Supreme Court allows appeal against single-judge court ruling for failure to prove public road status in personality infringement case.

Απόφαση 398 / 2019 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 398/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Πέππα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Γεώργιο Λέκκα, Ιωάννη Μπαλιτσάρη, Αγγελική Τζαβάρα και Θωμά Γκατζογιάννη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 18 Σεπτεμβρίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δ. Σ. του Γ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Φραγκίσκο Κοτσώνη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Π. Φ. του Ν., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Τομαρά και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8/3/2011 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Χανίων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 121/2012 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 404/2013 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 6/2/2014 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Αγγελική Τζαβάρα ανέγνωσε την από 1/2/2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί ο πρώτο λόγος της αίτησης αναίρεσης, να γίνει δεκτός ο δεύτερος λόγος αυτής και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη υπ' αριθμ. 404/2013 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Χανίων. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα, κατά την τακτική διαδικασία, 404/2013 τελεσίδικη απόφαση του δικάσαντος ως Εφετείου Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων, το οποίο, δεχόμενο την από 4.6.2012 έφεση του ήδη αναιρεσίβλητου, αφού εξαφάνισε την εκκαλούμενη 121/2012 οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Χανίων, που είχε δεχτεί τη σε βάρος του από 8.3.2011 αγωγή προσβολής της προσωπικότητας του αναιρεσείοντος, απέρριψε αυτή ως μη νόμιμη.

Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 αρ. 1 ΚπολΔ), είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚπολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω, ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 ΚπολΔ).

Σύμφωνα με το άρθρο 560 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ, κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των Πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση και αν το δικαστήριο δε συγκροτήθηκε όπως ορίζει ο νόμος. Μη νόμιμη συγκρότηση του δικαστηρίου υπάρχει, αν δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, του Οργανισμού των Δικαστηρίων ή ειδικών νόμων που αφορούν τη σύνθεσή του, δηλαδή την κατά νόμο σύστασή του για την ασκούμενη από αυτό δικαιοδοτική αρμοδιότητα και την αναπλήρωση των κωλυομένων μελών του.

Ο αναιρετικός αυτός λόγος συνδεόμενος με την επιταγή του άρθρου 8 εδ. α' του Συντάγματος, που επαναλήφθηκε στο άρθρο 109 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ., σύμφωνα με την οποία "κανένας δε στερείται χωρίς τη θέλησή του το δικαστή που του έχει ορίζει ο νόμος", ιδρύεται μόνον όταν η σχετική πλημμέλεια βαρύνει τη σύνθεση του δικαστηρίου, που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση.

Ο καθορισμός της σύνθεσης του δικαστηρίου, με την έννοια του προσδιορισμού του συγκεκριμένου δικαστή ή των συγκεκριμένων δικαστών που θα εκδικάσουν τις υποθέσεις γίνεται από τον πρόεδρο του δικαστηρίου σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 5 και 15 του Ν. 1756/1988. Εξάλλου, στο άρθρο 17Α Κ.Πολ.Δ, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 3 παρ. 3 του Ν. 3994/2011 ορίζεται ότι: "Στην αρμοδιότητα των μονομελών πρωτοδικείων υπάγονται και οι εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων της περιφέρειάς τους.

Στην περίπτωση αυτή τα μονομελή πρωτοδικεία συγκροτούνται από πρόεδρο πρωτοδικών ή πρωτοδίκη με πενταετή τουλάχιστον υπηρεσία, στην οποία συνυπολογίζεται και η υπηρεσία αυτού, ως παρέδρου Πρωτοδικείου και σε περίπτωση που δεν υπηρετούν πρωτοδίκες με την πιο πάνω υπηρεσία, ή αυτοί που υπηρετούν, δεν επαρκούν από τον αρχαιότερο κατά διορισμό πρωτοδίκης" (ΑΠ 1721/2017, 502/2017, 643/2018).

Στην προκείμενη περίπτωση με τον πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αρ. 2 του άρθρου 560 Κ.ΠολΔ., δηλαδή της μη νόμιμης σύνθεσης του δικαστηρίου της ουσίας, συνιστάμενη στο ότι το Μονομελές Πρωτοδικείο, που δίκασε, ως Εφετείο, συγκροτήθηκε από την Πρωτοδίκη Μ. - Β.

Τ., κατά παράβαση της διάταξης του άρθρου 17Α Κ.Πολ.Δ., που ρυθμίζει τη σύνθεση του μονομελούς πρωτοδικείου, όταν δικάζει έφεση κατά απόφασης του Ειρηνοδικείου, αφού η τελευταία κατά το χρόνο που δίκασε την έφεση του αναιρεσίβλητου δεν είχε συμπληρώσει πενταετή υπηρεσία, ούτε ήταν η αρχαιότερη κατά διορισμό Πρωτοδίκης από τους υπηρετούντες στο Πρωτοδικείο Χανίων εκείνη τη χρονική περίοδο.

Από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων, για την έρευνα της βασιμότητας του παραπάνω αναιρετικού λόγου, προκύπτει ότι πράγματι η προαναφερόμενη πρωτοδίκης, που αποτέλεσε τη σύνθεση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων, την 14.3.2013, κατά την οποία συζητήθηκε η έφεση του αναιρεσίβλητου, δεν είχε συμπληρώσει τον απαιτούμενο κατά νόμο χρόνο πενταετούς υπηρεσίας, ενόψει του ότι είχε διορισθεί ως πάρεδρος πρωτοδικείου την 2010 και ακολούθως προαχθείσα στο βαθμό του Πρωτοδίκη το 2011, τοποθετήθηκε στο Πρωτοδικείο Χανίων, όπου ορκίστηκε στις 14.9.2012 ως πρωτοδίκης, όπως τούτο προκύπτει από την υπ' αριθμ.

πρωτ. 1911/9.9.2015 βεβαίωση της Διευθύνουσας το πρωτοδικείο Χανίων Προέδρου Πρωτοδικών Χρύσας Φυντριλάκη. Παράλληλα, από την ίδια ως άνω βεβαίωση προκύπτει ότι κατά το διάστημα εκείνος υπηρετούσαν στο εν λόγω πρωτοδικείο οι Πρόεδροι πρωτοδικών Μαρία Μπαντουβά, Ευγενία Τσιώρα και Μαρία Παπαδοπούλου, καθώς και οι πρωτοδίκες Παναγιώτα Βατικάλου, ανακρίτρια αποκλειστικής απασχόλησης, Ιωάννης Βαγγελάτος, (Πρωτοδίκης από 29.7.2006), δικαστής ανηλίκων και κτηματολογίου, Σοφία Βελεγράκη, τελούσα σε άδεια λοχείας και ανατροφής τέκνου, Μαρία Τσιάλτα, (Πρωτοδίκης από 5.8.2004), δικαστής κτηματολογίου, όλοι τους δε ήταν αρχαιότεροι κατά διορισμό από την Πρωτοδίκη Μ. - Β.

Τ..

Συνεπώς, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στη νομική σκέψη που προηγήθηκε δεν ήταν νόμιμη η συγκρότηση της σύνθεσης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων, που εξέδωσε, ως Εφετείο, την προσβαλλόμενη 404/2013 απόφαση, αφού έγινε κατά παράβαση της διάταξης του άρθρου 17ΑΚ.Πολ.Δ και ο πρώτος λόγος της αίτησης αναίρεσης, ο οποίος παραδεκτός προτείνεται για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, ενόψει του ότι ο ισχυρισμός, στον οποίο στηρίζεται, της κακής σύνθεσης του Δικαστηρίου, αφορά τη δημόσια τάξη (άρθρο 562 παρ. 2γ ΚπολΔ), είναι βάσιμος.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 57 εδάφ. α' του Α.Κ.( όποιος προσβάλλεται παράνομα στην προσωπικότητά του, έχει δικαίωμα να απαιτήσει να αρθεί η προσβολή και να μην επαναληφθεί στο μέλλον. Από την ανωτέρω διάταξη συνάγεται ότι προϋπόθεση της παρεχόμενης με αυτή προστασίας είναι η συνδρομή παράνομης πράξης, από την οποία επέρχεται μειωτική διαταραχή της προσωπικότητας σε κάποια έκφανσή της. Τέτοια δε προσβολή δημιουργείται και όταν παρακωλυθεί η χρήση κοινόχρηστης οδού. Εν όψει όμως του ότι η κατά το άρθρο 967 Α.Κ. κοινοχρησία,δεν είναι εξουσία άμεση επί του πράγματος, αλλά αποτελεί απόρροια του δικαιώματος επί της προσωπικότητας, έπεται ότι ο τρόπος με τον οποίο αυτή παρήχθη είναι αδιάφορος. Ως εκ τούτου, για τη θεμελίωση του αιτήματος προς άρση της προσβολής αρκεί το γεγονός ότι το πράγμα που εμποδίζεται παράνομα να χρησιμοποιήσει ο ενάγων, είναι οδός (ΑΠ 1989/2014, ΑΠ 1382/2012, ΑΠ 407/2007, ΑΠ 334/2003).

Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αριθ. 1 εδ. α' του ΚΠολΔ, αναίρεση κατά της απόφασης Πρωτοδικείου, που έκρινε επί έφεσης κατά απόφασης Ειρηνοδικείου, επιτρέπεται και αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, δηλαδή εάν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ. ΑΠ 7/2006 Ολ.ΑΠ 4/2005, ΑΠ 231/2009, ΑΠ 1704/2008). Έτσι, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου υπό την ανωτέρω έννοια, μπορεί να έχει ως περιεχόμενο και την αιτίαση, ότι η αγωγή, επί της οποίας έκρινε το δικαστήριο, που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, απορρίφθηκε ως μη νόμιμη, ενώ ήταν νόμιμη (ΑΠ 524/2009).

Στην προκειμένη υπόθεση, από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚπολΔ, εκτίμηση του περιεχομένου των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης προκύπτουν τα ακόλουθα: Με την από 8-3-2011 αγωγή του ενώπιον του Ειρηνοδικείου Χανίων, ο ήδη αναιρεσείων, επικαλούμενος παράνομη προσβολή της προσωπικότητάς του από τον εναγόμενο (ήδη αναιρεσίβλητο), ο οποίος, κατά τους ισχυρισμούς του, τον Απρίλιο του 2010 κατέλαβε αυθαίρετα τον περιγραφόμενο κοινόχρηστο δρόμο, βορείως των ιδιοκτησιών τους στην κτηματική περιφέρεια του χωριού … νυν Δήμου … στη θέση "...", που υφίσταται τουλάχιστον από το έτος 1900, όταν κτίστηκε η εκκλησία του ..., προς εξυπηρέτηση αόριστου αριθμού πιστών επισκεπτών του, αλλά και των ιδιοκτητών των παρακειμένων ακινήτων, αποκλείοντας με τον τρόπο αυτό τη δική του ελεύθερη χρήση στο συγκεκριμένο κοινόχρηστο δρόμο, τον οποίο ενσωμάτωσε στην παρακείμενη ιδιοκτησία του, ζήτησε, αναγνωριζομένου του απορρέοντος από την προσωπικότητά του δικαιώματος για ελεύθερη χρήση του επίδικου κοινόχρηστου δρόμου, την άρση της προσβολής και την παράλειψή της στο μέλλον, με απειλή κατά του εναγομένου χρηματικής ποινής και προσωπικής κράτησης.

Η αγωγή αυτή έγινε αρχικά δεκτή ως βάσιμη και κατ' ουσία, όσον αφορά τον εναγόμενο - αναιρεσίβλητο, με την 121/2012 απόφαση του Ειρηνοδικείου Χανίων και μετά την άσκηση έφεσης κατ'αυτής από τον τελευταίο, εκδόθηκε η προσβαλλόμενη 404/2013 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων, το οποίο, αφού δέχθηκε την έφεση και εξαφάνισε την εκκαλούμενη απόφαση, απέρριψε την ένδικη αγωγή ως νόμω αβάσιμη, με τις εξής, πλην άλλων, αιτιολογίες: "Στην προκείμενη περίπτωση, ο ενάγων, ήδη εφεσίβλητος, επιχειρεί να προσδοθεί στην ένδικη οδό ο χαρακτηρισμός της ως κοινοχρήστου με μόνη την χρήση αυτής από αόριστο αριθμό προσώπων επί πολλά έτη, δηλαδή από την εποχή της Τουρκοκρατίας και πάντως τουλάχιστον από το έτος 1900.

Σύμφωνα, όμως, με τα προεκτεθέντα, δεν αρκεί μόνο η αναφορά ότι η οδός υπόκειτο σε κοινή χρήση από πολλών ετών, αλλά απαιτείται επίκληση των.......ουσιαστικών προϋποθέσεων κτήσης της ιδιότητας αυτής σε οδούς που βρίσκονται στην Κρήτη, όπου δεν μπορούσε να τύχει εφαρμογής ο θεσμός της "αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητας" που προέβλεπε το Βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο...

Ο ενάγων δηλαδή θα έπρεπε να επικαλείται είτε ότι ο επίδικος δρόμος είχε παραχωρηθεί επισήμως με την έκδοση αυτοκρατορικού διατάγματος (σουλτανικό φιρμάνι), είτε ότι κατ' ανοχή του τουρκικού κράτους είχε αφεθεί στην αποκλειστική χρήση της ολότητας των κατοίκων ενός ή περισσοτέρων χωρίων ή κωμοπόλεων, σύμφωνα με την, παραπλήσια με εκείνη της αμνημονεύτου αρχαιότητος του Βυζαντινορωμαϊκού δικαίου, έννοια, του προϊσχύσαντος του Κρητικού Αστικού Κώδικα, Οθωμανικού Νόμου.

Πλην, όμως, αυτός δεν εκθέτει στην αγωνή του τα ως αναγκαία στοιχεία για τη θεμελίωση του κοινόχρηστου χαρακτήρα της ένδικης οδού (αλλά ούτε καν τους όρους για την κτήση αυτού με το θεσμό της "αμνημονεύτου αρχαιότητας").

Έτσι, όμως που έκρινε το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, με την απόρριψη της ένδικης αγωγής ως νόμω αβάσιμης, επειδή ο ενάγων δεν ανέφερε σε αυτή τα ως αναγκαία στοιχεία για τη θεμελίωση του κοινόχρηστου χαρακτήρα της επίμαχης οδού, παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 57ΑΚ, που προαναφέρθηκαν και συνακόλουθα υπέπεσε στην πλημμέλεια από το άρθρο 560 αρ. 1 ΚπολΔ, αφού αξίωσε περισσότερα στοιχεία, από όσα απαιτεί ο νόμος για τη θεμελίωση του αιτήματος της αγωγής. Τούτο, δε διότι, κατά τα εκτεθέντα στην προηγούμενη μείζονα σκέψη, για τη θεμελίωση του αγωγικού αιτήματος από το άρθρο 57ΑΚ, προκειμένου περί παράνομης προσβολής της προσωπικότητας εξαιτίας παρακωλύσεως της χρήσης κοινόχρηστου δρόμου, αρκεί το γεγονός ότι το πράγμα που εμποδίζεται παράνομα να χρησιμοποιεί ο ενάγων, είναι δρόμος κοινόχρηστος ανεξαρτήτως του τρόπου, κατά τον οποίο αυτός κατέστη κοινόχρηστος, που είναι ζήτημα πραγματικό (ΑΠ 1637/2000).

Συνεπώς, και ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο ο αναιρεσείων επικαλούμενος το άρθρο 560 αρ. 1 εδ. α ΚπολΔ, αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πιο πάνω πλημμέλεια, είναι βάσιμος.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω, η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης πρέπει να γίνει δεκτή και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Στη συνέχεια πρέπει η υπόθεση να παραπεμφθεί για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλο δικαστή, εκτός εκείνου, που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση, κατά την παρ. 3 του άρθρου 580 ΚΠολΔ, όπως η παράγραφος αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρο 65 του ν. 4139/2013. Περαιτέρω, πρέπει να διαταχθεί, κατά την παρ. 4 του άρθρου 495 ΚΠολΔ, που προστέθηκε με το άρθρο 12 παρ. 2 του ν. 4055/2012, η απόδοση στον αναιρεσείοντα του παραβόλου των τριακοσίων (300) ευρώ που καταβλήθηκε από αυτόν με τα παράβολα του Δημοσίου και του ΤΑ.ΧΔΙΚ, όπως αυτά αναφέρονται στη 10/2014 έκθεση κατάθεσης της σίτησης αναίρεσης, που συντάχθηκε από τη γραμματέα του δικάσαντος ως Εφετείου Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων. Τέλος, τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος που κατέθεσε προτάσεις, πρέπει να επιβληθούν σε βάρος της αναιρεσίβλητου, λόγο της ήττας του, κατά το σχετικό περί τούτου νόμιμο αίτημα αυτού (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1, 191 παρ. 2 ΚπολΔ), όπως ορίζονται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 404/2013 απόφαση του δικάσαντος ως Εφετείου Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο παραπάνω Δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, εκτός εκείνου που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση.

Διατάσσει την απόδοση στον αναιρεσείοντα του παραβόλου των τριακοσίων (300) ευρώ, που καταβλήθηκε από αυτόν.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντα, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Μαρτίου 2018.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ και νυν Πρόεδρος του Αρείου Πάγου

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 8 Απριλίου 2019.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ