Supreme Court dismisses appeal on insurance damages, ruling proportionality principle does not apply to civil code compensation amounts.

Απόφαση 420 / 2008 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 420/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Παπανικολάου, Αντιπρόεδρο, Αντώνιο Παπαθεοδώρου, Γεώργιο Πετράκη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο και Γεωργία Λαλούση, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 2 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρείας Γενικών Ασφαλίσεων με την επωνυμία "ALLIANZ ΑΕΓΑ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπήθηκε νόμιμα από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Εμμανουήλ Κοπακάκη, βάσει δηλώσεως του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ, η οποία κατέθεσε και προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ......., 2) ........, 3) ...... και 4) ......, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ελένη Χρήστου, βάσει δηλώσεως του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ, οι οποίοι κατέθεσαν και προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-3-2003 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων και των ........, ........, ........., ........, ........, ......... και ..........., οι οποίοι δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσπρωτίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 277/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 54/2006 του Εφετείου Κέρκυρας, την αναίρεση των οποίων ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 31-7-2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αντώνιος Παπαθεοδώρου, διάβασε την από 24-10-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε 1) την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης ως απαράδεκτης κατά το μέρος που προσβάλλεται με αυτή η 277/2004 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας και 2) την απόρριψη του μοναδικού λόγου κατά τα υπό στοιχ. α' και β' μέρη του της αίτησης αναίρεσης, κατά το μέρος που προσβάλλεται με αυτή η 54/2006 απόφαση του Εφετείου Κέρκυρας.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 552 Κ.Πολ.Δ., με αναίρεση μπορούν να προσβληθούν οι αποφάσεις των ειρηνοδικείων, των μονομελών και πολυμελών πρωτοδικείων καθώς και των εφετείων. Από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι αν γίνει τυπικά δεκτή η έφεση, που ασκήθηκε κατά της πρωτόδικης απόφασης, με αναίρεση προσβάλλεται μόνο η απόφαση του εφετείου, είτε με αυτή η έφεση απορρίφθηκε κατ' ουσίαν και έτσι επικυρώθηκε η εκκαλούμενη απόφαση είτε έγινε δεκτή κατ' ουσίαν και το εφετείο, αφού εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση, έκρινε οριστικά τη διαφορά, γιατί στην πρώτη περίπτωση η πρωτόδικη απόφαση ενσωματώθηκε στην εφετειακή, ενώ στη δεύτερη έπαυσε να υπάρχει.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη υπ' αριθ. 54/2006 απόφαση του Εφετείου Κερκύρας, με αυτή, πλην των άλλων, έγινε τυπικά δεκτή και στη συνέχεια απορρίφθηκε κατ' ουσίαν η από 26.10.2004 (αριθ. καταθ. 124/2004) έφεση της τρίτης εναγομένης και ήδη αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρείας κατά της υπ' αριθ. 277/2004 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας.

Επομένως, η αναίρεση, κατά το μέρος που προσβάλλεται με αυτή η απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, στη γραμματεία του οποίου, ας σημειωθεί, κατατέθηκε το δικόγραφο της αναίρεσης (αριθ. καταθ. 2/2006), είναι απαράδεκτη, διότι στην προκείμενη περίπτωση, η πρωτόδικη απόφαση, που επικυρώθηκε από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, ενσωματώθηκε, σύμφωνα με τη νομική σκέψη που προηγήθηκε, στην αναιρεσιβαλλόμενη εφετειακή απόφαση.

ΙΙ. Επειδή από τη διάταξη του άρθρου 932 εδαφ. γ' του Α.Κ., που ορίζει ότι "σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης" προκύπτει ότι παρέχεται στο δικαστήριο η δυνητική ευχέρεια, ύστερα από εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, που οι διάδικοι θέτουν υπόψη του, ήτοι του βαθμού του πταίσματος του υποχρέου, της ηλικίας του θανόντος και των δικαιούχων, της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης των μερών κ.λ.π.

και με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, να επιδικάσει ή όχι χρηματική ικανοποίηση, αν κρίνει ότι επήλθε στον αδικηθέντα ψυχική οδύνη, καθορίσει δε συγχρόνως και το ποσό αυτής, που θεωρεί εύλογο κατά την ανέλεγκτη αναιρετικώς κρίση του. Τα ως άνω προσδιοριστικά στοιχεία και ειδικότερα η κοινωνική και οικονομική κατάσταση των μερών δεν λαμβάνονται αυτοτελώς υπόψη το καθένα από αυτά για να καθοριστεί το εύλογο χρηματικό ποσό για την ικανοποίηση του παθόντος και επομένως δεν αποτελούν ίδια και αυτοτελή στοιχεία, ώστε η παράθεση κάποιων απ' αυτά ή των ειδικότερων προσδιοριστικών στοιχείων τους στην απόφαση, να είναι αναγκαία για την πληρότητα της σχετικής αιτιολογίας της.

αλλά το δικαστήριο αποφαίνεται γι' αυτά κατά κρίση ελεύθερη, μη υποκείμενη σε αναιρετικό έλεγχο και κατά συνέπεια δεν μπορεί να νοηθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου είτε ευθέως (άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ.) είτε εκ πλαγίου (άρθρο 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ.). Περαιτέρω ορίζεται στο άρθρο 25 παρ. 1 του ισχύοντος Συντάγματος ότι "Τα δικαιώματα του ανθρώπου ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου και η αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου τελούν υπό την εγγύηση του Κράτους.......

Οι κάθε είδους περιορισμοί που μπορούν κατά το Σύνταγμα να επιβληθούν στα δικαιώματα αυτά πρέπει να προβλέπονται είτε απευθείας από το Σύνταγμα είτε από το νόμο, εφόσον υπάρχει επιφύλαξη υπέρ αυτού και να σέβονται την αρχή της αναλογικότητας". Όμως η αρχή της αναλογικότητας οριοθετεί τον περιοριστικό του δικαιώματος νόμο.

Ακολουθεί εντεύθεν ότι η τήρησή της εναπόκειται στο νομοθέτη. Η διοίκηση και ο δικαστής μπορούν και οφείλουν να ελέγχουν απλώς, αν η αρχή αυτή έχει τηρηθεί και σε αρνητική περίπτωση να αρνούνται την εφαρμογή νόμου που ενέχει δυσανάλογο περιορισμό του ατομικού δικαιώματος. Η αρχή της αναλογικότητας δεν εφαρμόζεται απευθείας από το δικαστήριο παρά μόνο για τον έλεγχο συνταγματικότητας νόμων που περιορίζουν δικαιώματα του ανθρώπου.

Αυτό σημαίνει ότι όταν το δικαστήριο καλείται να προβεί σε προσδιορισμό .εύλογης χρηματικής ικανοποίησης της ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης στα πλαίσια του άρθρου 932 ΑΚ, δεν εφαρμόζει την αρχή της αναλογικότητας αλλά τη σχετική νομοθετική διάταξη. Επομένως δικαστική απόφαση που δεν προβαίνει σε ορθό καθορισμό εύλογης χρηματικής ικανοποίησης δεν είναι αντίθετη στην αρχή της αναλογικότητας, αλλά υπόκειται σε έλεγχο με τα εκάστοτε επιτρεπόμενα ένδικα μέσα στα πλαίσια που αυτά παρέχουν.

Αλλά όπως στην αρχή της παρούσας νομικής σκέψης εκτέθηκε, το καθορισθέν από το δικαστήριο της ουσίας ποσό χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης, δεν ελέγχεται για ευθεία ή εκ πλαγίου παραβίαση της διάταξης του άρθρου 932 ΑΚ. Στην προκείμενη περίπτωση, με το μοναδικό λόγο αναίρεσης, προσάπτεται στο Εφετείο ότι με το να επιδικάσει στους τέσσερις πρώτους ενάγοντες και ήδη αναιρεσιβλήτους, γονείς και αδέλφια αντίστοιχα του συνεπιβαίνοντος στο ασφαλισμένο στην αναιρεσείουσα με αριθμό κυκλοφορίας .......

ιδιωτικής χρήσης επιβατικό αυτοκίνητο και σε τροχαίο ατύχημα από υπαιτιότητα του οδηγού αυτού θανάσιμα τραυματισθέντος ........., τα υπέρογκα χρηματικά ποσά των 100.000 ευρώ σε καθένα των δύο πρώτων και των 70.000 ευρώ σε καθένα των λοιπών, ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ., γιατί παραβίασε ευθέως άλλως εκ πλαγίου, α) τη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ με το να διαλάβει η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς την κοινωνική και οικονομική κατάσταση των υποχρέων και δικαιούχων της χρηματικής ικανοποίησης φυσικών προσώπων και β) την αρχή της αναλογικότητας που ισχύει, με βάση το άρθρο 25 του Συντάγματος, για το άρθρο 932 Α.Κ..

Ο λόγος αυτός αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος, κατά μεν το υπό στοιχ. α' μέρος του, διότι δεν πρόκειται για ανεπάρκεια αιτιολογίας αλλά με αυτόν πλήττεται αληθώς η αναιρετικά ανέλεγκτη, κατ' άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ., εκτίμηση των αποδείξεων, το εκ των οποίων πόρισμα εκτίθεται σαφώς; κατά δε το υπό στοιχ β' μέρος του, διότι, με βάση τα όσα εκτέθηκαν στη μείζονα σκέψη, τα καθορισθέντα με την προσβαλλόμενη απόφαση ποσά, δεν υπόκεινται απευθείας σε έλεγχο μέσω της αρχής της αναλογικότητας.

Κατόπιν όλων αυτών, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης στο σύνολό της και να καταδικαστεί η αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων (άρθρα 176, 183 Κ.Πολ.Δ.) οι οποίοι κατέθεσαν και προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

-

Απορρίπτει την από 31.7.2006 αίτηση της Ανώνυμης Εταιρείας Γενικών Ασφαλίσεων με την επωνυμία "ALLIANZ AEΓΑ" για αναίρεση των υπ' αριθ. 54/2006 και 277/2004 αποφάσεων του Εφετείου Κερκύρας και Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας αντίστοιχα.

-

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 23 Ιανουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 5 Μαρτίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ