίβλητου και συγκεκριμένα:

(1) το με αριθ. πρωτ. …/2-1-2014 πιστοποιητικό της Ζ’ ΔΟΥ …,

(2) τη δήλωση του Ε9 για την ιδιόκτητη κατοικία του στην …,

(3) την με αριθ. πρωτ. …/19-11-2013 βεβαίωση αποδοχών του από το ΑΠΘ και

(4) τις από 31.01.2009, 31.12.2010, 31.01.2011 και 31.01.2012 βεβαιώσεις του ΑΠΘ για τις αποδοχές του ως πρόσθετη αμοιβή από τη συμμετοχή του σε ερευνητικά ή άλλα προγράμματα.

[IV] Από την παραδεκτή, κατ’ άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει, ότι το Εφετείο δέχτηκε τα ακόλουθα:

«|Ο εναγόμενος και η Δ. Ρ., τέλεσαν νόμιμο γάμο την 11.03.1989, ο οποίος λύθηκε δυνάμει αμετάκλητης απόφασης, το έτος 1997, κατά τη διάρκεια του οποίου απέκτησαν δύο τέκνα, τον Ι.-Γ., που γεννήθηκε την 14.09.1989 και την Θ., που γεννήθηκε την 02.08.1990, ήδη ενάγοντες. Οι τελευταίοι, άσκησαν ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, την από 30.06.2013 και με αριθμό κατάθεσης 20562/2013 αίτησή τους για λήψη ασφαλιστικών μέτρων, που επιδόθηκε νόμιμα στον καθ’ ου και ήδη εναγόμενο, την 11.09.2013, με την οποία ζήτησαν να υποχρεωθεί προσωρινά σε καταβολή προς αυτούς μηνιαίας διατροφής, ύψους 500,00 ευρώ για τον καθένα. Επ’ αυτής εκδόθηκε η με αριθμό 25415/2013 απόφαση, που απέρριψε την αίτηση ως προς τον ενάγοντα και έκανε εν μέρει δεκτή αυτή ως προς την ενάγουσα, υποχρεώνοντας τον καθ’ ού και ήδη εναγόμενο, να της καταβάλει προσωρινά ως διατροφή, το ποσό των 300,00 ευρώ.

Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι ο ενάγων που, κατά το χρόνο συζήτησης της υπόθεσης ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, διένυε το εικοστό πέμπτο (25°) έτος της ηλικίας του, αντιμετωπίζει από μικρή ηλικία σοβαρό πρόβλημα υγείας. Ειδικότερα, το έτος 2002 διαγνώστηκε ότι η νοημοσύνη του ήταν στα κατώτερα φυσιολογικά όρια (Δ.Ν. 85) και ότι οι σχολικές του δυσκολίες οφείλονταν στο χαμηλό νοητικό του επίπεδο.

Το έτος 2007 ότι πάσχει από τριετίας από διαταραχές συμπεριφοράς και από εξαμήνου από κεφαλαλγίες και αϋπνίες. Τα έτη 2009, 2012 και 2013 ότι πάσχει από ψυχωσική συνδρομή σε έδαφος οριακής νοημοσύνης (Δ.Ν. 74). Επίσης, το έτος 2008, εξετασθείς από την επιτροπή του Α.Κ.Δ.Α.Υ. …, σε ηλικία 18,5 ετών κρίθηκε ότι αντιμετωπίζει μαθησιακές δυσκολίες που οφείλονται σε γενικότερη ψυχοσυναισθηματική επιβάρυνση.

Όπως αποτυπώνεται στην υπ’ αριθμ. πρωτ. …/6-5-2008 γνωμάτευση των συμμετεχόντων ειδικών στη διαδικασία διάγνωσης – αξιολόγησης, κατά την εξέτασή του μιλούσε γρήγορα και ακατάληπτα, είχε έμμονες ιδέες, που τις σημείωνε σε χαρτί κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης, καθώς και μικρή κατανόηση του κειμένου που διάβαζε, με την πρώτη ανάγνωση δεν συγκρατούσε τίποτε από το κείμενο, ενώ παρατηρήθηκαν διαταραχές στο περιεχόμενο και τη μορφή της σκέψης του.

Δυνάμει δε της με αριθμό πρωτ. …/2010 απόφασης της Α’ βάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής Ν. …, κρίθηκε ότι πάσχει από ψυχωσική συνδρομή υπό αγωγή, με ποσοστό αναπηρίας πάνω από 67%, ενώ με την με αριθμό πρωτ. …/2010 απόφαση της Διεύθυνσης Κοινωνικής Πρόνοιας της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης …, εγκρίθηκε η οικονομική ενίσχυσή του ως ατόμου με ειδικές ανάγκες βαριάς αναπηρίας, για το χρονικό διάστημα από 10.05.2010 έως 08.04.2013, ποσού 290,00 ευρώ μηνιαίως.

Επίσης, όπως προκύπτει από το με ημερομηνία 06.04.2015 έγγραφο της Διεύθυνσης Αναπηρίας και Ιατρικής της Εργασίας του ΙΚΑ (Υποκατάστημα …), κατά τη συνεδρίαση της Πρωτοβάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής του ΚΕ.Π.Α., της 05.11.2013, διαπιστώθηκε ότι ο ενάγων πάσχει από βαριά ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή με ψυχωσική εκτροπή και κρίθηκε ότι το ποσοστό αναπηρίας του ανέρχεται σε 67%, κατά ιατρική πρόβλεψη, από 09.04.2013 έως 10.04.2016 ενώ με την υπ’ αριθμ.

πρωτ. …/2014 απόφαση του Τμήματος Προνοιακών Επιδομάτων της Διεύθυνσης Κοινωνικής προστασίας και Δημόσιας Υγείας του Δήμου Θεσσαλονίκης, εγκρίθηκε η συνέχιση της χορήγησης του επιδόματος «Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Βαριάς Αναπηρίας» στον ενάγοντα από 09.04.2013 έως 10.04.2016, ποσού 313,00 ευρώ μηνιαίως. Ακόμα αποδείχθηκε ότι ο ενάγων ενεγράφη, στις 01.09.2009, για το σχολικό έτος 2009-2010, στο 2ο ΕΠΑ Σ.

Μαθητείας … του ΟΑΕΔ (ΚΕΤΕΚ …), στην ειδικότητα ξενοδοχειακών επιχειρήσεων, πλην όμως δεν προκύπτει ότι ολοκλήρωσε τη διετή φοίτηση σ’ αυτήν. Στη συνέχεια για το σχολικό έτος 2011-2012, ενεγράφη στην Α' τάξη της ΕΠΑΣ … του ΟΑΕΔ (ΚΕΤΕΚ …), στην ειδικότητα φοροτεχνικών επιχειρήσεων και Αρχιτεκτονικής τοπίου, την οποία ολοκλήρωσε στις 30.06.2013.

Τέλος, στις 21.10.2013 ενεγράφη στο ΙΕΚ … και συνεχίζει να παρακολουθεί μαθήματα της ειδικότητας «βοηθός βρεφονηπιοκόμων». Πλην όμως, παρά την επιτυχή φοίτησή του στις άνω σχολές για την ολοκλήρωση των οποίων αφιερώνει πολύ χρόνο μελέτης κατά τη διάρκεια των εξετάσεων, το πρόβλημα της υγείας του (βαριά ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή με ψυχωσική εκτροπή) συνεχίζει να υφίσταται, το οποίο δεν του επιτρέπει να εργασθεί, καθόσον έχει έλλειψη συγκέντρωσης και διαταραχές στη συμπεριφορά με αποτέλεσμα όσες φορές επιχείρησε να εργαστεί, να μη μπορεί να προσαρμοστεί στο περιβάλλον εργασίας και να απολύεται.

Επομένως, αποδεικνύεται η αδυναμία εργασίας του ενάγοντος, λόγω του χρόνιου προβλήματος υγείας που αντιμετωπίζει, ενώ ο τελευταίος στερείται περιουσιακών στοιχείων.

Συνεπώς, δικαιούται κατ’ αρχήν διατροφής από τους γονείς του, οι οποίοι ενέχονται ανάλογα με τις οικονομικές τους δυνάμεις. Ο ενάγων συγκατοικεί με τη μητέρα του σε ιδιόκτητο διαμέρισμα αυτής και ως εκ τούτου δεν επιβαρύνεται με δαπάνες στέγασης αλλά με την αναλογία του στις δαπάνες λειτουργίας και συντήρησης αυτού. Οι ιατροφαρμακευτικές δαπάνες του καλύπτονται από τον ασφαλιστικό οργανισμό (ΕΟΠΥΥ), που είναι ασφαλισμένος, ενώ οι λοιπές προς διατροφή και συντήρησή του δαπάνες, είναι οι συνήθεις των συνομηλίκων του, της αυτής, από άποψης οικονομικών δυνατοτήτων των γονέων του, κατάστασης.

Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι η ενάγουσα, η οποία κατά το χρόνο συζήτησης της υπόθεσης ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, διένυε το εικοστό τέταρτο (24°) έτος της ηλικίας της, είναι απόφοιτη λυκείου. Το ακαδημαϊκό έτος 2009-2010, μετά από πανελλήνιες εξετάσεις, επέτυχε την εισαγωγή της και ενεγράφη στην Πολυτεχνική Σχολή Θεσσαλονίκης, στο τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, όπου είναι υποχρεωτική η παρακολούθηση των μαθημάτων και οι σπουδές διαρκούν δέκα (10) συνολικά εξάμηνα. Κατά το χρόνο συζήτησης της υπόθεσης ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, η ενάγουσα διένυε το δέκατο εξάμηνο φοίτησης των σπουδών της του ακαδημαϊκού έτους 2013-2014. Περαιτέρω, η ενάγουσα έχει ήδη ολοκληρώσει τις σπουδές της και ορκίστηκε διπλωματούχος του τμήματος Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, στις 02.12.2014...Αυτή δεν διαθέτει περιουσία, ούτε εισοδήματα από οποιαδήποτε πηγή και λόγω των αναγκών των σπουδών της, μέχρι τον ως άνω χρόνο αποφοίτησης, που απαιτούσαν ανελλιπή φοίτηση, δεν μπορούσε να εργασθεί. Επίσης, δεν επιτρεπόταν να υποχρεωθεί αυτή, παράλληλα με τις σπουδές της, να ασκήσει βιοποριστικό επάγγελμα, προς κάλυψη των δαπανών διατροφής της, αφού είναι βέβαιο ότι η εργασία της θα αποτελούσε ανασταλτικό παράγοντα στις σπουδές της και θα της αποστερούσε τη δυνατότητα να αποκτήσει το πτυχίο της με δυσμενείς συνέπειες στην επαγγελματική της αποκατάσταση.

Συνεπώς έχει αξίωση διατροφής έναντι των γονέων της, οι οποίοι ενέχονται αναλόγως των δυνάμεών τους. Δεν επιβαρύνεται με δαπάνες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, διότι αυτές καλύπτονται από τον ασφαλιστικό φορέα του πατέρα της (Δημόσιο). Επίσης, διαμένει σε ιδιόκτητο διαμέρισμα της μητέρας της, η οποία της το παραχώρησε κατά χρήση και ως εκ τούτου δεν επιβαρύνεται με δαπάνες στέγασης, πλην των δαπανών λειτουργίας και συντήρησης αυτού. Οι υπόλοιπες δαπάνες διαβίωσής της, δηλαδή οι δαπάνες τροφής, ένδυσης, ψυχαγωγίας και εκπαίδευσης είναι οι συνήθεις δαπάνες ενηλίκων σπουδαστών της ηλικίας της.

Ακολούθως αποδείχθηκε, ότι ο εναγόμενος είναι τακτικός καθηγητής της σχολής … του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (βαθμίδα που κατέχει από τον Αύγουστο του 2013), με μηνιαίες αποδοχές το ποσό των 2.227,05 ευρώ. Είναι κύριος ενός διαμερίσματος στη …, όπου κατοικεί και ως εκ τούτου δεν επιβαρύνεται με δαπάνες στέγασης, πλην δαπανών για τη συντήρηση και τη λειτουργία της οικίας αυτής, έχει παντρευτεί εκ νέου, ενώ απέκτησε και έτερο τέκνο, ηλικίας 11 ετών περίπου, με τη δεύτερη σύζυγό του, η οποία είναι συνταξιούχος οδοντίατρος. Τέλος, είναι κύριος ενός ΙΧΕ αυτοκινήτου, εργοστασίου κατασκευής Citroen, τύπου C4, έτους κυκλοφορίας 2006. Δεν αποδείχθηκε ότι διαθέτει άλλη περιουσία ή εισοδήματα από άλλη πηγή, ενώ δεν λαμβάνει επιπλέον αμοιβές από συμμετοχή σε ερευνητικά προγράμματα παρά τα αντιθέτως υποστηριζόμενα από τους ενάγοντες. Είναι υγιής και επιβαρύνεται εκ του νόμου με υποχρέωση διατροφής και απέναντι στην ανήλικη θυγατέρα του.

Η μητέρα των εναγόντων είναι άνεργη, ηλικίας 55 ετών και υγιής. Έχει στην κυριότητά της τα κατωτέρω αναφερόμενα ακίνητα. Από την εκμετάλλευση των ως άνω ακινήτων της, η μητέρα των εναγόντων, το οικονομικό έτος 2013 δήλωσε εισοδήματα, ύψους 2.707,50 ευρώ, έναντι των 3.800,00 ευρώ που δήλωσε το οικονομικό έτος 2012. Επομένως, υφίσταται δυνατότητα εκμετάλλευσης της ακίνητης περιουσίας της, την οποία οφείλει και δύναται να εκμισθώσει, καθόσον δεν αποδείχθηκε η ακαταλληλότητα τόσο των λοιπών διαμερισμάτων, που έχει στην αποκλειστική κυριότητα και του καταστήματος, όσο και των διαμερισμάτων που είναι συγκυρία, με τη δυνατότητα να αποκομίζει, και με τις συνήθεις μειωμένες πλέον τιμές ενοικίασης των ακινήτων που επικρατούν, τουλάχιστον 1.000,00 ευρώ μηνιαίως.

Κατοικεί σε ιδιόκτητο διαμέρισμα και ως εκ τούτου δεν επιβαρύνεται με δαπάνες στέγασης, ενώ δεν επιβαρύνεται εκ του νόμου με υποχρέωση διατροφής έναντι τρίτων, πλην των τέκνων της. Έχει οικονομικές υποχρεώσεις προς τραπεζικά ιδρύματα λόγω δανεισμού και χρήσης πιστωτικών καρτών, ύψους περί των 400,00 ευρώ μηνιαίως, στις οποίες όμως καταφέρνει και ανταπεξέρχεται, αφού παρά τις δημιουργηθείσες οφειλές ουδεμία σχετική σύμβαση έχει καταγγελθεί, καθώς ουδέν περί αυτού σχετικό έγγραφο προσκομίζεται.

Η δαπάνη για την εξυπηρέτηση των υποχρεώσεων αυτών δεν προαφαιρείται από τα εισοδήματά της, αλλά λαμβάνεται υπόψη, ως στοιχείο προσδιοριστικό της αξίας της περιουσίας της, η οποία πρέπει να εκληφθεί ότι μειώνεται κατά το ποσό αυτό, καθώς και ως στοιχείο προσδιοριστικό των συνθηκών διαβίωσης της.

Περαιτέρω, επειδή, όπως προελέχθη, ο ενάγων δεν έχει περιουσία ή εισοδήματα από οποιαδήποτε πηγή, ούτε εργάζεται, αλλά ούτε και έχει τη δυνατότητα να εργασθεί, διατηρεί αξίωση διατροφής σε χρήμα, έναντι των γονέων του, οι οποίοι ενέχονται ανάλογα με τις οικονομικές τους δυνάμεις. Με βάση τις ανάγκες του ενάγοντος, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του, που προαναφέρθηκαν, το σύνολο της ανάλογης με αυτές (ανάγκες) διατροφής του, στην οποία περιλαμβάνονται όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση και την επαγγελματική του εκπαίδευση (ήτοι δαπάνες για?για τη ένδυση, υπόδεση, διατροφή, ψυχαγωγία, κλπ), ανέρχεται στο ποσό των 450,00 ευρώ, μηνιαίως.

Μέρος της αναγκαίας διατροφής του, ύψους 313,00 ευρώ καλύπτεται από το προνοιακό επίδομα, που κατά το επίδικο διάστημα λαμβάνει από την αρμόδια υπηρεσία του Δήμου … . Το υπόλοιπο ποσό της αναγκαίας διατροφής του, ύψους εκατόν τριάντα επτά (137,00) ευρώ μηνιαίως, είναι υπόχρεος να καταβάλει εξ ολοκλήρου ο εναγόμενος πατέρας του, καθόσον δεν προτάθηκε ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου ένσταση για συνεισφορά της μητέρας του ενάγοντος, με βάση τις οικονομικές δυνατότητες της, στη διατροφή αυτού.

Το ανωτέρω ποσό πρέπει να καταβάλει ο εναγόμενος από την 12.09.2013, επομένη ημέρα της επίδοσης σ’ αυτόν της από 30.06.2013 αίτησης ασφαλιστικών μέτρων προς καταβολή προσωρινής διατροφής στον ενάγοντα, όταν και οχλήθηκε προς τούτο και για μία διετία, ήτοι μέχρι την 11.09.2015.

Περαιτέρω, επειδή, όπως προελέχθη, η ενάγουσα δεν έχει περιουσία ή εισοδήματα από οποιαδήποτε πηγή, ούτε εργάζεται, αλλά ούτε και έχει τη δυνατότητα να εργασθεί, αφού η εργασία της θα αποτελέσει ανασταλτικό παράγοντα στις σπουδές της, διατηρεί αξίωση διατροφής σε χρήμα, έναντι των γονέων της, οι οποίοι ενέχονται ανάλογα με τις οικονομικές τους δυνάμεις, μέχρι του χρόνου ολοκλήρωσης των σπουδών της, που έλαβε χώρα την 02.12.2014.

Εξάλλου, μετά το χρόνο της αποφοίτησής της, η ενάγουσα είναι εξαιρετικά δύσκολο ως νέα επιστήμων να εξεύρει άμεσα εργασία, για να μπορέσει να καλύψει τις βιοτικές ανάγκες της λόγω κυρίως της σοβαρής οικονομικής κρίσης, γεγονός εθνικά πασίδηλο, που μαστίζει μεταξύ άλλων κυρίως το αντικείμενο της επαγγελματικής δραστηριότητας της ενάγουσας.

Ως εκ τούτου μετά την 02.12.2014, που ολοκλήρωσε τις σπουδές της, θα χρειαστεί περίπου ένα εννεάμηνο χρονικό διάστημα για να μπορέσει να προβεί σε στοιχειώδη διερεύνηση των συνθηκών της να ανεύρει εργασία, στοιχειωδώς ανταποκρινόμενη στις ανάγκες της, ώστε διατηρεί αξίωση διατροφής σε χρήμα έναντι γονέων της μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2015 συγκεκριμένα μέχρι την 11.09.2015, που λήγει το επίδικο χρονικό διάστημα.

Με βάση τις ανάγκες της ενάγουσας, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής της, που προαναφέρθηκαν, στις οποίες συνεκτιμώνται και οι δυνάμεις των γονέων της, το σύνολο της ανάλογης με αυτές τις ανάγκες διατροφής της, στην οποία περιλαμβάνονται όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση και την επαγγελματική της εκπαίδευση (ήτοι δαπάνες για ένδυση, υπόδεση, διατροφή, ψυχαγωγία κλπ), ανέρχεται στο ποσό των 550,00 ευρώ, μηνιαίως, που, όπως προελέχθη, έχει τελειώσει τις σπουδές της και αναμένεται να αποκατασταθεί επαγγελματικά.

Συνεπώς έχει δικαίωμα διατροφής έναντι των γονέων της, οι οποίοι επιβαρύνονταν ανάλογα με τις οικονομικές δυνάμεις του ο καθένας. Για μέρος του επίδικου χρονικού διαστήματος και δη για τους μήνες Οκτώβριο και Νοέμβριο του 2013, η ενάγουσα ελάμβανε ως υποτροφία ποσό 130,00 ευρώ μηνιαίως και ως εκ τούτου κάλυπτε μέρος των αναγκών της.

Για το χρονικό διάστημα Οκτωβρίου – Νοεμβρίου 2013 από το ποσό των 420,00 (550,00 – 130,00) ευρώ, τον εναγόμενο πατέρα της βαρύνει, ανάλογα με τις δυνάμεις του, το ποσό των 280,00 ευρώ μηνιαίως, ενώ για το υπόλοιπο επίδικο χρονικό διάστημα, από το σύνολο της απαιτηθείσας για τη διατροφή της ενάγουσας δαπάνη, ποσού 550,00 ευρώ, βαρύνει με βάση την προαναφερθείσα οικονομική του κατάσταση συσχετιζόμενη με την αντίστοιχη προσωπική κατάσταση της μητέρας της, το ποσό των 370,00 ευρώ μηνιαίως, ενώ με το υπόλοιπο ποσό, που είναι αναγκαίο για τη διατροφή της, των 140,00 ευρώ μηνιαίως για το διάστημα Οκτωβρίου, Νοεμβρίου 2013 και 180,00 ευρώ μηνιαίως για το υπόλοιπο χρονικό διάστημα, βαρύνεται η μητέρα της με τα ως άνω εισοδήματά της, κατά μερική παραδοχή της σχετικής ένστασης του εναγόμενου για συνεισφορά της στην ανάλογη διατροφή του τέκνου της, ως κατ’ ουσία βάσιμης.

Τα ανωτέρω ποσά πρέπει να καταβάλει ο εναγόμενος από την 12.09.2013, επομένη ημέρα της επίδοσης σ’ αυτόν της από 30.06.2013 αίτησης ασφαλιστικών μέτρων προς καταβολή προσωρινής διατροφής στην ενάγουσα, όταν και οχλήθηκε προς τούτο και για μία διετία, ήτοι μέχρι την 11.09.2015|».

[V] Από τη βεβαίωση του Εφετείου, ότι για να καταλήξει στο άνω αποδεικτικό του πόρισμα έλαβε υπόψη, εκτός από τα άλλα αποδεικτικά μέσα και τα αποδεικτικά έγγραφα, που είχαν προσκομισθεί με επίκληση από τους διαδίκους, σε συνδυασμό με το όλο περιεχόμενο της απόφασης, όπως αναφέρεται παραπάνω, δεν καταλείπεται αμφιβολία ότι έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε με τις λοιπές αποδείξεις σε σχέση με τον καθορισμό της μηνιαίας διατροφής, που οφείλει ο αναιρεσίβλητος να καταβάλει στους αναιρεσείοντες και τα άνω στο αναιρετήριο αναφερόμενα έγγραφα, λαμβανομένου υπόψη και ότι στο αιτιολογικό της απόφασης αναφέρονται ρητώς πολλά από τα έγγραφα αυτά. Επομένως, ο λόγος αυτός της αίτησης αναίρεσης είναι αβάσιμος.

[VI] Κατ’ ακολουθίαν, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης, καθώς και οι πρόσθετοι αυτής λόγοι. Τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου, που κατέθεσε προτάσεις, πρέπει κατά το σχετικό αίτημά του να επιβληθούν σε βάρος των αναιρεσειόντων, λόγω της ήττας τους, όπως ειδικότερα αναφέρεται στο διατακτικό (άρθ. 176, 183, 191 ΚΠολΔ). Πρέπει δε να σημειωθεί ότι η παροχή του ευεργετήματος της παροχής νομικής βοήθειας, θεσμός που προβλέπεται από τις διατάξεις των άρθρων 1, 2, 4 και 9 του ν. 3226/2004 «νομική βοήθεια σε πολίτες χαμηλού εισοδήματος» δεν εμποδίζει το δικαστήριο, σε περίπτωση ήττας εκείνου που έλαβε τη νομική βοήθεια, όπως οι αναιρεσείοντες, να επιβάλει σε βάρος του τα δικαστικά έξοδα του αντιδίκου του, η είσπραξη, όμως, αυτών δεν μπορεί να επιδιωχθεί με αναγκαστική εκτέλεση πριν παύσουν να υπάρχουν οι προϋποθέσεις για την παροχή του ευεργετήματος της νομικής βοήθειας και βεβαιωθεί τούτο με απόφαση του αρμοδίου δικαστή (ΑΠ 399/2020, ΑΠ 1484/2018, ΑΠ 1086/2018, ΑΠ 895/2018).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 04.08.2016 αίτηση των Ι. Ν. και της Θ. Ν. για αναίρεση της υπ’ αριθ. 2405/2015 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, καθώς και τους από 10.09.2018 προσθέτους αυτής λόγους.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Μαΐου 2019.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ -Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

(Και τούτου αποχωρήσαντος από την Υπηρεσία,

η αρχαιότερη της συνθέσεως Αρεοπαγίτης

και ήδη Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου)

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 2 Απριλίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ -Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ