419/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 419 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 419/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Χαράλαμπο Ζώη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεωργία Λαλούση, Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή και Βασίλειο Λαμπρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1η Οκτωβρίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΡΓΑ Ο.Σ.Ε. Α.Ε." και τον διακριτικό τίτλο "ΕΡΓΟΣΕ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αθανάσιο Μπακόλα, και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Γ. Ζ. του Α., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Γεωργίου Κατσαμπάνη, και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 20/10/2004, 10/12/2004 και 17/12/2004 αιτήσεις και ανταιτήσεις προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης επί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, που κατατέθηκαν ενώπιον του Εφετείου Ναυπλίου και συνεκδικάσθηκαν.

Εκδόθηκε η 131/2006 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζήτησε ο ως άνω αναιρεσίβλητος με την από 5/10/2006 αίτησή του και τους από 29/3/2007 πρόσθετους λόγους αυτής.

Εκδόθηκε η 1533/2007 απόφαση του Αρείου Πάγου που αναίρεσε εν μέρει την 131/2006 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου και παρέπεμψε την υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος της προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Εκδόθηκε η 150/2009 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 10/12/2009 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Λαμπρόπουλος ανέγνωσε την από 21/9/2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του δευτέρου λόγου της από 10.12.2009 αιτήσεως και την αναίρεση της υπ' αριθ. 150/2009 αποφάσεως του Εφετείου Ναυπλίου. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 17 παρ. 2 εδαφ. α' του Συντάγματος, κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια, που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, που να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριουμένου. Περαιτέρω, το άρθρο 13 του Ν.2882/2001 "Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλο-τριώσεων Ακινήτων" (ΚΑΑΑ) ορίζει στην παράγραφο 4, ότι σε περίπτωση απαλλοτριώσεως τμήματος ακινήτου, εξαιτίας της οποίας το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, υφίσταται μείωση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση, που προορίζεται, με την ίδια απόφαση, που καθορίζει την αποζημίωση, προσδιορίζεται και παρέχεται για την υποτίμηση αυτή ιδιαίτερη αποζημίωση. Το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της από 4.11.1950 Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (ΕΣΔΑ) που κυρώθηκε, μαζί με τη σύμβαση αρχικά με το Ν.2329/1953 και εκ νέου με το ΝΔ 53/1974 και έχει αυξημένη ισχύ, σύμφωνα με το άρθρο 28 του Συντάγματος, έναντι των κοινών νόμων, ορίζει ότι κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του και κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της ιδιοκτησίας του παρά μόνο για λόγους δημόσιας ωφέλειας και υπό τους όρους που προβλέπονται από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου. Με τη διάταξη αυτή προστατεύονται και τα ενοχικά περιουσιακά δικαιώματα του προσώπου, όπως και το δικαίωμα αποζημιώσεως για την προσγενόμενη ζημία στην περιουσία του. Έλλειψη δε σεβασμού της περιουσίας στην περίπτωση αυτή υπάρχει, όταν η συνεπεία του λόγου της αποζημιώσεως μείωση της περιουσιακής δυναμικότητας του προσώπου δεν αποκαθίσταται πλήρως.

Συνεπώς, στην περίπτωση, που λόγω απαλλοτριώσεως μέρους του ακινήτου, το απομένον τμήμα αυτού, που εξακολουθεί να αποτελεί στοιχείο περιουσίας του ιδιοκτήτη υφίσταται μείωση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση, που προορίζεται, το αναγνωριζόμενο από την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 134 παρ. 4 του ΚΑΑΑ δικαίωμα αποζημιώσεως ικανοποιείται πλήρως και εντεύθεν διασφαλίζεται ο σεβασμός στην περιουσία του ιδιοκτήτη, όταν η αποζημίωση καλύπτει όχι μόνον την εκ της απομειώσεως της εκτάσεως του όλου ακινήτου ζημία, αλλά και εκείνη, που επήλθε από την εκτέλεση του έργου, για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση του μέρους του ακινήτου. Διότι, άλλως, κατά τη τελευταία αυτή ζημία το παραμένον στον ιδιοκτήτη μέρος του ακινήτου και επομένως η περιουσία του δεν θα αποκαθίστατο. Με το ΠΔ 24/31.5.1985, που εφαρμόζεται στην προκειμένη περίπτωση ως ισχύον κατά το χρόνο κηρύξεως της ένδικης απαλλοτριώσεως (14.10.1999), για να είναι κατά παρέκκλίση άρτιο και οικοδομήσιμο ακίνητο εκτός σχεδίου πόλεως αλλά επί εθνικής, επαρχιακής και κοινοτικής οδού κείμενο απαιτείται να έχει: α) ελάχιστο εμβαδόν 750 τ.μ., ελάχιστο πρόσωπο 10 μέτρα και ελάχιστο βάθος 15 μέτρα, εφόσον έχει δημιουργηθεί μέχρι 12.11.1962, β) ελάχιστο εμβαδόν 1.200 τ.μ., ελάχιστο πρόσωπο 20 μέτρα και ελάχιστο βάθος 35 μέτρα, εφόσον έχει δημιουργηθεί μέχρι 12.9.1964, γ) ελάχιστο εμβαδόν 2.000 τ.μ., ελάχιστο πρόσωπο 25 μέτρα και ελάχιστο βάθος 40 μέτρα, εφόσον έχει δημιουργηθεί μέχρι 17.10.1978 και δ) ελάχιστο εμβαδόν 4.000 τ.μ. ελάχιστο πρόσωπο 45 μέτρα και ελάχιστο βάθος 50 μέτρα, εφόσον έχει δημιουργηθεί μετά την 17.10.1978. Περαιτέρω, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση κι έτσι ιδρύεται ο εκ της διατάξεως αυτής λόγος αναιρέσεως, και όταν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή στις αιτιολογίες της που συνιστούν την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος, που έχει ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης κι έτσι δεν μπορεί να ελεχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόσθηκε. Δεν στοιχειοθετείται όμως ο ανωτέρω λόγος, αν η έλλειψη, ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα ανάγεται στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση και αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, εφόσον τούτο διατυπώνεται με σαφήνεια. Εξάλλου, λόγος αναιρέσεως από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, για ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου μπορεί να εξεταστεί και ως λόγος από τον αριθ. 19 του ιδίου άρθρου, διότι περιέχει σιωπηρώς και παράπονο για έλλειψη νόμιμης βάσεως της αποφάσεως. Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση, όπως από αυτή προκύπτει, δέχθηκε ανελέγκτως, ως προκύψαντα από τις αποδείξεις, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: Δυνάμει της υπ'αριθ. 1086784/9374/0010/14.10.1999 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Οικονομικών και Μεταφορών και Επικοινωνιών που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 778Δ/29.10.1999) κηρύχθηκε υπέρ του ΟΣΕ και με δαπάνες της αναιρεσίβλητης εταιρίας για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή νέας σιδηροδρομικής γραμμής, κανονικού πλάτους και υψηλών ταχυτήτων, μεταξύ Κορίνθου - Πατρών στο τμήμα Κόρινθος - Άγιος Βασίλειος (υποτμήμα) Α! Κόρινθος - Κιάτο, από Χ.Θ.0+000 έως Χ.Θ. +200 αναγκαστική απαλλοτρίωση εδαφικής εκτάσεως μετά των επικειμένων της. συνολικού εμβαδού 1001.213,5 τ.μ., που βρίσκεται στη κτηματική περιφέρεια του Νομού Κορινθίας. Μεταξύ των απαλλοτριουμένων ακινήτων ήταν και τα, κατά τα στοιχεία της οικείας κτηματογραφήσεως, υπ' αριθ. ιδιοκτησίας 1141 και 1141Α ακίνητα, εμβαδού 531 και 297 τ.μ. αντίστοιχα, και συνολικού 828 τ.μ. που φέρονταν ότι ανήκουν σε αγνώστους ιδιοκτήτες και χαρακτηρίζονταν το πρώτο ως αγρός με εσπεριδοειδή και το δεύτερο ως χέρσος αγρός, επί των οποίων αξιώνει δικαίωμα κυριότητας ο αναιρεσίβλητος, ο οποίος όμως ούτε κλήθηκε να παραστεί, ούτε παρενέβη στη δίκη ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κορίνθου, που, κατόπιν αιτήσεως της αναιρεσείουσας προσδιόρισε την προσωρινή αποζημίωση των απαλλοτριουμένων ακινήτων. Στη συνέχεια όμως η ανωτέρω απαλλοτριωτική πράξη ανακλήθηκε εν μέρει με την υπ'αριθ. 1087093/9749/0010/27.11.2002 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Μεταφορών και Επικοινωνιών (ΦΕΚ 1092Δ'/11.12.2002), με συνέπεια από το ανωτέρω ακίνητο να απαλλοτριώνεται τελικώς έκταση 94 τ.μ. Ακολούθως με την υπ'αριθ.1015292/1279/1010/28.2.2003 κοινή απόφαση των αυτών ως άνω Υπουργών και του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ) ΦΕΚ 219Δ/12.3.2003) κηρύχθηκε συμπληρωματική της ανωτέρω απαλλοτρίωση, υπέρ του ΟΣΕ και με δαπάνες της αναιρεσείουσας για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή των παράλληλων έργων της νέας διπλής σιδηροδρομικής γραμμής κανονικού πλάτους και υψηλών ταχυτήτων μεταξύ Κορίνθου - Πατρών στο αυτό ως άνω τμήμα, εδαφικής εκτάσεως συνολικού εμβαδού 137.705 τ.μ., που βρίσκεται στην κτηματική περιφέρεια του Νομού Κορινθίας. Μεταξύ των απαλλοτριουμένων ακινήτων, συνεχίζει το Εφετείο, περιλαμβάνεται και το υπ'αριθ. κτηματογραφήσεως 1141 ακίνητο, εκτάσεως 2.099 τ.μ. που βρίσκεται στη κτηματική περιοχή του Κιάτου και φέρεται ότι ανήκει στον αναιρεσίβλητο. Περαιτέρω το ακίνητο τούτο και η αρχικώς απαλλοτριωθείσα έκταση των 94 τ.μ. αποτελούν τμήματα του αυτού ακινήτου (αριθ. κτημ. 1141), που έχει εμβαδόν 9.900,55 τ.μ. και το οποίο προέρχεται από συνένωση οκτώ αγροτεμαχίων, που αποκτήθηκαν νομίμως, κατά το χρονικό διάστημα 1972-1999, με επαχθή αιτία, από τον φερόμενο ως ιδιοκτήτη αναιρεσίβλητο. Πρόκειται για αγρό φυτεμένο με μεγάλα δένδρα εσπεριδοειδών και μεγάλα και μικρά δένδρα βερυκοκιάς. Βρίσκεται εκτός σχεδίου της πόλεως του Κιάτου και εντός ζώνης των 500 μέτρων, απέχει περί τα 200 μέτρα από την Εθνική Οδό Πατρών - Κορίνθου. Πριν από την απαλλοτρίωση των προαναφερομένων τμημάτων του, ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο και είχε πρόσοψη στην επαρχιακή οδό ...). Μετά την απότμηση των ως άνω απαλλοτριουμένων τμημάτων του, το μείζονος εκτάσεως ακίνητο του αναιρεσίβλητου διαχωρίζεται σε δύο τμήματα, εμβαδού 1.219,91 τ.μ. το ένα και εμβαδού 6.484,98 τ.μ. το άλλο. Το πρώτο είναι μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο, πλην όμως εξακολουθεί να είναι, όπως και πρότερον γεωργικώς εκμεταλλεύσιμο. Το δεύτερο από τα εναπομείναντα τμήματα, εμβαδού 6.484,98 τ.μ., εξακολουθεί να είναι πλήρως γεωργικώς εκμεταλλεύσιμο και θα έχει επαφή με την υπερυψωμένη οδό ... με ελάχιστο πρόσωπο 38 μέτρα. Το τμήμα αυτό δεν είναι άρτιο ούτε οικοδομήσιμο και δεν ισχύει καμία παρέκκλιση αρτιότητας, λόγω του ότι όπως προαναφέρθηκε, ολόκληρο το ακίνητο έχει προέλθει από τη συνένωση περισσοτέρων ακινήτων κατά το χρονικό διάστημα από το έτος 1970 έως το έτος 1999. Τέλος, στο ίδιο εναπομείναν τμήμα ακινήτου (εμβαδού 6.484,98 τ.μ.) υπάρχει πρόσβαση από δρόμο μόνο από τη βορειοδυτική πλευρά του, αφού από τις άλλες πλευρές και συγκεκριμένα από τη βορειοανατολική, μήκους 150 μ. και την νοτιοανατολική, μήκους 38 μ. υπάρχει τοιχίο εγκιβωτισμού, ύψους που ξεκινά από ένα μέτρο (στο βορειοδυτικό άκρο) και φθάνει τα 3,13 μ. στο νοτιοδυτικό άκρο του οικοπέδου επί της οδού .... Περαιτέρω, σε ακίνητα που βρίσκονται εκατέρωθεν της προαναφερομένης επαρχιακής οδού ... άρχισαν να ανεγείρονται επαγγελματικά κτίρια, στα οποία στεγάζονται εμπορικές επιχειρήσεις. Από κανένα, όμως, αποδεικτικό στοιχείο δεν προέκυψε ότι το μέρος στο οποίο βρίσκονται στα προαναφερόμενα εναπομείναντα δύο εδαφικά τμήματα, έχει καθιερωθεί, με κάποιο νόμιμο τρόπο, ως χώρος ή περιοχή περιορισμένη για κύρια επαγγελματική και εμπορική χρήση, ούτε ότι το μέρος αυτό βρίσκεται πλησίον περιοχής, όπου έχουν ανεγερθεί εμπορικά καταστήματα. Τέλος, ότι δεν προέκυψε βούληση του αιτούντος (αναιρεσιβλήτου) για εμπορική εκμετάλλευση και ότι, εν όψει του ότι επρόκειτο για αγροτεμάχιο φυτευμένο με μεγάλα δένδρα εσπεριδοειδών και βερυκοκιάς και που προοριζόταν κυρίως για γεωργική χρήση, η υποτίμηση της αξίας του προσδιορίζεται σε ποσοστό 10% επί της προσδιορισθείσης οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως (118 ευρώ ανά τ.μ.) με την υπ'αριθμ. 131/2006 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου. Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχθηκε το αίτημα του αναιρεσιβλήτου, περί προσδιορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης για το εναπομείναν τμήμα του ακινήτου, λόγω μειώσεως της αξίας του από την απότμηση των απαλλοτριωθέντων τμημάτων που συνεπάγεται τη μη αρτιότητα και τη μη οικοδομησιμότητα του εναπομείναντος ως βάσιμο. Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, ορθά ερμήνευσε και εφήρμοσε τις διατάξεις του προαναφερθέντος προεδρικού διατάγματος που ήταν εφαρμοστέο μετά την ανέλεγκτη παραδοχή του περί του ότι το ακίνητο του αναιρεσιβλήτου είχε προέλθει από συνένωση περισσοτέρων ακινήτων από το έτος 1970 έως 1999. Εξ άλλου με τις ίδιες παραδοχές στην προκειμένη περίπτωση δεν ήταν εφαρμοστέες οι διατάξεις του άρθρου 10 παρ. 1 του Ν.3212/2004 (Άδεια δόμησης, πολεοδομικές κλπ διατάξεις θεμάτων αρμοδιότητας ΥΠΕΧΩΔΕ) που αντικατάστησε την παρ. 1 περ. α' του άρθρου 1 του ως άνω από 24/31.5.1985 Π.Δ/τος και καθόρισε τους όρους και περιορισμούς δόμησης των γηπέδων των κειμένων εκτός των ρυμοτομικών σχεδίων των πόλεων, κωμών και οικισμών κλπ. Επίσης σε εμβαδόν 4.000 τ.μ. και πρόσωπο όμως σε κοινόχρηστο δρόμο είκοσι πέντε (25) μέτρα, εφόσον πρόκειται για διατάξεις που ισχύουν μετά την κήρυξη της ένδικης απαλλοτρίωσης με την υπ'αριθ. 1086784/1374/0010/14.10.1999 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Οικονομικών και Μεταφορών και Επικοινωνιών (ΦΕΚ 778Δ/29.10.99).

Συνεπώς τα αντίθετα υποστηριζόμενα με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, που αποδίδεται η πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ. 1 περ. α' ΚΠολΔ ελέγχονται απορριπτέα ως αβάσιμα. Περαιτέρω, απορριπτέος ως αβάσιμος ελέγχεται και ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως από τον αριθ. 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, αφού η απόφαση του Εφετείου και το ως άνω περιεχόμενό της περιέχει σαφείς, επαρκείς και μη αντιφατικές αιτιολογίες, επί του ουσιώδους ζητήματος του καθορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης για το εναπομείναν μετά την απότμηση μεγαλύτερο τμήμα εμβαδού 6.484,98 τ.μ. του ακινήτου του αναιρεσιβλήτου, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής ή μη εφαρμογής των προαναφερθέντων διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου.

Συνεπώς, πρέπει να απορριφθεί η ένδικη αίτηση αναιρέσεως της αναιρεσείουσας, κατά της υπ' αριθμ. 150/2002 αποφάσεως του Εφετείου Ναυπλίου, και να καταδικαστεί αυτή, λόγω της ήττας της, (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ) στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 10.12.2009 αίτηση αναιρέσεως κατά της υπ'αριθμ. 150/2009 αποφάσεως του Εφετείου Ναυπλίου.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά του αναιρεσιβλήτου τα οποία ορίζει στο ποσόν των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 17 Ιανουαρίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 21 Μαρτίου 2011.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ