421/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 421 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 421/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Μιλτιάδη Σπυρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 7 Οκτωβρίου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Του Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου με την επωνυμία " ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ", που εδρεύει στην Αθήνα, οδός ..., και εκπροσωπείται νόμιμα, ως ειδικού διαδόχου της ασφαλιστικής εταιρίας Γενική Πίστη Α.Ε.Ε.Γ.Α. -General Trust, της οποίας ανακλήθηκε η άδεια λειτουργίας της, δια της πληρεξουσίας δικηγόρου του Αργυρώς Γρατσία-Πλατή, και κατέθεσε προτάσεις. Του αναιρεσιβλήτου: Κ. Γ. του Α., κατοίκου ..., νομίμως εκπροσωπούμενο υπό του πατρός του Α. Γ. του Κ., ο οποίος διορίσθηκε προσωρινός δικαστικός συμπαραστάτης του, με την υπ' αριθμ. 6610/2007 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Σαφαλή, βάσει δηλώσεως 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ. και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-2-2008 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1832/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου την οποία προσέβαλαν ενώπιον του Δικαστηρίου τα διάδικα μέρη με τις από 27-4-2009, 12-5-2009 και 17-5-2009 εφέσεις τους αντίστοιχα, επί των οποίων εκδόθηκε η 309/2010 απόφαση του Εφετείου Πειραιώς. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 8/6/2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Λαμπρόπουλος ανέγνωσε την από 27-9-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Η πληρεξούσια των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 931 Α.Κ " η αναπηρία ή η παραμόρφωση, που προξενήθηκε στον παθόντα, λαμβάνεται υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης αν επιδρά στο μέλλον του". Η διάταξη αυτή προβλέπει επιδίκαση από το δικαστήριο χρηματικής παροχής στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση, εφόσον συνεπεία αυτών επηρεάζεται το μέλλον του. Η χρηματική αυτή παροχή δεν αποτελεί αποζημίωση εφόσον η τελευταία εννοιολογικώς συνδέεται με την επίκληση και απόδειξη ζημίας περιουσιακής, δηλαδή διαφοράς μεταξύ της περιουσιακής καταστάσεως μετά το ζημιογόνο γεγονός και εκείνης που θα υπήρχε χωρίς αυτό. Η συνέπεια της αναπηρίας ή παραμορφώσεως ανικανότητα προς εργασία, εφόσον προκαλεί στον παθόντα περιουσιακή ζημία, αποτελεί βάση αξιώσεως προς αποζημίωση, που στηρίζεται στη διάταξη του άρθρου 929 Α.Κ. (αξίωση διαφυγόντων εισοδημάτων). Όμως, η αναπηρία ή παραμόρφωση ως τοιαύτη δεν σημαίνει κατ' ανάγκη πρόκληση στον παθόντα περιουσιακής ζημίας. Τούτο συμβαίνει σε ανήλικο, που δεν έχει εισέλθει ακόμη στην παραγωγική διαδικασία και δεν μπορεί ήδη από την επέλευση της αναπηρίας ή παραμορφώσεως να επικαλεσθεί περιουσιακή ζημία. Δεν μπορεί να γίνει πρόβλεψη, ότι η αναπηρία ή παραμόρφωση θα προκαλέσει στον παθόντα συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία. Είναι όμως βέβαιο, ότι η αναπηρία ή παραμόρφωση ανάλογα με το βαθμό της και τις λοιπές συντρέχουσες περιστάσεις (ηλικία, φύλο, κλίσεις και επιθυμίες του παθόντος) οπωσδήποτε θα έχει δυσμενή επίδραση στην κοινωνική - οικονομική εξέλιξη τούτου, κατά τρόπο όμως που δεν δύναται επακριβώς να προσδιορισθεί. Η δυσμενής αυτή επίδραση είναι δεδομένη και επομένως δεν δικαιολογείται εμμονή στην ανάγκη προσδιορισμού του ειδικού τρόπου της επιδράσεως αυτής και των συνεπειών της στο κοινωνικό, οικονομικό μέλλον του παθόντος. Προέχον και κρίσιμο είναι το γεγονός της αναπηρίας ή παραμορφώσεως ως βλάβης του σώματος ή της υγείας του προσώπου, ως ενός αυτοτελούς έννομου αγαθού, που απολαύει και συνταγματικής προστασίας, σύμφωνα με τις παραγράφους 3 και 6 του άρθρου 21 του Συντάγματος, όχι μόνο στις σχέσεις των πολιτών προς το Κράτος, αλλά και στις μεταξύ τους σχέσεις, χωρίς αναγκαίως η προστασία αυτή να συνδέεται με αδυναμία οικονομικών ωφελημάτων ή πλεονεκτημάτων. Έτσι, ορθότερη κρίνεται η ερμηνεία της διατάξεως του άρθρου 931 Α.Κ., που την καθιστά εφαρμόσιμη, σύμφωνα με την οποία προβλέπεται από τη διάταξη αυτή η επιδίκαση στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση ενός εύλογου χρηματικού ποσού, ακριβώς λόγω της αναπηρίας και παραμορφώσεως, χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία, η οποία άλλωστε και δεν δύναται να προσδιοριστεί (ΑΠ, 670/2006), Το ποσά του επιδικαζομένου εύλογου χρηματικού ποσού εξευρίσκεται με βάση το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας ή παραμορφώσεως αφενός και την ηλικία του παθόντος αφετέρου, καθώς και με συνεκτίμηση του ποσοστού συνυπαιτιότητας του τελευταίου στην πρόκληση της αναπηρίας ή της παραμορφώσεως του, όπως συμβαίνει και στην περίπτωση της κατά τη διάταξη του άρθρου 932 Α.Κ αξιώσεως χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης. Επομένως, για τον υπολογισμό της χρηματικής παροχής της διατάξεως του άρθρου 931 Α.Κ δεν έχουν εφαρμογή τα ισχύοντα επί της αξιώσεως αποζημιώσεως του άρθρου 929 του ίδιου Κώδικα, όπου για τον καθορισμό αυτής προσδιορίζεται κατ' αρχήν τα ύφος της θετικής και αποθετικής ζημίας του παθόντος βλάβη του σώματος ή της υγείας του και το ποσό αυτής μειώνεται κατά το ποσοστό της συνυπαιτιότητας του τελευταίου, αφού, κατά τα προεκτεθέντα, η χρηματική παροχή, της πρώτης διατάξεως δεν αποτελεί αποζημίωση, δεν συνδέεται δηλαδή με συγκεκριμένη μελλοντική περιουσιακή ζημία, αλλά δίδεται για το γεγονός και μόνο της αναπηρίας ή παραμορφώσεως και προσδιορίζεται κατά την εύλογη κρίση ταυ δικαστηρίου με βάση τους προεκτεθέντες προσδιοριστικούς παράγοντες.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση του, όπως αυτήν προκύπτει δέχθηκε σε σχέση με την επιδίκαση στο αναιρεσίβλητο της κατά το άρθρο 931 Α.Κ πρόσθετης χρηματικής παροχής τα εξής: "... Ο πρώτος των εναγόντων κατά το χρόνο του ατυχήματος διήνυε το 20ο έτος της ηλικίας του και φοιτούσε στα ΤΕΙ Αθηνών, στο Τμήμα Πολιτικών Έργων Υποδομής. Εξαιτίας ωστόσο του προπεριγραφόμενου σοβαρού τραυματισμού του κατέστη μονίμως ανάπηρος, αφού μέχρι τη συζήτηση της υπόθεσης στο Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο η κατάσταση της υγείας του ήταν πολύ ασταθής, ενώ δε είχε παρέλθει διάστημα 2 1/2 ετών από το ατύχημα, δεν είχε ανακτήσει την επαφή του με το περιβάλλον και οι θεράποντες γιατροί βεβαίωσαν ότι δεν μπορούσαν να ελπίζουν "σε μια ανάρρωση γενικής αποκατάστασης". Η αναπηρία δε αυτή κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας και της λογικής επιδρά αρνητικά στην επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη, την οποία κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων θα είχε, αν δεν είχε τραυματιστεί, αφού συμφωνά με τις ιατρικές γνωματεύσεις που προαναφέρθηκαν είναι πολύ πιθανό το υπόλοιπο της ζωής του να μείνει καθηλωμένος σε αναπηρικό κρεβάτι ή σε αναπηρική πολυθρόνα, και συνεπώς να μην μπορεί να μετέλθει κάποια εργασία στο μέλλον Επομένως, συντρέχει νόμιμη περίπτωση και πρέπει να επιδικαστεί σ' αυτόν πρόσθετη εύλογη αποζημίωση, η οποία, ενόψει ιδίως της ηλικίας του, του είδους και των συνεπειών της αναπηρίας του, πρέπει να οριστεί στα 130.000 ευρώ ...". Έτσι κρίνοντας το Εφετείο παραβίασε τις ως άνω προαναφερόμενες διατάξεις των άρθρων 931 και 300 ΑΚ, αφού κατά την επιδίκαση στον αναιρεσίβλητο της κατά το άρθρο 931 ΑΚ πρόσθετης χρηματικής παροχής δεν συνυπολόγισε, κατά τον εκτιθέμενο ανωτέρω τρόπο, το ποσοστό συνυπαιτιότητας του (που σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης ανέρχεται σε 20% ). Επομένως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, κατά το οικείο μέρος του, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αιτίαση ότι παραβίασε τις ανωτέρω διατάξεις και έτσι υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Κατά το άρθρο 932 εδ. 1 ΑΚ σε περίπτωση αδικοπραξίας ανεξάρτητα από την αποζημίωση για περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά τη κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής, η της αγνοίας του ή στερήθηκε την ελευθερία του. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει, ότι παρέχεται στο δικαστήριο της ουσίας η δυνητική ευχέρεια να επιδικάσει χρηματική ικανοποίηση και να καθορίσει το εύλογο ποσό, αφού προηγουμένως εκτιμήσει τα υπόψη του τιθέμενα πραγματικά περιστατικά από τα διάδικα μέρη, δηλαδή το βαθμό του πταίσματος του υποχρέου, το είδος της προσβολής, την περιουσιακή και κοινωνική κατάσταση των μερών, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και λογικής, καθώς και με συνεκτίμηση του ποσοστού συνυπαιτιότητας του παθόντος στην πρόκληση της αναπηρίας ή της παραμορφώσεως του. Ο προσδιορισμός όμως του ύψους του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου της ουσίας, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, αφού αυτή σχηματίζεται από την εκτίμηση πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε κάποια νομική έννοια, ώστε να μπορεί να νοηθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, είτε κατά τρόπο ευθύ, είτε πλάγιο ή παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας.

Στην προκειμένη περίπτωση από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο, ύστερα από εκτίμηση του όλου αποδεικτικού υλικού δέχθηκε, μεταξύ των άλλων, ως προς τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έλαβε χώρα το ατύχημα, ότι συνυπαίτιοι είναι και οι δύο οδηγοί των εμπλεκομένων οχημάτων και έκρινε ότι ο οδηγός του υπ' αριθ. κυκλ. ... ΙΧΕ αυτοκινήτου, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για τις προς τρίτους ζημίες στην ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία " Γενική Πίστη General Trust ΑΕΕΓΑ" στη θέση της οποίας υπεισήλθε το αναιρεσείων "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ (ΕΚ), είναι υπαίτιος για την πρόκληση του ατυχήματος και τον τραυματισμό του αναιρεσίβλητου και οδηγού της υπ' αριθ. κυκλ. ... δίκυκλης μοτοσυκλέτας κατά ποσοστό 80%, ενώ ο αναιρεσίβλητος κατά 20%. Ακολούθως, το Εφετείο δέχθηκε τα ακόλουθα σχετικά με το αίτημα του αναιρεσίβλήτου για επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης συνεπεία του τραυματισμού και της αναπηρίας του: "... Ο πρώτος των εναγόντων, εξαιτίας του προπεριγραφόμενου τραυματισμού του, των επιπλοκών που επακολούθησαν και της ψυχικής και σωματικής ταλαιπωρίας στην οποία είχε υποβληθεί μέχρι τη συζήτηση της αγωγής για τη βελτίωση της υγείας του, εκτός από περιουσιακή ζημία υπέστη και ηθική βλάβη, προς ανόρθωση της οποίας πρέπει να επιδικαστεί σ' αυτόν εύλογη χρηματική ικανοποίηση. Το ύψος δε της ικανοποίησης αυτής, ενόψει ιδίως των συνθηκών υπό τις οποίες έλαβε χώρα το επίδικο ατύχημα, της βαρύτητας του τραυματισμού του ενάγοντος, της ηλικίας του, της ταλαιπωρίας στην οποία υποβλήθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα, της στενοχώριας και του πόνου που δοκίμασε, αφού λόγω του ατυχήματος μεταμορφώθηκε ξαφνικά από ένα υγιές άτομο σε άτομο που είναι καθηλωμένο μόνιμα στο κρεβάτι ή σε αναπηρική πολυθρόνα, διατηρεί ήδη ελάχιστη επαφή με το περιβάλλον, είναι πλήρως εξαρτημένο από τρίτους και τελεί υπό διαρκή ιατρική παρακολούθηση και φαρμακευτική αγωγή, του βαθμού του πταίσματος του πρώτου των εναγομένων και της κοινωνικής θέσης και οικονομικής κατάστασης των διαδίκων - φυσικών πρόσωπον, πρέπει να οριστεί σε 230.000 ευρώ ...". Έτσι κρίνοντας το Εφετείο παρεβίασε την ως διάταξη του άρθρου 932 εδ. 1 και 300 ΑΚ, αφού κατά την επιδίκαση στον αναιρεσίβλητο της κατά το άρθρο 932 εδ. 1 ΑΚ χρηματικής παροχής δεν συνυπολόγισε, κατά τον εκτιθέμενο ανωτέρω τρόπο το ποσοστό συνυπαιτιότητος (που σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης ανέρχεται σε 20% ). Επομένως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, κατά το οικείο μέρος του, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αιτίαση ότι παραβίασε τις ανωτέρω διατάξεις και έτσι υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος. Κατά το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναιρέσεως αν το δικαστήριο επιδίκασε περισσότερα από όσα ζητήθηκαν ή άφησε αίτηση αδίκαστη.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση το Εφετείο, αφού προηγουμένως εξαφάνισε την πρωτόδικη, που είχε απορρίψει σχετικό κονδύλιο αποζημίωσης του ενάγοντα και ήδη αναιρεσίβλητου για απασχόληση, ως αποκλειστικής νοσοκόμου, της μητρός του, εν συνεχεία έκανε εν μέρει, δεκτό αυτό κατ' ουσίαν και επιδίκασε σε αυτόν και για το από 1.4.2008 έως 5.12.2008 χρονικό διάστημα περιοδικές παροχές, ως αποζημίωση, για τις υπηρεσίες της, λόγω του βαρύτατου τραυματισμού του και της πλήρους ανικανότητας του να φροντίσει τα του εαυτού του, με τον νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής, ενώ αυτός (ενάγων- αναιρεσίβλητος) ζητούσε αυτές νομιμότοκα από μεταγενέστερο χρόνο και δη από την επόμενη της δήλης ημέρας εκάστης περιοδικής παροχής. Με βάση τα ανωτέρω το δευτεροβάθμιο δικαστήριο επιδίκασε περισσότερα των αιτηθέντων και υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ. Επομένως, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η σχετική αιτίαση είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Κατά ακολουθίαν όλων των ανωτέρω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που επεδίκασε στον αναιρεσίβλητο χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης συνεπεία της σε βάρος του διαπραχθείσης αδικοπραξίας και πρόσθετη, επίσης, αποζημίωση λόγω της επελθούσης αναπηρίας και παραμόρφωσης που επήλθαν και που επιδρούν στο μέλλον του, καθώς και κατά το μέρος που επεδίκασε τα επί μέρους χρηματικά ποσά για το από 1.4.2008 έως 5.12.2008 χρονικό διάστημα, νομιμότοκα από την επίδοση της αγωγής, αντί από την επομένη της δήλης ημέρας εκάστης περιοδικής παροχής, και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που την εξέδωσε, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) Τέλος, πρέπει να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος, λόγω της ήττας του (αρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ) στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, σύμφωνα με το διατακτικό.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 309/2010 απόφαση του Εφετείου Πειραιώς κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση, μόνο κατά το ως άνω αναιρούμενα μέρος για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.- Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 9 Δεκεμβρίου 2011. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Μαρτίου 2012.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ