398/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 398 / 2008 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 398/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2 Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Κολυβά, Αντιπρόεδρο, Ηλία Γιαννακάκη, Χρήστο Αλεξόπουλο, Σπυρίδωνα Ζιάκα, Ζήση Βασιλόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 29 Ιανουαρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Αντωνίου Στυλιανουδάκη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος:.............., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Ευαγγελία Μητράγκα. Της αναιρεσίβλητης: Ποδοσφαιρικής Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "ΠΑΟΚ Π.Α.Ε.", που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Σφυρή.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 13/2/2002 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 19000/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 480/2004 οριστική του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 17/5/2004 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω και ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ηλίας Γιαννακάκης, ανέγνωσε την από 2/2/2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως και να απορριφθούν οι άλλοι λόγοι. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η αρχή που θεσμοθετήθηκε με το άρθρο 288 του ΑΚ, κατά την οποία "ο οφειλέτης έχει υποχρέωση να εκπληρώσει την παροχή όπως απαιτεί η καλή πίστη, αφού ληφθούν υπόψη και τα συναλλακτικά ήθη", είναι εφαρμοστέα επί της εκπληρώσεως των υποχρεώσεων και του οφειλέτη και του δανειστή, οι οποίες απορρέουν από οποιαδήποτε έγκυρη ενοχική σχέση, όταν δεν προβλέπεται από το νόμο άλλη προστασία των προσώπων αυτής, κατά την εκπλήρωση των υποχρεώσεων τους, ή δεν συντρέχουν οι απαιτούμενες ειδικές προϋποθέσεις για την τυχόν προβλεπόμενη προστασία αυτή.

Λειτουργεί δε η ως άνω αρχή τόσο ως συμπληρωματική των δικαιοπρακτικών βουλήσεων ρήτρα όσο και ως διορθωτική αυτών, κατά τις περιπτώσεις κατά τις οποίες εξαιτίας συνδρομής ειδικών συνθηκών μεταβλήθηκαν οι προϋποθέσεις εκπληρώσεως των συμβατικών παροχών στο συμφωνηθέν μέτρο, παρέχοντας στο δικαστήριο τη δυνατότητα όπως, με βάση αντικειμενικά κριτήρια, που αντλούνται από την έννομη τάξη και τις αντιλήψεις που κρατούν στις συναλλαγές, κατ' απόκλιση από τα συμφωνηθέντα, προσδιορίζει την εκπληρωτέα παροχή, περιστέλλοντας ή επεκτείνοντας το συμφωνηθέν μέγεθός της, ώστε αυτή να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της συναλλακτικής καλής πίστεως κατά το χρόνο της εκπληρώσεώς της.

Ενόψει της διορθωτικής της αυτής λειτουργίας η αρχή του άρθρου 288 ΑΚ εφαρμόζεται ακόμη και επί προβλεφθείσας μεταβολής των συνθηκών επί των οποίων τα μέρη στήριξαν τη συμφωνία τους, όταν η μετά την επέλευσή της εκπλήρωση της παροχής κάποιου από αυτούς, όπως συμφωνήθηκε, συνεπάγεται υπέρβαση του, με βάση τη γενόμενη πρόβλεψη, κινδύνου ζημίας που αναλήφθηκε από αυτόν, έτσι ώστε να καθιστά την εμμονή στη συμφωνηθείσα εκπλήρωση αντίθετη προς την ευθύτητα και εντιμότητα που απαιτούνται στις συναλλαγές.

Συνεπώς και μάλιστα κατά μείζονα λόγο εφαρμόζεται η ως άνω αρχή και όταν δεν προβλέφθηκε τέτοια μεταβολή και η μη πρόβλεψή της δεν είναι ανυπαίτια. Από τα παραπάνω συνάγεται ότι η εφαρμογή του άρθρου 288 ΑΚ είναι συγχωρητή και επί αμφοτεροβαρών συμβάσεων, εφόσον δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 388 ΑΚ για απρόοπτη και ανυπαίτια μεταβολή των συνθηκών.

Περαιτέρω, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ. λόγος αναίρεσης απόφασης επειδή δεν έχει νόμιμη βάση ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν επαρκώς από τις παραδοχές της τα περιστατικά που είναι αναγκαία στη συγκεκριμένη περίπτωση, για την κρίση του δικαστηρίου περί της συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων της διάταξης που εφαρμόσθηκε ή περί της μη συνδρομής τούτων, η οποία αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες σχετικά με το χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση τα εξής: Με το από ....... ιδιωτικό συμφωνητικό, που υπογράφηκε μεταξύ των αντιδίκων, ο αναιρεσείων προσλήφθηκε από την αναιρεσίβλητη, με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ορισμένου χρόνου, για να προσφέρει τις υπηρεσίες του ως επαγγελματίας ποδοσφαιριστής στην επαγγελματική της ομάδα, αντί μηνιαίου μισθού 250000 δραχμών.

Η σύμβαση είχε διάρκεια μέχρι ......, ρητά όμως προβλέφθηκε το δικαίωμα της αναιρεσίβλητης για μονομερή ανανέωσή της για δύο ακόμη έτη, δηλαδή μέχρι τις...... Με το ίδιο συμβόλαιο συμφωνήθηκε ακόμη ρητά ότι η αναιρεσίβλητη θα κατέβαλε στον αναιρεσείοντα πέραν του συμφωνηθέντος μισθού και το ποσό των 12690354 δραχμών, ως επί πλέον του μισθού συμφωνηθείσα εφάπαξ παροχή καταβλητέα σε τρεις δόσεις, από τις οποίες η πρώτη, ποσού 3807106 δραχμών στις 30-8-1999, η δεύτερη του ίδιου ποσού, στις 30-10-1999 και η τρίτη, ποσού 5076142 δραχμών, στις 30-12-1999.

Με το υπό αυτή ημερομηνία (.......) έγγραφο ιδιωτικό συμφωνητικό, τροποποιητικό του αρχικού, συμφωνήθηκε ακόμη μεταξύ τους ότι, στην περίπτωση κατά την οποία ο αναιρεσείων θα συμμετείχε στην αποστολή της ομάδας (18άδα) σε δώδεκα (12) επισήμους αγώνες, τότε, μετά δηλαδή τη συμπλήρωση των δώδεκα προαναφερομένων συμμετοχών εντός της αγωνιστικής περιόδου 1999-2000, θα δικαιούταν επιπλέον, πέραν των αναφερομένων δόσεων και της είσπραξης ποσού 12690354 δραχμών, διευκρινίζοντας έτσι την αιτία καταβολής του ποσού αυτού.

Συμφωνήθηκε τέλος ότι, στην περίπτωση που η αναιρεσίβλητη επιθυμούσε να ανανεώσει μονομερώς τη σύμβαση για την αγωνιστική περίοδο από 1-7-2000 έως 30-6-2001, θα ήταν υποχρεωμένη να του καταβάλει, επί πλέον του μισθού του (των 250000 δραχμών μηνιαίως), ως συμβατικά συμφωνηθείσα εφάπαξ παροχή το συνολικό ποσό των 34263958 δραχμών, καταβλητέο σε τέσσερις δόσεις.

Στις 16-7-2000, η αναιρεσίβλητη με εξώδικη δήλωσή της, άσκησε το δικαίωμά της αυτό και ανανέωσε τη σύμβαση για ένα ακόμη έτος, δηλαδή μέχρι 30-6-2001, με τους προαναφερθέντες οικονομικούς όρους. Μετά τις 30-6-2001 δεν προέβη σε εκ νέου ανανέωση και έτσι λύθηκε η συναφθείσα μεταξύ τους σύμβαση εργασίας. Ο αναιρεσείων τον Οκτώβριο του έτους 1998 τραυματίσθηκε σοβαρά στον αχίλλειο τένοντα.

Ακολούθησαν εννέα χειρουργικές επεμβάσεις. Η τελευταία έγινε στις 8-12-2000. Καθόλο αυτό το διάστημα και μέχρι το τέλος της αγωνιστικής περιόδου ο αναιρεσείων δεν παρείχε τις υπηρεσίες του στην αναιρεσίβλητη, η οποία, σύμφωνα με το άρθρο 11 της ΥΑ 18338/2001 είχε τη δυνατότητα διακοπής του συμβολαίου, λόγω τραυματισμού, πλην όμως δεν το έπραξε και έτσι η σύμβαση εργασίας εξακολούθησε να ισχύει.

Ο αναιρεσείων, λόγω του σοβαρού τραυματισμού του, δεν αγωνίσθηκε από τον Οκτώβριο του 1998 και επί τρία συνεχώς έτη. Παρ' όλα αυτά η αναιρεσίβλητη έκανε νέα σύμβαση με αυτόν τον ......., για την αγωνιστική περίοδο 1999 - 2000 και ανανέωσε τη σύμβαση για ένα ακόμη έτος, ήτοι για την αγωνιστική περίοδο 2000 - 2001. Η αναιρεσίβλητη κατέβαλε στον αναιρεσείοντα τους συμφωνηθέντες μισθούς για την αγωνιστική περίοδο 2000-2001, από 4376000 δραχμές (επί πλέον, για την αγωνιστική περίοδο 1999-2000 του κατέβαλε και την πρώτη συμφωνηθείσα δόση της εφάπαξ παροχής, ύψους 3807106 δραχμών).

Τέλος πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι ναι μεν η καταβολή των παγίων μηνιαίων καταβολών είχε συμφωνηθεί ανεξάρτητα από τη συμμετοχή του σε αποστολές της ομάδας σε επίσημους αγώνες, το εφάπαξ ποσό όμως που συμφωνήθηκε, τόσο του πρώτου έτους, όσο και του δεύτερου δεν ήταν "πριμ μεταγραφής", αλλά "πριμ αγώνων"...

Ο αναιρεσείων όμως δεν έλαβε μέρος στους αγώνες αυτούς, λόγω του τραυματισμού του στον αχίλλειο τένοντα. Η αναιρεσίβλητη προέβη σε ανανέωση του συμβολαίου, γιατί εμπιστεύθηκε στον αναιρεσείοντα ότι μετά την αρχική θεραπεία από το ιατρικό team της ομάδας και από την εν συνεχεία θεραπεία από δικούς του γιατρούς, είχε αποκατασταθεί η υγεία του, πλην μετά την ανανέωση της συμβάσεως και την επανέναρξη των προπονήσεων του ξαναπαρουσιάσθηκε ή υποτροπίασε το αρχικό τραύμα, οπότε ο αναιρεσείων εξαφανίσθηκε.

Έτσι η αναιρεσίβλητη προσδοκούσε εύλογα τη συμμετοχή του στους αγώνες που διεξάγονταν, γιαυτό εξάλλου προέβη στην κατάρτιση της αρχικής συμβάσεως και εν συνεχεία στην ανανέωση και μάλιστα με τους προαναφερθέντες όρους. Από τα παραπάνω συνάγεται ότι η εκπλήρωση της παροχής από μέρους της αναιρεσίβλητης, όπως συμφωνήθηκε, συνεπάγεται υπέρβαση του, με βάση τη γενική πρόβλεψη, κινδύνου ζημίας που αναλήφθηκε από αυτή, έτσι ώστε να καθιστά την εμμονή του αναιρεσείοντος στη συμφωνηθείσα εκπλήρωση αντίθετη προς την ευθύτητα και εντιμότητα που απαιτείται στις συναλλαγές αφού, έστω και ανυπαίτια ο αναιρεσείων δεν συμμετείχε στις προπονήσεις και σε αγώνες, όπως ανέμενε εύλογα η αναιρεσίβλητη.

Ενόψει των ανωτέρω το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή της διατάξεως του άρθρου 288 ΑΚ, αυτεπαγγέλτως αλλά και κατόπιν επικλήσεως από την αναιρεσίβλητη, εκτιμώντας τις ειδικές περιστάσεις, οδηγείται στην κρίση ότι πρέπει αυτή να καταβάλει στον αναιρεσείοντα το ποσό των 8000000 δραχμών, ώστε η εκπλήρωση της παροχής της να γίνει μέσα στα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη.

Στη συνέχεια το Εφετείο, επειδή το παραπάνω ποσό των 8000000 δραχμών, είχε επιδικαστεί στον αναιρεσείοντα με απόφαση της δευτεροβάθμιας επιτροπής επιλύσεως οικονομικών διαφορών, κατά το οποίο (ποσό) είχε περιορισθεί το αγωγικό αίτημα, απέρριψε την αγωγή του, με την οποία αυτός ζητούσε την καταβολή του υπολοίπου της πρώτης δόσης της εφάπαξ παροχής από 10790354 δραχμές και ολόκληρης της δεύτερης εφάπαξ παροχής, από 34263958 δραχμές, δηλαδή ζητούσε 45054312 δραχμές.

Το Εφετείο, με όσα δέχθηκε, διέλαβε στην προσβαλλομένη απόφαση ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες για ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και κατέστησε έτσι ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο. Πιο συγκεκριμένα. Ενώ δέχεται ότι η εφάπαξ παροχή τόσο του πρώτου έτους όσο και του δεύτερου δεν ήταν "πριμ μεταγραφής", αλλά "πριμ αγώνων", δηλαδή δέχθηκε περιστατικά με βάση τα οποία θα έπρεπε να απορριφθεί η αγωγή, επειδή ο αναιρεσείων δεν εδικαιούτο να εισπράξει τις εφάπαξ παροχές, στη συνέχεια δέχεται ότι πρέπει να καταβληθούν στον αναιρεσείοντα 8000000 δραχμές, κατ' εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 288 ΑΚ.

Δέχεται, επίσης ότι ένα μέρος της πρώτης εφάπαξ παροχής καταβλήθηκε στον αναιρεσείοντα, χωρίς να διευκρινίζει γιατί έγινε η καταβολή αυτή, αφού αυτός δεν συμμετείχε σε αγώνες. Δηλαδή δεν διευκρινίζεται με σαφήνεια στην απόφαση, αν η αγωγή απορρίφθηκε επειδή, δεν συμμετείχε ο αναιρεσείων σε αγώνες ή κατ' εφαρμογή του άρθρου 288 ΑΚ.

Τέλος, δεν διευκρινίζεται στην απόφαση, γιατί, ενόψει των παραδοχών του Εφετείου ότι, η αναιρεσίβλητη κατάρτισε σύμβαση με τον αναιρεσείοντα, καίτοι αυτός ήταν τραυματίας, ότι ανανέωσε τη σύμβασή του, καίτοι ο αναιρεσείων δεν αγωνίστηκε, χωρίς υπαιτιότητά του, ολόκληρη την αγωνιστική περίοδο και ότι είχε τη δυνατότητα να διακόψει το συμβόλαιό του, πρέπει να εφαρμοσθεί η διάταξη του άρθρου 288 ΑΚ και να εκπληρωθεί η παροχή μέσα στα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, ότι δηλαδή η εκπλήρωση της παροχής εκ μέρους της αναιρεσίβλητης, όπως συμφωνήθηκε, συνεπάγεται υπέρβαση του με βάση τη γενική πρόβλεψη κινδύνου ζημίας που αναλήφθηκε από αυτήν.

Με τις παραδοχές αυτές παραβιάσθηκε εκ πλαγίου η διάταξη του άρθρου 288 ΑΚ και επομένως, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως, από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., με τον οποίο προβάλλεται η εκ πλαγίου αυτή παραβίαση, είναι ουσιαστικά βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 480/2004 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 22 Φεβρουαρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 4 Μαρτίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ