410/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 410 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 410/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 27 Ιανουαρίου 2012, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: E. Z. ( Ε. Ζ.) του Ε., κατοίκου ..., ο οποίος παρίστατο μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Σπυρίδωνα Μαδεντζίδη, ο οποίος δήλωσε ότι αναγράφτηκε εκ παραδρομής στο αναιρετήριο στη σελίδα 29, στίχος 3, και σελίδα 35, στίχος 7, εσφαλμένα -2993/2008 - αντί του ορθού- 293/2008-, και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ι. Π. του Η., κατοίκου ..., ο οποίος δεν εμφανίσθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο και 2. Της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΑΕΕΓΑ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα και η οποία εκπροσωπήθηκε δια της πληρεξουσίας δικηγόρου της Φλώρας Τριανταφύλλου και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-9-2005 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και με την από 23-1-2006 κύρια παρέμβαση-αγωγή προσώπου που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Αφού συνεκδικάσθηκαν, εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2589/2006 εν μέρει οριστική και 6026/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 6639/2009 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 17-1-2011 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς ανέγνωσε την από 18-1-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή ως προς τον πρώτο λόγο κατά το πρώτο σκέλος και το δεύτερο λόγο κατά το δεύτερο σκέλος, της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, η πληρεξούσια του 2ου αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Από την προσκομιζόμενη με επίκληση 8073 Δ/8-7-2011 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή Αθηνών ... αποδεικνύεται, ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση για συζήτηση στη σημερινή δικάσιμο επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα στον πρώτο αναιρεσίβλητο. Αυτός όμως δεν εμφανίσθηκε στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του οικείου πινακίου με πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε κατέθεσε δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 ΚΠολΔ.

Συνεπώς, η συζήτηση πρέπει να προχωρήσει σαν να ήταν όλοι οι διάδικοι παρόντες (αρθρ. 576 παρ.2 ΚΠολΔ).

2. Από τις διατάξεις των άρθρων 10 του ν. ΓπΝ/1911, 297, 298, 300, 330 και 914 Α.Κ. συνάγεται, ότι αναγκαία προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση σε σύγκρουση αυτοκινήτων είναι η υπαιτιότητα του οδηγού που προκάλεσε τη ζημία, καθώς και η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της πράξης ή παράλειψης του οδηγού αυτού και της σύγκρουσης από την οποία προκλήθηκαν σι ζημίες.

Τέτοιος σύνδεσμος πρόσφορος για την επέλευση του αποτελέσματος υπάρχει όταν η σχετική πράξη ή παράλειψη του ζημιώσαντος ήταν ικανή, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, να προκαλέσει τη ζημία. Η ύπαρξη του αιτιώδους συνδέσμου σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση είναι ζήτημα καθαρά πραγματικό και κρίνεται από το δικαστήριο της ουσίας.

Όμως η κρίση για το αν τα πραγματικά περιστατικά που κυριαρχικά διαπίστωσε το δικαστήριο της ουσίας επιτρέπουν το συμπέρασμα ότι ορισμένο γεγονός μπορεί αντικειμενικά να θεωρηθεί ως πρόσφορη αιτία του αποτελέσματος που επήλθε υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο. Περαιτέρω, η ύπαρξη της υπαιτιότητας ή της συνυπαιτιότητας, καθώς και ο βαθμός πταίσματος των υπαίτιων οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, δεν αναιρούνται από μόνο το γεγονός ότι ένας από τους οδηγούς αυτούς παραβίασε τις διατάξεις του ΚΟΚ, αφού μόνη η παραβίαση των διατάξεων αυτού από τους οδηγούς δεν θεμελιώνει αυτή καθαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος.

Αποτελεί απλά στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης παράβασης και του αποτελέσματος που επήλθε. Εξάλλου, ο λόγος αναίρεσης από το εδάφιο 19 του όρθρου 559 Κ.Πολ.Δικ. για έλλειψη νόμιμης βάσης ιδρύεται όταν από τις αιτιολογίες της απόφασης δεν προκύπτουν με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις εκείνα τα πραγματικά περιστατικά που συγκροτούν το πραγματικό του κανόνα ουσιαστικού δικαίου ο οποίος εφαρμόστηκε (υπαγωγικός συλλογισμός), ώστε καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής της διάταξης.

Ο λόγος άρα δεν ιδρύεται, όταν οι ελλείψεις αναφέρονται στην αιτιολόγηση απλά του αποδεικτικού πορίσματος, εφόσον αυτό διατυπώνεται με σαφήνεια. Τέλος, ο λόγος αναίρεσης από το εδάφιο 1 του άρθρου 559 Κ,Πολ.Δικ., μπορεί να εξεταστεί και ως λόγος από το εδάφιο 19 του ίδιου άρθρου και κώδικα γιατί περιέχει σιωπηρά και παράπονο για έλλειψη νόμιμης βάσης (ΑΠ 823/2008).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφαση, το Εφετείο δέχτηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Στις 17 Μαΐου 2004 ημέρα Δευτέρα και ώρα 07.45' ο ενάγων, οδηγώντας το με αριθμό κυκλοφορίας ... δίκυκλο μοτοποδήλατο, κυριότητας και κατοχής του, κινόνταν στην Καλλιθέα (Τζιτζιφιές) στην οδό Επαμεινώνδα, λίγο πριν από τη διασταύρωση της με την οδό Ισμήνης με κατεύθυνση προς Ταυτόχρονα, ο εναγόμενος Ι.

οδηγώντας το με αριθμό κυκλοφορίας ... Δ.Χ. λεωφορείο, το οποίο ανήκει στην κυριότητα και εκμετάλλευση του και ήταν ασφαλισμένο στην εναγόμενη ασφαλιστική εταιρία "ΕΘΝΙΚΗ ΑΕΕΓΑ", κινιόταν επί της ίδιας οδού Επαμεινώνδα, στο αντίθετο από το δίκυκλο μοτοποδήλατο ρεύμα δηλαδή με κατεύθυνση προς Λ. Συγγρού.

Στη διασταύρωση της Λεωφ. Συγγρού με την οδό Ισμήνης ο οδηγός του λεωφορείου προτιθέμενος να αλλάξει κατεύθυνση και να εισέλθει στην οδό Ισμήνης για να κατευθυνθεί προς την Λεωφ. Θησέως, έστριψε αριστερά, πλην, όταν διέσχιζε κάθετα το ρεύμα πορείας της οδού Επαμεινώνδα προς παραλία το δίκυκλο μοτοποδήλατο προσέκρουσε με το εμπρόσθιο μέρος του στο οπίσθιο δεξιό μέρος του λεωφορείου, με αποτέλεσμα να τραυματισθεί σοβαρά ο ενάγων, όπως στη συνέχεια αναφέρεται.

Οι ειδικότερες συνθήκες του ατυχήματος έχουν ως εξής: Η οδός Επαμεινώνδα είναι διπλής κατευθύνσεως με διαχωριστική νησίδα, που διακόπτεται στη διασταύρωση της οδού αυτής με την οδό Ισμήνης και με πλάτος οδοστρώματος κάθε ρεύματος 7,70 μέτρα. Διασταυρώνεται με την οδό Ισμήνης, η οποία είναι επίσης διπλής κατευθύνσεως με πλάτος οδοστρώματος 8,40 μ.

και χωρίς διαχωριστικό των δύο ρευμάτων. Είναι ευθεία, με ξηρό το οδόστρωμα, με κανονική κίνηση οχημάτων και πεζών, δεν περιοριζόταν η ορατότητα και ήταν ημέρα. Από το δίκυκλο μοτοποδήλατο βρέθηκαν αποξέσεις μήκους 1,40 μ. οι οποίες απείχαν 4,9 μ. και 5,2 μ. από το δεξιό άκρον του οδοστρώματος του ρεύματος προς παραλία της οδού Επαμεινώνδα.

Το λεωφορείο έφερε υλικές ζημιές στο οπίσθιο δεξιό μέρος και το δίκυκλο μοτοποδήλατο στο εμπρός δεξιό και αριστερό μέρος. Ο οδηγός του δικ. μοτοποδηλάτου (ενάγων) εστερείτο άδειας ικανότητας οδηγού, (βλ. την έκθεση αυτοψίας και το σχεδιάγραμμα της Τροχαίας). Από τη συνεκτίμηση όλων των αποδεικτικών στοιχείων, υπαίτιος του ατυχήματος, και των εξ αυτού αποτελεσμάτων κρίνεται ο εναγόμενος οδηγός του ...

Δ.Χ. τουριστικού λεωφορείου (σχολικού πούλμαν), γιατί από αμέλειά του και κατά παράβαση των άρθρων 21 παρ. 1, 2, 23 παρ. 1 του ν. 2696/99 (ΚΟΚ), κινούμενος στο ρεύμα προς Λ. Συγγρού της οδού Επαμεινώνδα και προτιθέμενος με αριστερό ελιγμό να εισέλθει στην κάθετη οδό Ισμήνης, προκειμένου να εκτελέσει τον ελιγμό αυτό δεν βεβαιώθηκε μετά από έλεγχο, όπως όφειλε κατά τις πιο πάνω διατάξεις, ότι μπορούσε να εκτελέσει τον ελιγμό αυτό χωρίς κίνδυνο ή παρακώλυση των λοιπών χρηστών της οδού και κυρίως αυτών που εκινούντο στο ρεύμα προς παραλία της οδού Επαμεινώνδα, όπου αυτός επρόκειτο να εισέλθει, οπότε και θα αντιλαμβανόταν την κίνηση του ενάγοντος και θα ανέμενε, όπως όφειλε, τη διέλευση του.

Αλλά, αντίθετα, κινήθηκε απότομα και ανέλεγκτα αριστερά και με το μεγάλο όχημα που οδηγούσε (μήκους 12 μέτρων) κατέλαβε κάθετα το οδόστρωμα της οδού Επαμεινώνδα, πλάτους 7,70 μ., και με τον τρόπο αυτό απέκλεισε την κίνηση του δικ. μοτοποδηλάτου και έγινε ο κυρίως πρόξενος της ενδίκου συγκρούσεως. Όμως, ενόψει των πιο πάνω συνθηκών της συγκρούσεως και ιδίως των άριστων καιρικών συνθηκών, του μη περιορισμού της ορατότητας και του σημείου συγκρούσεως του λεωφορείου που ήταν το οπίσθιο δεξιό μέρος, και του σημείου όπου διαγράφονται οι μήκους 1,40 μ.

αποξέσεις του δικ. μοτοποδηλάτου σε απόσταση 4,9 μ. και 5,2 μέτρων από το άκρον δεξιό του οδοστρώματος του ρεύματος προς παραλία της οδού Επαμεινώνδα, κρίνεται ότι συνυπαίτιος του ατυχήματος είναι και ο ίδιος ο ενάγων, γιατί από αμέλεια του και κατά παράβαση του άρθρου 12 παρ. 1 του ΚΟΚ, δεν οδηγούσε με σύνεση και διαρκώς τεταμένη την προσοχή, όπως όφειλε, πολύ περισσότερο λόγω της οδήγησης προ διασταυρώσεως, αλλά (οδηγούσε) ανέλεγκτος.

Αποτέλεσμα της αμελούς συμπεριφοράς του ήταν να μην αντιληφθεί από ικανή απόσταση την είσοδο του λεωφορείου στην άνω διασταύρωση (όπως μπορούσε) και να προβεί σε αποφευκτικό ελιγμό της συγκρούσεως με διακοπή της πορείας ή κίνηση προς τ' αριστερά, αλλά αντιληφθείς από πολύ μικρή απόσταση την κίνηση του λεωφορείου μπροστά του και αιφνιδιασθείς, έχασε την ισορροπία του λόγω και της απειρίας του, αφού δε διέθετε άδεια ικανότητας οδηγού (βλ.

την έκθεση αυτοψίας), με συνέπεια το μοτοποδήλατο του να ανατραπεί αριστερά και εντέλει να προσκρούσει στη δεξιά πλευρά του λεωφορείου, όπως ανωτέρω αναφέρεται. Κατά παραδοχή δε της σχετικής ενστάσεως των εναγομένων κατά ένα μέρος ως και κατ' ουσίαν βάσιμου, το ποσοστό συνυπαιτιότητας του ενάγοντος για την επέλευση του ατυχήματος και των εξ αυτού αποτελεσμάτων κρίνεται ότι ανέρχεται σε 20%." Κρίνοντας έτσι το Εφετείο διέλαβε ανεπαρκείς και ασαφείς αιτιολογίες στο ουσιώδες ζήτημα των περιστάσεων και των ειδικότερων συνθηκών σύγκρουσης των οχημάτων και ιδιαίτερα στο κρίσιμο θέμα της υπαιτιότητας (ή συνυπαιτιότητας) των παραπάνω οδηγών που έχουν εμπλακεί στο τροχαίο ατύχημα, καθώς και της ύπαρξης του αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ παραλείψεων των οδηγών των οχημάτων και της σύγκρουσης που επακολούθησε.

Ειδικότερα η αναιρεσιβαλλομένη: Δεν διευκρινίζει σε τι ακριβώς συνίσταται η αμέλεια του οδηγού του μοτοποδηλάτου και η ανέλεγκτη οδήγησή του, ποια ήταν η απόσταση μεταξύ των οχημάτων κατά τη στιγμή της έναρξης του αριστερού ελιγμού του λεωφορείου και από ποια απόσταση αντιλήφθηκε ο οδηγός του μοτοποδηλάτου την είσοδο του λεωφορείου στη διασταύρωση, ώστε να κριθεί αν είχε χρόνο να προβεί σε διακοπή πορείας και κίνηση προς τα αριστερά.

Περαιτέρω, ενώ δέχεται ότι ο οδηγός του λεωφορείου κινήθηκε απότομα και ανέλεγκτα αριστερά και με το μεγάλο όχημα που οδηγούσε (μήκους 12 μέτρων) κατέλαβε κάθετα το οδόστρωμα της οδού Επαμεινώνδα, πλάτους 7,70 μ. και με τον τρόπο αυτό απέκλεισε την κίνηση του δικύκλου μοτοποδηλάτου και ότι ο οδηγός του τελευταίου αιφνιδιασθείς έχασε την ισορροπία του, στη συνέχεια αντιφατικά δέχεται ότι ο οδηγός του μοτοποδηλάτου θα μπορούσε να προβεί σε αποφευκτικό ελιγμό με διακοπή της πορείας ή κίνηση προς τα αριστερά.

Με όλες αυτές τις ελλιπείς αιτιολογίες καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της υπαιτιότητας των δύο ως άνω οδηγών στο ατύχημα και ιδίως της ύπαρξης αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ των παραλείψεων αυτών και της σύγκρουσης των οχημάτων τους, δηλαδή σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Συνεπώς, είναι βάσιμος ο πρώτος λόγος του αναιρετηρίου κατά το πρώτο σκέλος του, που εκτιμάται ως αιτίαση από το άρθρο 559 αριθ.19 ΚΠολΔ. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση στο σύνολό της, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι λόγω της ήττας τους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος (άρθρο 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 6639/2009 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 17 Φεβρουαρίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Μαρτίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ