414/2010 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 414 / 2010 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 414/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 28 Σεπτεμβρίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Πολάκη.

Της αναιρεσίβλητης: Ψ, για τον εαυτό της και για λογαριασμό των ανηλίκων τέκνων της Ξ, Θ και Ζ, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Νικόλαο Στούμπα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 20-12-2005 και 16-12-2005 αγωγές των ήδη διαδίκων, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βεροίας και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 17/Δ1/2007 του ίδιου Δικαστηρίου και 1008/2008 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 17-2-2009 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Ζώης ανέγνωσε την από 15-9-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση κατά παραδοχή των αναφερομένων στο σκεπτικό λόγων. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 1510-1514, 1520, 1532 ΑΚ σε συνδυασμό προς εκείνες των άρθρων 3 παρ.1 και 9 παρ.3 ν. 2101/1992 "Κύρωση της διεθνούς συμβάσεως για τα δικαιώματα του παιδιού" συνάγεται ότι, όταν το δικαστήριο καλείται να αποφασίσει σχετικά με την ανάθεση της γονικής μέριμνας ή επιμέλειας ανηλίκου τέκνου σε έναν από τους εν διαστάσει ευρισκόμενους γονείς του και την επικοινωνία του γονέα με το ανήλικο τέκνο, πρέπει να έχει ως αποκλειστικό οδηγό της δικαιοδοτικής του κρίσης το συμφέρον και μόνο του ανήλικου τέκνου, χωρίς να επιδρά αυτοτελώς στη λήψη της απόφασής του κανένας από τους διαφορετικούς παράγοντες, που συνοδεύουν το πρόσωπο κάθε γονέα, όπως είναι το φύλο, η φυλή, η γλώσσα, η θρησκεία, η κοινωνική προέλευση, η περιουσιακή κατάσταση κλπ.

Για τη λήψη της απόφασης το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη και τους μέχρι τότε δεσμούς του τέκνου με τους γονείς του και τους τυχόν αδελφούς του, τις τυχόν συμφωνίες των γονέων σχετικά με την επιμέλεια και την περιουσία του τέκνου, καθώς και τη γνώμη του τέκνου, εφόσον αυτό, κατά την ανέλεγκτη κρίση του δικαστηρίου, εν όψει της ηλικίας του και της πνευματικής του ανάπτυξης, είναι ικανό να αντιληφθεί το πραγματικό του συμφέρον.

Το συμφέρον του τέκνου λαμβάνεται υπό ευρεία έννοια και προς διαπίστωση του λαμβάνονται υπόψη και αξιολογούνται όλα τα επωφελή για το ανήλικο στοιχεία και περιστάσεις, χωρίς η εκφρασθείσα γνώμη του τέκνου να αποτελεί, χωρίς άλλο, αποφασιστικό παράγοντα με ιδιαίτερη βαρύτητα, διότι πολλάκις η θέληση του ανηλίκου είναι αποτέλεσμα επηρεασμού και πρόσκαιρη, και δεν σημαίνει ότι εξυπηρετεί πράγματι το συμφέρον του.

Είναι δε δυνατόν; εφόσον το συμφέρον του τέκνου επιβάλλει τούτο, να αποκλεισθεί η επικοινωνία αυτού με το γονέα του. Το συμφέρον του τέκνου αποτελεί αόριστη νομική έννοια με αξιολογικό περιεχόμενο, το οποίο εξειδικεύεται από το δικαστήριο της ουσίας. Για την εξειδίκευση της έννοιας αυτής σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, εκτιμώνται από το δικαστήριο τα περιστατικά που αποδείχθηκαν, με βάση αξιολογικά κριτήρια, τα οποία αντλεί από τους κανόνες της λογικής και της κοινής πείρας, λαμβάνοντας υπόψη, σχετικά με το πρόσωπο του ανηλίκου, και τα πορίσματα της ψυχολογίας, πρέπει δε να αιτιολογείται η κρίση του ειδικά και εμπεριστατωμένα.

Η κρίση αυτή ελέγχεται αναιρετικά, κατά την υπαγωγή των πραγματικών : περιστατικών στη νομική έννοια του συμφέροντος του τέκνου, αν αυτή είναι εσφαλμένη με τον λόγο από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, αν δε δεν έχει ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ για εκ πλαγίου παράβαση των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των άρθρων 1511 και 1520 ΑΚ, ως προς το κρίσιμο για την έκβαση της δίκης ζήτημα του συμφέροντος του τέκνου.

Στην προκειμένη περίπτωση, από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει, ότι το Εφετείο, δικάζοντας αντίθετες εφέσεις των διαδίκων, δέχθηκε την έφεση την ήδη αναιρεσίβλητης και, αφού εξαφάνισε την εκκαλουμένη και δίκασε τις αντίθετες αγωγές των διαδίκων με τις οποίες η μεν ενάγουσα σύζυγος ζητούσε να της ανατεθεί η γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων τους, ο δε ενάγων σύζυγος να ρυθμισθεί το δικαίωμα επικοινωνίας αυτού με τα ανήλικα τέκνα τους, δέχθηκε την αγωγή της ενάγουσας συζύγου και ανέθεσε σ' αυτή αποκλειστικά τη γονική μέριμνα των ανηλίκων, απέρριψε δε την αγωγή του ενάγοντος συζύγου, περί επικοινωνίας του με τα ανήλικα τέκνα του, δεχθέν ότι αποδείχθηκαν τα εξής περιστατικά:

Οι διάδικοι τέλεσαν μεταξύ τους νόμιμο γάμο το έτος 1991 και από αυτόν απέκτησαν τρία τέκνα, την Ξ που γεννήθηκε το έτος 1992, το Θ που γεννήθηκε το έτος 1998 και τον Ζ που γεννήθηκε το έτος 2001. Η έγγαμη συμβίωσή τους, κατά τα πρώτα δέκα έτη; ήταν ομαλή και ο εναγόμενος που είναι καθηγητής μαθηματικών, διατηρούσε φροντιστήριο μαθηματικών στη ...

και απασχολείτο ως ωρομίσθιος καθηγητής στο γυμνάσιο ... και ..., κατά τον ελεύθερο δε χρόνο του βοηθούσε τη σύζυγό του στο φαρμακείο που αυτή διατηρούσε στη ..., η δε μητέρα του, όπως και η μητέρα της ενάγουσας, τους βοηθούσαν με την εκτέλεση των οικιακών εργασιών και την επίβλεψη των ανηλίκων, όταν οι γονείς απουσίαζαν από την οικία τους, λόγω της εργασίας τους.

Όμως, οι σχέσεις των συζύγων διαταράχθηκαν, εξ αιτίας του ότι ο εναγόμενος συνδέθηκε ερωτικώς με συνάδελφό του καθηγήτρια και παραμελούσε τις συζυγικές του υποχρεώσεις. Λόγω αυτής της συμπεριφοράς του, δημιουργήθηκε ψυχική, σωματική και συναισθηματική διάσταση μεταξύ των συζύγων, παρότι διέμεναν μαζί μέχρι και το Δεκέμβριο του έτους 2004.

Τη χρονολογία αυτή, επειδή ο εναγόμενος διαπίστωσε και ο ίδιος ότι η συμβίωση του με την ενάγουσα είχε πλέον καταστεί προβληματική και αφόρητη γι' αυτόν, αποχώρησε από τον συζυγικό οίκο που ανήκε κατά κυριότητα στον ίδιο και διέμενε με τη μητέρα του στη ..., πλην όμως εξακολούθησε, και μετά τη διακοπή της έγγαμης συμβίωσης, να επισκέπτεται απρόσκοπτα τη συζυγική στέγη και να επικοινωνεί ελεύθερα με τα ανήλικα τέκνα τους, προκειμένου να τα βοηθά στα μαθήματά τους και ιδίως την κόρη του Ξ, παραδίδοντας σ' αυτή κατ' οίκον μαθήματα μαθηματικών.

Όμως, κατά μήνα Ιανουάριο 2005 συνέβη ένα περιστατικό που αναστάτωσε τη ζωή της ενάγουσας και των ανηλίκων τέκνων, καθώς και του αμέσου περιβάλλοντος αυτών. Συγκεκριμένα, κατά τον ανωτέρω χρόνο, ο εναγόμενος επισκέφθηκε την οικία όπου διέμενε η ενάγουσα με τα ανήλικα τέκνα τους και παρέλαβε από την οικιακή βοηθό, η οποία απασχολείτο εκεί διότι η μητέρα των ανηλίκων απασχολείτο στο φαρμακείο της, το ηλικίας 4 ετών τέκνο τους, Ζ, προκειμένου να τον πάει βόλτα με το αυτοκίνητό του.

Όταν το τέκνο αυτό επέστρεψε από τη βόλτα, που είχε πάει με τον πατέρα του, στην οικογενειακή οικία, η μητέρα του διαπίστωσε ότι ήταν ιδιαίτερα ταραγμένο, αμίλητο, κόκκινο και ζεστό, χωρίς όμως να παρουσιάζει πυρετό και χωρίς να αναφέρει τίποτε σχετικά με την αιτία της κατάστασης του αυτής στη μητέρα του.

Αμέσως όμως μετά τις επόμενες ημέρες παρατηρήθηκε ότι ο μικρός Ζ είχε ακράτεια και απώλεια υγρών από τον πρωκτό του, ενώ τα βράδια ήταν ιδιαίτερα ανήσυχος και έβλεπε εφιάλτες στον ύπνο του. Κατά το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα, κάποιο βράδυ που η ενάγουσα, η ηλικίας τότε 13 ετών θυγατέρα της Ξ, η οικιακή βοηθός ...

και ο μικρός Ζ βρίσκονταν στην κουζίνα της οικίας της, η θυγατέρα των διαδίκων Ξ, απευθυνόμενη στον μικρό Ζ, ρώτησε αυτόν "Ζ, έβαλε ο μπαμπάς το δάκτυλο του στον ποπό σου;". Τότε ο Ζ απάντησε καταφατικά και αφηγήθηκε με λεπτομέρειες ότι, κατά τη διάρκεια της βόλτας με το αυτοκίνητο του πατέρα του, αυτός, αφού σταμάτησε το αυτοκίνητό του, κατέβασε το παντελόνι του μικρού Ζ και έβαλε το δάχτυλο του στον πρωκτό του, ενώ το παιδί έκλαιγε και ζητούσε τη μητέρα του.

Επίσης, ένα βράδυ που ο εναγόμενος είχε πάρει τον μικρό Ζ και ανέβηκε στο πάνω όροφο της οικίας τους, ο μικρός κατέβηκε τρέχοντας και έπεσε στην αγκαλιά της οικιακής βοηθού ..., κάποιο δε άλλο βράδυ ο μικρός Ζ, εντελώς αυθόρμητα, παρουσία της άνω οικιακής βοηθού και τη θυγατέρας της, είπε στη μαμά του "μαμά μ' έβαλε ο μπαμπάς το δάχτυλο στον ποπό μου".

Λόγω του κλίματος που είχε δημιουργηθεί εξ αιτίας του προαναφερομένου περιστατικού, και η κόρη των διαδίκων Ξ, η οποία και πριν τη διακοπή της έγγαμης συμβίωσης των γονέων της εξέφραζε επιθετική στάση προς τον εναγόμενο πατέρα της, εμπιστεύθηκε στην ..., κόρη της οικιακής βοηθού, ότι στο παρελθόν ο πατέρας της είχε παρενοχλήσει σεξουαλικά και την ίδια, πλην όμως δεν είχε αναφέρει τις παρενοχλήσεις αυτές στη μητέρα της.

Μετά τα γεγονότα αυτά, η ενάγουσα απευθύνθηκε την 28.2.2005 στον Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών Βέροιας και ζήτησε τη βοήθεια ειδικού, ώστε να διαπιστωθούν τα αίτια της αλλαγής της συμπεριφοράς των ανήλικων τέκνων. Επελήφθη της υπόθεσης η ψυχολόγος της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ημαθίας Δήμητρα Τσίτσα, η οποία, μετά μία συνάντηση που είχε με την ενάγουσα μητέρα, με την από 23.3.2005 έκθεση της διαπίστωσε ανάγκη ψυχολογικής διαχείρισης της κατάστασης, παρέπεμψε δε την οικογένεια στο Παιδοψυχιατρικό Τμήμα του Νοσοκομείου Παπανικολάου, ώστε να υπάρξει μία διαγνωστική-θεραπευτική αντιμετώπιση.

Μετά από αυτά, η ενάγουσα απαγόρευσε στον πατέρα να έρχεται σε επαφή με τα παιδιά τους και τον Ιούνιο του έτους 2005 ζήτησε τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων. Με την υπ' αριθμ.2026/05 απόφαση ασφαλιστικών μέτρων του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βέροιας ρυθμίσθηκε προσωρινά η κατάσταση, διατάχθηκε η μετοίκηση του εναγομένου, ανατέθηκε η γονική μέριμνα στη μητέρα των ανηλίκων και ρυθμίσθηκε η επικοινωνία του πατέρα με αυτά, με την παρουσία τρίτων προσώπων.

Περαιτέρω, το Εφετείο, ως προς το κρίσιμο ζήτημα της σεξουαλικής παρενόχλησης του ανήλικου τέκνου των διαδίκων Ζ από τον πατέρα του, δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν τα εξής: Ότι ο εναγόμενος υπέβαλε εναντίον της ενάγουσας συζύγου του την από 1.7.2005 έγκληση για συκοφαντική του δυσφήμιση, η δε ενάγουσα υπέβαλε κατ' αυτού την από 4.4.2006 έγκληση για αποπλάνηση παιδιών και ασκήθηκε εις βάρος του ποινική δίωξη σε βαθμό κακουργήματος.

Ότι ο ανήλικος Ζ εξετάστηκε τον Φεβρουάριο 2005 τον χειρουργό παίδων ..., στον οποίο προσέφυγε η ενάγουσα και ο οποίος διαπίστωσε κλινικώς ύπαρξη ραγάδας δακτυλίου πρωκτού, χωρίς άλλα ευρήματα και συνέστησε περαιτέρω εξέταση από ιατροδικαστή, λόγω των αιτιάσεων της μητέρας. Μετά πάροδο έτους, η Επιτροπή Ιατρικής Πραγματογνωμοσύνης του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, αφού εξέτασε τον μικρό Ζ, με το από 13.2.2006 πόρισμα της αποφαίνεται ότι δεν παρουσιάζει πλέον παθολογικά ευρήματα από τον πρωκτό και την περιπρωκτική χώρα ή από οιοδήποτε άλλο σύστημα, δεν μπόρεσε δε η εν λόγω Επιτροπή να ερμηνεύσει την αναφερόμενη από τη μητέρα συνεχιζόμενη ανεξέλεγκτη απώλεια υγρών από τον πρωκτό, γι' αυτό συνέστησε τον έλεγχο του παιδιού από γαστρεντερολόγο.

Ότι στην υπ' αριθμ.4359/20.7.06 έκθεση παιδοψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου Γ.Ν. Θεσσαλονίκης "Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ" βεβαιώνεται ότι από την παιδοψυχιατρική και ψυχολογική εκτίμηση δεν προκύπτουν σαφείς ενδείξεις προσβολής της γεννετήσιας αξιοπρέπειας των τριών ανηλίκων τέκνων των διαδίκων, αλλά υπάρχουν σαφείς ενδείξεις του "συνδρόμου της γονεϊκής αποξένωσης".

Ο ιατροδικαστής ..., με την από 17.8.2006 ιατροδικαστική πραγματογνωμοσύνη του, χωρίς να εξετάσει τον μικρό Ζ, γνωματεύει ότι αυτός, κατά την εξέτασή του από τον ... τον Φεβρουάριο του 2005, δεν έφερε σημεία, από τα οποία να προκύπτει πως υπέστη σεξουαλική κακοποίηση. Την άνω γνωμάτευση του ιατροδικαστή ... αποκρούει το Εφετείο, με την αιτιολογία ότι δεν είναι ασφαλής, διότι έχει παρέλθει μεγάλο χρονικό διάστημα από την καταγγελόμενη πράξη της σεξουαλικής κακοποίησης· του Ζ, δεχθέν (το Εφετείο) ότι για το θέμα αυτό απαιτείται η βάσανος της κυρίας ανάκρισης που διενεργείται μετά την έγκληση της ενάγουσας και την άσκηση ποινικής δίωξης εναντίον του εναγομένου.

Τα δύο μεγαλύτερα τέκνα των διαδίκων, η Ξ και ο Θ, κατά την επικοινωνία τους με τον Εισηγητή Δικαστή εξέφρασαν την επιθυμία να παραμείνουν με τη μητέρα τους, ενώ για τον πατέρα τους εξέφρασαν ακραία εχθρότητα, δηλώνοντας ότι δεν θέλουν να έχουν επαφή και επικοινωνία μαζί του, παράλληλα δε η Ξ, που διαθέτει πολύ μεγαλύτερη ωριμότητα από αυτή που, δικαιολογεί η ηλικία της, είναι εμφανώς πληγωμένη από τη σεξουαλική κακοποίηση που διέπραξε εις βάρος της ο πατέρας της.

Ότι η Ξ αναφέρθηκε με λεπτομέρειες; για σεξουαλική κακοποίηση από τον πατέρα της όταν αυτή ήταν ηλικίας 5-8 ετών, στην από 16.5.2006 προανακριτική της κατάθεση και στην από 12.2.2007 κατάθεση της ενώπιον του Ανακριτή Βέροιας, αποτύπωσε δε αγανάκτηση και πικρία για όσα υπέφερε από τον πατέρα της στο ημερολόγιό της, καθώς και στον τοίχο του δωματίου της.

Με βάση τα πραγματικά αυτά περιστατικά, το Εφετείο κρίναν ότι το συμφέρον των ανήλικων τέκνων επιβάλλει προς το παρόν να ανατεθεί η άσκηση της γονικής τους μέριμνας αποκλειστικά στην ενάγουσα μητέρα τους και να αποκλεισθεί η επικοινωνία του πατέρα τους με αυτά, δέχθηκε την αγωγή της μητέρας και ανέθεσε σ' αυτή τη γονική μέριμνα των ανηλίκων και απέρριψε την αγωγή του πατέρα τους για τη ρύθμιση του δικαιώματος επικοινωνίας.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς, ασαφείς και ενδοιαστικές αιτιολογία ως προς τη συνδρομή των προϋποθέσεων εφαρμογής των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των άρθρων 1511, 1512, 1514 και 1520 ΑΚ, και ειδικότερα : α) ως προς την εκ μέρους του αναιρεσείοντος σεξουαλική κακοποίηση του ανήλικου τέκνου του (Ζ), η αποδεικτική κρίση αυτού (Εφετείου) ενέχει ασάφεια και ενδοιασμό, αφού, χωρίς να διευκρινίζει αν σχημάτισε προς τούτο βεβαιότητα (πλήρη δικανική πεποίθηση) από την εκτίμηση των αποδεικτικών μέσων, αναφέρει ότι για τη διαπίστωση του κρίσιμου αυτού γεγονότος "...απαιτείται η βάσανος της κύριας ανάκρισης, η οποία διενεργείται...." και β) ως προς την εκ μέρους του ίδιου σεξουαλική κακοποίηση της ανήλικης κόρης του Ξ, έκρινε ως αποδεδειγμένο το γεγονός αυτό χωρίς να αναφέρει σε τι συνίστατο η σεξουαλική της κακοποίηση, πότε και υπό ποιες συνθήκες αυτή έλαβε χώρα, αρκεσθέν στα όσα αορίστως ανέφερε σχετικά η Ξ στη θυγατέρα της οικιακής βοηθού, μετά την αποχώρησή του από την οικογενειακή στέγη και στα όσα επίσης η ανήλικη κατέθεσε κατά την προανάκριση και την κυρία ανάκριση, χωρίς να αναφέρει το περιεχόμενο αυτών των καταθέσεων της.

Επομένως, ο πρώτος λόγος από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο καταλογίζεται στο Εφετείο η ανωτέρω πλημμέλεια, είναι βάσιμος και πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ως προς τις διατάξεις της, με τις οποίες, δέχθηκε την αγωγή της αναιρεσίβλητης και ανέθεσε σ' αυτή αποκλειστικά την άσκηση της γονικής μέριμνας των ανηλίκων τέκνων, καθώς και ως προς τις διατάξεις της, με τις οποίες απέρριψε την αγωγή του αναιρεσείοντος για ρύθμιση της επικοινωνίας αυτού με τα ανήλικα τέκνα του, παρελκούσης μετά από .

αυτά της έρευνας των λοιπών λόγων με τους οποίους πλήττεται η εφετειακή απόφαση, ως προς τις ίδιες διατάξεις.

Από τις διατάξεις των άρθρων 335 και 338 έως 341 Α.Κ. συνάγεται ότι το δικαστήριο, για να σχηματίσει τη δικανική του πεποίθηση ως προς τη βασιμότητα ή μη των προβαλλόμενων από τους διαδίκους πραγματικών ισχυρισμών που ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη όλα τα νόμιμα αποδεικτικά μέσα που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι για άμεση και έμμεση απόδειξη, χωρίς όμως να είναι ανάγκη να γίνεται ειδική μνεία και χωριστή αξιολόγηση του καθενός από αυτά.

Βέβαια δεν αποκλείεται το δικαστήριο της ουσίας να μνημονεύει και να εξάρει μερικά από τα αποδεικτικά μέσα, λόγω της κατά την ελεύθερη κρίση του μεγαλύτερης σημασίας τους, αρκεί να καθίσταται απολύτως βέβαιο από όλο το περιεχόμενο της αποφάσεως ότι συνεκτιμήθηκαν όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν νόμιμα οι διάδικοι.

Η παράβαση της υποχρεώσεως αυτής ιδρύει τον αναιρετικό λόγο του άρθρου 559 αριθ. 11 περ. γ' του ΚΠολΔ., υπό την προϋπόθεση ότι το πραγματικό γεγονός που επικαλείται ο διάδικος ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, αφού μόνο ένα τέτοιο (ουσιώδες) γεγονός καθίσταται αντικείμενο απόδειξης (Ολ.ΑΠ.42/2002). Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 1485, 1486, 1489 και 1493 του ΑΚ προκύπτει ότι οι γονείς, είτε υπάρχει μεταξύ τους γάμος και συμβιώνουν είτε έχει διακοπεί η συμβίωσή τους είτε έχει εκδοθεί διαζύγιο, έχουν κοινή υποχρέωση να διατρέφουν το ανήλικο τέκνο τους, ακόμα και αν τούτο έχει περιουσία, εφόσον όμως τα εισοδήματά του από αυτή ή το προϊόν της εργασίας του ή άλλα τυχόν εισοδήματα του δεν αρκούν για τη διατροφή του.

Το μέτρο της διατροφής προσδιορίζεται με βάση τις ανάγκες του τέκνου, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του και περιλαμβάνει όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρησή του και επιπλέον τα έξοδα για την ανατροφή, καθώς και την επαγγελματική και την εν γένει εκπαίδευσή του. Ως συνθήκες ζωής νοούνται οι συγκεκριμένοι όροι διαβίωσης, που ποικίλουν ανάλογα με την ηλικία, τον τόπο κατοικίας, την ανάγκη εκπαίδευσης και την κατάσταση της υγείας του δικαιούχου, σε συνδυασμό με την περιουσιακή κατάσταση του υπόχρεου.

Εξάλλου, η κατά τα άνω υποχρέωση των γονέων προς διατροφή του τέκνου τους βαρύνει αυτούς, κατά το άρθρο 1489 εδ. 2 ΑΚ, ανάλογα με τις δυνάμεις τους, στις οποίες περιλαμβάνονται τα εισοδήματα και η περιουσία τους, αλλά και η προσωπική τους εργασία.

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, για τον καθορισμό της ανάλογης διατροφής των ανήλικων τέκνων, δέχθηκε τα εξής: Ο εναγόμενος είναι καθηγητής μαθηματικών και από τις 22.12.2005 διορίστηκε ως καθηγητής ηλεκτρολόγος στην ... με μηνιαίες αποδοχές (συμπεριλαμβανομένων των επιδομάτων εορτών και αδειών) 1.450 ευρώ, ενώ από τη σχολική χρονιά 2006 διορίστηκε μόνιμος ηλεκτρολόγος καθηγητής στο 2° ΤΕΕ ...

με μηνιαίες αποδοχές 1.327 ευρώ. Είναι κύριος μεζονέτας εμβαδού 150 τ.μ. που βρίσκεται στη ..., καθώς και του 72 εξ αδιαιρέτου, με ·τη σύζυγό του, αυτοκινήτου ΙΧΕ μάρκας AUDI. Άλλα εισοδήματα και περιουσία δεν έχει. Η ενάγουσα σύζυγός του είναι φαρμακοποιός και διατηρεί σε ιδιόκτητο κατάστημα στη ... φαρμακείο από την εκμετάλλευση του οποίου αποκομίζει μηνιαίως 4.000 ευρώ.

Η ίδια είναι κυρία αυτοκινήτου Ι.Χ.Ε. και δεν έχει άλλα εισοδήματα ή περιουσία. Η ανήλικη θυγατέρα τους Ξ, που όπως και τα άλλα δύο τέκνα των διαδίκων διαμένει με τη μητέρα της, είναι μαθήτρια της Ε' τάξης γυμνασίου, δεν έχει περιουσία και εισοδήματα, παρακολουθεί δε φροντιστηριακά μαθήματα αγγλικής και γερμανικής γλώσσας, φιλολογίας και μαθηματικών, καθώς και μαθήματα πιάνου, για τα οποία καταβάλλονται συνολικά 500 ευρώ.

Ο ανήλικος υιός των διαδίκων Θ είναι μαθητής της Γ' τάξης Δημοτικού και παρακολουθεί μαθήματα αρμονίου, για τα οποία καταβάλλονται μηνιαίως 50 ευρώ. Ο ανήλικος υιός των διαδίκων Ζ είναι μαθητής νηπιαγωγείου. Τα τέκνα αυτά των διαδίκων διαμένουν με τη μητέρα τους, στην οικία ιδιοκτησίας του αναιρεσείοντος στη ....

Κατόπιν τούτων, το Εφετείο, αφού έλαβε υπόψη την ηλικία ενός εκάστου των τέκνων, τις ανάγκες εκπαίδευσής τους και της εν γένει διατροφής τους (ένδυσης, σίτισης, καθαριότητας κλπ)., όπως προκύπτουν από τις άνω συνθήκες, σε συνδυασμό με εκείνες που προέκυψαν μετά τη διακοπή της συμβίωσης των γονέων τους, καθώς και με τις οικονομικές δυνατότητες των τελευταίων, έκρινε ότι η ανάλογη σε χρήμα μηνιαία διατροφή, για την κάλυψη αυτών των αναγκών των ανηλίκων, ανέρχεται για την Ξ στο ποσό των 850 ευρώ, για τον Θ στο ποσό των 540 ευρώ και για τον Ζ στο ποσό των 380 ευρώ, δέχθηκε δε την αγωγή της ενάγουσας μητέρας τους και κατεδίκασε τον εναγόμενο και ήδη αναιρεσείοντα πατέρα τους να καταβάλλει κατά μήνα για συνεισφορά του στη διατροφή των τέκνων το ποσό των 300 ευρώ για την Ξ, το ποσό των 180 ευρώ για τον Θ και το ποσό των 120 ευρώ για τον Ζ.

Από την επισκόπηση των εγγράφων προτάσεων του ήδη αναιρεσείοντος, ενώπιον του Εφετείου κατά τη συζήτηση μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, προκύπτει ότι αυτός, προς απόδειξη του μεγέθους της περιουσίας της συνυποχρέου προς συνεισφορά συζύγου του, προσκόμισε και επικαλέσθηκε έκθεση τίτλων ιδιοκτησίας της συμβολαιογράφου Αντωνίας Βαθάκου, από την οποία προκύπτει ότι η ενάγουσα (αναιρεσίβλητη) είχε την ψιλή κυριότητα καταστήματος εμβαδού 48,50 τ.μ.

με πατάρι στη νήσο ..., καθώς και την πλήρη κυριότητα διαμερίσματος ίδιου εμβαδού στην ίδια οικοδομή στην αγορά της ..., αναφορικά δε με το ύψος των δικών του εισοδημάτων προσκόμισε και επικαλέσθηκε την από 28.3.2007 απόδειξη παράδοσης και παραλαβής κλειδιών, από την οποία προκύπτει ότι μέχρι του χρόνου αυτού την οικία του στη ...

κατείχε η σύζυγός του. Από τις άνω όμως παραδοχές του Εφετείου, και παρά τη βεβαίωσή του ότι έλαβε υπόψη και όλα τα επικαλούμενα και προσκομιζόμενα από τους διαδίκους έγγραφα, δεν καθίσταται αναμφίβολο ότι για την αποτίμηση των οικονομικών δυνάμεων των συνυποχρέων προς διατροφή των ανηλίκων τέκνων τους συζύγων έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε και τα παραπάνω έγγραφα (έκθεση τίτλων της συμβολαιογράφου Αντ.

Βαθάκου και απόδειξη παράδοσης και παραλαβής των κλειδιών της οικίας στη ...), αφού δέχεται ότι, εκτός του οικήματος που στεγάζεται το φαρμακείο της ενάγουσας και ενός αυτοκινήτου, αυτή δεν έχει άλλη περιουσία και ότι ο εναγόμενος μπορούσε να εκμισθώσει την οικία του στη ... από τον Δεκέμβριο 2006. Επομένως, οι δεύτερος και τέταρτος λόγοι του αναιρετηρίου, κατά τα οικεία μέρη τους από τον αριθμό 11 του άρθρου 559, με τους οποίους αποδίδονται στο Εφετείο οι αιτιάσεις ότι παρά τον νόμο δεν έλαβε υπόψη και τα άνω έγγραφα, είναι βάσιμοι και πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και ως προς τις διατάξεις της που αναφέρονται στην αγωγή διατροφής των ανηλίκων τέκνων, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων, με τους οποίους πλήττεται η ίδια απόφαση, ως προς τις διατάξεις αυτές.

Ακολούθως, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 αρ..3 ΚΠολΔ)

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 1008/2008 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση στο ίδιο Εφετείο για περαιτέρω εκδίκαση, συντιθέμενο από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που εξέδωσαν την αναιρούμενη Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος από χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Δεκεμβρίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 8 Μαρτίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ