Supreme Court orders retrial due to missing evidence on legal standing after public entity status change.

Απόφαση 399 / 2024 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Γ.Β

Αριθμός 399/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Νικόλαο Πιπιλίγκα, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωάννα Μαργέλλου - Μπουλταδάκη, Ιωάννη Δουρουκλάκη, Νικόλαο Πουλάκη και Απόστολο Φωτόπουλο - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο Κατάστημά του, στις 14 Νοεμβρίου 2023, με την παρουσία και της Γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, όπως νόμιμα εκπροσωπείται από τον Υπουργό Οικονομικών που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιά του Κωνσταντίνα Μαρίνου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ, η oποία κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Α. Α. του Α., κατοίκου …, 2) Σ. Κ. του Α., κατοίκου …, και 3) Κ. Ν. του Χ., κατοίκου …, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο της Μαρία Γεωργιτσοπούλου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ και τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ερνέστο - Δημήτριο Τσακαλία, ο οποίος ανακάλεσε την από 13-11-2023 δήλωσή του κατ' άρθρο 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. και παραστάθηκε αυτοπροσώπως. Αμφότεροι οι πληρεξούσιοι δικηγόροι κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-11-2019 αγωγή των ήδη αναιρεσίβλητων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1539/2020 του ίδιου Δικαστηρίου και 4920/2022 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 12-12-2022 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 62 και 63 ΚΠολΔ, τα οποία ρυθμίζουν αντίστοιχα την ικανότητα να είναι κανείς διάδικος και την ικανότητα παράστασης στο Δικαστήριο, προκύπτει ότι αν οι διαδικαστικές αυτές προϋποθέσεις της δίκης, την ύπαρξη των οποίων το δικαστήριο εξετάζει αυτεπαγγέλτως σε κάθε στάση της δίκης (άρθρο 73 ΚΠολΔ), λείπουν τόσο κατά την άσκηση του (...) ενδίκου μέσου, όσο και κατά τη συζήτησή του στο ακροατήριο, περίπτωση η οποία συντρέχει και οσάκις πρόκειται περί οιονεί καθολικής διαδοχής (εν όλω ή εν μέρει) νομικού προσώπου από άλλο νομικό πρόσωπο που είχε συσταθεί προηγουμένως (...) το ένδικο μέσο απορρίπτεται ως απαράδεκτο (ΑΠ 1404/2007).

Αν όμως διαπιστωθεί η ύπαρξη των ως άνω διαδικαστικών προϋποθέσεων κατά την άσκηση του ενδίκου μέσου και έλλειψη αυτών κατά τη συζήτηση στο ακροατήριο, τότε το ένδικο μέσο δεν απορρίπτεται ως απαράδεκτο, καθόσον οι ανωτέρω προϋποθέσεις υπήρχαν κατά το χρόνο άσκησής του, αλλά θα κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση του ένδικου μέσου, προκειμένου η δίκη να συνεχισθεί από εκείνο που υποκαθίσταται στη θέση του αρχικού διαδίκου (ΑΠ 1736/2023, ΑΠ 1234/2021).

Εξάλλου από τις διατάξεις των άρθρων 552, 553, 556 και 558 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι οι προϋποθέσεις για να είναι παραδεκτή η αίτηση αναίρεσης είναι - εκτός άλλων - να ασκηθεί από πρόσωπο που έχει δικαίωμα να ασκήσει το ένδικο αυτό μέσο. Περαιτέρω, με τη διάταξη του άρθρου 52 Ν. 4757/2020 (ΦΕΚ Α'/240/01.12.2020), τροποποιήθηκε το άρθρο 26 του Ν. 4427/2016 και συστάθηκε νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (Υ.Π.Α.)" και για τις διεθνείς σχέσεις "Hellenic Aviation Service Provider (H.A.S.P.)", το οποίο εποπτεύεται από τον Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, με σκοπό την παροχή, οργάνωση και ανάπτυξη των υπηρεσιών αεροναυτιλίας και τη διαχείριση και λειτουργία αεροδρομίων και υδατοδρομίων, έδρα την Περιφέρεια Αττικής και με διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια, με δικό της προϋπολογισμό σύμφωνα με τα όσα ορίζονται στο νόμο αυτό και τις εκάστοτε εφαρμοζόμενες διατάξεις περί λογιστικού των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου.

Υπό το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς του άρθρου 26 παρ. 1 του Ν. 4427/2016, πριν την ως άνω τροποποίηση, η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας" η οποία υπαγόταν στον Υπουργό Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων λειτουργούσε ως αυτοτελής δημοσία υπηρεσία με διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια. Με την παρ. 1 του άρθρου 53 του ίδιου νόμου προστέθηκε άρθρο 26Α στο Ν. 4427/2016 και ορίσθηκε ότι: "Η αυτοτελής δημόσια υπηρεσία "Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας", η οποία υπάγεται στο Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, καταργείται.

Στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του Ελληνικού Δημοσίου, στον βαθμό που αφορούν στην εν λόγω αυτοτελή δημόσια υπηρεσία, υπεισέρχεται ως καθολικός διάδοχος το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας" που συστήνεται με το άρθρο 26", ενώ με την παρ. 2 του ίδιου άρθρου ορίσθηκε ότι: "Εκκρεμείς δίκες ή δικαστικές υποθέσεις του Ελληνικού Δημοσίου, οι οποίες αφορούν στην καταργηθείσα αυτοτελή δημόσια υπηρεσία, σε οποιοδήποτε δικονομικό στάδιο και αν βρίσκονται, ενώπιον οποιουδήποτε αρμόδιου πολιτικού, ποινικού ή διοικητικού δικαστηρίου και εισαγγελικής ή ανακριτικής αρχής συνεχίζονται από το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας που συστήνεται με το άρθρο 26".

Με το άρθρο 78 παρ. 1 ορίζεται ως χρόνος έναρξης της ισχύος του νόμου αυτού η δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (1-12-2020). Ωστόσο με τη διάταξη του άρθρου 66 ν. 4745/2020 με τον παράτιτλο "Έναρξη λειτουργίας Υ.Π.Α. Προσθήκη του άρθρου 30 Ε στο ν. 4427/2016" προστέθηκε το άρθρο 30 Ε με το ακόλουθο περιεχόμενο: "Έναρξη λειτουργίας Υ.Π.Α.

Η λειτουργία της Υ.Π.Α. ως νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου σύμφωνα με όσα προβλέπονται αρχίζει με τη συγκρότηση του Διοικητικού της Συμβουλίου σε σώμα, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 30Β. Μέχρι τη συγκρότηση του Διοικητικού Συμβουλίου, ο διατελών Διοικητής και τα λοιπά υφιστάμενα όργανα διοίκησης της αυτοτελούς υπηρεσίας "Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας" συνεχίζουν να ασκούν κάθε αρμοδιότητα που τους έχει ανατεθεί βάσει της κείμενης νομοθεσίας".

Τέλος με το άρθρο 30 Β του Ν.4427/2016 που προστέθηκε με το άρθρο 63 του Ν.4745/2020 και με τον παράτιτλο "Συγκρότηση Διοικητικού Συμβουλίου Υ.Π.Α. Προσθήκη του άρθρου 30 Β στο ν. 4427/2016" ορίζεται στην παρ. 1 ότι: "Το Διοικητικό Συμβούλιο συγκροτείται σε σώμα με απόφαση του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών και αυτού προεδρεύει ο Διοικητής.

Μετά τη συγκρότησή του το Διοικητικό Συμβούλιο εκλέγει Αντιπρόεδρο". Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι το νομικό πλέον πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας" αρχίζει να λειτουργεί και συνεπώς νομιμοποιείται το ίδιο παθητικά σε δίκες που το αφορούν - υπό την ιδιότητά του ως οιονεί καθολικού διαδόχου του Ελληνικού Δημοσίου - αφότου συγκροτηθεί σε σώμα το διοικητικό του συμβούλιο, οπότε παύει να λειτουργεί ως αυτοτελής υπηρεσία του Ελληνικού Δημοσίου (ΑΠ 1736/2023).

Στην προκειμένη περίπτωση από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτουν τα εξής: Οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσίβλητοι με την από 25-11-2019 και με αύξοντα αριθμό έκθεσης κατάθεσης 105680-2797/2-12-2019 αγωγή τους - την οποία απηύθυναν ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και έστρεψαν κατά του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου - ισχυρίστηκαν ότι είχαν καταρτίσει με την ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία "…" και έδρα τη … συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου και πρόσφεραν σε αυτή προσηκόντως τις υπηρεσίες τους ως μηχανικοί αεροσκαφών μέχρι το Δεκέμβριο του 2009, οπότε η εργοδότριά τους τέθηκε νόμιμα σε καθεστώς ειδικής εκκαθάρισης.

Ότι για το λόγο αυτό με την …2010 κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων - που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του Ν. 3717/2008 - μεταφέρθηκαν στην Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ) και έκτοτε παρείχαν σε αυτή τις υπηρεσίες τους ως επιθεωρητές Ασφάλειας … και ότι, τέλος, το εναγόμενο, μολονότι οχλήθηκε, αρνείτο να καταβάλει σε αυτούς την ειδική παροχή που προβλέπεται από τη διάταξη του άρθρου 35 παρ. 2 ν. 2912/2001 σε συνδυασμό με αυτή του άρθρου 34 παρ. 3 περ.

α ν. 2682/1999, μολονότι την κατέβαλλε σε συναδέλφους τους οι οποίοι παρείχαν σε αυτή τις υπηρεσίες τους με συμβάσεις εργασίας δημοσίου δικαίου και είχε επί πλέον αναγνωρίσει την οφειλή του, δυνάμει σχετικών εγγράφων απαντήσεων της υπηρεσίας του.

Με το ιστορικό αυτό ζήτησαν - μετά τον περιορισμό του αιτήματος της αγωγής τους από καταψηφιστικό σε αναγνωριστικό - να αναγνωρισθεί η υποχρέωση του εναγομένου να καταβάλει στον καθένα από αυτούς για την αιτία που προαναφέρθηκε συγκεκριμένα χρηματικά ποσά με τους νόμιμους τόκους που αναλογούσαν σε αυτά για το χρονικό διάστημα από 1-11-2017 έως 30-6-2020 ως προς τον πρώτο από αυτούς, από 1-8-2015 έως και 30-6-2020 ως προς τους λοιπούς κυρίως από τη σύμβαση εργασίας τους, επικουρικά με βάση της αρχή της ισότητας, επικουρικότερα σύμφωνα με τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό και, τέλος, σύμφωνα με τις διατάξεις για την αιτιώδη αναγνώριση χρέους εκ μέρους του εναγομένου.

Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο δίκασε την υπόθεση αντιμωλία των διαδίκων κατά την ειδική διαδικασία των περιουσιακών διαφορών (άρθρα 591, 614 αριθμός 3 και 621-622 ΚΠολΔ, όπως αντικαταστάθηκαν με το άρθρο 1 άρθρο τέταρτο ν. 4335/2015) και εξέδωσε την υπ' αριθμό 1539/13-10-2020 οριστική απόφαση με την οποία δέχθηκε την αγωγή ως παραδεκτή και νόμω βάσιμη μόνο ως προς την κύρια και ως προς τη Τρίτη από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό επικουρική της βάση (άρθρα 648, 649, 361, 346, 904 ΑΚ και 35 παρ. 2 ν. 2912/2001, 69 παρ.

στ και 70 ΚΠολΔ) και περαιτέρω ως ουσιαστικά βάσιμη ως προς τον πρώτο και εν μέρει ουσιαστικά βάσιμη ως προς το δεύτερο και τον τρίτο από αυτούς. Απέρριψε δε την αγωγή ως αόριστη ως προς βάση αυτής περί παραβίασης της αρχής της ισότητας και ως μη νόμιμη ως προς τη βάση της μη αιτιώδους αναγνώρισης χρέους.

Το ίδιο Δικαστήριο καταδίκασε επίσης το εναγόμενο στα δικαστικά έξοδα των εναγόντων ποσού εννιακοσίων (900) Ευρώ.

Το εναγόμενο άσκησε κατά της απόφασης του Πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου την από 5-5-2021 και με αύξοντα αριθμό έκθεσης κατάθεσης 29171-2222/5-5-2021 έφεση - την οποία απηύθυνε ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών και έστρεψε κατά των εφεσιβλήτων-εναγόντων και ήδη αναιρεσιβλήτων - για εσφαλμένη εφαρμογή και ερμηνεία του νόμου και για κακή εκτίμηση των αποδείξεων (άρθρα 591 και 520 παρ. 1 ΚΠολΔ) και ζήτησε να εξαφανισθεί η εκκαλουμένη απόφαση με σκοπό να απορριφθεί η αγωγή που είχαν ασκήσει οι εφεσίβλητοι-ενάγοντες εναντίον του.

Το Μονομελές Εφετείο Αθηνών δίκασε την υπόθεση αντιμωλία των διαδίκων κατά την ειδική διαδικασία που είχε δικάσει και το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο μέσα στο πλαίσιο του μεταβιβαστικού αποτελέσματος της έφεσης και εξέδωσε την υπ' αριθμό 4920/27-9-2022 τελεσίδικη απόφαση με την οποία δέχθηκε τυπικά και ουσιαστικά την έφεση μόνο ως προς το κεφάλαιο της εκκαλουμένης ως προς τη δικαστική δαπάνη, ενώ κατά τα λοιπά απέρριψε την έφεση.

Το εφεσίβλητο άσκησε κατά της απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών την από 12-12-2022 και με αύξοντα αριθμό έκθεσης κατάθεσης 9927-1132/13-12-2022 αίτηση αναίρεσης της απόφασης που προαναφέρθηκε με αίτημα να αναιρεθεί η αναιρεσιβαλλομένη απόφαση για τους λόγους που αναφέρει σε αυτή. Η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης όμως κατατέθηκε στη Γραμματεία του Εφετείου Αθηνών στις 13-12-2022, δηλαδή μετά την έναρξη της ισχύος του άρθρου 52 ν. 4457/2020 (Φ.Ε.Κ.

Α 240/1-12-2020) - το οποίο τροποποίησε το άρθρο 26 ν. 4427/2016 (Φ.Ε.Κ. Α 188/8-10-2016) - και του άρθρου 53 παρ. 1 του ίδιου νόμου με το οποίο προστέθηκε το άρθρο 26 Α στο ν. 4427/2016. Οι διάδικοι όμως δεν προσκομίζουν και δεν επικαλούνται έγγραφα από τα οποία να προκύπτει αν και πότε συγκροτήθηκε σε σώμα το Διοικητικό Συμβούλιο του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας" και έδρα την Περιφέρεια … για να κριθεί στη συνέχεια αν η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε και συζητείται παραδεκτά ή όχι, επειδή μετά την έναρξη της λειτουργίας της "Υ.Π.Α." ως νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου παύει η λειτουργία της ως αυτοτελούς υπηρεσίας του Ελληνικού Δημοσίου με συνέπεια να νομιμοποιείται ενεργητικά η ίδια στη διεξαγωγή της δίκης όχι το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο (άρθρα 30 Β, 30 Ε ν. 4427/2016, 62, 63, 73, 573 παρ. 1, 556 παρ. 1 και 577 παρ. 1 ΚΠολΔ).

Πρέπει επομένως να διαταχθεί η επανάληψη της συζήτησης στο ακροατήριο (άρθρα 573 παρ. 1 και 254 ΚΠολΔ) για να προσκομισθούν με επιμέλεια του επιμελέστερου των διαδίκων τα έγγραφα που προαναφέρθηκαν, όπως ορίζεται και στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Διατάσσει να επαναληφθεί η συζήτηση στο ακροατήριο για να προσκομισθούν με επιμέλεια του επιμελέστερου των διαδίκων τα έγγραφα που αναφέρονται στο σκεπτικό της απόφασης.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 30 Ιανουαρίου 2024.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Μαρτίου 2024.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ