Supreme Court allows appeal against lower court for admitting non-requested claim regarding foundation inheritance share.

Απόφαση 384 / 2019 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 384/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ασπασία Μαγιάκου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη, Πέτρο Σαλίχο, Ιωάννη Φιοράκη, Παρασκευή Καλαϊτζή και Γεώργιο Παπανδρέου - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, την 21η Νοεμβρίου 2018 με την παρουσία και της γραμματέως Σπυριδούλας Τζαβίδη, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Υπουργού Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, ως ασκούντος την εποπτεία επί των κοινωφελών ιδρυμάτων και των περιουσιών που καταλείπονται για κοινωφελείς σκοπούς (α.ν.2039/1939) και εν προκειμένω του υπό σύσταση κοινωφελούς ιδρύματος με την επωνυμία "Ίδρυμα ...", ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τoν Ηλία Νίκα, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων:1.Δ. Γ. -Π., 2.Λ. Π. του Α., 3.Α. Π. του Α., κατοίκων ..., 4.Σ. Α. του Γ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Σωτήριο Ναούμ, 5.Α. Τ. του Γ., δικηγόρου, κατοίκου ..., που παραστάθηκε αυτοπροσώπως.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 22-1-2010 και 3-2-2011 αγωγές του Σ. Α., την από 14-85-2010 αγωγή του Α. Τ., από 9-12-2010 αγωγή των 1ης 2ης και 3ου των αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 21688/2012 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου, 1692/2017 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 16-10-2017 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων και ο αυτοπροσώπως παραστάς αναιρεσίβλητος ζήτησαν την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Α. Επειδή κατά το άρθρο 577 παρ.1 ΚΠολΔικ, το δικαστήριο πρώτα συζητεί για το παραδεκτό της αναίρεσης και κατά την παρ.2 του ίδιου άρθρου, αν η αναίρεση δεν ασκήθηκε νόμιμα ή αν λείπει κάποια προϋπόθεση για να είναι παραδεκτή, ο Άρειος Πάγος την απορρίπτει και αυτεπαγγέλτως. Εξάλλου με το άρθρο 1 παράγραφος 1 του ν. 4182/2013 (ΦΕΚ 185 Α710-9-2013) ορίζεται ότι "Κοινωφελής περιουσία είναι:

Το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων, που διατίθενται με κληρονομιά, κληροδοσία, ή δωρεά υπέρ του δημοσίου, ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, ή για κοινωφελή σκοπό. Ως κοινωφελής περιουσία νοείται επίσης και το νομικό πρόσωπο, που τα διαχειρίζεται και εκπροσωπεί εφόσον υπάρχει". Περαιτέρω με την παράγραφο 3 του ίδιου πιο πάνω άρθρου ορίζεται ότι: "Κοινωφελής σκοπός είναι κάθε εθνικός, θρησκευτικός, φιλανθρωπικός, εκπαιδευτικός, πολιτιστικός και γενικά επωφελής για την κοινωνία εν όλω ή εν μέρει σκοπός".

Με την παράγραφο 4 ορίζεται ότι: "Αρμόδια αρχή είναι ο Υπουργός Οικονομικών και ο Γενικός Γραμματέας της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 2, οι οποίοι ασκούν τις σχετικές αρμοδιότητες διά των οικείων διευθύνσεων". Κατά τις διατάξεις του άρθρου 2 παρ. 1, 3 του Ν. 4182/ 2013: Υποχρεώσεις Δημοσίου - Αρμοδιότητες ορίζεται:

Το Δημόσιο έχει την υποχρέωση να διασφαλίζει την πιστή και επακριβή εκτέλεση της βούλησης των διαθετών και δωρητών.. Αρμοδιότητα του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης υφίσταται, με την επιφύλαξη της παραγράφου 4 και τυχόν ειδικών διατάξεων, στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) Όταν ο σκοπός της περιουσίας εκπληρώνεται κατά κύριο λόγο μέσα στα όρια μιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ανεξαρτήτως του τόπου όπου βρίσκεται η περιουσία..., β)..., γ)...Κατά την παρ. 4 του ίδιου άρθρου.

Στις υπόλοιπες περιπτώσεις αρμόδιος είναι ο Υπουργός Οικονομικών. Αρμοδιότητα του Υπουργού Οικονομικών υφίσταται επίσης κατ' εξαίρεση:

α) Για την εποπτεία εκκαθάρισης και διαχείρισης περιουσιών που καταλείπονται στο Δημόσιο,

β) για την εποπτεία της επιτροπής Ολυμπίων και κληροδοτημάτων και του Βαρβακείου Ιδρύματος,

γ) για την εκκαθάριση και εποπτεία κοινωφελών περιουσιών που έχουν τα κύρια περιουσιακά στοιχεία στην αλλοδαπή,

δ) για περιουσίες του κεφαλαίου Ε! του παρόντος κώδικα που υπάγονται στην άμεση διαχείριση του Υπουργείου Οικονομικών,

ε) για την εποπτεία περιουσιών ,των οποίων η αξία εκτιμάται, ως ανώτερη του ποσού των 10.000.000 ευρώ ή των οποίων οι σκοποί εκτελούνται σε όλη την επικράτεια. Περαιτέρω με τις διατάξεις του άρθρου 69 του ιδίου Νόμου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ' ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ: Δίκες κοινωφελών περιουσιών ορίζεται:

1. Η αρμόδια αρχή νομιμοποιείται, πέραν των εκκαθαριστών, εκτελεστών διαθήκης και διοικητών κοινωφελών ιδρυμάτων:

α) Να ασκεί αιτήσεις και αγωγές σε δικαστήρια για την αναγνώριση ή τη διεκδίκηση δικαιώματος σε κάθε περιουσία, που έχει διατεθεί για κοινωφελή σκοπό ή σε κοινωφελές ίδρυμα,

β) να επισπεύδει αναγκαστική εκτέλεση για την ικανοποίηση των δικαιωμάτων αυτών,

γ) να ζητεί τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων για την εξασφάλιση κάθε περιουσίας, σύμφωνα με τα άρθρα 682 και επόμενα του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας,

δ) να ασκεί παρέμβαση σε κάθε στάση δίκης ,η οποία αφορά περιουσία υπέρ κοινωφελούς σκοπού ή κοινωφελών ιδρυμάτων ή αφορά το κύρος των πράξεών τους, με την υποβολή προτάσεων και χωρίς την κοινοποίηση δικογράφου παρέμβασης,

ε) να ζητεί την επανάληψη της δίκης ή να καλείται για την επανάληψη της δίκης, αν επήλθε διακοπή δίκης με διάδικο ένα από τα πρόσωπα του πρώτου εδαφίου και για λόγους που αφορούν τα πρόσωπα αυτά.

2. Τα εισαγωγικά δικόγραφα των δικών, που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο, κοινοποιούνται στην αρμόδια αρχή, από οποιονδήποτε κι αν ασκούνται, εκτός αν ορίζεται ειδικά διαφορετικά στον παρόντα Κώδικα, επί ποινή απαραδέκτου της συζήτησης, που εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι διατάξεις περί δικών και προθεσμιών του Δημοσίου".Τέλος το άρθρο 82 παρ.1 ν.4182/2013,ορίζει τα εξής:Μεταβατικές και καταργούμενες διατάξεις. 1.

Όπου δεν ορίζεται διαφορετικά, οι διατάξεις του Κώδικα εφαρμόζονται και στις κοινωφελείς περιουσίες που υφίστανται κατά την έναρξη ισχύος του, ανεξάρτητα από τον τρόπο σύστασης τους. Κοινωφελή ιδρύματα που έχουν εξαιρεθεί με ειδικές διατάξεις του α.ν. 2039/1939 εξακολουθούν να εξαιρούνται του παρόντος Κώδικα και της εποπτείας της αρμόδιας αρχής^αλλά υπέχουν σε κάθε περίπτωση υποχρέωση υποβολής προς έλεγχο του προϋπολογισμού και του απολογισμού τους, κατά τις διατάξεις του άρθρου 59.Διαδικασίες που έχουν ήδη αρχίσει, δύνανται να ολοκληρώνονται και κατά την προϋφιστάμενη διαδικασία, (όπως το τελευταίο εδάφιο αντικαταστάθηκε με την παρ.12 του άρθρου 32 ν.4223/2013).Από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων συνάγεται ότι μετά την ισχύ του ν.4182/2013(11- 11/2013) σε δίκες κοινωφελών περιουσιών αρμόδια αρχή στην άσκηση εποπτείας επί των κοινωφελών ιδρυμάτων και περιουσιών που καταλείπονται για κοινωφελείς σκοπούς, όταν ο σκοπός της περιουσίας εκπληρώνεται κατά κύριο λόγο μέσα στα όρια μιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ανεξαρτήτως του τόπου όπου βρίσκεται η περιουσία ,αποτελεί ο Γενικός Γραμματέας Αποκεντρωμένης Διοίκησης ,σε διαδικασίες όμως που έχουν ήδη αρχίσει, δύνανται να ολοκληρώνονται κατά την προϋφιστάμενη διαδικασία και .ειδικότερα, δύναται και νομιμοποείται και ο Υπουργός Οικονομικών ως ασκών την εποπτεία επί των κοινωφελών ιδρυμάτων και περιουσιών που καταλείπονται για κοινωφελείς σκοπούς να συνεχίσει δίκες που έχουν αρχίσει με την προϋφιστάμενη διαδικασία.

Β. Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης του Υπουργού Οικονομικών, με την ιδιότητα του ασκούντος την εποπτεία επί των κοινωφελών ιδρυμάτων και περιουσιών που καταλείπονται για κοινωφελείς σκοπούς (α.ν.2039/1939)και, εν προκειμένω, του υπό σύσταση κοινωφελούς ιδρύματος με την επωνυμία Ίδρυμα ..."προσβάλλεται η 1692/2017 τελεσίδικη απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης που δίκασε την από 26.6.2013 έφεση του αναιρεσείοντος Υπουργού Οικονομικών ,ως ασκούντος την εποπτεία επί των κοινωφελών ιδρυμάτων και περιουσιών που καταλείπονται για κοινωφελείς σκοπούς ,κατά της 21688/2012 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, τακτικής διαδικασίας ,το οποίο,αφού δέχθηκε τυπικά την έφεση,και εν μέρει κατ' ουσίαν, εξαφάνισε εν μέρει την απόφαση και απέρριψε ως αβάσιμη κατ' ουσίαν την αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση του αναιρεσείοντος Υπουργού Οικονομικών. Η αίτηση ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558,564, 566§1 Κ.Πολ.Δ). Είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρ. 577§1 Κ.Πολ.Δ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο του μοναδικού λόγου της (άρθρ. 577§3 Κ.Πολ.Δ).

Γ. Επειδή, κατά το άρθρο 559 αριθ. 9 Κ.Πολ.Δ.: "Αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο επιδίκασε κάτι που δεν ζητήθηκε ή επιδίκασε περισσότερα από όσα ζητήθηκαν ή άφησε αίτηση αδίκαστη. Σε περίπτωση επιδίκασης μη αιτηθέντος ή πλέον του αιτηθέντος, έννομο συμφέρον να προτείνει το σχετικό λόγο έχει ο αντίδικος του διαδίκου ,που είχε υποβάλει το σχετικό αίτημα, αφού ο διάδικος αυτός βλάπτεται από το σχετικό σφάλμα του δικαστηρίου της ουσίας.

Αντίθετα, στην άλλη περίπτωση του αριθμού 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ,οπότε το δικαστήριο της ουσίας άφησε αίτημα αδίκαστο, το σχετικό λόγο αναίρεσης μπορεί να επικαλεσθεί μόνον ο διάδικος,του οποίου το αίτημα έμεινε αδίκαστο (ΑΠ523/1993,ΑΠ 343/2005,ΑΠ 187/2007). Ο όρος "επιδίκασε" στην παραπάνω περίπτωση σημαίνει, ότι το δικαστήριο αποφάσισε σε αίτημα έστω και με αναγνωριστική διάταξη δηλαδή, ότι το δικαστήριο επιδίκασε ή αναγνώρισε ή προέβη σε διάπλαση,χωρίς να υφίσταται αντίστοιχο αίτημα .Ως αίτηση, κατά την έννοια της διάταξης αυτής θεωρείται κάθε αυτοτελής αίτηση των διαδίκων, με την οποία ζητείται η παροχή έννομης προστασίας, υπό οποιαδήποτε νόμιμη μορφή αυτής, που δημιουργεί αντίστοιχη εκκρεμότητα δίκης.

Τέτοια αίτηση είναι,ιδίως, αυτή της αγωγής, της ανταγωγής, της κυρίας παρέμβασης, της αυτοτελούς πρόσθετης παρέμβασης, της ανακοπής, της τριτανακοπής και κάθε ενδίκου μέσου, όχι όμως και εκείνη της ένστασης ή της αντένστασης και, γενικά, εκείνη που αναφέρεται σε κάθε άλλου είδους "πράγματα", με την έννοια του άρθρου 559 αρ.8 ιδίου Κώδικα.

Εξάλλου, στο πλαίσιο της καθιερουμένης από το άρθρο 106 του, Κ.Πολ.Δ. θεμελιακής δικονομικής αρχής της ελευθέρας διαθέσεως του αντικειμένου της δίκης, το δικαστήριο δεν έχει εξουσία να επιληφθεί αυτεπαγγέλτως μιας διαφοράς παρά μόνο ύστερα από σχετική αίτηση του διαδίκου, αν δε παρά ταύτη προβεί σε εκδίκαση και έκδοση αποφάσεως, τότε αυτή η απόφαση είναι ελαττωματική, διότι αντίκειται στην εν λόγω διαθετική αρχή.

Έλλειψη αιτήσεως υπάρχει και όταν έγινε παραίτηση από το δικόγραφο της αγωγής, αφού η παραίτηση αυτή, σύμφωνα με το άρθρο 295 παρ. 1 α\ Κ.Πολ.Δ. . έχει ως συνέπεια η αγωγή να θεωρείται ως μη ασκηθείσα, αιρομένων αναδρομικώς των συνεπειών της ασκήσεώς της.Έτσι, η διάγνωση από το δικαστήριο αιτήματος, ως προς το οποίο είχε γίνει παραίτηση από το δικόγραφο της αγωγής, ελέγχεται με τον αναιρετικό λόγο του αριθμού 9 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. (Α.Π 318/2014).

Δ. Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή,κατ'άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ επισκόπηση των εγγράφων της παρούσας δίκης,προκύπτει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση,καθό μέρος αφορά την κρινόμενη αναίρεση, αποτελεί κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής: Με την 25579/2010 αγωγή του ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης ο τέταρτος αναιρεσίβλητος Α.

Τ. ισχυρίσθηκε ότι αυτός και οι εναγόμενοι: 1)Δ. Γ. -Π. -πρώτη αναιρεσίβλητη,ατομικά και για λογαριασμό των,τότε ανηλίκων,τέκνων της, Λ. Π. -δεύτερης αναιρεσίβλήτης,και Α. Π.-τρίτου αναιρεσίβλητου 2) Σ. Α.(τέταρτος αναιρεσίβλητος )και 3)Το υπό σύσταση κοινωφελές ίδρυμα με την επωνυμία "..." είναι κληρονόμοι εκ διαθήκης του αποβιώσαντος την 4-3-2009 Π.

Τ., ο καθένας κατά τα αναλυτικότερα εκτιθέμενα στην αγωγή περιουσιακά στοιχεία,και ζήτησε να αναγνωρισθεί ότι καθένας από τους ως άνω τρεις εναγομένους, κληρονομούν, εκτός από το ενεργητικό και το παθητικό της κληρονομιαίας περιουσίας, συνολικού ποσού 63.556.30 ευρώ,έκαστος κατά τα αναφερόμενα στην αγωγή ποσοστά και ποσά.

Κατά τη συζήτηση της αγωγής στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου ο ενάγων με δήλωσή του που καταχωρίσθηκε στα πρακτικά, παραιτήθηκε από το δικόγραφο της αγωγής του ως προς το τρίτο εναγόμενο υπό σύσταση κοινωφελές ίδρυμα.Ακολούθως ο Υπουργός Οικονομικών ισχυριζόμενος ότι έχει έννομο συμφέρον στην έκβαση της δίκης που ανοίχθηκε με την ως άνω αγωγή,ως εποπτεύουσα τα ιδρύματα διοικητική αρχή,άσκησε ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου,χωρίς προδικασία με τις νομίμως και εμπροθέσμως κατατεθείσες προτάσεις του αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση κατά του ενάγοντος Α.

Τ. και υπέρ του υπό σύσταση κοινωφελούς ιδρύματος (τρίτου εναγομένου)ισχυριζόμενος ότι το υπό σύσταση ίδρυμα δεν έχει συσταθεί ακόμη,δεν έχει αποκτήσει νομική προσωπικότητα και πρέπει η αγωγή,ως προς αυτό, να απορριφθεί ως απαράδεκτη. Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης με την 21688/2012 απόφασή του,απέρριψε ως απαράδεκτη την ως άνω αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση ^επειδή το υπό σύσταση ίδρυμα δεν έχει αποκτήσει ακόμα νομική προσωπικότητα και εντεύθεν ικανότητα δικαίου,ώστε να είναι παραδεκτή η υπέρ αυτού άσκηση πρόσθετης παρέμβασης, θεώρησε ως μη ασκηθείσα την αγωγή ως προς το τρίτο εναγόμενο υπό σύσταση ίδρυμα, δέχθηκε εν μέρει την αγωγή,και αναγνώρισε ότι οι κάτωθι αναφερόμενοι κληρονόμοι κληρονομούν,εκτός από το ενεργητικό και το παθητικό της κληρονομιαίας περιουσίας,συνιστάμενο σε οφειλή προς τη ΔΟΥ … ποσού 63.556,34 ευρώ,έκαστος κατά τα κάτωθι ποσοστά,ήτοι:1) Το υπό σύσταση ίδρυμα, ποσοστό 65% του ως άνω ποσού που αναλογεί σε ποσό 41.311.621 ευρώ,2) Η Λ.

Π., (δεύτερη αναιρεσίβλητη), ποσοστό 8,7%και ποσό 5.529,401 ευρώ, 3) 0 Σ. Α., (τέταρτος αναιρεσίβλητος),ποσοστό 15,6%και ποσό 9.914,789 ευρώ, 4) α) Η.Δ. Γ., (πρώτη αναιρεσίβλητη), ποσοστό 3,90%και ποσό 2.478.697 ευρώ,4β)0 Α. Π., (τρίτος αναιρεσίβλητος),ποσοστό 5,8% και ποσό 3.686,267 ευρώ,και 5) Ο Α. Τ. (πέμπτος αναιρεσίβλητος) ποσοστό 1% και ποσό 635,563 ευρώ.

Κατά της απόφασης αυτής άσκησε έφεση ο Υπουργός Οικονομικών ως ασκών την εποπτεία επί των κοινωφελών ιδρυμάτων και των περιουσιών που καταλείπονται για κοινωφελείς σκοπούς και ζήτησε,για τους αναφερόμενους σε αυτή λόγους, να εξαφανισθεί η εκκαλούμένη απόφαση κατά το μέρος που απορρίφθηκε η πρόσθετη παρέμβασή του και έγινε εν μέρει δεκτή η αγωγή του ενάγοντος Α.

Τ.. Επ' αυτής εκδόθηκε η προσβαλλόμενη 1692/2017 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης που δέχθηκε ότι όσον αφορά το αίτημα της αγωγής να αναγνωρισθεί ότι καθένας από τους εναγομένους κληρονομεί εκτός από το ενεργητικό και το παθητικό της ως άνω κληρονομιαίας περιουσίας, η παρέμβαση,ορθώς απορρίφθηκε ως απαράδεκτη μετά την παραίτηση του ενάγοντος από το δικόγραφο της αγωγής .Κατά το μέρος όμως,που με την αγωγή ζητήθηκε η αναγνώριση του ποσοστού συμμετοχής καθενός από τους κληρονόμους, πλην του υπό σύσταση ιδρύματος,εκτός από το ενεργητικό και στο, παθητικό της κληρονομιαίας περιουσίας, συνιστάμενο σε οφειλή προς τη ΔΟΥ …, ύψους 63.556,30 ευρώ κατά ποσοστά που,εν τέλει δημιουργούσαν ποσοστό 23,58%,ήτοι 14.987 ευρώ το οποίο απέβαινε σε βάρος του υπό σύσταση ιδρύματος το Εφετείο δέχθηκε ότι:

εισάγεται αμφισβήτηση,ως προς την καταλειπομένη στο υπό σύσταση ίδρυμα περιουσία του και ότι ως εκ τούτου, ο Υπουργός Οικονομικών, προασπιζόμενος το δημόσιο συμφέρον δικαιούται να παρέμβει αυτοτελώς στη δίκη. Κατόπιν, αυτών έκρινε ότι το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο που απέρριψε την ένδικη παρέμβαση έσφαλε και αφού, δέχθηκε εν μέρει κατ' ουσία την παραπάνω έφεση, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση, ως προς το κεφάλαιο αυτό και μόνο και ερεύνησε κατ' ουσία την υπόθεση κατά τούτο.

Περαιτέρω, αναφορικά με την αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση του ήδη αναιρεσείοντος επί της από 14.5.2010 αγωγής του Α. Τ. (πέμπτου των αναιρεσιβλήτων) το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε τα εξής:

"Στις 4.3.2009, απεβίωσε στη … σε ηλικία 89 ετών, ο Π. Τ. του Α., βιομήχανος, κάτοικος ..., καταλείποντας δύο δημόσιες διαθήκες, μία προγενέστερη με αριθμό …26/1.4.1994 και μία μεταγενέστερη με αριθμό …63/2.10.2006, οι οποίες συντάχθηκαν ενώπιον της συμβολαιογράφου Ε. συζ. Α. Π. και δημοσιεύθηκαν νομίμως με τα υπ' αριθμ. 472/13-3-2009 και 473/13-3-200 9 πρακτικά τ-ου Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, αντιστοίχως.

Με τη δεύτερη από αυτές (υπ' αριθμ. ...63/2- 10-2006) δημόσια διαθήκη του, ο ως άνω κληρονομούμενος ανακάλεσε ρητά κάθε προηγούμενη διαθήκη του και δη την ως άνω υπ' αριθμ. …26/1-4-1994 δημόσια διαθήκη, δήλωσε δε ως προς την τύχη των περιουσιακών του στοιχείων: "Α) Ιδρύω Κοινωφελές Ίδρυμα, με την επωνυμία "Ίδρυμα ...", στο οποίο καταλείπω, κατά πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή ένα γήπεδο μου, που βρίσκεται στο 8ο χιλιόμετρο της παλαιάς Εθνικής Οδού ..., στα όρια του Δήμου ..., με αριθμό τεμαχίου 1/797, εμβαδού μέτρων τετραφωνικών εννέα χιλιάδων (9.000) περίπου, μετά του επ' αυτού εργοστασίου αγροτικών προϊόντων Π.

Τ.. Ο σκοπός και ο οργανισμός διοίκησης και διαχείρισης του Ιδρύματος συστήνεται με την παρούσα διαθήκη μου και ό,τι περιληφθεί στον Οργανισμό διοίκησης του Ιδρύματος θα δεσμεύει απόλυτα τους διαχειριστές του. Πρόεδρος του Ιδρύματος θα είναι ο κύριος Α. Τ. (πέμπτος εφεσίβλητος), διότι πιστεύω ότι η ακεραιότητα του χαρακτήρα του και οι ικανότητες του θα συμβάλλουν στην επιτυχή λειτουργία του Ιδρύματος.

Ο σκοπός και ο Οργανισμός διοίκησης θα έχει ως εξής: ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΦΕΔΟΥΣ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ "Ίδρυμα ...", Άρθρο 1 ΜΟΡΦΗ - ΕΠΩΝΥΜΙΑ - ΕΔΡΑ - ΣΦΡΑΓΙΔΑ 1. Το Κοινωφελές Ίδρυμα με την επωνυμία "Ίδρυμα ..." που συστήνεται με την παρούσα διαθήκη μου από εμένα, ως διάταξη τελευταίας βουλήσεως, θα αποτελεί Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δ ικαίου κα ι θα δ ι έπετα ι από τ ι ς διατάξεις του παρόντος οργανισμού, του α.ν. 2039/1939, όπως κάθε φορά ισχύει ο νόμος αυτός και των διαταγμάτων που εκδόθηκαν ή θα εκδοθούν σε εκτέλεση του νόμου αυτού. 2.

Έδρα του Ιδρύματος θα είναι η …. 3. ... 4. Αρθρο 2 ΣΚΟΠΟΣ: Σκοποί του Ιδρύματος θα είναι: 1. Η έρευνα, συλλογή, παραγωγή, διοχέτευση, αξιοποίηση και δημοσίευση πολιτιστικών, επιστημονικών και κοινωνικών στοιχείων σχετικών με την ιστορία και την οικονομική - κοινωνική πολιτιστική εξέλιξη της περιοχής της ιδιαιτέρας πατρίδας του ιδρυτή, δηλαδή της .... 2.

Η υποστήριξη πρωτοβουλιών για την πραγματοποίηση δραστηριοτήτων και εκδηλώσεων, που σκοπεύουν στη διάδοση ίων γραμμάτων και των τεχνών και την πολιτιστική προβολή της περιοχής .... 3. Η διοργάνωση συνεδρίων, σεμιναρίων, ημερίδων, διαλέξεων, συμποσίων και άλλων εκδηλώσεων που να αφορούν σε ιστορικά, πολιτιστικά, επιστημονικά, κοινωνικά, οικονομικά και άλλα συναφή θέματα και οιεσδήποτε άλλες εκδηλώσεις ήθελε βοηθήσουν στην κοινωνική, πολιτιστική, αθλητική εν γένει προβολή της περιοχής της .... 4.

Η έκδοση εντύπων και γενικώς η καθ' οιονδήποτ ε τρόπο δημοσίευση του πληροφοριακού υλικού με θέματα σχετικά με την τοπική ανάπτυξη, ιστορία, κοινωνία και σχετικές δραστηριότητες του Ιδρύματος. 5. Η παροχή" ηθικής- και οικονομικής αρωγής σε νέους που κατάγονται από τη ... με ιδιαίτερες επιδόσεις στα γράμματα και τις τέχνες στα πλαίσια των σκοπών του Ιδρύματος. 6.

Η με κάθε τρόπο προαγωγή της εκπαίδευσης, της επιστημονικής έρευνας και της ενημέρωσης επί ευρωπαϊκών θεμάτων, ιδίως εκείνων που αφορούν στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, το ευρωπαϊκό δίκαιο, καθώς και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. 7. Η παντός είδους συνεργασία με αντίστοιχα ιδρύματα του εσωτερικού και εξωτερικού, με εταιρείες, Ινστιτούτα, πανεπιστήμια ή άλλους φορείς για την επίτευξη των ανωτέρω σκοπών και κάθε άλλη ενέργεια που ήθελε κριθεί πρόσφορη από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος πάντοτε εντός των πλαισίων του παρόντος και σύμφωνα με τις πρόνοιες του α.ν. 2039/1939. ..Άρθρο 4.

ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ - ΠΟΡΟΙ 1. Την αρχική περιουσία του Ιδρύματος θα αποτελεί ένα γήπεδο ιδιοκτησίας του ιδρυτή, το οποίο βρίσκεται στο Δήμο ..., στο 8ο χιλιόμετρο της παλαιάς Εθνικής Οδού ..., φέρει αριθμό τεμαχίου 1/797, έχει εμβαδόν 9.000 τετραγωνικών μέτρων περίπου, και στο οποίο υπάρχει κτίσμα (εργοστάσιο γεωργικών μηχανημάτων, εμβαδού 4.500 τετραγωνικών μέτρων περίπου. 2.

Πόροι του Ιδρύματος είναι: α) Τα εισοδήματα από την εκμετάλλευση των περιουσιακών του στοιχείων, και ενδεικτικά το εισόδημα που θα προέλθει από την εκποίηση, μίσθωση ή άλλου είδους εκμετάλλευση του ανωτέρω ακινήτου. β) .....Άρθρο 5 ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ 1. Το Διοικητικό Συμβούλιο θα αποτελείται από τρία (3) μέλη, ο δε αριθμός των μελών του δεν δύναται να υπερβαίνει τα πέντε (5) μέλη.

Το πρώτο ΔΣ θα αποτελείται από τους: α) Πρόεδρο: Α. Τ., δικηγόρο …ς,.....Ισόβιο μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου ορίζεται ο Πρόεδρος του Ιδρύματος". Ακολουθούν δε τα λοιπά άρθρα του Οργανισμού του Ιδρύματος. Με άλλη διάταξη της ως άνω δημόσιας διαθήκης του, ο ως άνω κληρονομούμενος όρισε: "Β) Επίσης εγκαθιστώ και ονομάζω κληρονόμους μου:

α) τη σύζυγο μου Α., β) την βαφτισιμιά μου Δ. Π. του Α., μαθήτρια, γ) τον Α. Π. του Ε., ιδιωτικό υπάλληλο, και δ) τον Σ. Α. του Γ. και της Σ., εμπορικό αντιπρόσωπο. Στη σύζυγο μου Α. αφήνω την επικαρπία εφ' όρου ζωής της ενός διαμερίσματος μου που βρίσκεται στην οδό ..., στη …. Στην βαφτισιμιά μου Δ. Π. του Α. αφήνω την ψιλή κυριότητα του άνω διαμερίσματος μου με την οικοσκευή του, την επικαρπία του οποίου αφήνω στη σύζυγο μου Α..

Στον Α. Π. και Σ. Α. αφήνω, κατά ποσοστό 50/100 εξ αδιαιρέτου στον καθένα, όσα χρήματα ευρεθούν στους τραπεζικούς μου λογαριασμούς, κατά τον χρόνο του θανάτου μου, υπό τον όρο ότι όσο ζει η σύζυγος μου Α., θα αναλαμβάνουν τη φροντίδα της, την ιατρική περίθαλψή της, τα έξοδα διατροφής της και ο,τιδήποτε άλλο χρειασθεί για την αξιοπρεπή διαβίωσή της.

Επίσης, στους ανωτέρω αφήνω και τα εμπορεύματα, μηχανήματα και παραρτήματα του εργοστασίου μου γεωργικών μηχανημάτων. Αυτονόητο είναι ότι οι ανωτέρω δύο υποχρεούνται να εξοφλήσουν όλους τους προμηθευτές και γενικότερα πιστωτές της άνω επιχείρησής μου γεωργικών μηχανημάτων. Τέλος, όποιο άλλο περιουσιακό στοιχείο μου, κινητό ή ακίνητο, ήθελε βρεθεί κατά το χρόνο του θανάτου .μου και δεν

περιλαμβάνεται στα ανωτέρω, επιθυμώ να περιέλθει κατά πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή στον Α. Τ., καθώς και πενήντα χιλιάδες (50.000) ευρώ από τους άνω τραπεζικούς λογαριασμούς. Αυτή είναι η τελευταία μου θέληση και επιθυμώ να γίνει σεβαστή από όλους".

Πριν από το θάνατο του ανωτέρω διαθέτη, απεβίωσαν οι δύο από τους τιμώμενους με τη διαθήκη του και συγκεκριμένα, στις 7-10-2006, η σύζυγος του διαθέτη, Α. και, στις 29-7-2007, σε ηλικία 58 ετών, σκοτώθηκε ο Α. Π., λόγω .πνευμονικού οιδήματος - ασφυξίας που υπέστη αυτός σε δυστύχημα που συνέβη στη θαλάσσια περιοχή ..., εντός του Ε/Γ - Τ/Ρ "Ζέφυρος". Ο Α. Π. ήταν μοναδικός γιος της αδελφής του διαθέτη (μοναδικός ανιψιός του) και ο μόνος πλησιέστερος συγγενής του, κληρονομήθηκε δε αυτός από τους -εφεσίβλητους Δ. Γ. - Π., σύζυγο του, Λ. Π. του Α. και Α. Π., τέκνα του. Kαι τα δυο τέκνα του είχαν βαπτισθεί από το διαθέτη, ο δεύτερος δε έλαβε το όνομα του πατρός του διαθέτη, που ο ίδιος δεν είχε δικά του τέκνα.

Κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου (4- 3-2009), η κληρονομιαία περιουσία του περιλάμβανε τα εξής περιουσιακά στοιχεία,: α) το προαναφερθέν διαμέρισμα, μετά της οικοσκευής, που βρίσκεται στον 3ο όροφο πολυκατοικίας επί της οδού ..., εμβαδού καθαρού 122 τ.μ., μικτού δε 144 τ.μ., με ποσοστό συνιδιοκτησίας επί του όλου οικοπέδου 14%, έτους οικοδομικής αδεάις 1978, συνολικής αξίας, κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομένου, 170.000 ευρώ, β) το γήπεδο με το κτίσμα - εργοστάσιο, αξίας, κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, 3.800.000 ευρώ, καθώς και γ) έναν επενδυτικό λογαριασμό τηρούμενο στο στο ... (με κωδικό χαρτοφυλακίου ...445), στον οποίο πιστώνεται η χρηματική αξία του ενός ομολόγου, κυμαινόμενου επιτοκίου, ύψους {στις 4-3- 2009) 1.10 3.233,17 ευρώ (ήτοι 1.099.725 ευρώ + δεδουλευμένοι τόκοι 3.506,35 ευρώ + υπόλοιπο στο λογαριασμό μετρητών 1,82€), ονομαστικής αξίας, κατά τη λήξη του, στις 4-5-2015, 1.419.000 ευρώ, δ) χρηματικό ποσό 15.000 ευρώ, στον τραπεζικό λογαριασμό, με αριθμό ...5075, τηρούμενο στην τραπεζική εταιρία, με την επωνυμία "...", ε) χρηματικό ποσό 4.000 ευρώ, στον τραπεζικό λογαριασμό, με αριθμό ...9248-40, τηρούμενο στην τραπεζική εταιρία, με την επωνυμία "...

ΑΕ", στ) χρηματικό ποσό 500 ευρώ, στον τραπεζικό λογαριασμό, με αριθμό ...88-0, τηρούμενο στην τραπεζική εταιρία, με την επωνυμία "... ΑΕ", ζ) ένα αυτοκίνητο, μάρκας TOYOTA Avensis, μοντέλο έτους 2006, αξίας, κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, 12.000 ευρώ, και η) μία επιχείρηση κατασκευής και εμπορίας γεωργικών μηχανημάτων και εργαλείων, αξίας, κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, 500.000 ευρώ, και το προαναφερόμενο γήπεδο, το καταλειπόμενο στο υπό σύσταση ίδρυμα, αξίας 3.800.000 ευρώ.

Από το συνδυασμό της από 1.6.2005, σύμβασης μεταξύ, αφενός της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας, με την επωνυμία "... και της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "..." και αφετέρου των Π. και. Α. Τ., με την ΑΝΕΚΚΛΗΤΗ ΕΝΤΟΛΗ ΕΞΟΥΣΙΟΔΟΤΗΣΗ" που περιλαμβάνεται ως τμήμα στην ως άνω σύμβαση., με την οποία παρέχεται ανέκκλητη εντολή και πληρεξουσιότητα, για την πίστωση του κοινού λογαριασμού των ...

με το καθαρό προϊόν που προκύπτει, μετά την αφαίρεση φόρων, προμηθειών και λοιπών επιβαρύνσεων, από την αξία των συναλλαγών που καταρτίζονται για λογαριασμό τους, επ ευκαιρία του προαναφερομένου ομολόγου και με το από 7-4-2005 έγγραφο της "...", με τίτλο "ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΟ ΑΝΑΛΗΨΕΩΣ" κατά το οποίο οι Π. και Α. Τ. κατά την ως άνω ημερομηνία, προέβησαν στο κατάστημα της ως άνω Τράπεζας σε ανάληψη ποσού 1.499.751 β, αποδεικνύεται ότι ο κληρονομούμενος θεωρούσε το προαναφερόμενο ομόλογο ως τραπεζικό του λογαριασμό και για το λόγο αυτό, παρά την κατά το χρόνο σύνταξης της τελευταίας διαθήκης του, ιδιαιτέρως μεγάλης αξίας, δεν συμπεριέλαβε ειδικό όρο ως προς αυτό, θεωρώντας ότι καλύπτεται από την έννοια των "τραπεζικών λογαριασμών", χωρίς πάντως να επιθυμεί να συμπεριληφθεί στα λοιπά, μη κατονομαζόμενα στοιχεία της περιουσίας του που τυχόν θα βρεθούν μετά το θάνατο του.

Ο κληρονομούμενος είχε γεννηθεί, το έτος 1920, στη ..., από όπου ήλθε στην Ελλάδα ως πρόσφυγας. Το 1938 ίδρυσε ένα εργοστάσιο, κατασκευάζοντας όλων των ειδών τα γεωργικά μηχανήματα, ως έμπειρος κατασκευαστής, σχεδιαστής και μηχανουργός, επιτυγχάνοντας να μεγαλώσει σταδιακά την επιχείρησή του και να μετεγκατασταθεί το έτος 1975 στο γήπεδο μετά των κτισμάτων που προαναφέρθηκε, ιδρύοντας τη Βιομηχανία γεωργικών μηχανών "Π.

Τ.ς", που έφτασε στο σημείο στην κορύφωση της δραστηριότητάς της να απασχολεί μέχρι και 80 άτομα εργατικό δυναμικό. Δεν απέκτησε τέκνα, ωστόσο οι σχέσεις του με το μονάκριβο ανεψιό του επ' αδελφή, Α. Π., ήταν σχέσεις πατέρα και γιου. Τόσο ο ίδιος όσο και σύζυγος του Α., τον αγαπούσαν πολύ και του φέρονταν, λόγω του στενού συγγενικού τους δεσμού, αλλά και λόγω της ατεκνίας τους, σαν παιδί τους.

Οι δε σχέσεις του ζεύγους ήταν εξαιρετικές και με την οικογένεια του πρώτη, δεύτερη και τρίτο εφεσίβλητους. Τα τέκνα του Α. Π. τα αντιμετώπιζαν ως εγγόνια τους, και τα είχαν βαπτίσει. Ο εφεσίβλητος Σ. Α. ήταν στενότατος συνεργάτης του διαθέτη στην επιχείρηση γεωργικών μηχανημάτων, από το έτος 1970. Τον εκτιμούσε, τον εμπιστευόταν και τον αποκαλούσε μικρό του αδελφό.

Αυτός μαζί με τον Α. Π. θεωρούνταν από τον διαθέτη ως συνεχιστές της επιχείρησης του και επιθυμούσε να είναι, εκτός από το Ίδρυμα, οι ίδιοι και η οικογένεια του Α. Π. οι μοναδικοί κληρονόμοι του, την επιθυμία του δε αυτή ρητώς διατύπωσε στη διαθήκη του, αλλά και προφορικώς εξέφραζε ενώπιον τρίτων προσώπων του στενού περιβάλλοντος του μέχρι το θάνατο του.

Σύμφωνα με το περιεχόμενο της οικείας διατάξεως της ως άνω τελευταίας βουλήσεως (διαθήκης) του διαθέτη, οι Α. Π. και Σ. Α. είχαν εγκατασταθεί ως κληρονόμοι σε κοινή μερίδα κληρονομίας, δηλαδή σε ένα και το αυτό ποσοστό των αναφερόμενων στη διαθήκη κληρονομιαίων περιουσιακών στοιχείων, η εγκατάσταση δε αυτή απέρρεε από την ιδιαίτερη σχέση, που συνέδεε τον αποβιώσαντα με τους ως άνω δύο κληρονόμους του, κατά τα προεκτεθέντα.

Ακολούθως, μετά το θάνατο του Α. Π., πριν την σε αυτόν επαγωγή της κληρονομίας, κατά την κρίση του παρόντος Δικαστηρίου υφίσταται ανάγκη προσφυγής στις οικείες ερμηνευτικές διατάξεις, καθώς και αναζήτησης της αληθινής βούλησης του διαθέτη, με προσφυγή σε γεγονότα και στοιχεία και εκτός διαθήκης, δεδομένου ότι η δήλωση της τελευταίας βούλησης αυτού εμφανίζει ασαφή και αμφίβολα σημεία, τόσο περί των τετιμημένων προσώπων, όσο και περί ενός κληρονομιαίου στοιχείου, στο οποίο ο διαθέτης εγκατέστησε τα πρόσωπα αυτά, και συγκεκριμένα του προαναφερθέντος ομολόγου.

Από την ερμηνεία της διαθήκης σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ο εν λόγω διαθέτης διατηρούσε τη λεπτομερώς περιγραφείσα ανωτέρω ιδιαίτερη σχέση με τον μοναδικό πλησιέστερο συγγενή (ανιψιό) του, από την αληθή και εκφρασμένη και δημοσίως., ενώπιον τρίτων προσώπων - στενών συνεργατών του, βούληση του συγκεκριμένου διαθέτη, μετά το θάνατο τ ου Α.

Π., να υπεισέλθουν η σύζυγος και τα δύο τέκνα αυτού ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του στη θέση του, και την εκφρασμένη και εμπράκτως βούληση του διαθέτη, με την αναγραφή του εν λόγω ανεψιού του, όπως ήδη προεκτέθηκε, ως συνδικαιούχου στον αρχικό κοινό λογαριασμό καταθέσεών του, ύψους περίπου 1.500.000 ευρώ, αλλά και σε έτερο τραπεζικό λογαριασμό του, σαφέστατα συνάγεται ότι στην προκειμένη υπόθεση χωρεί εφαρμογή του θεσμού της εκούσιας υποκατάστασης, η οποία προηγείται του δικαιώματος προσαυξήσεως, την οποία, όπως αντιστοίχως συνάγεται, απέκλεισε ο ως άνω διαθέτης, σύμφωνα και με τις διατάξεις των άρθρων 1809 και 1812 ΑΚ, του εκπεσόντος (πριν από την επαγωγή, λόγω προαποβιώσεως του, στις 29.7.2007) πρώτου καλούμενου κληρονόμου, ανιψιού του από τους μοναδικούς εξ αδιαθέτου κληρονόμους του (άρθρα 1813 και 1820 ΑΚ) στο σύνολο της κληρονομιαίας μερίδας του άνω εγκατάστατου με όλα τα βάρη της.

Ειδικότερα, η βούληση του διαθέτη περί αποκλεισμού της προσαυξήσεως ενισχύεται και από το γεγονός ότι, μετά το θάνατο του Α. Π., ο διαθέτης, σε διάφορες περιστάσεις, ενώπιον τρίτων προσώπων, εξεδήλωνε ρητώς την πρόθεσή του να συνεχίσουν την επιχείρηση γεωργικών μηχανημάτων οι γιοι των Α. Π. και Σ. Α., τους οποίους θεωρούσε ως το μέλλον αυτής.

Σχεδόν αμέσως μετά το θάνατο του διαθέτη, ο Σ. Α. προέβη από κοινού με τη Δ. Γ. - Π., ως ασκούσα τότε ακόμη τη γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων της, Λ. και Α. Π., στην υπογραφή της από 1-7-2009 συστάσεως κοινωνίας δικαίου, με την επωνυμία, ρυθμίζοντας στα 15 άρθρα της ως άνω συμβάσεως όλα τα σχετικά ζητήματα λειτουργίας της κοινωνίας, ήτοι, μεταξύ άλλων, επωνυμία (άρθρ. 1), έδρα (ο Δήμος, αρθρ. 2) διάρκεια αυτής (αόριστη άρθρ. 3) σκοπό αυτής, που συνίσταται στην εμπορία, κατασκευή και επισκευή γεωργικών μηχανημάτων (αρθρ. 4), κεφάλαιο της κοινωνίας, ως τέτοιο δε ορίζεται το ενεργήτικό της επιχειρήσεως "Π.

Τ.ς", τα μηχανήματα, τα οποία υπάρχουν στην επιχείρηση και οποιαδήποτε άλλα κινητά στοιχεία αυτής, όπως περιγράφονται στον ισολογισμό της ως άνω επιχείρησης με ημερομηνία 30-6-2009. Αποδείχθηκε ότι κληρονόμοι του αποβιώσαντος τυγχάνουν, μετά τις ως άνω εκπτώσεις λόγω θανάτου των προαποβιωσάντων, Α.ς Τ. κα ι Α.

Π., οι ε ξής, ήτοι: 1) το υπό σύσταση Ίδρυμα, με την επωνυμία "Ίδρυμα ...", στο οποίο περιήλθε, κατά πλήρη κυριότητα, το ως άνω γήπεδο με το κτίσμα - εργοστάσιο, 2) η δεύτερη εφεσίβλητη, Λ.Π. του Α., στην οποία περιήλθε (μετά το θάνατο της επικαρπώτριας και τη -συνένωση της επικαρπίας της με την ψιλή κυριότητα), κατά πλήρη κυριότητα, το προαναφερθέν διαμέρισμα, με την οικοσκευή του, 3) ο τέταρτος εφεσίβλητος, Σ.

Α., στον οποίο περιήλθαν, κατά ποσοστό 50% εξ αδιαιρέτου, τα εξής κληρονομιαία στοιχεία: α. ένας επενδυτικός λογαριασμός τηρούμενος στο ... (με κωδικό χαρτοφυλακίου ...445), στον οποίο πιστώνεται η χρηματική αξία του ενός ομολόγου, κυμαινόμενου επιτοκίου, ύψους (στις 4-3-2009) 1.103.233,17 ευρώ (ήτοι 1.099.725 ευρώ + δεδουλευμένοι τόκοι 3.506,35 ευρώ + υπόλοιπο στο λογαριασμό μετρητών 82€), ονομαστικής αξίας, κατά τη λήξη του, στις 4-5-2015, 1.419.000 ευρώ, β.

χρηματικό ποσό 15.000 ευρώ, στον τραπεζικό λογαριασμό, με αριθμό ...5075, τηρούμενο στην τραπεζική εταιρία, με την επωνυμία "...", γ. χρηματικό ποσό 4.000 ευρώ, στον τραπεζικό λογαριασμό, με αριθμό ...9248-40, τηρούμενο στην τραπεζική εταιρία, με την επωνυμία "... ΑΕ", δ. χρηματικό ποσό 500 ευρώ, στον τραπεζικό λογαριασμό, με αριθμό 247743188-0, τηρούμενο στην τραπεζική εταιρία, με την επωνυμία "...

ΑΕ" και ε) μία επιχείρηση κατασκευής και εμπορίας γεωργικών μηχανημάτων και εργαλείων, αξίας, κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, 500.000 ευρώ, 4) οι πρώτη, δεύτερη και τρίτος εφεσίβλητοι, Δ. Γ. - Π., Δ. Π. του Α., και Α. Π. του Α., οι οποίοι υποκαταστάθηκαν στη θέση του ως άνω εκπεσόντος Α. Π. και στους οποίους περιήλθε το σύνολο της κληρονομιαίας μερίδας αυτού (ήτοι 50% εξ αδιαιρέτου στα ως άνωκληρονομιαία στοιχεία ήτοι:

α. ένας επενδυτικός λογαριασμός τηρούμενος στο ... (με κωδικό χαρτοφυλακίου ...445), στον οποίο πιστώνεται η χρηματική αξία του ενός ομολόγου, κυμαινόμενου επιτοκίου, ύψους (στις 4-3-2009) 1.103.233,17 ευρώ (ήτοι 1.099.725 ευρώ + δεδουλευμένοι τόκοι 3.506,35 ευρώ + υπόλοιπο στο λογαριασμό μετρητών 1,82€), ονομαστικής αξίας, κατά τη λήξη .του, στις 4-5- 2015, 1.419.000 ευρώ, β.

χρηματικό ποσό 15.000 ευρώ, στον τραπεζικό λογαριασμό, με αριθμό 725002,101005075, τηρούμενο στην τραπεζική εταιρία, με την επωνυμία "...", γ. χρηματικό ποσό 4.000 ευρώ, στον τραπεζικό λογαριασμό, με αριθμό ...92 48-40, τηρούμενο στην τραπεζική εταιρία, με την επωνυμία "... ΑΕ", δ, χρηματικό ποσό "500 ευρώ, στον τραπεζικό λογαριασμό, με αριθμό 247743188-0, τηρούμενο στην τραπεζική εταιρία, με την επωνυμία "...

ΑΕ" και ε) μία επιχείρηση κατασκευής και εμπορίας γεωργικών μηχανημάτων και εργαλείων, αξίας, κατά του κληρονομουμένου, 500.000 ευρώ (που περιήλθαν κατά το υπόλοιπο ποσοστό 50% εξ αδιαιρέτου στον προαναφερθέντα Σ. Α.), κατά μεν ποσοστό 2/8 εξ αδιαιρέτου η πρώτη και κατά ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου καθένας από τους δεύτερη και τρίτο και τέλος ο πέμπτος εφεσίβλητος, Α.

Τ. του Γ., στον οποίο περιήλθε, κατά πλήρη κυριότητα, ένα αυτοκίνητο, μάρκας TOYOTA Avensis, μοντέλο έτους 2006. Ο τελευταίος, εγκαταστάθηκε και ως κληροδόχος, σύμφωνα με την οικεία διάταξη της διαθήκης, καθόσον του καταλήφθηκε κληροδοσία ποσού 50.000, 00 ευρώ από τους άνω τραπεζικούς λογαριασμούς, με την οποία (κληροδοσία) βαρύνονται οι κληρονόμοι ανωτέρω κληρονόμοι έκαστος κατά τα προαναφερθέντα ποσοστά (ανάλογα με τη μερίδα τους, αρθρ. 1968 ΑΚ) .

Ο ανωτέρω επενδυτικός λογαριασμός του διαθέτη, που συνδέεται με το ομόλογο, αξίας 1.500.000 ευρώ, εμπίπτει, σύμφωνα με την αληθινή βούληση του διαθέτη, όπως αυτή ερμηνεύεται, κατά τα προεκτεθέντα ανωτέρω, στα καταλειπόμενα στον Σ. Α. και στους κληρονόμους του Α. Π. περιουσιακά στοιχεία, και δεν περιλαμβάνεται στα όποια άλλα περιουσιακά στοιχεία κινητά ή ακίνητα, που καταλείπονται, σύμφωνα με την οικεία διάταξη της διαθήκης, στον Α.

Τ.. Σύμφωνα με την αληθή βούληση του διαθέτη, όπως προκύπτει από ιη γραμματική διατύπωση του κειμένου της διαθήκης, όπως το περιεχόμενο αυτής ερμηνεύεται από το Δικαστήριο, με τη διάταξη, με την οποία έχει τιμηθεί ο Α. Τ., ο οποίος σημειωτέον δεν ονομάζεται ρητώς από το διαθέτη ως κληρονόμος, σε αντίθεση με τους αναφερόμενους στην υπό στοιχείο Β' διάταξη της διαθήκης στενούς του συγγενείς, καθώς και το στενό του συνεργάτη, τους οποίους ρητώς εγκαθιστά και ονομάζει ως κληρονόμους του.

το ως άνω ομόλογο δε συν ιστά, κατά την αντίληψη του διαθέτη, κινητό πράγμα, αλλά ανήκει στην κατηγορία των τραπεζικών καταθέσεων. Ο Π. Τ.ς θεωρούσε το ομόλογο ως τραπεζική κατάθεση, δεδομένου ότ ι, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα πραγματικά

περιστατικά, η ακολουθούμενη διαδικασία ήταν ότι αυτός έπρεπε να ανοίξει έναν κοινό λογαριασμό ταμιευτηρίου, στον οποίο κατέθετε το αρχικό του κεφάλαιο, προκειμένου στη συνέχεια να τροφοδοτηθεί το προϊόν που ονομάζεται ομόλογο - Ο διαθέτης, ο οποίος δεν είχε ακαδημαϊκή μόρφωση, αλλά άριστες τεχνικές γνώσεις στο αντικείμενο του, της κατασκευής γεωργικών μηχανημάτων, και εξ αυτού του λόγου δεν ενδιαφερόταν για περίπλοκα και εξειδιασμένα τραπεζικά ζητήματα, θεωρούσε ότι ουσιαστικά είχε καταθέσει το ως άνω κεφάλαιο του, που αντιπροσώπευε τα κέρδη του από τη λειτουργία της επιχείρησης γεωργικών μηχανημάτων, σε έναν προθεσμιακό τραπεζικό λογαριασμό, από τον οποίο λάμβανε μεγαλύτερους τόκους (μεγαλύτερη απόδοση) και είχε τη δυνατότητα ανά πάσα στιγμή να προβαίνει σε ανάληψη των χρημάτων του, το οποίο επίσης αποτελούσε κρίσιμο γι' αυτόν ζήτημα.

Όλα τα ως άνω πραγματικά περιστατικά επιρρωνύονται πλήρως και από την από 22-7-2008 εξουσιοδότηση, με θεωρημένο το γνήσιο της υπογραφής, του δ ιαθέτη προς τον Σ. Α., με την οποία εξουσιοδοτεί τον τελευταίο, όπως αυτολεξεί αναφέρεται σ' αυτή, "να κάνει ανάληψη από το ομόλογο που διατηρώ στην Τράπεζα......του ποσού των δεκαεννέα χιλιάδων (19.000€) ευρώ.

Τα χρήματα αυτά εντέλλεται ο εξουσιοδοτούμενος να χρησιμοποιήσει αποκλειστικά για την εξόφληση των ληξιπρόθεσμων ασφαλιστικών εισφορών του Α. Π. (πλέον τόκων, προστίμων και προσαυξήσεων) προς τον Οργανισμό Ασφάλισης Ελευθέρων Επαγγελματιών...". Δηλαδή, πέραν όλων των άλλων προεκτεθέντων στοιχείων, αποδεικνύεται περίτρανα και από τη ρητή και κατηγορηματική διατύπωση που χρησιμοποιείται στην ως άνω εξουσιοδότηση ότι ο κληρονομούμενος θεωρούσε ότι το ομόλογο είναι ένας τραπεζικός λογαριασμός, τον οποίο έχει ανοίξει και διατηρεί στην προαναφερθείσα Τράπεζα, στον οποίο έχει καταθέσει το σύνολο σχεδόν των χρημάτων του, που προέρχονται από τα κέρδη περίπου 70 ετών επιχειρηματικής δραστηριότητάς του, και από τον οποίο δύναται, ανά πάσα στιγμή, να αναλαμβάνει οποιοδήποτε ποσό χρημάτων, πριν τη λήξη ίου ομολόγου, για να το χρησιμοποιήσει σε οποιαδήποτε έκτακτη ανάγκη, ανακύψει, όπως τη συγκεκριμένη ανάγκη που εκτίθεται στο κείμενο της εξουσιοδοτήσεως, η οποία ανέκυψε στις 22-7-2008, και αφορούσε την τακτοποίηση των ασφαλιστικών εισφορών του θανόντος ανιψιού του, προκειμένου να μπορέσει η χήρα σύζυγος του να λάβει σύνταξη από τον ασφαλιστικό του φορέα.

Θεωρεί δε τον ως άνω αριθμό ως αριθμό του τραπεζικού του λογαριασμού, ενώ αυτός είναι, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, ο κωδικός χαρτοφυλακίου του επενδυτή. Σημειωτέον ότι τις όμοιες παραδοχές της εκκαλούμενης απόφασης όλοι οι, πλην του παρεμβαίνοντος, διάδικοι στην πρωτοβάθμια δίκη τις αποδέχθηκαν, παραιτούμενοι από αντίστοιχες κατ' αυτής εφέσεις.

Αποδείχθηκε ακόμη ότι το κληρονομιαίο στοιχείο της ως άνω επιχείρησης γεωργικών μηχανημάτων βαρύνεται και με παθητικό που συνίσταται στις υποχρεώσεις εξόφλησης των προμηθευτών και εν γένει πιστωτών της επιχείρησης, στις οποίες περιλαμβάνεται: α) ποσό 113.752,50 ευρώ από τη συναφθείσα με την Τράπεζα ... υπ' αριθμ. ...25/6.10.2004 σύμβαση χρηματοδοτήσεων ανοικτού αλληλόχρεου λογαριασμού και β) ποσό 14.750 .ευρώ πλέον προσαυξήσεως 1.622,50 ευρώ και συνολικά 16.372,50 ευρώ, από πρόστιμο του Υπουργέ ίου Εμπορίου για παράβαση των διατάξεων περί χρήσεως ακατάλληλου καυσίμου σε ένα ανυψωτικό όχημα της ως άνω επιχείρησης, και συνολικά ανέρχεται στο ποσό των 130.125 ευρώ.

Το ως άνω παθητικό, καθώς και κάθε παλαιά ή νέα οφειλή προς όλους τους προμηθευτές και γενικότερα πιστωτές, προερχόμενη από ή σχετιζόμενη με την ως άνω επιχείρηση γεωργικών μηχανημάτων, κληρονομούν οι κληρονόμοι της επιχείρησης, ήτοι ο Σ. Α., κατά ποσοστό 50%, και οι πρώτη, δεύτερη και τρίτος εφεσίβλητοι, κατά ποσοστό 2/8, η πρώτη και κατά ποσοστό 3/8 οι δεύτερη και τρίτος επί του υπολοίπου 50%.

V. Περαιτέρω, εκτός από το ενεργητικό της κληρονομιαίας περιουσίας υφίσταται και παθητικό που συνίσταται σε οφειλή προς το Ελληνικό Δημόσιο και συγκεκριμένα προς τη ΔΟΥ …, ήτοι: α) ποσό 43.674,94 ευρώ (= ήτοι κεφάλαιο 39.346,796 + προσαύξηση λόγω μη εμπρόθεσμης καταβολής 4.328,15€) από εισόδημα φυσικών προσώπων που βεβαιώθηκε ταμε ίακά στη ΔΟΥ στις 31-10-2008, β) 14.04 7,40 ευρώ (= ήτοι κεφάλαιο 13.638,25 € + προσαύξηση 409,15€) από περαίωση εισοδήματος του Ν. 3697/2009, γ) 2.060 ευρώ (= ήτοι κεφάλαιο 2.000€ + προσαύξηση 60€) από έκτακτη εισφορά βεβαιωθείσα στις 30-6-2009 και δ) 3.774 ευρώ ( = ήτοι κεφάλαιο 3.700 € + προσαύξηση 74€) από ΕΤΑΚ φυσικών προσώπων, βεβαιωθέν στις 28.8.2009, και συνολικά ποσό 63.556,34 ευρώ. Επομένως, η συνολική κληρονομιαία περιουσία του διαθέτη ανέρχεται στο συνολικό ποσό των 5.790.375 ευρώ, καθόσον απαρτίζεται από τα προεκτεθέντα κληρονομιαία στοιχεία, ήτοι: α) το διαμέρισμα, αξίας 170.000 ευρώ, β) το γήπεδο, αξίας 3.800.000 ευρώ, γ) το ομόλογο 1.419.000 ευρώ, δ) χρηματικό ποσό 15.000 ευρώ, ε) χρηματικό ποσό 4.000 ευρώ, στ) χρηματικό ποσό 500 ευρώ, ζ) ένα αυτοκίνητο, 12.000 ευρώ, και η) μία επιχείρηση, καθαρής αξίας 369.875 ευρώ, δεδομένου ότι πρέπει να αφαιρεθεί από την αρχική της αξία των 500.-000 ευρώ το παθητικό της που ανέρχεται στο ποσό των 130.125 ευρώ. Το ποσοστό δε συμμετοχής του κάθε συγκληρονόμου στην κληρονομιαία περιουσία έχει ως εξής, ήτοι:.

1)• το υπό σύσταση Ίδρυμα, με την επωνυμία "Ίδρυμα ...", κληρονομεί περιουσία, αξίας 3.800.000 'ευρώ και συνεπώς ο λόγος της μερίδας του στη συνολική κληρονομιαία περιουσία είναι 65% (= 3.800.000 ευρώ : 5.790.375 ευρώ),

2) η δεύτερη εφεσίβλητη, Λ. Π. του Α., κληρονομεί περιουσία, συνολικής αξίας 509.070,31 ευρώ (ήτοι 170.000 ευρώ + 3/8 Χ 50% Χ 1.808.375 € (=1.419.0006 + 15.000€ + 4.0006 + 5006 + 369.8756) και συνεπώς ο λόγος της μερίδας της στη συνολική κληρονομιαία περιουσία είναι (-509. 070, 31€ : 5.790.3756),

3) ο τέταρτος εφεσίβλητος Σ. Α. του Γ., κληρονομεί περιουσία, συνολικής αξίας 904.187,5 ευρώ (ήτοι 50% Χ 1.808.3756 (= 1.419.0006 + 15.0006 + 4.0006 + 5006 + 369.875 ευρώ) και συνεπώς ο λόγος της μερίδας του στη συνολική κληρονομιαία περιουσία είναι 15,5%( = 904,187 ευρώ: 5.790.375 ευρώ),

4) η πρώτη εφεσίβλητη Δ. Γ. - Π. κληρονομεί περιουσία, συνολικής αξίας 226.046,87 ευρώ (ήτοι 2/8 Χ 50% Χ 1.808.375€ (=1.419.000€ + 15.000€ + 4.000€ + 500€ + 369.875€) και συνεπώς ο λόγος της μερίδας της στη συνολική κληρονομιαία περιουσία είναι 3,90% (=226.046,87€ : 5.790.3756), ο τρίτος εφεσίβλητος Α. Π. του Α. κληρονομεί περιουσία συνολικής αξίας 33 9.070,31 ευρώ (ήτοι 3/8 Χ 50% Χ 1.808.3756 ( = 1.419.000€ + 15.000 € + 4.0006 + 5006 + 369.8756) και συνεπώς ο λόγος της μερίδας του στη συνολική κληρονομαία περιουσία είναι 5,8% (=33 9.070,31€: 5.790.375€), τέλος δε ο πέμπτος εφεσίβλητος, Α. Τ. του Γ. κληρονομεί περιουσία, συνολικής αξίας 62.000 ευρώ (=50.000€ + 12.000€) και συνεπώς ο λόγος της μερίδας του στη συνολική κληρονομιαία περιουσία είναι 1%: ( = 62.0006:5.790.3756) .

Συνεπώς, κάθε συγκληρονόμος κληρονομεί, εκτός από το ενεργητικό και το ως άνω παθητικό της- κληρονομιαίας περιουσίας ποσού 63.556,34 ευρώ, κατά τα προεκτεθέντα ποσοστά, ήτοι:

1) το υπό σύσταση Ίδρυμα, ποσοστό 65% και ποσό 41.311,621€,

2) η Λ. Π. του Α., ποσοστό 8, 7% και ποσό 5.529,401€,

3) ο Σ. Α. του Γ., ποσοστό 15,6% και ποσό 9.914,789€,

4) η Δ. Γ. - Π. ποσοστό 3,90% και ποσό 2.478,697 6, ο Α. Π. του Α. ποσοστό 5,8% και ποσό 3.686,267€, τέλος δε, ο Α. Τ. του Γ., ποσοστό 1% και ποσό 635,563€".

Ε. Με βάση τις παραπάνω παραδοχές το Εφετείο δέχηκε τυπικά την έφεση του αναιρεσείοντος Υπουργού Οικονομικών κατά της 2168/2012 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης και την απέρριψε κατ' ουσίαν,κρίνοντας δε επί του αιτήματος του ενάγοντος και ήδη πέμπτου αναιρεσιβλήτου να αναγνωρισθεί, μεταξύ άλλων, το ποσοστό συμμετοχής του υπό σύσταση ιδρύματος στο ενεργητικό και παθητικό της κληρονομιάς,αναγνώρισε ότι το υπό σύσταση ίδρυμα κληρονομεί εκτός από το ενεργητικό και το παθητικό της κληρονομιαίας περιουσίας σε ποσοστό 65% που ανέρχεται σε 41.311,621 ευρώ,μολονότι,όπως προαναφέρθηκε, ο ενάγων είχε παραιτηθεί προηγουμένως του δικογράφου της αγωγής του ως προς το τρίτο εναγόμενο υπό σύσταση κοινωφελές ίδρυμα,νομότυπα με δήλωσή του στα πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης κατά τη συζήτηση της αγωγής του .Έτσι κρίνοντας το Εφετείο επεδίκασε με την προσβαλλομένη απόφασή του κάτι που δεν ζητήθηκε και υπέπεσε στην εκ του άρθρου 559 αριθμ. 9 περ.

β' Κ,Πολ.Δ. αναιρετική πλημμέλεια, όπως βασίμως διατείνεται με τον μοναδικό λόγο της υπό κρίση αιτήσεώς του ο αναιρεσείων. Επομένως ο λόγος αυτός πρέπει να γίνει δεκτός και να αναιρεθεί κατά τούτο η προσβαλλομένη απόφαση, ήτοι καθό μέρος απέρριψε ως αβάσιμη την αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση του αναιρεσείοντος επί της από 14-5-2010 αγωγής του Α.

Τ., επικυρώνοντας την πρωτοβάθμια απόφαση που αναγνώρισε ότι το υπό σύσταση ίδρυμα κληρονομεί,εκτός από το ενεργητικό και το παθητικό της κληρονομιαίας περιουσίας .συνιστάμενο στην οφειλή προς τη ΔΟΥ … ποσού 63.556,34 ευρώ, κατά, ποσοστό 65%του ως άνω ποσού που αναλογεί σε ποσό 41.311,621 ευρώ. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να γίνει δεκτή η υπό κρίση αίτηση και να να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση,κατά το ανωτέρω μέρος της,που αφορά το υπό σύσταση ίδρυμα και να παραπεμφθεί για περαιτέρω εκδίκαση στο εκδώσαν αυτή Δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από Δικαστές άλλους, πλην εκείνων που δίκασαν (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος (άρθρα 176,183 και 191 παρ.2 ΚΠολΔ), μειωμένα, κατ' άρθρο 22 παρ. 1 ν. 3693/1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1692/2017 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στην δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος,που ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 9 Ιανουαρίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 3 Απριλίου 2019.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ