400/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 400 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 400/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1η Οκτωβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. ..., διαμένουσας στις ΗΠΑ, 2. ...., διαμένοντος στις ΗΠΑ, 3. ..., διαμένοντος στις ΗΠΑ και 4. ..., διαμένοντος στις ΗΠΑ. Εκπροσωπήθηκαν όλοι από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Γεωργία Αθανασίου-Γαβρά.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. ..., 2. ...., 3...., 4. ... και 5. ... . Εκπροσωπήθηκαν όλοι από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Μιχάλη Βόμβα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-1-2002 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ναυπλίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 102/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 55/2007 του Εφετείου Ναυπλίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 19-12-2007 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Σπυρίδων Μιτσιάλης ανέγνωσε την από 15-9-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Η πληρεξούσια των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά την έννοια του άρθρου 3 του ΚΠολΔ αναζητείται για τη θεμελίωση της διεθνούς δικαιοδοσίας των ημεδαπών δικαστηρίων, η ύπαρξη δωσιδικίας Ελληνικού δικαστηρίου από οποιοδήποτε στοιχείο συνδέσεως αυτού προς την υπόθεση. Γενική δωσιδικία (κατοικία κλπ) συντρέχουσα με ειδική ημεδαπού δικαστηρίου ή αποκλειόμενη από ημεδαπή ειδική δεν δημιουργούν ζητήματα δικαιοδοσίας (αλλά μόνο τοπικής αρμοδιότητος).

Αντιθέτως, πρόβλημα γεννά η ύπαρξη ημεδαπής γενικής και αποκλειστικής αλλοδαπής δωσιδικίας. Στην τελευταία περίπτωση, η αποκλειστική δωσιδικία των αλλοδαπών δικαστηρίων θεμελιώνει δικαιοδοσία αυτών, η οποία αποκλείει τη δικαιοδοσία των ημεδαπών δικαστηρίων. Εξάλλου, το άρθ. 4 ΚΠολΔ καθιερώνει τον κανόνα ότι είναι αποκλειστική και εξετάζεται αυτεπαγγέλτως η δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων και η έλλειψη αυτής α) σε περίπτωση ερημοδικίας του εναγομένου στην πρώτη συζήτηση και β) όταν πρόκειται "για διαφορές που αφορούν ακίνητα που βρίσκονται στο εξωτερικό".

Υπό τη διατύπωση αυτή, χαρακτηριστικώς διάφορη της του άρθρ. 29 ΚΠολΔ, το άρθρ.4 θεσπίζει διάταξη δικονομικού διεθνούς δικαίου, η οποία, ως lex fori, εφαρμόζεται υποχρεωτικώς και ισχύει τόσο για τη θεμελίωση, όσο και για τον αποκλεισμό της ημεδαπής αποκλειστικής δικαιοδοσίας. Με άλλους λόγους, υπάρχει αποκλειστική δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων για διαφορές περί ακινήτων κειμένων στην Ελλάδα, η οποία καθιστά ανεφάρμοστη οιαδήποτε άλλη δικαιοδοσία αλλοδαπού δικαστηρίου, στηριζόμενη σε άλλη αποκλειστική δωσιδικία κατά τον ΚΠολΔ.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, αν ο κληρονομούμενος κατά το χρόνο του θανάτου του είχε κατοικία και διαμονή στην αλλοδαπή δεν συντρέχει μεν διεθνής δικαιοδοσία των ημεδαπών δικαστηρίων για την εκδίκαση των κληρονομικών διαφορών, συνεπεία συνδρομής της αποκλειστικής δωσιδικίας του άρθρου 30 του ΚΠολΔ, δύναται όμως να υπάρχει διεθνής δικαιοδοσία τούτων, συνεπεία συνδρομής της αποκλειστικής δωσιδικίας των ακινήτων (άρθρο29 ΚΠολΔ) (ΑΠ 1245/1996).

Στην προκείμενη περίπτωση με τον τρίτο λόγο της αναίρεσης οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσείοντες, προσάπτουν στην προσβαλλόμενη απόφαση την από τον αριθμό14 ου άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, ήτοι ότι, παρόλο που οι εναγόμενοι αναιρεσίβλητοι έχουν τη κατοικία τους στην Ελλάδα και τα ακίνητα της κληρονομίας βρίσκονται στην Ελλάδα (άρθρο 29 ΚΠολΔ-ειδική δωσιδικία των ακινήτων), το Εφετείο, παρά το νόμο, απέρριψε τους σχετικούς λόγους και την έφεσή τους (αναιρεσειόντων) κατά της πρωτόδικης απόφασης, η οποία είχε απορρίψει την ένδικη περί κλήρου αγωγή τους κατά των αναιρεσιβλήτων ως απαράδεκτη λόγω ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας, επειδή οι εκ των κληρονομουμένων ..., ...

και ... δεν είχαν κατοικία ή διαμονή κατά το χρόνο του θανάτου τους στην ημεδαπή. Με το να κρίνει όμως το Εφετείο ότι δεν υπήγετο στη διεθνή δικαιοδοσία των Ελληνικών δικαστηρίων η ένδικη αγωγή, η οποία έχει ως αντικείμενο την αναγνώριση κληρονομικού δικαιώματος επί ακινήτων κειμένων στην Ελλάδα, και την απόδοση αυτών στους ενάγοντες - αναιρεσείοντες, έστω και αν το δικαστήριο της κληρονομίας (τόπου θανάτου των κληρονομουμένων) βρίσκεται σε αλλοδαπή χώρα, και ακολούθως να απορρίψει την αγωγή ως απαράδεκτη, υπέπεσε στην παραβίαση που ελέγχεται από τον αριθμό 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Επομένως ο πιο πάω λόγος αναίρεσης είναι βάσιμος.

ΙΙ. Από τις διατάξεις των άρθρων 1871, 1872, 1882 του ΑΚ, προκύπτει ότι ο κληρονόμος δικαιούται με την περί κλήρου αγωγή να απαιτήσει από εκείνον που κατακρατεί ως κληρονόμος αντικείμενα της κληρονομίας, την αναγνώριση του κληρονομικού του δικαιώματος και την απόδοση της κληρονομίας ή κάποιου αντικειμένου της, ως αντικείμενα δε της κληρονομίας, των οποίων, κατά τα ανωτέρω, την απόδοση δικαιούται να απαιτήσει ο κληρονόμος με την περί κλήρου αγωγή, θεωρούνται και εκείνα επί των οποίων ο κληρονομούμενος κατά το χρόνο του θανάτου του είχε την κυριότητα ή τη νομή ή και απλά κατοχή.

Στοιχεία της περί κλήρου αγωγής, η οποία αποσκοπεί στην προστασία του καθολικού κληρονομικού δικαιώματος, είναι α) ο θάνατος του κληρονομουμένου, β) το κληρονομικό δικαίωμα του ενάγοντος λόγω της συγγενικής του σχέσης με τον κληρονομούμενο ή από διαθήκη, γ) ότι ο κληρονομούμενος είχε στην κυριότητα ή και μόνο στη νομή ή κατοχή του κατά το χρόνο του θανάτου του τα κληρονομιαία πράγματα και δ) ότι ο εναγόμενος κατακρατεί pro herede τα κληρονομιαία αντικείμενα, ως κληρονόμος, αντιποιούμενος κληρονομικό δικαίωμα (ΑΠ 788/2005 ΑΠ 1500/1999).

Περαιτέρω, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 974, 983, 984, 1710, 1712 επ., 1846 ΑΚ και 70 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι, σε αντίθεση με την ως άνω περί κλήρου αγωγή (ΑΚ 1871), στην οποία εναγόμενος, όπως προαναφέρθηκε, είναι πάντοτε ο νεμόμενος τα κληρονομιαία πράγματα ως κληρονόμος, επί αδικαιολόγητης κατοχής κληρονομιαίου ακινήτου χωρίς αντιποίηση κληρονομικού δικαιώματος από αυτόν που το κατέχει, μπορεί ν' ασκηθεί κατ' αυτού αναγνωριστική αγωγή περί του κληρονομικού δικαιώματος, προς θεμελίωση της οποίας ο ενάγων κληρονόμος αρκεί να επικαλεσθεί και αποδείξει το θάνατο του κληρονομουμένου, τη συγγενική του σχέση προς αυτόν ή την εγκατάστασή του ως κληρονόμου με διαθήκη, τη νομή (ή απλή κατοχή) του κληρονομουμένου στο επίδικο πράγμα κατά το χρόνο του θανάτου του, που περιέρχεται αυτοδικαίως στους κληρονόμους του και την αδικαιολόγητη κατοχή του πράγματος από τον εναγόμενο ή την αμφισβήτηση του κληρονομικού του δικαιώματος (ΑΠ 1607/2002 ΑΠ 1480/2001, ΑΠ 1407/1996).

Στην προκειμένη περίπτωση με τον έβδομο λόγο της αναίρεσης οι αναιρεσείοντες αποδίδουν στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ, ότι δηλαδή άφησε αδίκαστα τα αναγνωριστικά αιτήματα της αγωγής τους, με τα οποία ζητούσαν την αναγνώριση του κληρονομικού τους δικαιώματος επί της κληρονομίας του πατέρα τους ...., την ανυπαρξία κληρονομικού δικαιώματος της πρώτης εναγομένης και ότι η δεύτερη και πέμπτη εναγόμενες είναι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι της ... .

Όμως, όπως προκύπτει από την αγωγή των αναιρεσειόντων, αυτή δεν φέρει τα στοιχεία της υπό την προεκτεθείσα έννοια αναγνωριστικής αγωγής του κληρονομικού δικαιώματος των αναιρεσειόντων, όπως αβάσιμα διατείνονται οι τελευταίοι, αλλά όλα τα απαιτούμενα στοιχεία της περί κλήρου αγωγής, ειδικά δε ρητά αναφέρεται σ' αυτή ότι οι αναιρεσίβλητες (εναγόμενες) κατακρατούν τα κληρονομιαία ακίνητα με τη βούληση ως μοναδικών κληρονόμων, αντιποιούμενες κληρονομικό δικαίωμα.

Το Εφετείο δε, εκτιμήσαν ορθώς ως περί κλήρου την ένδικη αγωγή και κατά τα πιο πάνω αιτήματά της, την απέρριψε ως παθητικά ανομιμοποίητη, γιατί έκρινε ότι "δεν αποδεικνύεται ότι οι εναγόμενες κατακρατούν τα επίδικα μερίδια ως κληρονόμοι και νομείς της κληρονομίας". 'Ετσι το Εφετείο δεν άφησε αδίκαστη αίτηση και ο προαναφερόμενος λόγος αναίρεσης είναι αβάσιμος.

ΙΙΙ. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση μόνο κατά τη διάταξή της με την οποία απορρίφθηκε ως απαράδεκτη, για έλλειψη δικαιοδοσίας, η ένδικη αγωγή και να παραπεμφθεί η υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), και να απορριφθεί κατά τα λοιπά η αναίρεση. Τέλος πρέπει να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων (άρθρα 183, 176 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 55/2007 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου, κατά το μέρος της που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Απορρίπτει κατά τα λοιπά την αναίρεση.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 27 Ιανουαρίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Φεβρουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ