402/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 402 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 402/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Αλεξάνδρα Κακκαβά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 2 Δεκεμβρίου 2016, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην … και εν προκειμένω και από την Γενική Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Ηπείρου - Δυτικής Μακεδονίας, που κατοικοεδρεύει στα …, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Σοφία Διαμαντοπούλου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Α. Χ. του Α., 2) Μ. Χ. του Α., 3) Β. Χ. του Α., 4) Α. Χ. του Α., κατοίκων ... (...), 5) ΝΠΔΔ με την επωνυμία "Ιερός Ναός ...", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα (...), 6) Β. Π. του Γ., κατοίκου ... (...), 7) Χ. Π. του Γ., κατοίκου ... (...), 8) Χ. Π. του Α., κατοίκου ... (...), 9) Ν. Κ. του Κ., κατοίκου ... (...), 10) Χ. Μ. του Δ., κατοίκου ... (...), 11) Β. Π. του Γ., 12) Ν. Π. του Γ., 13) Α. Π. του Γ., κατοίκων ... (...) και 14) Γ. Π. του Χ., κατοίκου ... (...), οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-1-2012 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 325/2011 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Ιωαννίνων και συνεκδικάστηκε με τις (διά των προτάσεων) ανταιτήσεις ορισμένων εκ των ήδη αναιρεσιβλήτων.

Εκδόθηκε η 194/2013 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ιωαννίνων, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 18-6-2013 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Ντάντου διάβασε την από 11-3-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή αμφοτέρων των λόγων αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τις υπ’ αριθμ. ...7.10.2015, .../8.10.2015, ...12.1.2016, .../12. 1.2016, .../12.1.2016 και .../15.1.2016 εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Ιωαννίνων, Κ. Κ., που προσκομίζει και επικαλείται το αναιρεσείον, ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση αναίρεσης με την κάτω από αυτήν πράξη κατάθεσης και ορισμού δικασίμου και κλήση για συζήτηση κατά την αρχική δικάσιμο της 18.3.2016, νόμιμα και εμπρόθεσμα επιδόθηκε στους πληρεξουσίους Δικηγόρους, ο μεν πρώτος των 6ου, 7ου, 11ου, 12ου, 13ου και 14ου και ο δεύτερος εξ αυτών των 3ου, 5ου, 9ου και 10ου των αναιρεσιβλήτων, Ιωαννίνων Τ. Δ. και Ά. Λ., θεωρούμενους κατά τα ανωτέρω ως αντίκλητους αυτών, λόγω της εκπροσώπησής τους κατά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης ενώπιον του Εφετείου Ιωαννίνων, επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, αλλά και στους 1η, 2η, 4ο και 8ο των αναιρεσιβλήτων. Κατά την ως άνω αρχική δικάσιμο της 18.3.2016, όταν εκφωνήθηκε η υπόθεση στη σειρά της από το πινάκιο, ο 9ος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την αναβολή της υπόθεσης για την δικάσιμο, που αναφέρεται στην αρχή της υπόθεσης, κατά την οποία οι αναιρεσίβλητοι δεν εμφανίστηκαν κατά την εκφώνηση της προκειμένης υπόθεσης από τη σειρά του οικείου πινακίου ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο Δικηγόρο. Επομένως, πρέπει, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, να προχωρήσει η συζήτηση της υπόθεσης παρά την απουσία αυτών.

Ο αναιρετικός λόγος του άρθρου 559 αριθ. 11 περ. γ’ Κ.Πολ.Δ. ιδρύεται όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν είτε προς άμεση απόδειξη, είτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων. Εξάλλου, κατά την έννοια του πιο πάνω εδαφίου για την ίδρυση του λόγου αυτού αναίρεσης αρκεί και μόνη η ύπαρξη αμφιβολιών για τη λήψη υπόψη από το δικαστήριο προσκομισθέντων με επίκληση αποδεικτικών μέσων, τα οποία το δικαστήριο έχει υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 335, 338, 339 και 346 Κ,Πολ.Δ.

Στην προκειμένη περίπτωση με τον πρώτο λόγο αναίρεσης προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα, που το αναιρεσείον προσκόμισε με επίκληση για την απόδειξη των ισχυρισμών του αναφορικά με την οριστική τιμή αποζημιώσεως των επίδικων απαλλοτριωθέντων ακινήτων και συγκεκριμένα δεν έλαβε υπόψη:

α) οκτώ έντυπα ΑΑ-ΓΗΣ για τον υπολογισμό της αντικειμενικής αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων το έτος 2012 ως δασικών, β) την 77/2012 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων, η οποία προσδιόρισε την προσωρινή αποζημίωση αναγκαστικώς απαλλοτριωθέντων ακινήτων που βρίσκονται σε θέση πλεονεκτικότερη των επιδίκων, γ) το υπ’ αριθμ. .../2006 συμβόλαιο αγοραπωλησίας της Συμβολαιογράφου Ιωαννίνων Ε.

Μ. - Π., με το οποίο εκποιήθηκε αγροτεμάχιο παρακείμενο των επιδίκων, δ) την υπ’ αριθμ. .../2001 πράξη αποδοχής κληρονομιάς της Συμβολαιογράφου Ιωαννίνων Ε. Μ. - Π., ε) την 593/2002 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων, με την οποία προσδιορίστηκε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης ακινήτων που βρίσκονται στην αυτή θέση με την ένδικη απαλλοτρίωση και στ) την 319/2003 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων, με την οποία καθορίστηκε οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης για την ως άνω απαλλοτρίωση.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του καίτοι βεβαιώνει ότι κατέληξε στο αποδεικτικό του πόρισμα αφού συνεκτίμησε όλα τα αποδεικτικά μέσα, που αναφέρονται σ’ αυτή, μεταξύ των οποίων και όλα τα έγγραφα, τα οποία επικαλέσθηκαν νομίμως και προσκόμισαν οι διάδικοι, εν τούτοις από το όλο περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης και των αιτιολογιών της, δεν καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο ότι το Εφετείο, για να σχηματίσει το αποδεικτικό του πόρισμα, έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε και τα ανωτέρω, ειδικότερα, αναφερόμενα έγγραφα, τα οποία το αναιρεσείον επικαλέσθηκε με τις ενώπιον αυτού κατατεθείσες έγγραφες προτάσεις και προσκόμισε νομίμως, διότι παρά τη διαβεβαίωση ότι έλαβε υπόψη όλα τα έγγραφα δεν κάνει καμία συγκεκριμένη αναφορά στα ως άνω έγγραφα του αναιρεσείοντος και δεν αντικρούει τις κατά πολύ χαμηλότερες τιμές των απαλλοτριωθέντων ακινήτων που περιλαμβάνονται στην από 25.7.2007 έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής του άρθρου 15 του Ν. 2882/2001, η οποία, σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, έλαβε υπόψη της τα οκτώ έντυπα ΑΑ-ΓΗΣ για τον υπολογισμό της αντικειμενικής αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων το έτος 2012 ως δασικών ενώ αντιθέτως ουδεμία μνεία αυτών γίνεται στην προσβαλλόμενη απόφαση.

Επομένως ο πρώτος εκ του αριθ. 11γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος είναι βάσιμος.

Κατά το άρθρο 18 παρ. 4 του ν. 2882/2001, α) η δικαστική δαπάνη βαρύνει τον υπόχρεο προς αποζημίωση και επιδικάζεται από το Δικαστήριο με την ίδια απόφαση, β) η εκκαθάριση της δικαστικής δαπάνης γίνεται σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες οικείες διατάξεις, γ) το άρθρο 22 του ν. 3693/1957 δεν εφαρμόζεται, δ) η απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου, με την οποία καθορίζεται η προσωρινή τιμή μονάδος αποτελεί ως προς τη δικαστική δαπάνη εκτελεστό τίτλο σε βάρος του υπόχρεου προς αποζημίωση, εάν και οι δύο διάδικοι αποδέχθηκαν την απόφαση ή παρήλθε άπρακτη η προθεσμία άσκησης αίτησης οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης και ε) σε περίπτωση άσκησης εμπρόθεσμης αίτησης, το Εφετείο αποφαίνεται ενιαίως τόσο για τη δικαστική δαπάνη της ενώπιον αυτού διαδικασίας όσο και για τη δικαστική δαπάνη του προσωρινού προσδιορισμού της αποζημίωσης.

Ως ενιαία απόφαση του Εφετείου για τη δικαστική δαπάνη αμφοτέρων των διαδικασιών, προσωρινού και οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης, είναι νοητέα η επιδίκαση των δικαστικών εξόδων του δικαιούχου και όχι η επιπρόσθετη επιδίκαση δικαστικών εξόδων για τη δίκη του προσωρινού προσδιορισμού της αποζημίωσης, δεδομένου ότι σε περίπτωση αίτησης στο Εφετείο για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης η προσωρινώς καθορίσασα την αποζημίωση απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου καθίσταται, σύμφωνα με τα άρθρα 18 επομ.

ν. 2882/ 2001, ενόλω ανίσχυρη, ο δε δικαιούχος της αποζημίωσης διάδικος αφού μια φορά θα πληρώσει την αμοιβή του Δικηγόρου του, ακόμη και, σε περίπτωση διπλού, προσωρινού και οριστικού, προσδιορισμού της αποζημίωσης, μια φορά πρέπει να λάβει την αμοιβή αυτή από τον αντίδικό του υπόχρεο. 2) Τα δικαστικά έξοδα περιλαμβάνουν α) τα γενόμενα για τη διεξαγωγή και υπεράσπιση της δίκης έξοδα, που ήταν απαραίτητα (άρθρο 189 παρ. 1 ΚΠολΔ), β) την αμοιβή του Δικηγόρου του δικαιούχου για την ενώπιον του Εφετείου παράσταση (άρθρο 111 του Κώδικα περί Δικηγόρων), γ) την αμοιβή του Δικηγόρου του δικαιούχου για τη σύνταξη της αίτησης ή ανταίτησης και των προτάσεων (άρθρα 103 και 107 του Κώδικα περί Δικηγόρων).

Οι υπό στοιχ. (β) και (γ) δικηγορικές αμοιβές καθορίζονται πλήρεις, αφού δεν επιτρέπεται εν προκειμένω ο συμψηφισμός των δικαστικών εξόδων που προβλέπει η διάταξη του άρθρου 22 παρ. 2 του ν. 3693/1957. Κατά δε το άρθρο 18 παρ. 4 τρίτο εδάφιο του Ν. 2882/2001, όπως ισχύει μετά την τροποποίηση με το άρθρο 130 παρ. 2 του Ν. 4070/2012, που ίσχυε κατά το χρόνο συζήτησης της ένδικης αίτησης, "Όταν υπόχρεος προς αποζημίωση είναι φορέας που υπάγεται στη Γενική Κυβέρνηση κατά την έννοια του άρθρου 1Β του ν. 2362/1995 (Α’ 247) η επιδικαζόμενη από τα Δικαστήρια αμοιβή του πληρεξουσίου Δικηγόρου των δικαιούχων αποζημίωσης στις περιπτώσεις που υπολογίζεται με βάση την αξία του αντικειμένου της δίκης, καθορίζεται υποχρεωτικά έως το ήμισυ των νόμιμων αμοιβών του Κώδικα Δικηγόρων".

Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 και 4 εδ. τελευταίο του Συντάγματος, 17 παρ. 4 του ν.δ. 446/1974, 9 παρ. 1, 1α, 5 και 6 του ν. 1093/1980, όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά την τροποποίησή του από το άρθρο 22 παρ. 10 του ν. 1868/1989, 189 ΚΠολΔ και 100 επομ. του Κώδικα Δικηγόρων, συνάγεται ότι η αμοιβή την οποία καταβάλλει ο δικαιούχος της αποζημίωσης στο Δικηγόρο του για τη σύνταξη αίτησης και προτάσεων ή ανταίτησης και προτάσεων προκειμένου να επιτύχει τον καθορισμό και την είσπραξη της αποζημίωσης, αποτελεί παρακολούθημα της αποζημίωσης, προσαυξάνει το ποσό της, βαρύνει τον υπόχρεο αυτής και πρέπει να επιδικάζεται σε βάρος του υπόχρεου και περιέρχεται στο δικαιούχο ώστε να μη επέρχεται φαλκίδευση της πλήρους αποζημίωσης, ανέρχεται δε, προκειμένου περί δίκης καθορισμού οριστικής αποζημίωσης ενώπιον του Εφετείου, κατά τα άρθρα 100, 103, 107 παρ. 1 και 110 παρ. 3 του Κώδικα περί Δικηγόρων, α) σε ποσοστό 2% της αποζημίωσης, για τη σύνταξη αίτησης ή ανταίτησης με ιδιαίτερο δικόγραφο ή κυρίας παρέμβασης με ιδιαίτερο δικόγραφο, β) σε ποσοστό 1% για τη σύνταξη προτάσεων επί της αίτησης ή ανταίτησης και κυρίας παρέμβασης, που ασκήθηκαν με ιδιαίτερο δικόγραφο και γ) σε ποσοστό 2% για την άσκηση ανταίτησης ή κυρίας παρέμβασης με τις προτάσεις.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, αφού καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης των απαλλοτριωθέντων ακινήτων των ανταιτούντων και ήδη αναιρεσιβλήτων, για τα οποία είχε προηγηθεί προσωρινός προσδιορισμός αποζημίωσης, καταδίκασε το αιτούν και ήδη αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο ως υπόχρεο καταβολής αποζημίωσης, στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων - καθ’ ων, που άσκησαν ανταιτήσεις με τις εμπρόθεσμα κατατεθείσες προτάσεις τους, την οποία ορίζει "α) στην αμοιβή για τις παραστάσεις των Δικηγόρων τους και τα λοιπά έξοδα ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων και ενώπιον του Εφετείου, ποσού εξακοσίων (600,00) ευρώ για κάθε χωριστή παράσταση και β) στην αμοιβή των Δικηγόρων τους για την σύνταξη των ανταιτήσεων, που ασκήθηκαν με τις προτάσεις τους σε ποσοστό 2% επί του ποσού της αποζημίωσης, που αναλογεί σε καθένα απ’ αυτούς".

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις διατάξεις των άρθρων 100 παρ. 1, 103, 107, 110, 114 παρ. 5 του ΝΔ/τος 3026/1954 που ίσχυε κατά τη συζήτηση της αίτησης στο Εφετείο και τρίτο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 18 του ν. 2882/2001, όπως ισχύει μετά την αντικατάσταση με το άρθρο 130 του Ν. 4070/2012, διότι:

α) σύμφωνα με τη νομική σκέψη, που προηγήθηκε, έπρεπε να καθορίσει ενιαίως την δικαστική δαπάνη για την παράσταση του πληρεξουσίου ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου και του Εφετείου, καθ’ όσον οι διαδικασίες για τον προσωρινό και οριστικό προσδιορισμό της καταβλητέας αποζημίωσης αφορούν την διερεύνηση μίας και της αυτής διαφοράς, γι’ αυτό ο δικαιούχος της αποζημίωσης και σε περίπτωση διπλού, προσωρινού και οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης θα πληρώσει μία φορά αμοιβή στον Δικηγόρο του, που παραστάθηκε και στις δύο διαδικασίες, διότι ουσιαστικά αυτός μία φορά παρέσχε την εργασία του, β) σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4 του ν. 2882/2001, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο συζήτησης της ένδικης αίτησης ενώπιον του Εφετείου μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 130 παρ. 2 του Ν. 4070/ 2012 έπρεπε να καταδικάσει το Ελληνικό Δημόσιο ως υπόχρεο καταβολής της αποζημίωσης στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου σε ποσοστό 1% για την άσκηση ανταίτησης με τις προτάσεις, καθόσον το Ελληνικό Δημόσιο, που είναι υπόχρεο προς αποζημίωση υπάγεται στην Γενική Κυβέρνηση κατά την έννοια του άρθρου 1Β του ν. 2362/1995.

Επομένως ο δεύτερος λόγος αναίρεσης με τον οποίο αποδίδεται στο Εφετείο η πλημμέλεια εκ του αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι βάσιμος.

Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς εκδίκαση στο Τριμελές Εφετείο Ιωαννίνων, διότι είναι δυνατή η σύνθεση του από άλλους Δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι, λόγω της ήττας τους, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, που κατέθεσε και προτάσεις, μειωμένα, όμως, κατ’ άρθρο 22 παρ. 1 του Ν. 3693/1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 194/2013 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ιωαννίνων.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο Ιωαννίνων, συγκροτούμενο από άλλους Δικαστές, εκτός από εκείνους, που δίκασαν προηγουμένως.

Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300,00) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 3 Φεβρουαρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 7 Μαρτίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ