416/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 416 / 2007 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 416/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καλαμίδα, Δημήτριο Κανελλόπουλο, Διονύσιο Γιαννακόπουλο και Χαράλαμπο Παπαηλιού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 22 Ιανουαρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Γιαννέλη, για να δικάσει μεταξύ :

Του αναιρεσείοντος: ....., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Τσούγκο.

Της αναιρεσίβλητης: ..., υπό την ιδιότητά της ως ασκούσας την επιμέλεια του προσώπου των ανηλίκων τέκνων της ..... και .... η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Παπαχρήστο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-2-2003 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αγρινίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 9/2004 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 296/2005 του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί ο αναιρεσείων με την από 9 Νοεμβρίου 2005 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Κανελλόπουλος ανέγνωσε την από 8 Ιανουαρίου 2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αιτήσεως. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τις διατάξεις των άρθρων 1485, 1486, 1489 και 1493 του ΑΚ προκύπτει, ότι οι γονείς, είτε υπάρχει μεταξύ τους γάμος και συμβιώνουν, είτε έχει διακοπεί η συμβίωσή τους, είτε έχει εκδοθεί διαζύγιο, έχουν κοινή υποχρέωση να διατρέφουν το ανήλικο τέκνο τους, ακόμα και αν τούτο έχει περιουσία, εφόσον όμως τα εισοδήματα από αυτήν, ή το προϊόν της εργασίας του, ή άλλα τυχόν εισοδήματά του δεν αρκούν για τη διατροφή του.

Το μέτρο της διατροφής προσδιορίζεται με βάση τις ανάγκες του τέκνου, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του και περιλαμβάνει όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρησή του έξοδα και επιπλέον τα έξοδα για την ανατροφή, καθώς και την επαγγελματική και την εν γένει εκπαίδευσή του. Ως συνθήκες ζωής νοούνται οι συγκεκριμένοι όροι διαβίωσης, που ποικίλουν ανάλογα με την ηλικία, τον τόπο κατοικίας, την ανάγκη εκπαίδευσης και την κατάσταση της υγείας τού δικαιούχου, σε συνδυασμό με την περιουσιακή κατάσταση τού υποχρέου.

Εξάλλου, η κατά τα άνω υποχρέωση των γονέων προς διατροφή του τέκνου τους, βαρύνει αυτούς, κατά το άρθρο 1489 εδ. 2 ΑΚ, ανάλογα με τις δυνάμεις τους. Ο εναγόμενος, συνεπώς, γονέας, προς καταβολή ολόκληρου του ποσού της διατροφής, μπορεί να επικαλεστεί κατ' ένσταση, κατ' άρθρο 262 ΚΠολΔ, ότι και ο άλλος γονέας έχει την οικονομική δυνατότητα, σε σχέση με τη δική του και σε συνδυασμό με τις λοιπές υποχρεώσεις του, να καλύψει μέρος της ανάλογης διατροφής του ανηλίκου, οπότε, με την απόδειξη της ένστασης αυτής, περιορίζεται η υποχρέωση του εναγόμενου γονέα κατά το ποσό που αντιστοιχεί στην οικονομική δυνατότητα και στη βάση αυτής υποχρέωση συνεισφοράς του άλλου γονέα.

Αλλά σε περίπτωση μη υποβολής της σχετικής αυτής ένστασης, δεν δύναται το δικαστήριο να ερευνήσει αυτεπαγγέλτως την οικονομική δυνατότητα του άλλου γονέα και να κανονίσει, ανάλογα με τις δυνάμεις τού κάθε γονέα, το επιδικαστέο σε βάρος τού εναγομένου ποσό της διατροφής. Συνακόλουθα προς όλα τα παραπάνω, για το, κατά το άρθρο 216 ΚΠολΔ, ορισμένο της αγωγής διατροφής σε χρήμα ανήλικου τέκνου, λόγω διάστασης ή λύσης του γάμου των γονέων του, αρκεί να εκτίθενται στο δικόγραφο αυτής, η συγγενική σχέση ενάγοντος - εναγομένου, η έλλειψη εισοδημάτων του ανηλίκου και η αδυναμία του να εργαστεί, τα περιουσιακά στοιχεία του εναγόμενου γονέα του, οι ανάγκες του που είναι προσδιοριστικές του ύψους της διατροφής, η οποία πρέπει να του καταβληθεί και το αιτούμενο, για όλες αυτές τις ανάγκες του, συνολικό ύψος της δαπάνης που αποτελεί την, κατά τις προαναφερόμενες διατάξεις, ανάλογη διατροφή του, χωρίς να απαιτείται ο προσδιορισμός στο δικόγραφο της αγωγής με ακρίβεια και του απαραίτητου, για την κάλυψη κάθε επιμέρους ανάγκης του, που προκύπτει από τις συνθήκες της ζωής του, χρηματικού ποσού, καθώς και των εισοδημάτων και της οικονομικής δυνατότητας και του άλλου γονέα και των συγκεκριμένων δαπανών που βαρύνουν καθέναν από τους γονείς.

Στην προκείμενη περίπτωση, η ενάγουσα μητέρα (ήδη αναιρεσίβλητη) εκθέτει στην ένδικη από 25.2.2003 αγωγή, κατ' επιτρεπτή, για τις ανάγκες του παρόντος αναιρετικού ελέγχου, εκτίμηση του περιεχομένου της (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ), ότι με τον εναγόμενο (ήδη αναιρεσείοντα) τέλεσε στις 28.10.1989 νόμιμο γάμο, από τον οποίο απέκτησαν δύο τέκνα, την ....

και τον .... , που γεννήθηκαν, αντιστοίχως, κατά τα έτη 1991 και 1995, ότι με την 46/2001 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αγρινίου διατάχθηκε η μετοίκηση του εναγομένου από τη συζυγική τους οικία που βρίσκεται στο .... , στην οποία έκτοτε διαμένει μόνη αυτή με τα πιο πάνω τέκνα τους, τη γονική μέριμνα των οποίων ασκεί η ίδια, δυνάμει της 383/2001 απόφασης του ίδιου Δικαστηρίου, ότι τα τέκνα τους αδυνατούν να εργαστούν και δεν έχουν εισοδήματα, ότι ο εναγόμενος "είναι πολιτικός μηχανικός και ασχολείται κατά κύριο επάγγελμα με την εμπορία πάσης φύσεως μονωτικών υλικών και συναφών ειδών και έχει έσοδα από την εργασία του, ανερχόμενα εις το ποσό των 5.000 ευρώ μηνιαίως περίπου" και ότι τα έξοδα, για τις ανάγκες συντήρησης, διαβίωσης και ανατροφής των τέκνων τους, ανέρχονται μηνιαίως, για το κάθε τέκνο και για το επίδικο χρονικό διάστημα των δύο ετών από την επίδοση της αγωγής, στο συνολικό ποσό των 530 ευρώ, την επιδίκαση του οποίου και ζήτησε με αυτή.

Με το πιο πάνω περιεχόμενο, η ένδικη αγωγή περιέχει με πληρότητα τα αναγκαία στοιχεία, που προβλέπονται από τις μνημονευόμενες στη μείζονα σκέψη διατάξεις, οι οποίες ρυθμίζουν το δικαίωμα διατροφής ανήλικου τέκνου και έτσι αυτή δεν είναι αόριστη. Ειδικότερα, αναφέρονται στην αγωγή οι συγκεκριμένες συνθήκες ζωής των ανηλίκων, αφού αναφέρονται σ' αυτήν η ηλικία τούτων, ο τόπος της κατοικίας τους, οι ανάγκες "συντηρήσεως, διαβιώσεως και ανατροφής" τους και η περιουσιακή κατάσταση του υπόχρεου εναγομένου.

Δεν ήταν δε απαραίτητο να προσδιορίζονται με ακρίβεια, κατά τα εκτιθέμενα στη μείζονα σκέψη, οι ειδικότερες συγκεκριμένες ανάγκες κάθε τέκνου και το απαραίτητο, για την κάλυψη κάθε επιμέρους ανάγκης του (για τροφή, ένδυση, μαθήματα, ψυχαγωγία κλπ) χρηματικό ποσό, ούτε τα εισοδήματα και οι οικονομικές δυνατότητες της μητέρας και ούτε οι συγκεκριμένες δαπάνες που βαρύνουν κάθε γονέα.

Επομένως το Εφετείο, που έκρινε την αγωγή ορισμένη και ως στηριζόμενη στις προαναφερόμενες διατάξεις, απορρίπτοντας την περί αοριστίας ένσταση, την οποία ο αναιρεσείων, υπό τις αντίστοιχες πιο πάνω αιτιάσεις, είχε προτείνει στο Μονομελές Πρωτοδικείο και με λόγο έφεσης είχε επαναφέρει ενώπιον αυτού, δεν έλαβε, παρά το νόμο, υπόψη πράγματα που δεν περιέχονται στην αγωγή και έχουν ουσιώδη επίδραση στην κρίση του για το ορισμένο και νόμιμο της αγωγής αυτής, ούτε αγνόησε την περί αοριστίας ένσταση του αναιρεσείοντος και ούτε παρά το νόμο δεν κήρυξε, λόγω αοριστίας, απαράδεκτη την αγωγή.

Επομένως, οι περί του αντιθέτου δύο πρώτοι λόγοι της αναίρεσης, από τους αριθμούς, αντίστοιχα, 8 και 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμοι.

ΙΙ. Από το συνδυασμό της διάταξης του άρθρου 1510 παρ. 1 εδ. 2 του ΑΚ, που ορίζει ότι "η γονική μέριμνα περιλαμβάνει την επιμέλεια του προσώπου, τη διοίκηση της περιουσίας και την εκπροσώπηση του τέκνου σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία ή δίκη που αφορούν το πρόσωπο ή την περιουσία τους", προς εκείνη του άρθρου 1518 παρ. 1 ΑΚ, που ορίζει ότι "η επιμέλεια του προσώπου του τέκνου περιλαμβάνει ιδίως την ανατροφή, την επίβλεψη, τη μόρφωση και την εκπαίδευσή του, καθώς και τον προσδιορισμό του τόπου της διαμονής του", σαφώς προκύπτει ότι η γονική μέριμνα είναι ευρύτερη της επιμέλειας, αφού περιλαμβάνει, εκτός από την επιμέλεια του προσώπου, και τη διοίκηση της περιουσίας του τέκνου και την εκπροσώπησή του σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία ή δίκη που αφορά το πρόσωπο ή την περιουσία του.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 64 παρ. 1 ΚΠολΔ, όσοι είναι ανίκανοι να παρίστανται στο δικαστήριο με το δικό τους όνομα εκπροσωπούνται από τους νόμιμους αντιπροσώπους τους και τέτοιοι, προκειμένου περί ανηλίκων, οι οποίοι, όπως προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 127 του ΑΚ και 63 παρ. 1 του ΚΠολΔ, στερούνται του δικαιώματος αυτοπρόσωπης παράστασης, είναι οι γονείς του, οι οποίοι κατά τη διάταξη του άρθρου 1510 παρ. 1 εδ. 1 του ΑΚ, από κοινού ασκούν τη γονική μέριμνα, η οποία, κατά τα προεκτιθέμενα, περιλαμβάνει και την εκπροσώπησή τους.

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 1516 παρ. 2 ΑΚ, "στις περιπτώσεις διακοπής της συμβίωσης των γονέων, διαζυγίου ή ακύρωσης του γάμου τους ....... τις αξιώσεις διατροφής που έχει το τέκνο κατά του γονέα, ο οποίος δεν έχει την επιμέλεια του προσώπου του μπορεί να τις ασκεί αυτός που έχει την επιμέλεια και, αν δεν την έχει κανείς, αυτός με τον οποίο διαμένει το τέκνο".

Επομένως, σε δίκη διατροφής ανήλικου τέκνου, αν την επιμέλειά του έχει η μητέρα, αυτή έχει την εξουσία να παρίσταται στο δικαστήριο και να το εκπροσωπεί. Συνακόλουθα με όλα τα προεκτιθέμενα, αν ο γονέας, που ασκεί, ως εκπρόσωπος του ανήλικου τέκνου τους, την αγωγή διατροφής τούτου κατά του άλλου γονέα, επικαλείται στην αγωγή, για τη στήριξη της αντιπροσωπευτικής του εξουσίας, ότι μόνος αυτός ασκεί τη γονική μέριμνα του τέκνου, αλλ' όμως αυτός, βάσει δικαστικής απόφασης, έχει μόνο την επιμέλεια του τέκνου, δεν είναι εξ αυτού του λόγου απαράδεκτη η αγωγή, αφού και με μόνη την επιμέλεια του τέκνου, που αποτελεί περιεχόμενο της γονικής μέριμνας, ο γονέας έχει την αντιπροσωπευτική εξουσία για την εκπροσώπηση του τέκνου στη δίκη διατροφής του.

Επομένως το Εφετείο, που έκρινε ως παραδεκτή την ένδικη αγωγή, για την άσκηση της οποίας και για τη στήριξη της αντιπροσωπευτικής της εξουσίας η αναιρεσίβλητη επικαλούνταν ότι αυτή ασκεί τη γονική μέριμνα των τέκνων, ενώ σ' αυτή, κατά τις παραδοχές του, είχε ανατεθεί με δικαστική απόφαση οριστικώς μόνο η επιμέλεια τούτων, δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια της παρά το νόμο μη κήρυξης απαραδέκτου και ο περί του αντιθέτου τρίτος λόγος της αναίρεσης, από το άρθρο 559 αριθ. 14 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος.

ΙΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 11 περ. γ' του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 335 και 338 έως και 340 ΚΠολΔ προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να σχηματίσει την κρίση του για τους πραγματικούς ισχυρισμούς των διαδίκων, που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη του όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία νόμιμα επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι, χωρίς να επιβάλλεται να γίνεται ειδική αναφορά και χωριστή αξιολόγηση του καθενός απ' αυτά, αρκεί να καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο από όλο το περιεχόμενο της απόφασης, ότι συνεκτιμήθηκαν όλα τα αποδεικτικά μέσα που με επίκληση προσκομίστηκαν νόμιμα από τους διαδίκους.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο βεβαιώνει, πως στο αποδεικτικό του πόρισμα, ότι κατά το επίδικο χρονικό διάστημα, τα καθαρά μηνιαία εισοδήματα του αναιρεσείοντος, που είναι πολιτικός μηχανικός και αναλαμβάνει την εκτέλεση διάφορων τεχνικών έργων, ενώ παράλληλα διατηρεί στο ...

κατάστημα εμπορίας μονωτικών υλικών και κουφωμάτων, ανέρχονταν στο ποσό των 2.300 ευρώ και οι καθαρές μηνιαίες αποδοχές της μητέρας, που υπηρετεί ως καθηγήτρια γερμανικών στο ... γυμνάσιο ... , ανέρχονταν στο ποσό των 1300 ευρώ και ότι, κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, για την κάλυψη των αναγκών διατροφής απαιτούνταν, για την ανήλικη κόρη 500 ευρώ και για τον ανήλικο γιο 470 ευρώ, κατέληξε, αφού έλαβε υπόψη του, μεταξύ των άλλων, τη 14.526/2003 ένορκη βεβαίωση που συντάχθηκε ενώπιον του συμβολαιογράφου ....

και "όλα τα επικαλούμενα και προσκομιζόμενα έγγραφα". Από τη βεβαίωση αυτή του Εφετείου και από όλο το περιεχόμενο της απόφασης, καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο, ότι το Δικαστήριο αυτό της ουσίας έλαβε υπόψη του και συνεκτίμησε και όλα τα έγγραφα που ο αναιρεσείων αναφέρει στους τέταρτο και πέμπτο, κατά το δεύτερο τμήμα του, λόγους της αναίρεσης (όπως εκκαθαριστικά σημειώματα Δ.Ο.Υ. ...

γραμμάτια είσπραξης EUROBANK, διάφορες αποδείξεις, τιμολόγια, δήλωση ακινησίας αυτοκινήτου, τηλεφωνικό λογαριασμό) καθώς και την προαναφερόμενη ένορκη βεβαίωση, από τα οποία, όπως διατείνεται, αποδεικνύονταν, ότι τα δικά του εισοδήματα και οι μηνιαίες αποδοχές της αναιρεσίβλητης είναι, αντιστοίχως, μικρότερα και μεγαλύτερες και οι διατροφικές ανάγκες των ανηλίκων μικρότερες από τα πιο πάνω αντίστοιχα ποσά που δέχτηκε το Εφετείο.

Επομένως, οι από το άρθρο 559 αριθ. 11 περ. γ' ΚΠολΔ λόγοι αυτοί αναίρεσης, είναι αβάσιμοι.

IV. Με τον πέμπτο, κατά το πρώτο τμήμα του, από το άρθρο 559 αριθ. 10 ΚΠολΔ, λόγο της αναίρεσης, ο αναιρεσείων προβάλλει την αιτίαση, ότι το Εφετείο, προσδιορίζοντας το μέτρο της διατροφής των ανηλίκων, χωρίς να αποδεικνύονται οι ανάγκες τους, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής τους, παρά το νόμο δέχτηκε πράγματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, ως αληθινά χωρίς απόδειξη. Όμως το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, κατέληξε στο πιο πάνω αποδεικτικό του πόρισμα, για τις ανάγκες διατροφής των ανηλίκων, ύστερα από εκτίμηση των αναφερόμενων αποδείξεων (μαρτύρων, ένορκης βεβαίωσης και εγγράφων). Επομένως, και ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι αβάσιμος.

V. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικαστεί ο αναιρεσείων στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 9 Νοεμβρίου 2005 αίτηση του ..., για αναίρεση της 296/2005 απόφασης του Εφετείου Πατρών. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων εκατόν εβδομήντα (1.170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Φεβρουαρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 26 Φεβρουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ