406/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 406 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 406/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Ιωάννη Σίδερη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη και Δημήτριο Μαζαράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Νοεμβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Χ1, 2. Χ2, 3. Χ3 και 4. Χ4, κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους παναγιώτη Μπαρδή με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσίβλητων: 1. Ψ1, κατοίκου ..., 2. Ψ2, κατοίκου ..., 3. Ψ3, κατοίκου ..., 4, Ψ4, κατοίκου ..., 5. Ψ5, κατοίκου ..., 6. Ψ6 και 7. Ψ7, κατοίκου ... . Ο 1ος -Ψ1- εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Μπήινα. Οι 2ος, 3η, 4η, 5η, 6η και 7ος εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Μπούρμπο, ο οποίος δήλωσε ότι εκ παραδρομής γράφτηκε στην 5η αναιρεσίβλητη (Ψ5) το όνομα του συζύγου ... αντί του ορθού "...".

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4-2-2003 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Κοζάνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 169/2006 του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 20-6-2007 αίτησή τους καθώς και με τους από 22-9-2008 προσθέτους λόγους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Σίδερης ανέγνωσε την από 24-10-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως, ως και οι πρόσθετοι αυτής λόγοι.

Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων ζήτησαν την απόρριψή της αίτησης και των προσθέτων λόγων αναιρέσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή το δεδικασμένο, η ύπαρξη του οποίου κωλύει την εκ νέου εξέταση από το δικαστήριο της έννομης σχέσης που κρίθηκε ήδη με προηγούμενη τελεσίδικη δικαστική απόφαση, προϋποθέτει, εκτός των άλλων στοιχείων που ορίζονται στο άρθρο 324 Κ.Πολ.Δ., ταυτότητα ιστορικής και νομικής αιτίας. Τέτοια ταυτότητα δεν υπάρχει μεταξύ της περί κλήρου αγωγής του άρθρου 1871 ΑΚ με την οποία εισάγεται καθολική αξίωση του ενάγοντος με βάση το κληρονομικό δικαίωμα και η οποία δεν περιέχει διεκδίκηση του αντικειμένου ως παρακρατουμένου, έστω και αν ζητιέται η απόδοση στον ενάγοντα ενός κληρονομικού αντικειμένου, και της διεκδικητικής αγωγής του άρθρου 1094 ΑΚ, η οποία βάση έχει το δικαίωμα κυριότητας του ενάγοντος επί του πράγματος και, αν ο τρόπος κτήσεως της κυριότητας είναι η κληρονομική διαδοχή, τα περιστατικά, τα οποία κατά νόμον επάγονται την κτήση της κυριότητας στον ενάγοντα, καθώς και την προσβολή (κατάληψη) του πράγματος από τον εναγόμενο.

Επομένως, πρόκειται περί αγωγών κάθε μία των οποίων έχει διάφορη ιστορική και νομική αιτία και ως εκ τούτου αν ασκηθεί η περί κλήρου αγωγή και απορριφθεί τελεσιδίκως για λόγο μη ουσιαστικό, είναι δυνατή η έγερση από τον ενάγοντα διεκδικητικής αγωγής για το αυτό αντικείμενο κατά του αυτού εναγομένου. Εξάλλου από τα άρθρα 321, 322, 324 και 331 του ΚΠολΔ σαφώς συνάγεται ότι οι τελεσίδικες αποφάσεις αποτελούν δεδικασμένο ως προς εκείνα μόνο τα ζητήματα, επί των οποίων η κρίση και απόφανση ήταν αναγκαία για τη διάγνωση της διαφοράς και τα οποία έτσι στηρίζουν το διατακτικό της αποφάσεως, όχι δε και ως προς τα πλεοναστικώς ερευνηθέντα.

Για τα όρια δε του δεδικασμένου λαμβάνονται υπόψη οι αιτιολογίες, όπως αντικαταστάθηκαν ρητώς ή σιωπηρώς από το ανώτερο δικαστήριο. Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλομένη απόφασή του δέχθηκε, εκτός των άλλων, τα εξής: "Οι ενάγοντες είχαν ασκήσει προηγούμενα ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης από κοινού με τον ΒΒ [φερόμενο ως δικαιοπάροχό τους], την από 27-12-1991 [αριθμ.

κατάθεσης 7437/22/1992] αγωγή περί κλήρου κατά του δικαιοπαρόχου των εναγομένων, ΓΓ, ο οποίος απεβίωσε κατά την διάρκεια της εκκρεμοδικίας στον πρώτο βαθμό και η δίκη συνεχίστηκε από τους εναγομένους, ως νόμιμους κληρονόμους του. Με την αγωγή τους αυτή οι τότε και σήμερα ενάγοντες ισχυρίσθηκαν ότι ο ως άνω δικαιοπάροχος των εναγομένων, ΓΓ, πέντε χρόνια πριν από την άσκηση της αγωγής αυτής, κατέλαβε και κατέχει τα κληρονομιαία ακίνητα [επίδικα και στις δύο αγωγές] νεμόμενος αυτά ως αποκλειστικός κληρονόμος του αποβιώσαντος πατέρα του και παππού τους, ΑΑ, αμφισβητώντας έτσι το κληρονομικό τους δικαίωμα και ζήτησαν να αναγνωριστεί το κληρονομικό τους δικαίωμα στα επίδικα κατά το αναφερόμενο για τον καθένα ποσοστό και την αντίστοιχη κατά ποσοστό απόδοση των κληρονομιαίων ακινήτων.

Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 99/1998 οριστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης, η οποία απέρριψε την αγωγή με την αιτιολογία ότι κατά τον χρόνο άσκησης της αγωγής αυτής, ο ΓΓ [αρχικός εναγόμενος και δικαιοπάροχος των εναγομένων] δεν κατείχε τα επίδικα ακίνητα ως κληρονόμος και στη συνέχεια η υπ' αριθμό 163/2002 απόφαση του δικαστηρίου τούτου, η οποία απέρριψε την ασκηθείσα έφεση κατά της παραπάνω απόφασης, με την αιτιολογία ότι τα επίδικα ακίνητα δεν ήταν κληρονομιαία [δεν ανήκαν στην κληρονομιά του ΑΑ] καθόσον δεν ήταν στην κυριότητα, νομή ή κατοχή του κληρονομουμένου κατά τον χρόνο του θανάτου του και επιπρόσθετα ότι ο εναγόμενος, ΓΓ, κατείχε αυτά , επικαλούμενος ειδικό τίτλο, ήτοι έκτακτη χρησικτησία και όχι αντιποιούμενος το κληρονομικό δικαίωμα των εναγόντων.

Με την παραπάνω απόφαση το δευτεροβάθμιο δικαστήριο ερεύνησε στα πλαίσια της ουσιαστικής βασιμότητας των στοιχείων που συγκροτούσαν την περί κλήρου αγωγή και είχαν ουσιαστική επιρροή στην έκβαση της σχετικής δίκης και το ζήτημα της ιδιότητας των επιδίκων ως κληρονομιαίων, δεδομένου ότι η σχετική έρευνα και κρίση ήταν αναγκαία προς διάγνωση της διαφοράς και στήριξη του διατακτικού της απόφασης.

Η περιεχόμενη στο σκεπτικό της ανωτέρω τελεσίδικης απόφασης, δικαστική διάγνωση ότι τα επίδικα ακίνητα δεν ήταν κληρονομιαία, συνιστά ζήτημα που συναρτάται αναπόσπαστα με το κύριο αντικείμενο της νέας δίκης και αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση της ένδικης αγωγής, εφόσον η σχετική αξίωση των εναγόντων ήτοι η αναγνώριση του δικαιώματος κυριότητας στα ίδια ακίνητα, έχει την ίδια παραγωγική αιτία και δικαιολογητική βάση δηλ.

την κληρονομική διαδοχή στα συγκεκριμένα αντικείμενα σε τρόπο ώστε σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στη μείζονα σκέψη να υφίσταται πλέον δεδικασμένο, που επεκτείνεται και στους εναγομένους ως καθολικούς διαδόχους του τότε εναγομένου [αρθρ. 325 παρ. 2 ΚΠολΔ], και το οποίο καλύπτει την έλλειψη δικαιώματος κυριότητας στα επίδικα ακίνητα εφόσον τούτο φέρεται να στηρίζεται στην ίδια κληρονομική διαδοχή που αφορούσε και η περί κλήρου αγωγή, με αποτέλεσμα να μη καθίσταται δυνατή η άσκηση της δεύτερης περί κυριότητας αγωγής ...".

Συνεπεία δε των παραδοχών αυτών το Εφετείο απέρριψε, εξαφανίζοντας την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, την αγωγή κατά παραδοχή της ενστάσεως δεδικασμένου των αναιρεσιβλήτων. Όμως από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτει ότι η αγωγή περί κλήρου απορρίφθηκε, με την με αριθμό 163/2002 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας για έλλειψη παθητικής νομιμοποιήσεως, αφού ο εναγόμενος ΓΓ κατείχε τα επίδικα, επικαλούμενος ειδικό τίτλο, ήτοι έκτακτη χρησικτησία, μη αντιποιούμενος το κληρονομικό δικαίωμα των εναγόντων, δέχθηκε δε το Εφετείο περαιτέρω, ως εκ περισσού, ότι τα επίδικα ακίνητα δεν ήταν κληρονομιαία γιατί αυτά είχαν εκφύγει, κατά τον χρόνο θανάτου του ΑΑ το έτος 1942, από τη νομή και κατοχή του, χωρίς να δέχεται και ότι αυτά δεν ανήκαν στην κυριότητα αυτού κατά τον ίδιο χρόνο (1942).

Συνεπώς το Εφετείο, το οποίο με την προσβαλλομένη απόφασή του απέρριψε την υπό κρίση αγωγή διεκδικητική αγωγή ως απαράδεκτη με την αιτιολογία της ύπαρξης δεδικασμένου για τη μη ύπαρξη κυριότητας του δικαιοπαρόχου των αναιρεσειόντων, ως και των τελευταίων, που απορρέει από την με αριθμό 163/2002 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, υπέπεσε στην από τον αριθμ. 16 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. πλημμέλεια. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει οι λόγοι της αιτήσεως και των προσθέτων αυτής λόγων, από τον αριθμ. 16 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., να γίνουν δεκτοί, ως βάσιμοι, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο Δυτικής Μακεδονίας που εξέδωσε την αναιρουμένη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που την είχαν δικάσει προηγουμένως (άρθρ. 580 παρ.3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την προσβαλλόμενη 169/2006 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από κείνους που είχαν δικάσει προηγουμένως. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες τριακόσια (2.300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 27 Ιανουαρίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Φεβρουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ