384/2020 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 384 / 2020 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 384/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Κοντό, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Μαρία Βασδέκη, Κωνσταντίνα Μαυρικοπούλου - Εισηγήτρια και Αικατερίνη Κρυσταλλίδου - Μωρέση, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Νοεμβρίου 2019, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Δημόσιας Επιχείρησης με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε." (Ο.Σ.Ε. Α.Ε.), που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Ουρανία Πελεκούδα.

Του αναιρεσιβλήτου: ελληνικού δημοσίου, νομίμως εκπροσωπουμένου από τον κ. Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην …. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιό του Ηλία Νίκα, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-2-2014 ανακοπή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Δράμας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 89/2014 του ίδιου Δικαστηρίου και 427/2017 του Μονομελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 23-7-2018 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων (άρθρ. 686 - 703 ΚΠολΔ) υπ' αριθ.427/2017 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θράκης, η οποία αφού εξαφάνισε την υπ' αριθ.89/2014 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας, δέχθηκε εν μέρει την από 28.02.2014 ανακοπή της αναιρεσείουσας και περιόρισε την καθορισθείσα με την υπ' αριθ.77/683/2013 απόφαση της Επιτροπής Δημοσίων και Ανταλλαξίμων Κτημάτων της Κτηματικής Υπηρεσίας Δράμας αποζημίωση αυθαίρετης χρήσης ανταλλαξίμου ακινήτου σε βάρος της ανακόπτουσας και ήδη αναιρεσείουσας για τα έτη από το 2005 έως και το 2012 στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ κατά έτος και στο συνολικό ποσό των δύο χιλιάδων τετρακοσίων (2.400) ευρώ.

Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564, 566§1 ΚΠολΔ), είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρ. 577§1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς τους λόγους της (άρθρ. 577§3 ΚΠολΔ), αφού ναι μεν η διάταξη του άρθρ. 699 ΚΠολΔ απαγορεύει την άσκηση ενδίκων μέσων κατά των αποφάσεων που δέχονται ή απορρίπτουν αιτήσεις ασφαλιστικών μέτρων, όμως η απαγόρευση αυτή δεν ισχύει όταν δεν πρόκειται στην πραγματικότητα για αποφάσεις ασφαλιστικών μέτρων, αλλά για αποφάσεις που λύνουν οριστικά τη διαφορά σε υποθέσεις που για λόγους ταχύτητας και μόνον παραπέμφθηκαν στη διαδικασία των άρθρ. 686επ.

ΚΠολΔ προς οριστική επίλυση, όπως είναι και η παρούσα υπόθεση, στο πλαίσιο της οποίας κατά τις διατάξεις του άρθρ. 115 του από 11/12.11.1929 διατάγματος "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", σε συνδυασμό και με τις διατάξεις των άρθρ. 1 εδ.ε' και στ', 3§§1,2, 4,24παρ.1 και 39§1 του ΕισΝΚΠολΔ, που ορίζουν ήδη ως εφαρμοστέα τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, τέμνεται οριστικά κατά τη διαδικασία αυτή η διαφορά ως προς την οφειλή και το ποσό της αποζημίωσης για κατάληψη δημόσιας έκτασης (ΟλΑΠ 21, 22 και 38/2002, 1379/2013, ΑΠ 40/2013 ΑΠ 374/2012 ).

Βέβαια με ρητή διάταξη μπορεί και στις υποθέσεις αυτές να αποκλεισθεί η άσκηση ένδικων μέσων, με δεδομένο ότι η άσκησή τους δεν έχει συνταγματική κατοχύρωση, αφού ναι μεν το άρθρ. 20§1 του Συντάγματος επιβάλλει στην Πολιτεία την υποχρέωση παροχής στους πολίτες ένδικης έννομης προστασίας προς επίλυση των ιδιωτικών διαφορών τους, αναγνωρίζοντας σ' αυτούς αντίστοιχο δημόσιο δικαίωμα, όμως στο νομοθέτη εναπόκειται, κατ' αρχήν, να κρίνει αν, πόσα και ποιά ένδικα μέσα θα χορηγήσει, καθώς και για ποιους λόγους, συνεκτιμώντας ενδεχομένως την αξία του αντικειμένου της διαφοράς και το είδος της διαδικασίας με την οποία η υπόθεση δικάζεται, ενώ το ίδιο ισχύει και στο πλαίσιο της ΕΣΔΑ (κύρωση με το ν.δ/γμα 53/1974), που αναγνωρίζει μεν με το άρθρ. 6§1 το δικαίωμα στα πρόσωπα για δικαστική επίλυση των ιδιωτικών διαφορών τους σε συνθήκες δίκαιης δίκης, στην έννοια όμως αυτής δεν περιλαμβάνεται και η πρόβλεψη οπωσδήποτε ενδίκων μέσων (ΑΠ 1289/2011,ΑΠ 805/2001).

Ήδη με το άρθρ. 326§3 του ν. 4072/2012, που άρχισε να ισχύει από 11.4.2012, αντικαταστάθηκαν τα εδάφια δέκατο και ενδέκατο του άρθρ. 115 του από 11/12.11.1929 διατάγματος, που προστέθηκαν με το άρθρ. 20§1 του α.ν. 1540/1938, όπως αντικαταστάθηκαν με το άρθρ. 6§1 του α.ν. 1331/1949, και ρητά επαναλήφθηκε η απαγόρευση της άσκησης ένδικων μέσων κατά των αποφάσεων που εκδίδονται επί ανακοπών κατά των πρωτοκόλλων αποζημίωσης για αυθαίρετη χρήση δημόσιων κτημάτων, η οποία υπάρχει και στο αρχικό κείμενο του ως άνω άρθρου, θεωρήθηκε όμως ότι καταργήθηκε μετά την εισαγωγή του ΚΠολΔ.

Ήδη όμως με το άρθρο 326 παρ. 3 του ν. 4072/2012, που άρχισε να ισχύει από 11-4-2012, αντικαταστάθηκαν τα εδάφια δέκατο και ενδέκατο του άνω άρθρου 115 του πδ από 11/12-11-1929 και ρητά επαναλήφθηκε η απαγόρευση άσκησης ενδίκων μέσων κατά των αποφάσεων που εκδίδονται επί ανακοπών κατά πρωτοκόλλου αποζημίωσης για αυθαίρετη χρήση δημοσίων κτημάτων.

Με δεδομένο ότι το παραδεκτό των ενδίκων μέσων, κατ' άρθρο 24 παρ. 1 εδ.α του ΕισΝΚΠολΔ, κρίνεται σύμφωνα με το νόμο που ισχύει κατά το χρόνο δημοσίευσης της προσβαλλόμενης απόφασης και εν προκειμένω ότι δεν υφίσταται ειδικότερη ρύθμιση, αφού ο άνω νόμος (4072/2012) δεν περιλαμβάνει μεταβατική διάταξη ή άλλη διάταξη για τις κατά τη δημοσίευσή του εκκρεμείς δίκες επί των ανακοπών κατά πρωτοκόλλου αποζημίωσης για αυθαίρετη χρήση δημοσίου κτήματος, η απαγόρευση άσκησης ενδίκων μέσων κατά των αποφάσεων αυτών καταλαμβάνει και τις εκκρεμείς επ' αυτών δίκες (ΑΠ 18/2016, ΑΠ 285/2016, ΑΠ 929/2014).

Εξάλλου, κατά το άρθρο 532 του ΚΠολΔ, αν λείπει κάποια από τις προϋποθέσεις του παραδεκτού της έφεσης, το Δικαστήριο την απορρίπτει ως απαράδεκτη και αυτεπαγγέλτως. Απαράδεκτη κατά την έννοια της διάταξης αυτής είναι, μεταξύ άλλων περιπτώσεων, η έφεση, η οποία στρέφεται κατά απόφασης που δεν υπόκειται γενικά σε έφεση, δηλαδή είναι ανέκκλητη ή που δεν μπορεί να προσβληθεί με έφεση κατά το χρόνο άσκησης της τελευταίας.

Στο άρθρο 559 αρ. 14 του ΚΠολΔ ορίζεται ότι, αναίρεση επιτρέπεται, αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο. Ο λόγος αναφέρεται σε ακυρότητες, εκπτώσεις από δικαιώματα και απαράδεκτα από το δικονομικό μόνο δίκαιο, μεταξύ των οποίων και το απαράδεκτο ασκήσεως ενδίκων μέσων, ενώ οι ακυρότητες από το ουσιαστικό δίκαιο ελέγχονται μέσω του λόγου του αριθμού 1 (ΟλΑΠ 2/2001, 12/2000).

Υπό τον όρο "απαράδεκτο" νοείται το δικονομικό απαράδεκτο, αυτό, δηλαδή, που δημιουργείται από την αθέτηση - παραβίαση δικονομικής διάταξης, με αποτέλεσμα η δικονομική ενέργεια να στερείται των αναγκαίων προϋποθέσεων του κύρους της (ΑΠ 164/2017,ΑΠ 204/2014,ΑΠ862/2011). Επομένως η παραβίαση της διατάξεως του άρθρου 326 παρ.3 του ν.4072/2012 δε συνιστά παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ως προς την ερμηνεία ή εφαρμογή του, ώστε να ιδρύει τον αναιρετικό λόγο από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αλλά παραβίαση δικονομικού κανόνα ως προς το παραδεκτό ή μη της άσκησης ενδίκων μέσων, η οποία ελέγχεται από τον αριθμό 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, δέχτηκε, κατά το μέρος, που ενδιαφέρει την αναιρετική διαδικασία, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Το καθ' ου Δημόσιο είναι ιδιοκτήτης του υπ' αριθ.10692 ανταλλάξιμου κτήματος στη Δράμα, έκτασης 171,66 τ.μ., το οποίο βρίσκεται πλησίον του σιδηροδρομικού σταθμού.

Για το επίδικο τμήμα ποτέ το Δημόσιο δεν είχε διεκδικήσει αποζημίωση λόγω αυθαίρετης χρήσης αυτού από τη Δημόσια επιχείρηση με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ (ΑΕ ΟΣΕ ΑΕ)" και δεν χρησιμοποιούνταν από αυτή μέχρι και το έτος 2005. Το έτος 2005 υλοποιήθηκε από την ανακόπτουσα η τοποθέτηση περίφραξης των σιδηροδρομικών γραμμών, η οποία συμπεριέλαβε την επίδικη έκταση, όχι βέβαια με σκοπό να τη χρησιμοποιήσει, αλλά προκειμένου να αποφευχθούν πιθανά ατυχήματα στην περιοχή.

Παρά ταύτα στις 23.12.2013 συνεδρίασε η Επιτροπή Δημοσίων και Ανταλλαξίμων Κτημάτων της Κτηματικής Υπηρεσίας Δράμας και με την υπ' αριθ.7/683/2013 απόφασή της προέβη στον καθορισμό της αποζημίωσης χρήσης σε βάρος της ανακόπτουσας, για τα έτη από το 1993 έως και το 2012 στο συνολικό ποσό των23.958 ευρώ, υπολογίζοντας την αποζημίωση σε ποσοστό επί της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου.

Σύμφωνα όμως με το β. δ/γμα 24/31101940 η αποζημίωση καθορίζεται για την χρήση και κάρπωση του ανταλλάξιμου ακινήτου, στη προκείμενη δε περίπτωση δεν πιθανολογήθηκε ότι υπάρχει άλλη χρήση του ακινήτου πέραν από την ανωτέρω αναφερόμενη. Σύμφωνα με τα ανωτέρω πιθανολογείται ότι η μισθωτική αξία του ακινήτου είναι μειωμένη, καθότι πρόκειται για τμήμα του ακινήτου που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί με οιονδήποτε τρόπο, ενώ για τον καθορισμό της αποζημίωσης το Δικαστήριο κρίνει ότι πρέπει να ληφθεί υπόψιν ότι ο σκοπός και ο προορισμός χρήσης της ένδικης έκτασης είναι η λειτουργία δημόσιας στην ουσία υπηρεσίας και όχι οιασδήποτε ιδιωτικής επιχείρησης.

Συνεπώς πρέπει να ληφθεί υπόψιν η εξυπηρέτηση δημοσίου συμφέροντος που προκύπτει από την χρήση του ακινήτου. Από όλα τα ανωτέρω το Δικαστήριο κρίνει ότι η αποζημίωση χρήσης πρέπει να περιοριστεί στα έτη από 2005 έως και 2012, ενώ πρέπει να καθοριστεί στο ποσό των 300 ευρώ κατ' έτος και, συνεπώς, πρέπει να περιορισθεί η καθορισθείσα με την προσβαλλόμενη απόφαση αποζημίωση στο συνολικό ποσό των 2.400 ευρώ".

Με βάση τις ανωτέρω παραδοχές, το Εφετείο ακολούθως δέχθηκε την από 17.2.2015 έφεση του καθ' ου η ανακοπή και ήδη αναιρεσιβλήτου και αφού εξαφάνισε την απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου που είχε κρίνει αντιθέτως ως προς το σκέλος της αποζημίωσης , δέχτηκε κατά ένα μέρος την από 28.02.2014 ανακοπή της ανακόπτουσας και ήδη αναιρεσείουσας και περιόρισε την καθορισθείσα με την υπ' αριθ.77/683/2013 απόφαση της Επιτροπής Δημοσίων και Ανταλλαξίμων Κτημάτων της Κτηματικής Υπηρεσίας Δράμας αποζημίωση αυθαίρετης χρήσης ανταλλαξίμου ακινήτου σε βάρος της για τα έτη από το 2005 έως και το 2012 στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ κατά έτος και στο συνολικό ποσό των δύο χιλιάδων τετρακοσίων (2.400) ευρώ.

Κρίνοντας όμως έτσι το Εφετείο, παρά τον νόμο δεν εκήρυξε το απαράδεκτο της ασκηθείσας εφέσεως, καθ' όσον η απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου ήταν ανέκκλητη, συμφώνως και προς τα εκτεθέντα στην μείζονα πρόταση, δεδομένου ότι,, κατά το χρόνο της δημοσίευσής της (24.11.2017) ίσχυε ο νόμος 4072/2012, με το άρθρο 326 παρ. 3 του οποίου τα εδάφια δέκατο και ενδέκατο του άρθρου 115 του ΠΔ από 11/12-11-1929 "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων" αντικαταστάθηκαν και ρητά επαναλήφθηκε η απαγόρευση άσκησης ενδίκων μέσων κατά των αποφάσεων που εκδίδονται επί ανακοπών κατά πρωτοκόλλου αποζημίωσης για αυθαίρετη χρήση δημοσίων κτημάτων, όπως και η προσβαλλόμενη, ρύθμιση που καταλαμβάνει και την παρούσα υπόθεση.

Κατά συνέπεια, ο μοναδικός λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια της μη απόρριψης ως απαράδεκτης της από 17.2.2015 έφεσης, ελεγχόμενη από τον αριθμό 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ κατ' ορθή εκτίμηση και όχι από τον αριθμό 1 που επικαλείται η αναιρεσείουσα, καθόσον δεν πρόκειται για παραβίαση ουσιαστικής διατάξεως νόμου, είναι βάσιμος, διότι κατά τα προεκτεθέντα η έφεση ασκήθηκε κατά αποφάσεως ανεκκλήτου κατά την έκδοσή της.

Επομένως ο λόγος αυτός πρέπει να γίνει δεκτός και να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, αφού η ασκηθείσα έφεση είναι απαράδεκτη, λόγω του ανεκκλήτου της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου. Ακολούθως δεν πρέπει να κρατηθεί η υπόθεση και να εκδικασθεί από το Δικαστήριο τούτο, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 580 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δ., αφού δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση, ενόψει δε της δεσμευτικής για το Εφετείο ενέργειας της παρούσας αποφάσεως, δεν υπάρχει δικονομικό έδαφος για περαιτέρω εκδίκαση της υποθέσεως αλλά υπολείπεται μόνον η κατά το περιεχόμενο της παρούσης διατύπωση του διατακτικού της εκδοθησομένης αποφάσεως (Α.Π.537/2016,Α.Π. 1162/2013).

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να γίνει δεκτή κατά τον κριθέντα ως άνω βάσιμο λόγο της, να διαταχθεί δε η επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στην αναιρεσείουσα (άρθρ.495 παρ.3 ΚΠολΔ), ενώ το αναιρεσίβλητο που ηττήθηκε πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, κατά το σχετικό νόμιμο αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ) μειωμένα όμως σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 22§§1 και 3 του ν.3693/1957, που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρ. 52§18 του ΕισΝΚΠολΔ, σε συνδυασμό και με τα άρθρ. 5§12 του ν.1738/1987 και 2 της υπ' αριθ. 134423/1992 απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης (ΟλΑΠ 5/2002, ΑΠ 40/2012, ΑΠ 479/2012), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ.427/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θράκης.

Κρατεί και δικάζει την υπόθεση.

Απορρίπτει ως απαράδεκτη την από 17.2.2015 έφεση του αναιρεσίβλητου κατά της υπ' αριθ. 89/2014 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας.

Διατάσσει την επιστροφή στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που κατέθεσε για την άσκηση της αναιρέσεως. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Ιανουαρίου 2020.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 14 Απριλίου 2020.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ