417/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 417 / 2007 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 417/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καλαμίδα, Δημήτριο Κανελλόπουλο, Διονύσιο Γιαννακόπουλο και Χαράλαμπο Δημάδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 22 Ιανουαρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Γιαννέλη, για να δικάσει μεταξύ :

Των αναιρεσειόντων: 1) .... και 2) ... . Ο 1ος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Κόλλια και ο 2ος εκπροσωπήθηκε από τον ίδιο πληρεξούσιο δικηγόρο.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ... , 2) ... και 3) ... . Η 2η παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Ρουμελιώτη και οι 1η και 3η εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-12-1997 αγωγή του X1, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Χαλκίδας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 189/1999 μη οριστική, 265/2002 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 86/2004 του Εφετείου Αθηνών (Μεταβατική έδρα Χαλκίδας). Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 21 Σεπτεμβρίου 2004 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Διονύσιος Γιαννακόπουλος ανέγνωσε την από 28 Σεπτεμβρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την έννοια των διατάξεων των άρθρων 297 και 298 ΑΚ η προς αποζημίωση υποχρέωση περιλαμβάνει τόσο τη θετική ζημία, η οποία συνίσταται στην ελάττωση των υφισταμένων εννόμων αγαθών του ζημιωθέντος, όσο και την αποθετική ζημία, ήτοι το διαφυγόν κέρδος, το οποίον συνίσταται στην εξ αιτίας του επιζημίου γεγονότος επερχόμενη ματαίωση της βασίμως προσδοκώμενης αύξησης της περιουσίας του ζημιωθέντος (ΑΠ 204/2000 Ελλ.Δνη 41.751). Στη προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, που δέχθηκε αγωγή αποζημιώσεως εξ αδικοπραξίας λόγω παράνομης εξόρυξης άμμου από ιδιόκτητη εδαφική έκταση του ήδη αποβιώσαντος αμέσου δικαιοπαρόχου των αναιρεσιβλήτων (συζύγου της πρώτης και πατέρα των λοιπών δύο) X1, έκρινε, ότι αποδείχθησαν εκ των αποδείξεων, κατά την εκ των πραγμάτων ανέλεγκτη, κρίση του, τα εξής: "Οι εφεσίβλητες σύζυγος η πρώτη και θυγατέρες οι λοιπές δύο του θανόντα ήδη (10-1-1999) ενάγοντα, X1, είναι συγκύριες κατά το αδιαίρετο ποσοστό 2/8 η πρώτη και 3/8 η κάθε μία από τις άλλες δύο μιας εδαφικής-ρητινικής έκτασης εμβαδού 1.713, 68 τ.μ., που βρίσκεται στην κτηματική περιφέρεια της πρώην Κοινότητας ..... και συνορεύει βόρεια κατά ένα μέρος με ακίνητο των εκκαλούντων, επί πλευράς μήκους 100 μέτρων και κατά ένα μέρος με το τεμάχιο ..., επί πλευράς μήκους 100 μέτρων, νότια και επί πλευράς μήκους 200 μέτρων με το τεμάχιο ...., ανατολικά και επί πλευράς μήκους 100 μέτρων με δημόσια έκταση και δυτικά κατά ένα μέρος με αγροτική οδό και κατά ένα μέρος με ακίνητο των εκκαλούντων επί πλευράς μήκους 25 μέτρων. Το προπεριγραφόμενο ακίνητο των εφεσιβλήτων είναι παραθαλάσσιο και εμπλουτισμένο με άμμο της θάλασσας, η οποία έχει εμπορική αξία, πωλείται στις μάνδρες οικοδομικών υλικών και αναμειγνυόμενη με άλλα υλικά χρησιμοποιείται για τα επιχρίσματα των οικοδομών. Τον Απρίλιο 1996 οι εκκαλούντες εναγόμενοι, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός της απουσίας του αρχικού κυρίου του πιο πάνω ακινήτου, X1, που κατοικούσε μονίμως στη .... , εισήλθαν στο ακίνητο αυτό και άρχισαν να εξορύσσουν με εκσκαπτικό μηχάνημα θαλάσσια άμμο. Την εξόρυξη αυτή συνέχισαν έως το Σεπτέμβριο 1996, οπότε ο ανωτέρω ιδιοκτήτης του ακινήτου πληροφορήθηκε από συγχωριανούς του της ... τις παράνομες ενέργειες των εκκαλούντων και έσπευσε επί τόπου με τον γαμβρό του, .... . Εκεί κατέλαβε αυτούς να φορτώνουν θαλάσσια άμμο σε φορτηγό αυτοκίνητο με φορτωτή. Την εξόρυξη της άμμου πραγματοποίησαν καθόλο το πιο πάνω χρονικό διάστημα οι εκκαλούντες από δύο τμήματα του όλου ακινήτου, όπως αυτό εικονίζεται στο από Σεπτεμβρίου 1996 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού ... , με τα στοιχεία Α-Β-Γ-Δ-Ν-Μ-Λ-Κ-Ι-Θ-Η-Ζ-Ε-Α. Κατά το διάγραμμα αυτό οι δύο εκκαλούντες (πρώτος και δεύτερος από τους εναγόμενους) εξόρυξαν από το βόρειο τμήμα του ακινήτου του ενάγοντα με τα στοιχεία Α-Β-Γ-Δ-Ε-Α θαλάσσια άμμο συνολικού όγκου 3.680, 53 κυβικών μέτρων και από το νότιο τμήμα αυτούμε τα στοιχεία Ε-Ζ-Η-Θ-Ι-Κ-Λ-Μ-Ν-Δ-Ε θαλάσσια άμμο συνολικού όγκου 2.380, 68 κυβικών μέτρων και συνολικώς 6.061, 20 (3.680, 53+2.380, 68) κυβικών μέτρων. Η τιμή της θαλάσσιας άμμου κατά την επίδικη περίοδο (μέσα Απριλίου έως τις αρχές Σεπτεμβρίου 1996) ανερχόταν στο ποσό των 3.000 δραχμών, δηλαδή 8,80 ευρώ ανά κυβικό μέτρο και όχι στο ποσό των 8.00 δραχμών (23,48 ευρώ), όπως σφαλερώς έκρινε το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, κατά το βάσιμο σχετικό λόγο της έφεσης και η ζημία που προκλήθηκε σε βάρος των δικαιοδόχων εφεσιβλήτων από την πιο πάνω παράνομη συμπεριφορά των εναγομένων-εκκαλούντων ανέρχεται συνολικώς στο ποσό των 18.183.600 (6.061, 20 κυβ. μέτρα Χ 3.000 δραχμ.) δραχμών, δηλαδή 53.363,46 ευρώ". Με το πρώτο λόγο αναιρέσεως βάλλεται η προσβαλλομένη απόφαση, με αιτίαση εκ του αρ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι η κατά τα άνω προσδιορισθείσα ανά μ3 αξία των 3.000 δρχ. ή 8,80 ευρώ αφορά την εμπορική τιμή πώλησης της άμμου στις μάνδρες οικοδομών μετά την εκεί μεταφορά της, τη διαλογή της, την αποθήκευσή της, τη συσκευασία της κλπ και όχι μόνον και αποκλειστικά την αξία της εξορυχθείσας άμμου, στην οποία και περιορίζεται η θετική ζημία, την οποία υπέστησαν οι αναιρεσίβλήτοι και την οποία ζήτησε ο ενάγων δικαιοπάροχός τους. Πλην, όμως, με βάση τις εν λόγω παραδοχές, το δικάσαν Εφετείο δεν παραβίασε την προαναφερθείσα ουσιαστική διάταξη του άρθρου 298 του ΑΚ περί επιδικάσεως αποζημιώσεως για θετική ζημιά, επί εσφαλμένης δε προϋποθέσεως στηρίζεται ο λόγος αυτός αναιρέσεως, ότι η επιδικασθείσα τιμή ανά μ3 αφορά τη τιμή πωλήσεως τις άμμου στις μάνδρες οικοδομών και όχι απλώς τη τιμή πωλήσεως της εξορυχθείσας μόνον άμμου.

Συνεπώς, ο λόγος αυτός αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί. Απορριπτέος, εν συνεχεία, ως αβάσιμος είναι και ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως με αιτίαση εκ του αρ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι, με βάση τις ανωτέρω παραδοχές, η αναιρεσιβαλλομένη απόφαση διαλαμβάνει σαφείς και επαρκείς αιτιολογίες περί του ότι η καθορισθείσα τιμή μ3 είναι εκείνη μόνον της εξορυχθείσας άμμου και όχι αυτή του εμπορίου από τις μάνδρες οικοδομών και άρα δεν στέρησε την εν λόγω απόφαση νόμιμης βάσεως. Περαιτέρω και για την αυτή νομική αιτία, ήτοι ως επί εσφαλμένης προϋποθέσεως στηριζόμενος, είναι ενόψει της παραδοχής της αναιρεσιβαλλομένης ότι η ορισθείσα τιμή πωλήσεως της άμμου είναι αυτή επί του εδάφους, και ο τρίτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο οι αναιρεσείοντες μέμφονται την προσβαλλομένη απόφαση, ότι, προκειμένου να υπαγάγει τα πραγματικά περιστατικά στην ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 298 ΑΚ παραβίασε το εδ.β' του αρ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, και ειδικότερα τα διδάγματα της κοινής πείρας που επιβάλλουν για να πωληθεί η άμμος στις μάνδρες οικοδομών, διάφορες δαπάνες, οι οποίες και αφαιρούνται, με αποτέλεσμα, η τιμή να είναι μικρότερη των 3.000 δρχ. ή 8, 80 ευρώ ανά τ.μ.

Κατά το άρθρο 559 αρ. ΙΙ περίπτωση γ' του ΚΠολΔ, συγχωρείται αναίρεση εάν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη επικληθέντα και προσκομισθέντα αποδεικτικά μέσα, κατά δε τις συνδικασμένες διατάξεις των άρθρων 335, 338, 340 και 346 ΚΠολΔ, το δικαστήριο προς σχηματισμό της κρίσεώς του επί των ασκούντων ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης ισχυρισμών των διαδίκων υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη πάντα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία αυτοί νομίμως επικαλούνται και προσκομίζουν.

Συνεπώς, αναίρεση εκ του ανωτέρου λόγου συγχωρείται, όταν τα αγνοηθέντα αποδεικτικά μέσα αφορούν ισχυρισμό ασκούντα ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, ο οποίος (ισχυρισμός) και πρέπει να αναφέρεται στο αναιρετήριο, αλλιώς ο συναφής λόγος είναι αόριστος. Κατ' ακολουθίαν, ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίον, υπό την επίκληση αιτιάσεως εκ του άρθρου 559 αρ. 11 περ. γ' ΚΠολΔ, βάλλεται η αναιρεσιβαλλόμενη, ότι παρά το νόμο το δικάσαν Εφετείο δεν έλαβε υπόψη τις μνημονευόμενες στο αναιρετήριο τέσσερες ένορκες βεβαιώσεις των εκεί αναφερομένων μαρτύρων ενώπιον του αναφερομένου εκεί συμβ/φου .... , με την αιτιολογία ότι δεν είχαν κλητευθεί οι αναιρεσείοντος, ενώ, αντιθέτως, αυτοί είχαν κληθεί νομίμως και εμπροθέσμως, χωρίς να εκτίθεται στο αναιρετήριο ο ουσιώδης ισχυρισμός, στον οποίον αναφέρονται τα περί ων πρόκειται αποδεικτικά στοιχεία, είναι αόριστος και εντεύθεν απορριπτέος.

Ο από την παραβίαση των ορισμών του νόμου, αναφορικά με τη δύναμη των αποδεικτικών μέσων λόγος αναιρέσεως ιδρύεται, κατά την έννοια της διατάξεως του αριθμού 12 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, που τον προβλέπει, όταν το δικαστήριο της ουσίας αποδίδει σε ορισμένα αποδεικτικά μέσα δύναμη αποδείξεως μικρότερη ή μεγαλύτερη από εκείνη, που δεσμευτικά γι' αυτό (το δικαστήριο) καθορίζει ο νόμος, όχι, όμως και στη περίπτωση, κατά την οποία, εκτιμώντας ελεύθερα, όπως έχει δικαίωμα από το νόμο (άρθρο 340 ΚΠολΔ), αποδίδει σε ορισμένα αποδεικτικά μέσα, που κατά νόμον έχουν την ίδια αποδεικτική δύναμη με άλλα, μεγαλύτερη ή μικρότερη βαρύτητα ή αξιοπιστία από τα άλλα αποδεικτικά μέσα (ΑΠ 30/2005 και ΑΠ 3/2005 Ελλ.Δνη 46.747 και 820).

Στη προκείμενη περίπτωση, με το πέμπτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως προβάλλουν οι αναιρεσείοντες, ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη του το από του μηνός Σεπτεμβρίου 1966 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού ... , που προκλήθηκε από τους αναιρεσίβλητους και δέχθηκε κατά λέξη "κατά το διάγραμμα αυτό οι δύο εκκαλούντες εξόρυξαν από το βόρειο τμήμα του ακινήτου του ενάγοντα...θαλάσσια άμμο συνολικού όγκου 3.680,53 τ.μ. και από το νότιο τμήμα αυτού...2380,68 τ.μ και συνολικά 6.061,20 (3.680, 53+2.380, 68 κυβικών μέτρων". Με τη κρίση του δε αυτή το Εφετείο προσέδωσε στην τεχνική αυτή γνωμοδότηση (διάγραμμα) αποδεικτική δύναμη που δεν έχει από το νόμο. Έτσι διατυπούμενος ο λόγος αυτός της αναιρέσεως, είναι, σύμφωνα με τις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, απορριπτέος ως απαράδεκτος, καθόσον ο λόγος αυτός δεν ιδρύεται, όταν το Εφετείο, κατά τα εκτιθέμενα στο αναιρετήριο, αλλά και τα προκύπτοντα από τη προσβαλλομένη απόφαση, κρίνει από όλα τα συνεκτιμηθέντα και ισοδύναμα αποδεικτικά μέσα, όπως στη προκειμένη περίπτωση, περισσότερο αξιόπιστο το περί ου πρόκειται διάγραμμα.

Κατά το άρθρο 463 ΚΠολΔ "όποιος προβάλλει ισχυρισμούς για την πλαστότητα εγγράφου είναι ταυτόχρονα υποχρεωμένος να προσκομίσει τα έγγραφα που αποδεικνύουν την πλαστότητα και ν' αναφέρει ονομαστικά τους μάρτυρες και τ' άλλα αποδεικτικά μέσα, αλλιώς οι ισχυρισμοί του είναι απαράδεκτοι". Οι μάρτυρες είναι τρίτα πρόσωπα, μη μετέχοντα στην έννομη σχέση της δίκης, που καταθέτουν ενώπιον του δικαστηρίου, του εισηγητή, ότι γνωρίζουν για τ' αποδεικτέα περιστατικά. Εξαιρούνται όσοι μετέχουν στην έννομη σχέση της δίκης κατά το χρόνο της κατάθεσης, δηλαδή ο δικαστής, ο γραμματέας και οι διάδικοι, έστω και αν παρίστανται με αντιπρόσωπο, οι παρεμβαίνοντες, οι ομόδικοι και οι πληρεξούσιοι δικηγόροι. Η ανικανότητα προς μαρτυρία υπάρχει για όλα ανεξαιρέτως τα δικαστήρια και σε όλες τις διαδικασίες, λαμβάνονται υπόψη και αυτεπαγγέλτως (άρθρο 403 ΚΠολΔ) και ελέγχεται αναιρετικώς κατ' άρθρο 559 αριθμ. 11, εφόσον προτάθηκε στο εφετείο ή προκύπτει από την απόφαση, κατ' άρθρο 562 παρ. 2β ΚΠολΔ. Στην κρινόμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, οι αναιρεσείοντες για πρώτη φορά με την έφεσή τους και τους πρόσθετους λόγους αυτής ισχυρίζονται, ότι οι από 5-11-1998 προτάσεις των αναιρεσιβλήτων ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας, επί των οποίων εκδόθηκε η 189/1999 προδικαστική απόφασή του, είναι "προϊόν πλαστογραφίας ή νόθευσης του περιεχομένου τους", που έγινε πέντε ημέρες μετά τη συζήτηση της αγωγής στο ακροατήριο (5-11-1998), δηλαδή στις 10-11-1998, με αλλαγή (σχίσιμο) του πρώτου φύλλου των προτάσεων αυτών και αντικατάστασης τούτου με άλλο, καινούργιο φύλλο, που περιείχε περιορισμό του καταψηφιστικού αιτήματος της αγωγής από 86.500.000 σε 10.000.000 δραχμές και μετατροπή του υπολοίπου σε αναγνωριστικό "κατά τρόπο παράνομο και αντιδικονομικό μετά την πρώτη συζήτηση της υπόθεσης στο ακροατήριο και ως εκ τούτου είναι άκυρη, καθώς και άκυρο το δικόγραφο των προτάσεών τους". Την πλαστογραφία αυτή την αποδίδουν στον πληρεξούσιο δικηγόρο των αναιρεσιβλήτων, Γεώργιο Παπαγεωργίου ή στο συνεργάτη του, επίσης δικηγόρο Γεώργιο Ρουμελιώτη, κατοίκων Χαλκίδας. Όμως, κατά παράβαση του άρθρου 463 ΚΠολΔ, οι αναιρεσείοντες δεν προτείνουν ως μάρτυρες πρόσωπα έχοντα τη δικονομική ικανότητα μαρτυρίας, όπως αυτή προσδιορίστηκε κατά τα αμέσως πιο πάνω αναφερόμενα, αλλ' αντίθετα προτείνουν ως μάρτυρα τον μετέχοντα στην έννομη σχέση της μεταξύ των αντιδίκων μερών δίκης, συντάξαντα και καταθέσαντα τα δικόγραφα της ένδικης έφεσης, των πρόσθετων λόγων και των προτάσεων πρώτου και δεύτερου βαθμού, πληρεξούσιο δικηγόρο τους, Νικόλαο Ζαφείρα του Ιωάννου, εξαιρετέο, κατά νόμο, ως μάρτυρα στην κρινόμενη υπόθεση, σύμφωνα με την προηγηθείσα σκέψη. Υπό τα δεδομένα αυτά το Εφετείο έκρινε απαράδεκτο τον εν λόγω ισχυρισμό (ένσταση πλαστότητος) και κατά συνέπεια και τον συναφή λόγο εφέσεως. Άρα και ενόψει των προεκτθέντων στη μείζονα σκέψη, ορθώς τούτο απεφάνθη και συνεπώς ο προβαλλόμενος έκτος (και τελευταίος) λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο υποστηρίζονται τ' αντίθετα, με επίκληση αιτιάσεως εκ του αρ. 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, αφού το δικάσαν Εφετείο δεν εκήρυξε παρά το νόμο απαράδεκτο, συνακόλουθα δε και η αίτηση αναιρέσεως στο σύνολό της.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ -

Απορρίπτει την από 21.9.2004 αίτηση των .. και .... για αναίρεση της 86/2004 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών (Μεταβατικής Έδρας Χαλκίδας).

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία καθορίζει σε χίλια εκατόν εβδομήντα (1.170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Φεβρουαρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 26 Φεβρουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ