39/2019 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 39 / 2019 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 39/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σοφία Ντάντου, Μαρία Τζανακάκη, Αντώνιο Τσαλαπόρτα και Ελένη Φραγκάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 2 Νοεμβρίου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1) Μ. Τ. του Δ., κατοίκου ... και 2) ανώνυμης ασφαλιστικής και αντασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Λάζαρο Χατζηθέμελη, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι ανακαλεί την από 1-11-2018 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και παρίσταται.

Του αναιρεσιβλήτου: Α. Μ. του Ε., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Καπατσέλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-11-2011 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 96/2014 μη οριστική και 64/2015 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 281/2016 του Μονομελούς Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 27-1-2017 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Σοφία Ντάντου, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το άρθρο 932 AK προκύπτει ότι σκοπός της διάταξης είναι να επιτυγχάνεται μία υπό ευρεία έννοια αποκατάσταση του παθόντος για την ηθική του βλάβη, λόγω της αδικοπραξίας, ώστε αυτός να απολαύει μία δίκαιη και επαρκή ανακούφιση και παρηγοριά, χωρίς, από το άλλο μέρος, να εμπορευματοποιείται η προσβληθείσα ηθική αξία και να επεκτείνεται υπέρμετρα το ύψος της αποζημιώσεως για ηθική βλάβη, που δεν μπορεί να αποτιμηθεί επακριβώς σε χρήμα.

Με βάση τον σκοπό αυτόν αντλούνται, στη συνέχεια, ως ουσιώδη χαρακτηριστικά της έννοιας του "ευλόγου" εκείνα τα στοιχεία που αποτελούν τα πλέον πρόσφορα μέσα για την εκπλήρωση του εν λόγω σκοπού της διάταξης. Τέτοια στοιχεία είναι κυρίως: το είδος και η βαρύτητα της ηθικής προσβολής, η περιουσιακή, κοινωνική και προσωπική κατάσταση των μερών και κυρίως του παθόντος, η βαρύτητα του πταίσματος του δράστη (στον βαθμό που επηρεάζει την ένταση της ηθικής βλάβης), η βαρύτητα του τυχόν συντρέχοντος πταίσματος του θύματος, οι όλες ειδικότερες συνθήκες πρόκλησης της ηθικής βλάβης.

Τα στοιχεία αυτά πρέπει να οδηγούν τον Δικαστή να σχηματίσει την κατά το άρθρο 932 ΑΚ εύλογη κρίση του (όχι κατά τις υποκειμενικές του ανέλεγκτες αντιλήψεις, αλλά) κατ' εφαρμογή του αντικειμενικού μέτρου που θα εφάρμοζε και ο νομοθέτης, αν έθετε ο ίδιος τον κανόνα αποκατάστασης της ηθικής βλάβης στην ατομική περίπτωση.

Συνάγεται δε το αντικειμενικό αυτό μέτρο από τον ανωτέρω σκοπό του άρθρου 932 ΑΚ και, μέσω αυτού, από την όλη κλίμακα των υπερκειμένων σκοπών του συστήματος αποζημίωσης λόγω αδικοπραξίας του ΑΚ. Η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας, όσον αφορά το ύψος της επιδικαστέας χρηματικής ικανοποίησης αποφασίζεται (κατ' αρχήν αναιρετικώς ανέλεγκτα), με βάση τους ισχυρισμούς και τα αποδεικτικά στοιχεία που θέτουν στη διάθεσή του οι διάδικοι.

Επιβάλλεται όμως, σε κάθε περίπτωση να τηρείται, κατά τον καθορισμό του επιδικαζόμενού ποσού, η αρχή της αναλογικότητας ως γενική νομική αρχή και δη αυξημένης τυπικής ισχύος (άρθρα 2 παρ. 1 και 25 του ισχύοντος Συντάγματος) με την έννοια ότι η σχετική κρίση του Δικαστηρίου, δεν πρέπει να υπέρβαινει τα όρια όπως αυτά διαπιστώνονται από τα δεδομένα της κοινής πείρας και την κοινή περί δικαίου συνείδηση σε ορισμένο τόπο και χρόνο, που αποτυπώνονται στη συνήθη πρακτική των Δικαστηρίων.

Και τούτο, διότι μια απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο κατά την ελεύθερη κρίση του Δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, ευτελίζει, στην πρώτη περίπτωση, (όσον αφορά τον παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου, και στην δεύτερη, (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας του, αφού το Δικαστήριο επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών πρέπει, όπως προαναφέρθηκε, να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Στο σημείο αυτό σημειώνεται ότι η έννοια της αναλογικότητας είναι έννοια αυστηρότερη του "ευλόγου" και συνακόλουθα το "εύλογο" εμπεριέχεται αναγκαίως στο "ανάλογο". Άλλωστε την αρχή αυτή, υπό την προεκτεθείσα έννοια, εκφράζει και η υπερνομοθετικής ισχύος διάταξη του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, υπό την έννοια ότι πρέπει να υπάρχει μια ανεκτή σχέση αναλογικότητας μεταξύ των χρησιμοποιούμενων μέσων και του σκοπού που επιδιώκει κάθε μέτρο, το οποίο αποστερεί ένα άτομο από θεμελιακό δικαίωμά του, όπως από την ιδιοκτησία του.

Ενόψει όλων αυτών η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας, ως προς το ύψος του ποσού της επιδικασθείσης χρηματικής ικανοποίησης, πρέπει να ελέγχεται αναιρετικά, για το αν παραβιάζεται ευθέως ή εκ πλαγίου (άρθρο 559 ΚΠολΔ αναλόγως από τους αρ. 1 ή 19), η αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 2 παρ. 1 και 25 του Συντάγματος) υπό την προεκτεθείσα έννοια, αλλά και όταν διαπιστώνεται υπέρβαση από το Δικαστήριο της ουσίας των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας (Ολ.ΑΠ 9/2015).

Εξάλλου ο από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται και αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Ο κανόνας αυτός παραβιάζεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, η οποία υπάρχει, αν ο κανόνας δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν έπρεπε ή αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα (Ολ.ΑΠ 7/2006, ΑΠ 1299/2009).

Στην προκειμένη περίπτωση με τον μοναδικό λόγο αναίρεσης, οι αναιρεσείουσες της από 27.1.2017 αίτησης αναίρεσης, πλήττουν την προσβαλλόμενη απόφαση για πλημμέλεια από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ κατά το μέρος, που αφορά τα αγωγικά κονδύλια της χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ηθικής βλάβης και της αποζημίωσης του άρθρου 931 ΑΚ, ισχυριζόμενες ότι το Εφετείο, επιδικάζοντας στον αναιρεσίβλητο τα ποσά των 40.000 ευρώ και 60.000 ευρώ, ως χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης και αποζημίωσης του άρθρου 931 ΑΚ, συνεπεία του τραυματισμού του κατά το ένδικο ατύχημα, υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας και την αρχή της αναλογικότητας.

Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, αναφορικά με τα ανωτέρω πληττόμενα αγωγικά κονδύλια, δέχθηκε, ανελέγκτως, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "...Αποτέλεσμα της προαναφερόμενης σύγκρουσης ήταν ο σοβαρός τραυματισμός του ενάγοντος, ο οποίος διακομίσθηκε εσπευσμένα στο Γενικό Νοσοκομείο ….

όπου διαπιστώθηκε ότι είχε υποστεί κάταγμα αριστερού μηριαίου και αριστερού ηβοϊσχιακού αποσπαστικό και κάταγμα κεφαλής δεξιάς περόνης και παρέμεινε νοσηλευόμενος μέχρι τις 13.12. 2010 οπότε και εξήλθε προκειμένου να νοσηλευθεί στο ιδιωτικό θεραπευτήριο "ΙΑΣΩ" …, όπου κατόπιν νέων κλινικών εξετάσεων διαπιστώθηκε ότι υπέστη συντριπτικό κάταγμα αριστερού μηριαίου τεσσάρων τεμαχίων και εξάρθημα δεξιού γόνατος (σχετ.

η 81/2014 πραγματογνωμοσύνη). Για το λόγο αυτό υποβλήθηκε αυθημερόν σε χειρουργική επέμβαση με την τοποθέτηση ενδομυελικού ήλου στον οστικό αυλό και τη συρμάτινη περίδεση των ελευθέρων καταγόντων τμημάτων στο κέντρο της συντριβής και παρέμεινε νοσηλευόμενος μέχρι τις 22.12.2010, ημερομηνία κατά την οποία εισήχθη προς αποκατάσταση στο ιδιωτικό κέντρο φυσικής ιατρικής "...

ΑΕ" όπου και παρέμεινε μέχρι τις 3.1.2011. Εν συνεχεία εισήχθη εκ νέου στο ανωτέρω ιδιωτικό θεραπευτήριο όπου και αντιμετωπίστηκε η πλήρης αστάθεια του γόνατου με συνδεσμοπλαστική του μεν πρόσθιου χιαστού με φυσικό αυτομόσχευμα, του δε οπίσθιου χιαστού με πτωματικό μόσχευμα Αχίλλειου τένοντος, ενώ του έξω πλαγίου με αυτομόσχευμα (σχετ.

η ως άνω πραγματογνωμοσύνη), παρέμεινε δε νοσηλευόμενος μέχρι τις 10.1.2011, πλην όμως στις 27.1.2011 επειδή παρουσίασε εμμένουσα πυρετική κίνηση επανεισήχθη για νοσηλεία όπου διαπιστώθηκε λοίμωξη από ιό τύπου λοιμώδους μονοπυρήνωσης και παρέμεινε νοσηλευόμενος έως τις 29.1.2011.... Στη συγκεκριμένη περίπτωση αποδείχθηκε ότι ο παθών, ηλικίας, κατά το χρόνο του ατυχήματος, 44 ετών, ήταν σε πολύ καλή κατάσταση υγείας.

Η φύση της βλάβης που έχει υποστεί ο ενάγων από το προαναφερόμενο ατύχημα είναι τέτοια που οπωσδήποτε θα του δημιουργεί προβλήματα στο μέλλον. Όπως αναφέρει ο διορισθείς από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, με την υπ' αριθμ. 96/2014 μη οριστική απόφασή του, πραγματογνώμονας Ι. Φ., χειρουργός-ορθοπεδικός, στη σχετική "ιατρική πραγματογνωμοσύνη" του "...Εξετάζοντας το αριστερό κάτω άκρο, ακτινολογικά το κάταγμα έχει πωρωθεί (κόλλησε), δεν υπάρχει ψευδάρθρωση, οστεομυελίτιδα, συρίγγιο ή χένουσα πληγή.

Μετρώντας το μήκος των δύο σκελών, υπάρχει ανισοσκελία γύρω στο ένα και μισό (1,5) εκατοστό καθώς και βλαισότητα (το πόδι έρχεται προς τα μέσα) περίπου 10 μοίρες. Μετρώντας την περίμετρο των δύο μηρών υπάρχει περίπου 4 cm (εκατοστά) διαφορά του δεξιού σε σχέση με τον αριστερό μηρό. Νευρολογικά ο ασθενής δεν παρουσιάζει τίποτα παθολογικό εκτός της υπαισθησίας (μούδιασμα) που αισθάνεται στο έξω πλάγιο της δεξιάς κνήμης, από την πίεση που δέχτηκε το περονιαίον νεύρο κατά τη στιγμή του ατυχήματος.

Επομένως σήμερα ο κος Μ. παρουσιάζει ελαφρά χωλότητα στη βάδιση πλην, όμως, παρουσιάζει λόγω της μυϊκής ατροφίας αδυναμία στο να τρέξει και δυσκολία στο ανέβασμα και κατέβασμα στην καρότσα φορτηγού αυτοκινήτου ή κλαρκ ή γερανού, που χρησιμοποιεί στην εργασία του (μάνδρα οικοδομικών υλικών)...".

Εν προκειμένω, η αναπηρία του παθόντος (ανισοσκελία και βλαισότητα), στην έκταση που περιγράφτηκε ανωτέρω, θα είναι μία μόνιμη γι' αυτόν κατάσταση. Η αναπηρία του αυτή θα δυσχεράνει κατά ένα σημαντικό μέρος την ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων, όπως θα ήταν δυνατό σε έναν απόλυτα φυσιολογικό άνθρωπο, όχι μόνο λόγω του οίκτου που προκαλεί η εικόνα του και η κατάστασή του, αλλά κυρίως λόγω της περιορισμένης πλέον (λόγω της χωλότητας) δυνατότητάς του να ανταποκριθεί στις κοινωνικές υποχρεώσεις.

Τέλος, εύλογο είναι ότι η αναπηρία του θα επηρεάζει πλέον σε όλη τη ζωή του τη ψυχική του διάθεση αρνητικά αφού η εμφανής χωλότητά του είναι ικανή να δημιουργεί μειονεκτικά συμπλέγματα. Για όλους τους ανωτέρω λόγους το δικαστήριο, σύμφωνα και με τις προαναφερόμενες αιτιολογίες, κρίνει ότι πρέπει να του επιδικαστεί (πέρα από τη χρηματική ικανοποίηση που δικαιούται για την αποκατάσταση της ηθικής του βλάβης) και ιδιαίτερη κατά το άρθρο 931 ΑΚ αποζημίωση, το εύλογο ύψος της οποίας ανέρχεται σε εξήντα χιλιάδες (60.000) ευρώ.

Τέλος, το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη την έκταση της σωματικής βλάβης του ενάγοντος, το είδος και τη μονιμότητα της αναπηρίας του, όπως περιγράφτηκε ανωτέρω, την ηλικία του (44 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος), το ψυχικό και σωματικό του άλγος και ταλαιπωρία από τη νοσηλεία του στα νοσοκομεία και στα κέντρα αποκατάστασης, αλλά και το βαθμό και το είδος υπαιτιότητας της οδηγού του ζημιογόνου οχήματος, σε συνδυασμό και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση των μερών που είναι και για τα δύο μέρη συνήθης, εξαιρουμένης της δεύτερης εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρείας της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική (ΑΠ 427/2014 Νόμος), κρίνει ότι δικαιούται να λάβει χρηματική ικανοποίηση για την αποκατάσταση της ηθικής του βλάβης ποσού 40.000 ευρώ, πέραν των όσων επιδικάστηκαν στο ποινικό δικαστήριο...".

Το Εφετείο το οποίο με τις ανωτέρω κρίσεις και παραδοχές του, επιδικάζοντας στον αναιρεσίβλητο το ποσόν των 40.000 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης και το ποσό των 60.000 ευρώ ως αποζημίωση του άρθρου 931 ΑΚ, για τον τραυματισμό που υπέστη κατά το ένδικο ατύχημα, υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας και παραβίασε τα όρια της αναλογικότητας, αφού τα εν λόγω ποσά, κατά την κοινή πείρα, την δικαστηριακή πρακτική και την περί δικαίου συνείδηση, υπερβαίνουν και μάλιστα καταφανώς τα συνήθως επιδικαζομένα σε παρόμοιες περιπτώσεις.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω, θα πρέπει η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης της 281/2016 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Λάρισας, να γίνει δεκτή και να αναιρεθεί η παραπάνω απόφαση μόνον ως προς τα αγωγικά κονδύλια της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης και της αποζημίωσης του άρθρου 931 ΑΚ. Ακολούθως πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, κατά το αναιρούμενο τμήμα στο ίδιο Δικαστήριο, που την εξέδωσε, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλο Δικαστή εκτός από εκείνον, που δίκασε προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), ενώ πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στις αναιρεσείουσες, που το έχουν καταθέσει (άρθρο 580 παρ. 4 εδ. ε' ΚΠολΔ). Τέλος, ο αναιρεσίβλητος, που νικήθηκε στη δίκη, πρέπει να καταδικασθεί στην πληρωμή της δικαστικής δαπάνης των αναιρεσειουσών, που κατέθεσαν και προτάσεις (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται, ειδικότερα, στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 281/2016 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Λάρισας, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό τμήμα.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το αναιρούμενο τμήμα για περαιτέρω εκδίκαση στο Μονομελές Εφετείο Λάρισας, που θα συγκροτηθεί από άλλο Δικαστή, εκτός αυτού, που εξέδωσε την παραπάνω απόφαση.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στις αναιρεσείουσες, που το κατέβαλαν. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή της δικαστικής δαπάνης των αναιρεσειουσών, την οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 7 Δεκεμβρίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 10 Ιανουαρίου 2019.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ