Supreme Court annuls lower court ruling on res judicata regarding a third-party claimant in inheritance dispute.

Απόφαση 392 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 392/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Δημήτριο Μαζαράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Οκτωβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ, κατοίκου ......, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Στυλιανό Σταματόπουλο.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ψ1, κατοίκου ......, ως κληρονόμου του Ε, 2. Ψ2, ως κληρονόμου του Ε, 3. Ψ3, κατοίκου ......, ως κληρονόμου του Ε, 4. Ψ4, κατοίκου ......, ως κληρονόμου του Ε, 5. Ψ5, κατοίκου Καβάλας, ως κληρονόμου του Ε, 6. Ψ6, κατοίκου ......, ως κληρονόμου του Α, 7. Ψ7, κατοίκου ......, ως κληρονόμου του Α, 8. Ψ8, κατοίκου ......, ως κληρονόμου της Β και του αρχικού αναιρεσιβλήτου ΣΤ, 9. Ψ9, κατοίκου ......, ως κληρονόμου της Β, και του αρχικού αναιρεσιβλήτου ΣΤ, 10. Ψ10, κατοίκου ......, ως κληρονόμου του αποβιώσαντος Γ, 11. Ψ11, κατοίκου ......, ως κληρονόμου του αποβιώσαντος Γ, 12. Ψ12, κατοίκου ......, ως κληρονόμου του αποιβώσαντος Δ και της αποβιωσάσης (κληρονόμου του Δ) Ζ, 13. Ψ13, κατοίκου ......, ως κληρονόμου του αποβιώσαντος Δ και της αποβιωσάσης (κληρονόμου του Δ) Ζ, 14. Ψ14, κατοίκου ......, ως κληρονόμου του αποβιώσαντος Δ και της αποβιωσάσης (κληρονόμου του Δ) Ζ, 15. Ψ15, κατοίκου ...... . Όλων των ανωτέρω υπ'αριθμ. 10-15 διαδίκων ως απώτερων διαδόχων της Η. ΟΛΟΙ οι παραπάνω δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4-1-1975 αγωγή των αρχικών διαδίκων: 1. Α, 2. Β, 3. Γ, 4. Δ και 5. Ψ15, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Καβάλας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 44/1975 μη οριστική, 76/1977 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 101/1978 μη οριστική, 49/1980 οριστική του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Κατά της ως άνω αποφάσεως ασκήθηκε η από 11-3-2003 τριτανακοπή της ήδη αναιρεσείουσας επί της οποίας εκδόθηκε η 218/2004 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 30-6-2005 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο η αναιρεσείουσα όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Μαζαράκης ανέγνωσε την από 20-3-2008 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου τούτου Αρεοπαγίτη, Χαράλαμπου Παπαηλιού, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως για τον πρώτο και δεύτερο λόγους και να απορριφθεί για τους υπόλοιπους.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, όπως προκύπτει από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 286, 287, 290, 291 και 292 ΚΠολΔ, η δίκη διακόπτεται και με το θάνατο κάποιου διαδίκου. Επέρχεται δε η διακοπή από τη γνωστοποίηση του λόγου αυτού προς τον αντίδικο, η οποία μπορεί να γίνει με προφορική δήλωση στο ακροατήριο του πληρεξούσιου δικηγόρου του διαδίκου, στο πρόσωπο του οποίου επήλθε ο λόγος της διακοπής, από τον ίδιο δε, με ρητή ή σιωπηρή δήλωση, μπορεί να γίνει εκουσίως και η επανάληψη αυτής.

Η παράλειψη της τελευταίας δήλωσης δεν κωλύει τον αντίδικο, εφόσον είχε λάβει γνώση με οποιοδήποτε τρόπο του λόγου διακοπής, να μην επικαλεστεί την έλλειψη γνωστοποίησης και θεωρώντας τη δίκη ότι έχει διακοπεί, να επισπεύσει την επανάληψή της, τηρώντας όμως τη διαδικασία που διαγράφεται από το άρθρο 291 ΚΠολΔ, δηλαδή κοινοποιώντας δικόγραφο περί επαναλήψεως στον υπερού η διακοπή διάδικο, ο οποίος σε περίπτωση διακοπής συνεπεία θανάτου διαδίκου, είναι καθολικός διάδοχός του (κληρονόμος του).

Και τούτο ανεξαρτήτως αν, κατά την κρίση του επισπεύδοντος, οι κληρονόμοι του αρχικού διαδίκου έχουν ή όχι έννομο συμφέρον να συνεχίσουν τη δίκη. Η πρόσκληση όμως αυτή δεν μπορεί να επιδοθεί στον κληρονόμο του αποβιώσαντος διαδίκου πριν την παρέλευση της προθεσμίας για την αποποίηση της κληρονομίας, η οποία κατ' άρθρο 1847 εδ.

α' του ΑΚ είναι τετράμηνη και αρχίζει από την επαγωγή της κληρονομίας. Στην προκείμενη περίπτωση από τις με επίκληση προσκομιζόμενες από την αναιρεσείουσα, που επισπεύδει τη συζήτηση της υπό κρίση από 30-6-2005 αναίρεσης, ...... και ...... εκθέσεις επιδόσεως του αρμοδίου δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης ......, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της αίτησης αναίρεσης και της από 11-4-2008 κλήσης με την κάτω από αυτή (κλήση) πράξη ορισμού δικασίμου για την στην αρχή της παρούσας αναφερόμενη δικάσιμο της 15-10-2008 και με κλήση προς συζήτηση για τη δικάσιμο αυτή, η οποία ενέχει και κλήση προς αναγκαστική επανάληψη της δίκης (άρθρο 291 ΚΠολΔ), επιδόθηκε με παραγγελία της επισπεύδουσας τη συζήτηση αναιρεσείουσας, νόμιμα και εμπρόθεσμα στις όγδοη και ένατη των καθών η κλήση-αναιρεσιβλήτων Ψ8 και Ψ9 ως καθολικούς κληρονόμους του αποβιώσαντος στις 2 Μαρτίου 2007 όγδοου αναιρεσίβλητου ΣΤ.

Επίσης, από τη με επίκληση προσκομιζόμενες ......, ......, ......, ......, ...... εκθέσεις επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Καβάλας ......, ......, ...... εκθέσεις επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Καβάλας ......, ...... έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης ......, ......, ......, ......, ......

εκθέσεις επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αθηνών ......, στις οποίες προσαρτώνται οι από 11-7-2008 αποδείξεις παραλαβής από τους αρμόδιους αξιωματικούς των αστυνομικών τμημάτων Εκάλης, Αμαρουσίου, Ζωγράφου και Αμαρουσίου, αντίστοιχα, του δικογράφου που θυροκολήθηκε, και οι από 11-7-2008 βεβαιώσεις περί αποστολής της ταχυδρομικής ειδοποίησης που ορίζει το άρθρο 128 παρ. 4γ ΚΠολΔ, και ......

έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Λιβαδειάς ......, στην οποία προσαρτάται η από 18-7-2008 απόδειξη παραλαβής από τον αρμόδιο αξιωματικό του αστυνομικού τμήματος Λιβαδειάς του δικογράφου που θυροκολήθηκε και η από 18-7-2008 βεβαίωση περί αποστολής της ταχυδρομικής ειδοποίησης, προκύπτει ότι αντίγραφο της ως άνω αίτησης αναίρεσης και της ως άνω κλήσης με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου με κλήση προς συζήτηση για την ίδια ως άνω δικάσιμο, επιδόθηκαν νομότυπα και εμπρόθεσμα από την επισπεύδουσα τη συζήτηση αναιρεσείουσα και στους λοιπούς πρώτη, δεύτερο, τρίτη, τέταρτη, πέμπτη, έκτο, έβδομο, δέκατο, ενδέκατη, δωδέκατο, δέκατη τρίτη, δέκατο τέταρτο και δέκατο πέμπτο από τους καθών η κλήση-αναιρεσιβλήτους.

Επομένως, εφόσον όλοι οι ανωτέρω αναιρεσίβλητοι δεν εμφανίσθηκαν στο ακροατήριο κατά την από το οικείο πινάκιο, στην άνω δικάσιμο, εκφώνηση της υπόθεσης, ούτε κατέθεσαν, κατ` άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ δήλωση μη παραστάσεως κατά την εκφώνηση της υποθέσεως, στη δικάσιμο αυτή, πρέπει το δικαστήριο, κατ` άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, να προχωρήσει στη συζήτηση της αίτησης παρά την απουσία τους.

Επειδή από το συνδυασμό των διατάξεων των παραγράφων 1, 2 και 5 του άρθρου 15 Ν.Δ. 3958/1959, που διατηρήθηκαν σε ισχύ με τα άρθρα 3 Α.Ν. 431/68, 2 Ν. 666/77, 11 Ν. 944/79 και 18 παρ. 1 Ν. 1664/86, προκύπτει ότι οι μεταβιβάσεις γεωργικών κλήρων, οικοπέδων ή οικημάτων, οι οποίες έγιναν μέχρι την 25.8.1986 με ιδιωτικό έγγραφο βέβαιης χρονολογίας κατά παράβαση των διατάξεων της αγροτικής νομοθεσίας για τους περιορισμούς μεταβιβάσεως των κλήρων αυτών με πράξεις ζωής, επικυρώνονται με απόφαση του κατά τόπον αρμοδίου Ειρηνοδίκη, η οποία μετά την τελεσιδικία της αποτελεί τίτλο κυριότητας υποκείμενο σε μεταγραφή, η επικύρωση δε αυτή ανατρέχει στο χρόνο καταρτίσεως των αναφερομένων (ανώμαλων) δικαιοπραξιών και θεραπεύει μόνο τις απαγορεύσεις των μεταβιβάσεων αυτών και όχι τις από τον Αστικό Κώδικα ακυρότητες ή άλλες ελλείψεις (ΑΠ 1372/2004).

Εξάλλου, µε τη διάταξη του άρθρου 325 περ. 1 και 2 ΚΠολΔ, το δεδικασµένο ισχύει υπέρ και κατά 1) των διαδίκων και 2) εκείνων που έγιναν διάδοχοί τους όσο διαρκούσε η δίκη ή µετά το τέλος της. Εποµένως, το δεδικασµένο δεν ισχύει για εκείνους που έγιναν ειδικοί διάδοχοι των διαδίκων πριν από την έναρξη της δίκης και εξακολουθούν να είναι δικαιούχοι και κατά τη διάρκειά της.

Εξάλλου, σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 586 §§1 και 2 ΚΠολΔ µε τις προϋποθέσεις του άρθρου 583, δηλ. αν κάποιος δεν έλαβε µέρος ή δεν προσκλήθηκε σε δικαστική ή εξώδικη πράξη που του προκαλεί βλάβη ή θέτει σε κίνδυνο τα έννοµα συµφέροντά του, µπορεί να ασκήσει τριτανακοπή κατά της οριστικής απόφασης που εκδόθηκε µεταξύ άλλων.

Τριτανακοπή µπορεί να ασκήσει και ο τρίτος που δεσµεύεται από το δεδικασµένο, εφόσον επικαλείται δόλο ή συµπαιγνία των διαδίκων. Στην προκείµενη περίπτωση µε τους δεύτερο και πρώτο από το άρθρο 559 αριθµ. 16 και 14 ΚΠολΔ λόγους αναιρέσεως προβάλλεται η αιτίαση ότι η προσβαλλόµενη απόφαση κατά παράβαση του νόµου δέχθηκε ότι υπάρχει δεδικασµένο και απέρριψε, κατά την κύρια βάση της, την από 11-3-2003 τριτανακοπή της αναιρεσείουσας κατά της 49/1980 απόφασης του Εφετείου Θράκης ως απαράδεκτη.

Από την από 11-3-2003 τριτανακοπή και την προσβαλλόµενη απόφαση προκύπτουν τα ακόλουθα: Η αναιρεσείουσα µε την τριτανακοπή της κατά των αναιρεσιβλήτων και της 49/1980 απόφασης του Εφετείου Θράκης, ισχυρίστηκε ότι σε δίκη µεταξύ των δικαιοπαρόχων των αναιρεσιβλήτων, η οποία ανοίχτηκε με αγωγή που κατατέθηκε στις 4-1-1975, υποχρεώθηκε ο εναγόµενος στην τότε δίκη Ε να αποδώσει στους ενάγοντες τα απαιτούµενα από αυτούς εξ αδιαιρέτου µερίδια.

Μεταξύ των ακινήτων τα οποία υποχρεώθηκε ο εναγόµενος να αποδώσει, κατά τα εξ αδιαιρέτου µερίδια των εναγόντων, ήταν και το 566 Ε κατηγορίας κληροτεμάχιο, έκτασης 605 τ.µ., όπως αυτό ειδικότερα κατά τα όριά του περιγράφεται στην τριτανακοπή, ως προς το οποίο όμως ακίνητο η αναιρεσείουσα είχε καταστεί κυρία αφενός μεν παραγώγως, µε επικύρωση ανώμαλης δικαιοπραξίας, µε βάση το ......

προσύµφωνο πωλήσεως του συµβολαιογράφου Παγγαίου Αθανασίου Παπανδρέου, µεταξύ του κυρίου αυτού ως άνω Ε, ως πωλητή και αυτής ως αγοράστριας, επικύρωση της δικαιοπραξίας µε την 220/1968 απόφαση του Ειρηνοδικείου Παγγαίου και μεταγραφή στα βιβλία µεταγραφών του υποθηκοφυλακείου Παγγαίου στον τόµο ...... και µε αύξοντα αριθµό ..., σύμφωνα µε τις διατάξεις του ν.δ. 3958/1959, αφετέρου δε και δη µετά την ισχύ του αν.

ν. 431/1968 µε τακτική και έκτακτη χρησικτησία ως έχουσα συνεχώς και µέχρι της ασκήσεως της τριτανακοπής τη νοµή του ακινήτου µε διάνοια κυρίου και καλή πίστη. Ζητούσε δε να γίνει δεκτή η τριτανακοπή και να ακυρωθεί η 49/1980 απόφαση του Εφετείου Θράκης, άλλως να καταστεί αυτή ανενεργός ως προς την τριτανακόπτουσα, ενόψει του ότι αυτή δεν δεσμευόταν από το δεδικασµένο που προέκυψε από την απόφαση αυτή.

Επικουρικώς δε ζητούσε, αν γινόταν δεκτό ότι η τριτανακόπτουσα δεσµευόταν από το δεδικασµένο της τριτανακοπτόµενης απόφασης, να ακυρωθεί αυτή λόγω δόλου κα συµπαιγνίας των διαδίκων στην εν λόγω δίκη. Το Εφετείο µε την προσβαλλόµενη απόφασή του παρά το νόµο δέχθηκε ότι υπάρχει δεδικασµένο για την αναιρεσείουσα - τριτανακόπτουσα από την προαναφερόµενη απόφαση, αφού η αγωγή επί της οποίας εκδόθηκε αυτή κατατέθηκε στην αρµόδια γραµµατεία στις 4-1-1975, δηλαδή σε χρόνο κατά τον οποίο η αναιρεσείουσα, κατά τα αναφερόμενα στην τριτανακοπή, είχε ήδη γίνει ειδικός διάδοχος βάσει της επικυρωθείσας, κατά τα προεκτιθέμενα, ανώμαλης δικαιοπραξίας, και εποµένως, δεν έχει εφαρµογή στην προκείµενη περίπτωση η διάταξη του άρθρου 325 περ.

β' του ΚΠολΔ και, περαιτέρω, το Εφετείο παρά το νόµο απέρριψε την κύρια βάση ως προς τον παράγωγο τρόπο κτήσεως κυριότητας, ως απαράδεκτη. Κατά συνέπεια οι ως άνω λόγοι αναιρέσεως από τους αριθμούς 16 και 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι βάσιµοι. Μετά από αυτά, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Τα δικαστικά έξοδα θα επιβληθούν σε βάρος των αναιρεσιβλήτων (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 218/2004 απόφαση του Εφετείου Θράκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο ως άνω δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την απόφαση που αναιρέθηκε.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 30 Δεκεμβρίου 2008.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 18 Φεβρουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ