38/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 38 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 38/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 18 Νοεμβρίου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Κ. Γ. Δ., κατοίκου ..., 2.α) Π. θυγ. Κ. Κ., συζ. Α. Ζ. και β) Κ. Α. Ζ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ. και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Του Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπούμενου υπό του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών, που εδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αλέξανδρο Ροϊλό, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 29-1-2007 και 5-12-2008 αιτήσεις των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Εφετείο Πατρών για οριστική τιμή μονάδας αποζημιώσεως. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:512/2008 εν μέρει οριστική και εν μέρει παρεμπίπτουσα απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου και 886/2009 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου με την οποία ανακαλεί την προηγούμενη 512/2008 μη οριστική απόφαση. Την αναίρεση της τελευταίας οριστικής απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 7-10-2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 9-11-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως ως προς τον πρώτο λόγο και για τους δύο αναιρεσείοντες Π. Κ. και Κ. Ζ.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Ο αναιρετικός λόγος του άρθρου 559 αριθ.19 ΚΠολΔ ιδρύεται όταν η έλλειψη, ανεπάρκεια ή αντίφαση των αιτιολογιών αναφέρεται σε "ζήτημα", που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. "Ζήτημα" δε αποτελούν οι αυτοτελείς ισχυρισμοί των διαδίκων, για τους οποίους το δικαστήριο οφείλει να διαλάβει τις αναγκαίες, για την ευδοκίμηση ή την απόρριψή τους, παραδοχές.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την πληττόμενη απόφασή του δέχτηκε ως προς το Α.Κ.Π. 311 απαλλοτριούμενο ακίνητο του πρώτου αναιρεσείοντος τα ακόλουθα περιστατικά: "3) ΑΡΙΘ. ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΙΝΑΚΑ ΑΚΙΝΗΤΟΥ: 311-φερόμενος ιδιοκτήτης : Δ. Κ. του Γ.. Βρίσκεται εκτός σχεδίου πόλης και εκτός ορίων οικισμού αλλά εντός της ζώνης των 500 μ. από τα όρια των οικισμών ... και ... ... που υφίστανται πριν το 1923. Η αρχική έκταση του ακινήτου πριν την απαλλοτρίωση ήταν 3877,33 τ.μ. (ο υπολογισμός του εμβαδού έγινε μέσω του κτηματολογικού διαγράμματος της απαλλοτρίωσης, σε ηλεκτρονική μορφή, που βρίσκεται στην ΕΥΔΕ-ΠΑΘΕ/ΤΚΕ ΠΑΤΡΑΣ Υπηρεσία που εκτελεί το έργο). Ήταν ως εκ τούτου οικόπεδο άρτιο και οικοδομήσιμο κατά παρέκκλιση και είχε συντελεστή δόμησης για κατοικία 200 τ.μ. σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθ.1 παρ.2α του Π.Δ. της 24/31-5-85 (ΦΕΚ 270 Δ') για την εκτός σχεδίου δόμηση. Το ακίνητο είχε οικοπεδική αξία αφού βρίσκεται πολύ κοντά σε αστική περιοχή (απόσταση 100 μ. περίπου από την ...), και μπορεί να εξυπηρετήσει άριστα τη δυνατότητα διαμονής και ανάπτυξης γεωργικών δραστηριοτήτων. Έχει πρόσωπο στη δημοτική οδό ... η οποία καταλήγει στην οδό .... Στην οδό ... υπάρχει αστική λεωφορειακή σύνδεση με το κέντρο της Πάτρας. Έχει αναπτυχθεί καλλιέργεια ελαιοδέντρων και οπωροφόρων δέντρων. Το απομένον μετά την απαλλοτρίωση ακίνητο έχει έκταση 3552,53 τ.μ., παραμένει δε άρτιο και οικοδομήσιμο κατά παρέκκλιση σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο αρθ.1 παρ.2γ του Π.Δ. της 24/31-5-85 (ΦΕΚ 270Δ'). Η δόμηση στο απομένον ακίνητο υπόκειται στους περιορισμούς που προβλέπονται στο Π.Δ. 209 της 24-6/15-7-1998 (ΦΕΚ 169 Α') για την ελάχιστη απόσταση του κτίσματος από τον άξονα της αρτηρίας που είναι 30μ. Σύμφωνα με τις διατάξεις του ιδίου διατάγματος η ελάχιστη απόσταση του κτίσματος από τον άξονα της οδού ... η οποία σύμφωνα με τη μελέτη του έργου διαπλατύνεται και χαρακτηρίζεται ως δεξιός παράπλευρος 1, "SRΔ1" είναι 20μ. Λόγω των περιορισμών αυτών η δόμηση επιτρέπεται μόνο σε ζώνη μέσου πλάτους 20μ. περίπου στο κέντρο του οικοπέδου. Αποκτά πρόσωπο στη νέα υπό κατασκευή αρτηρία του χ. Διακονιάρη. Δεν προβλέπεται στη μελέτη του έργου η δυνατότητα άμεσης πρόσβασης αφού η νέα οδός θα κατασκευαστεί σε επίχωμα μπροστά στο οικόπεδο με πλευρικό τοίχο αντιστήριξης ύψους 2.50 μ. Η πρόσβαση θα είναι δυνατή μέσω της οδού ... μόνο όμως για το ρεύμα ανόδου της αρτηρίας. Εξακολουθεί να έχει πρόσωπο και πρόσβαση στην οδό ... (δεξιός παράπλευρος 1 "SRΔ1"), η οποία προβλέπεται να συνδεθεί μέσω νέας χάραξης στην οδό .... Λόγω των περιορισμών στη θέση δόμησης που προβλέπονται στο Π.Δ. 209/98 η χωροθέτηση κτιρίου στο απομένον οικόπεδο μπορεί να γίνει μόνο σε ζώνη πλάτους 20 μ. στο κέντρο της επιφανείας του. Το γεγονός αυτό περιορίζει τη δυνατότητα σχεδιασμού και ορθολογικής εκμετάλλευσης του χώρου στην περίπτωση αξιοποίησης του οικοπέδου με την κατασκευή γεωργοκτηνοτροφικών εγκαταστάσεων ή εγκαταστάσεων αποθήκευσης που επιτρέπονται σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθ.2 παρ.1 του Π.Δ. 24/31-5-1985 με συντελεστή δόμησης 0,9 και μεγίστη κάλυψη οικοπέδου 30%. Υπάρχει για τον λόγο αυτό δυσμενής επίπτωση στη χρήση του. Η κατασκευή της νέας αρτηρίας και η διευθέτηση του χειμάρρου Διακονιάρη μέσω κιβωτοειδούς αγωγού αλλοιώνει το φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Δυσμενείς επιπτώσεις υφίσταται και το μικροκλίμα της περιοχής αφού η κοίτη του χειμάρρου που καταργείται με τα νέα έργα αποτελούσε φυσικό αεραγωγό με θετικές επιπτώσεις στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον. Οι όροι διαβίωσης θα επιβαρυνθούν επίσης από τα μεγάλης κλίμακας χωματουργικά και τεχνικά έργα, της ρύπανσης και της ηχορύπανσης από την κυκλοφορία των οχημάτων. Η υψομετρική διαφορά (2,5 μ. περίπου), μεταξύ της στάθμης του φυσικού εδάφους του οικοπέδου και της νέας οδού αποτελεί επίσης δυσμενή επίπτωση για το ακίνητο. Από τα πιο πάνω προκύπτει ότι το οικόπεδο είναι ένα ακίνητο, που προσφέρει δυνατότητες κατοικίας αλλά και γεωργικής εκμετάλλευσης. Η κατασκευή των νέων έργων και η ρυμοτόμηση του ακινήτου μειώνουν τις δυνατότητες σχεδιασμού και ορθολογικής εκμετάλλευσης του χώρου. Δυσμενείς επιπτώσεις θα υπάρξουν στους όρους διαβίωσης και το φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Βελτιώνονται με τα νέα έργα οι δυνατότητες πρόσβασης και κυκλοφοριακής σύνδεσης του ακινήτου με τα αστικά κέντρα. Τα πολεοδομικά στοιχεία του ακινήτου (αρτιότητα, συντελεστής δόμησης κ.λ.π.), δεν προβλέπεται να διαφοροποιηθούν-εξαιτίας των νέων έργων. Δεν προβλέπεται επίσης επέκταση του σχεδίου πόλης-πολεοδόμηση της περιοχής του ακινήτου στις προτάσεις της μελέτης του υπό σύνταξη νέου Γ.Π.Σ. (Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου), της Πάτρας. Για τους πιο πάνω λόγους επέρχεται μείωση της αξίας του απομένοντος ακινήτου εμβαδού επιφανείας 3552,53 τ.μ. κατά 10%" Στη συνέχεια, ως προς το ζήτημα της υπάρξεως ωφελείας του απομένοντος οικοπέδου του αναιρεσείοντος δέχτηκε τα ακόλουθα: "10)Αριθμός ακινήτου 311: Αποκτά πρόσωπο στην αρτηρία του χ. Διανονιάρη, με αρχική έκταση 3877.33 τ.μ. απαλλοτριωμένη έκταση: 324.80 τ.μ. (αυταποζημίωση + επιβαρύνσεις προς τρίτους): 305.36 τ.μ. έκταση για την οποία αποζημιώνεται: 19.44 τ.μ. επιφάνεια απομένοντος οικοπέδου: 3552.53 τ.μ. Επομένως, υπάρχει ωφέλεια από την απόκτηση προσώπου στη νέα οδό και τη δυνατότητα πρόσβασης σ' αυτή". Κρίνοντας έτσι το Εφετείο διέλαβε στην πληττομένη απόφασή του αντιφατικές αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. Και τούτο διότι, μεταξύ άλλων, ενώ δέχεται ότι το απομένον μετά την απαλλοτρίωση ακίνητο του αναιρεσείοντος Κ. Δ., εμβαδού 3.552,53 τ.μ., αποκτά μεν πρόσωπο στη νέα υπό κατασκευή αρτηρία του χειμάρρου Διακονιάρη, πλην όμως δεν προβλέπεται η δυνατότητα άμεσης πρόσβασης σ' αυτή, αφού η νέα οδός θα κατασκευασθεί σε επίχωμα μπροστά στο οικόπεδο με πλευρικό τοίχο υποστήριξης 2,50 μ. ύψους και η πρόσβαση θα είναι δυνατή μόνο μέσω της δημοτικής οδού ..., στην οποία εξακολουθεί να έχει πρόσωπο, μόνο όμως για το ρεύμα ανόδου της αρτηρίας και στη συνέχεια καταλήγει ότι στο επομένον τμήμα, εμβαδού 3.552,53 τ.μ., επέρχεται μείωση της αξίας κατά ποσοστό 10% (της αξίας του απαλλοτριουμένου), ακολούθως δε αντιφατικά δέχεται ως προς το αίτημα του αναιρεσείοντος για άρση του τεκμηρίου ωφελείας αυτού, ότι το απομένον αυτό οικόπεδο, εμβαδού 3.552,53 τ.μ., αποκτά πρόσωπο στην αρτηρία του χειμάρρου Διακονιάρη και επομένως ότι υπάρχει ωφέλεια από την απόκτηση προσώπου στη νέα οδό και τη δυνατότητα πρόσβασης σ' αυτή. Έτσι καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής εφαρμογής των διατάξεων του νόμου που εφαρμόστηκαν. Επομένως, ο πρώτος λόγος του αναιρετηρίου, από το άρθρο 559 αριθ.19 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

2. Με τους δεύτερο και τρίτο λόγους αναιρέσεως προσάπτεται στην πληττομένη απόφαση η αιτίαση ότι δεν έλαβε υπόψη την από Δεκεμβρίου 2006 τεχνική έκθεση του πολιτικού μηχανικού Π. Τ. και το από Νοεμβρίου 2002 τοπογραφικό διάγραμμα αυτού, καθώς και την 522/2006 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών περί καθορισμού προσωρινής τιμής μονάδος αποζημιώσεως και τα αντίστοιχα πρακτικά αυτής. Αφού όμως το Εφετείο βεβαιώνει, ότι έλαβε υπόψη όλα τα έγγραφα που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι, είναι αδιστάκτως βέβαιο ότι συνεκτίμησε και όλα τα έγγραφα, μεταξύ των οποίων και τα ανωτέρω. Άρα η από το άρθρο 559 αρ.11 ΚΠολΔ αιτίαση είναι αβάσιμη.

3. Με τον πρώτο λόγο του αναιρετηρίου ως προς τους αναιρεσείοντες Π. Κ. και Κ. Ζ. καταλογίζεται στην πληττομένη απόφαση η αιτίαση, από το άρθρο 559 αριθ.19 ΚΠολΔ, ότι διαλαμβάνει ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες ως προς τα απομείναντα δύο τμήματα της ιδιοκτησίας τους ΑΚ 3175 σχετικά με το αίτημά τους για αναγνώριση ότι ουδεμία ωφέλεια αποκτούν αυτά από την απόκτηση προσώπου στη νέα οδό. Το Εφετείο, για τα τμήματα αυτά, δέχεται με την προσβαλλομένη απόφασή του τα ακόλουθα: "41)Αριθμός ακινήτου 317 Γ: Αποκτά πρόσωπο στη νέα αρτηρία του χ. Διακονιάρη. Απαλλοτριωμένη έκταση : 1.135,49 τμ. (αυταποζημίωση+επιβαρύνσεις προς τρίτους): 618,23 τμ. έκταση για την οποία αποζημιώνεται: 542,23 τμ. Η επιφάνεια του απομένοντας οικοπέδου αποτελείται από δύο τμήματα βόρεια και νότια της αρτηρίας με εμβαδόν Ε1=55,90 τ.μ. το βόρειο και Ε2=1463,28 τ.μ. το νότιο. Και για τα δύο τμήματα υπάρχει ωφέλεια από την απόκτηση προσώπου και τη δυνατότητα πρόσβασης στη νέα οδό. Το βόρειο απομένον τμήμα έχει πολύ μικρό εμβαδόν και είναι μη αξιοποιήσιμο. Στο τμήμα αυτό αναλογεί επιβάρυνση (αυταποζημίωση, 27,95 τ.μ. και δεν υπάρχει ωφέλεια. Στο νότιο τμήμα αναλογεί επιβάρυνση 565,31+24,97=590,28 τ.μ. υπάρχει ωφέλεια". Έτσι που έκρινε το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλομένη απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Και τούτο διότι, ενώ σε προηγούμενη απόφασή του (512/2008), που προσκόμισαν και επικαλούνται οι αναιρεσείοντες, δέχεται ως προς τα δύο εναπομείναντα τμήματα 55,90 τ.μ. και 1.463,28 τ.μ. ,από το ακίνητο των αναιρεσειόντων Α.Κ.Π. 317 Γ, αρχικού εμβαδού 2.715,65 τ.μ., το οποίο ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο, ότι καθίστανται μη άρτια και μη οικοδομήσιμα και ότι έτσι μειώνεται η αξία τους κατά ποσοστό 60% καθόσον μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αγροτική καλλιέργεια, στη συνέχεια όμως η προσβαλλομένη απόφαση, ως προς το αίτημα των αναιρεσειόντων για αναγνώριση ότι ουδεμία ωφέλεια αποκτούν αυτά, δέχτηκε ότι το νότιο απομείναν τμήμα, εμβαδού 1463,28 τ.μ. ωφελείται, διότι αποκτά πρόσωπο και δυνατότητα πρόσβασης στη νέα οδό, χωρίς να διευκρινίζει σε τι συνίσταται ειδικότερα η ωφέλεια αυτού, μετά την απώλεια, συνεπεία της απαλλοτριώσεως εκτάσεως εμβαδού 1.135,49 τ.μ., της αρτιότητας και οικοδομησιμότητάς του. Έτσι καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής εφαρμογής των διατάξεων του νόμου που εφαρμόστηκαν. Επομένως ο πρώτος λόγος του αναιρετηρίου από το άρθρο 559 αριθ.19 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

4. Με το δεύτερο λόγο αναιρέσεως προσάπτεται στην πληττομένη απόφαση η αιτίαση ότι δεν έλαβε υπόψη την από 20-8-2007 τεχνική έκθεση του τοπογράφου μηχανικού Θ. Β., που προσκόμισαν και επικαλέστηκαν οι αναιρεσείοντες. Αφού όμως το Εφετείο βεβαιώνει, ότι έλαβε υπόψη όλα τα έγγραφα που επικαλούνταν και προσκόμισαν οι διάδικοι, είναι αδιστάκτως βέβαιο ότι συνεκτίμησε και όλα τα έγγραφα, μεταξύ των οποίων και την ανωτέρω τεχνική έκθεση. Άρα η από το άρθρο 559 αριθ.11 ΚΠολΔ αιτίαση είναι αβάσιμη. Κατ' ακολουθία τούτων, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση ως προς τον πρώτο λόγο του αναιρετηρίου που αφορά τον πρώτο αναιρεσείοντα Κ. Δ. σχετικά με το ζήτημα της άρσεως ή μη του τεκμηρίου ωφελείας στο απομένον τμήμα του Α.Κ.311 απαλλοτριουμένου ακινήτου του, καθώς και ως προς τον πρώτο λόγο, που αφορά τους αναιρεσείοντες Π. Κ. και Κ. Ζ. σχετικά με το ζήτημα της άρσεως ή μη του τεκμηρίου ωφελείας στο νότιο απομένον τμήμα του Α.Κ. 317 Γ απαλλοτριουμένου ακινήτου τους, να παραπεμφθεί η υπόθεση, κατά τα αναιρούμενα μέρη, για περαιτέρω εκδίκαση από το ίδιο Εφετείο, του οποίου είναι δυνατή η σύνθεση από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί το αναιρεσίβλητο Δημόσιο στο σύνολο της δικαστικής δαπάνης των αναιρεσειόντων (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ), δεδομένου ότι στην παρούσα δίκη δεν χωρεί μείωση ή περιορισμός αυτής κατά το άρθρο 22 παρ.1 του ν. 3693/1957 (αρθρ.18 παρ.4 ν. 2882/2001).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 886/2009 απόφαση του Εφετείου Πατρών κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό της παρούσας και μεταξύ των διαδίκων της προκειμένης δίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 9 Δεκεμβρίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Ιανουαρίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ