Supreme Court dismisses appeals on will invalidity and standing, ruling no legal interest remains for the appellant.

Απόφαση 383 / 2025 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 383/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αγάπη Τζουλιαδάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιφιγένεια Ματσούκα, Φωτεινή Μηλιώνη, Ευαγγελία Στεργίου, Κωνσταντία Εμμανουηλίδου-Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ, δημόσια, στο ακροατήριό του, στις 16 Οκτωβρίου 2024, με την παρουσία και του γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Α. Της αναιρεσείουσας: Ι. Φ. του Φ. συζ. Γ. Α., κατοίκου ..... η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Θωμά Γούμενο, και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Α. Β. του Α., κατοίκου ..... ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Φλώρα Τριανταφύλλου, και κατέθεσε προτάσεις.

Β. Του αναιρεσείοντος: Α. Β. του Α., κατοίκου .... ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Φλώρα Τριανταφύλλου, και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσίβλητης: Ι. Φ. του Φ. συζ. Γ. Α., κατοίκου ... η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Θωμά Γούμενο, και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-12-2016 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος-αναιρεσιβλήτου Α. Β., που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: ..../2018 μη οριστική, ..../2021 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 579/2022 του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί η υπό στοιχείο Α αναιρεσείουσα με την από 21-6-2022 αίτησή της (Αρ. Πιν. 32) και ο υπό στοιχείο Β αναιρεσείων με την από 22-6-2022 αίτησή του (Αρ. Πιν. 33).

Κατά τη συζήτηση των αιτήσεων αυτών, που εκφωνήθηκαν από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Οι πληρεξούσιοι δικηγόροι που παραστάθηκαν στο ακροατήριο, ζήτησαν να γίνουν δεκτά τα αιτήματά τους, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ο αναιρεσείων (αρ.πιν.33) - αναιρεσίβλητος (αρ.πιν.32) Α. Β. με την με ΓΑΚ...../ΕΑΚ 88/9-1-2017 αγωγή του ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, στρεφόμενος κατά της νυν αναιρεσίβλητης (αρ.πιν.33)-αναιρεσείουσας (αρ.πιν.32) Ι. Φ., ζήτησε την αναγνώριση της ακυρότητας της ..../7-10-2015 δημόσιας διαθήκης ενώπιον της συμβολαιογράφου .......

Ε.Α. λόγω έλλειψης συνείδησης των πράξεων της διαθέτιδος Χ. Σ., άλλως επικουρικά την ακύρωση αυτής λόγω πλάνης της διαθέτιδος αναφορικά με τα παραγωγικά αίτια της βούλησής της. Εκδόθηκαν οι α) ..../2018 μη οριστική απόφαση του ιδίου Δικαστηρίου, που διέταξε την διενέργεια ιατρικής πραγματογνωμοσύνης, β) .../2021 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου, που δέχθηκε αυτήν αναφορικά με την κύρια βάση της και γ) 579/2022 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, που αφού δέχθηκε την έφεση της εναγομένης και εξαφάνισε την ως άνω ..../2021 απόφαση, κράτησε και δίκασε την αγωγή, απέρριψε την κύρια αγωγική βάση και δέχθηκε την επικουρική.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι ήδη αναιρεσείουσα (αρ.πιν.32) με την με ΓΑΚ .... /ΕΑΚ543/22-6-2022 αίτησή της και αναιρεσείων (αρ.πιν.33) με την με ΓΑΚ ...../ΕΑΚ 548/23-6-2022 αίτησή του, για την περίπτωση που ευδοκιμήσει η αντίστοιχη της αντιδίκου του, οι οποίες πρέπει να συνεκδικασθούν κατ' άρθρα 246 και 573§1 του ΚΠολΔ λόγω της μεταξύ τους υπάρχουσας πρόδηλης συνάφειας, αφού έτσι διευκολύνεται η διεξαγωγή της όλης δίκης, αλλά και επέρχεται μείωση των δικαστικών εξόδων (ΑΠ 5/2024).

Οι κρινόμενες αιτήσεις αναίρεσης ασκήθηκαν νομότυπα και εμπρόθεσμα μετά την επίδοση της προσβαλλομένης στις 24-5-2022 (άρθρα 495 παρ.3 υπο παρ.Β περ.δ, 552, 553, 556, 558, 564§1 και 566§1 ΚΠολΔ). Πρέπει επομένως να ερευνηθούν οι λόγοι τους (άρθρο 577§3 ΚΠολΔ).

Α. Επί της με ΓΑΚ ..../ΕΑΚ 543/22-6-2022 αίτησης αναίρεσης της Ι. Φ. : Κατά το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Έλλειψη νόμιμης βάσης υπάρχει όταν τα αναφερόμενα στην ελάσσονα σκέψη του δικανικού συλλογισμού πραγματικά γεγονότα εκτίθενται τόσον ατελώς ή ασαφώς ώστε να μην μπορεί να διαπιστωθεί αν αυτά ανταποκρίνονται ή μη στο πραγματικό του εφαρμοζόμενου κανόνα δικαίου ή, κατ' άλλη έκφραση, αν έγινε ορθή ή λαθεμένη υπαγωγή αυτών στον εφαρμοζόμενο κανόνα δικαίου, μάλιστα δε ως τέτοιο κανόνα νοούμενο εκείνον του ουσιαστικού δικαίου.

Αναφέρεται δε, σε πλημμέλειες αναγόμενες στη διατύπωση του αποδεικτικού πορίσματος και δεν ιδρύεται, όταν υπάρχουν ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα, στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που έχει εξαχθεί από αυτές, αρκεί τούτο να εκτίθεται πλήρως και χωρίς αντιφάσεις (Ολ ΑΠ 1/1999, ΟλΑΠ 24/1992, ΟλΑΠ 75/1987).

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1784 ΑΚ η διάταξη της διαθήκης είναι ακυρώσιμη αν υπήρξε αποτέλεσμα πλάνης από αίτια που μνημονεύονται στη διαθήκη και ανάγονταν στο παρελθόν, το παρόν ή το μέλλον, χωρίς τα οποία ο διαθέτης δε θα διατύπωνε τη διάταξη. Από τη διάταξη αυτή σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 140-143 ΑΚ συνάγεται ότι σε αντίθεση με τις δικαιοπραξίες εν ζωή, η διάταξη της διαθήκης για να είναι ισχυρή πρέπει να είναι απαλλαγμένη από πλάνη στα παραγωγικά αίτια της βούλησης.

Παραγωγικό αίτιο της βούλησης είναι η πραγματική κατάσταση, που ανάγεται στο παρελθόν, το παρόν ή το μέλλον, υπάρχει κατά την κατάρτιση της διαθήκης και επέδρασε στον προσδιορισμό της βούλησης. Όταν η πραγματική αυτή κατάσταση, που απαραίτητα πρέπει να μνημονεύεται στη διαθήκη δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια και επί πλέον επέδρασε στη διαμόρφωση της τελευταίας διάταξης, επειδή ο διαθέτης αγνοούσε την αλήθεια ή είχε εσφαλμένη γνώση γι' αυτήν δημιουργείται λόγος ακύρωσής της (ΑΠ 354/2023,ΑΠ 38/2016, ΑΠ 1350/2014, ΑΠ 1706/2009).

Αντίθετα αν τα αίτια που αναφέρονται στη διαθήκη είναι μεν ψευδή, αλλά ο διαθέτης γνώριζε την αλήθεια, δεν υπάρχει πλάνη στα παραγωγικά αίτια και τα σχετικά γεγονότα δεν έχουν επίδραση στο κύρος της διαθήκης. Αποτέλεσμα της ακύρωσης είναι κατ' αρχήν η ακύρωση της διάταξης της διαθήκης, στην οποία εμφιλοχωρεί ο σχετικός λόγος ακύρωσης.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως με την προσβαλλόμενη απόφασή του τα εξής: Η κληρονομούμενη Χ. χήρα Ε.Σ. το γένος Α. και Δ.Β. απεβίωσε λόγω καρδιακής ανακοπής σε ηλικία 81 ετών στις 31-12-2015 στην κλινική ".... ΕΠΕ" στο ..... , στην οποία νοσηλευόταν από 9-12-2015 με αιτία εισόδου αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης και ενδοφλέβια αναλγητική αγωγή.

Είχε διαγνωσθεί από τον Ιούνιο του 2015 με κακοήθες νεόπλασμα του μαστού με οστικές και λεμφαδενικές μεταστάσεις. Δεν είχε τέκνα και μοναδικοί πλησιέστεροι συγγενείς της ήταν η αδελφή της Β.-μητέρα της εναγομένης (αναιρεσείουσα) και τα ανίψιά της- τέκνα προαποβιωσάντων αδελφών της, μεταξύ των οποίων ο ενάγων και η εναγομένη.

Η κληρονομουμένη κατέλειπε δύο δημόσιες διαθήκες, ήτοι την ......./4-2-2015 ενώπιον της συμβολαιογράφου ....... Μ.Γ., με την οποία όριζε κληρονόμους της τον ενάγοντα και τον ανιψιό εξ αγχιστείας Ε.Σ. και την 7713/7-10-2015 ενώπιον της συμβολαιογράφου .... Ε.Α., που συντάχθηκε και υπογράφηκε στην οικία της εναγομένης (..... 82), με την οποία όρισε τα ακόλουθα "Ανακαλώντας κάθε προηγούμενη διαθήκη που μπορεί να έχω συντάξει είτε δημόσια είτε ιδιόγραφη διαθήκη και γενικότερα οποιαδήποτε διαθήκη προγενέστερη, ορίζω και εγκαθιστώ με την παρούσα διαθήκη μου μοναδική κληρονόμο μου την αγαπημένη μου ανεψιά θυγατέρα της αδελφής μου Β.

δηλαδή την Ι. Φ. του Φ. και της Β. σύζυγο Γ.Α., στην οποία αφήνω όλη την κινητή και ακίνητη περιουσία μου που θα βρεθεί κατά τον χρόνο θανάτου μου καθώς και χρήματα που μπορεί να βρεθούν είτε σε τραπεζικούς λογαριασμούς στο όνομά μου είτε στην οικία μου. Στην απόφασή μου αυτή κατέληξα αβίαστα, μετά από ώριμη σκέψη και είναι βαθιά επιθυμία μου και ηθικό μου καθήκον να λάβει όλη την περιουσία μου η ανωτέρω ανεψιά μου Ι.Φ.

του Φ., γιατί αυτή με φροντίζει και με περιθάλπει εδώ και πολύ καιρό και ειδικότερα μετά το σοβαρό πρόβλημα της υγείας μου που αντιμετωπίζω, με πήρε στο σπίτι της για να με φροντίζει όπου και μένω προσωρινά και μου παρέχει κάθε φροντίδα με απεριόριστη στοργή και αγάπη σαν να είμαι μητέρα της. Θεωρώ λοιπόν υποχρέωσή μου ηθική και καθήκον να αφήσω στην Ι.

ότι μου ανήκει ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για την συμπαράσταση και την φροντίδα που μου παρέχει. Τα υπόλοιπα ανίψια μου τα έχω πολλές φορές βοηθήσει στο παρελθόν οικονομικά και ειδικότερα τον ανεψιό μου Α.Β. του Α., γιό του αδελφού μου Α. στον οποίο έδωσα κατά καιρούς χρηματικά ποσά, τον ενίσχυσα ηθικά και οικονομικά με κάθε τρόπο και εκείνος με έχει λυπήσει γιατί δεν ενδιαφέρθηκε καθόλου για μένα μετά το σοβαρό πρόβλημα υγείας που αντιμετώπισα, δεν έχει έλθει ούτε να με δει και δεν έδειξε το ενδιαφέρον που περίμενα από εκείνον, μετά από όσα του είχα προσφέρει.

Γι' αυτό και θεωρώ ότι πρέπει η Ι. να πάρει ότι έχω ως ελάχιστη ανταπόδοση για όλες της τις φροντίδες και το ενδιαφέρον της για μένα. Αυτή είναι η επιθυμία μου και θέλω όλοι οι κληρονόμοι μου να τη σεβαστούν". Λίγες ημέρες μετά, δηλ. στις 13-10-2015 διαγνώσθηκε με μέτριας ποσότητας ασκητικό υγρό. Ούτε η ίδια η ασθένεια και η εξέλιξή της, ούτε η φαρμακευτική αγωγή που ελάμβανε, περιόρισαν αποφασιστικά την λειτουργία της βούλησης της κληρονομουμένης κατά τον χρόνο κατάρτισης της ως άνω δεύτερης διαθήκης (7-10-2015) και είχε συνείδηση των πράξεών της.

Περαιτέρω κατά τις ανέλεγκτες παραδοχές τις αναιρεσιβαλλομένης, η κληρονομουμένη διατηρούσε άριστες σχέσεις με τον ενάγοντα, για τον οποίο "έτρεφε ιδιαίτερα συναισθήματα αγάπης και τον αντιμετώπιζε σαν δικό της παιδί", τα συναισθήματα δε ήταν αμοιβαία, καθόσον ο ενάγων πάντα την φρόντιζε "σαν να ήταν η δεύτερη μητέρα του", την συντρόφευε στις καθημερινές δραστηριότητες και κοινωνικές εκδηλώσεις αλλά και κατά τη διάρκεια των διακοπών της, είχε αναλάβει όλες τις μετακινήσεις της, την φιλοξενούσε στην κατοικία του στον ...

αλλά και στο σπίτι των πεθερικών του στην ....... την βοήθησε κατά την εκτέλεση εργασιών επισκευής του σπιτιού του αποβιώσαντος συζύγου της, το έτος 2014, όπου παρέμεινε στα Τ. Η. για χρονικό διάστημα 15 περίπου ημερών και μέχρι την αποπεράτωσή τους. Η κληρονομουμένη μιλούσε σε φιλικά και συγγενικά πρόσωπα για τις θερμές σχέσεις της με τον ενάγοντα ανιψιό της τον οποίο, λόγω της σχέσης εμπιστοσύνης που υπήρχε μεταξύ τους, είχε ορίσει συνδικαιούχο στους τραπεζικούς της λογαριασμούς, κατά δε το έτος 2015 τον εγκατέστησε κληρονόμο της με την προρρηθείσα ...../2015 δημόσια διαθήκη.

Αντίθετα, οι σχέσεις της με την εναγόμενη ανιψιά της δεν ήταν καλές, δεν την εκτιμούσε, εξέφραζε την αντιπάθειά της γι' αυτήν σε συγγενείς και φίλους, ενώ απέφευγε τις κοινωνικές επαφές μαζί της. Τον Μάιο του έτους 2015 και ενώ η κληρονομουμένη διέμενε στο χωριά .... με τον ενάγοντα και τη σύζυγό του, έλαβε χώρα λιποθυμικό αυτής επεισόδιο, το οποίο ήταν η αιτία, μετά την επιστροφή της στην Αθήνα, να υποβληθεί σε ιατρικές εξετάσεις.

Με πρωτοβουλία του ενάγοντος, εισήχθη στο ..... Νοσοκομείο, όπου και διαγνώσθηκε η πάθησή της τον Ιούνιο του 2015. Μετά την έξοδό της από το νοσοκομείο στις 19-6-2015 , ο ενάγων μερίμνησε για την ανεύρεση ιατρού και νοσηλευτικού ιδρύματος ώστε να υποβληθεί στη δέουσα θεραπευτική αγωγή. Μέχρι την εισαγωγή της η κληρονομουμένη θα διέμενε αρχικά στο σπίτι του συντρόφου της Ν.

Ρ. στο ..... και ακολούθως στο σπίτι της στα ......, όπου θα την φρόντιζε η σύζυγος του ενάγοντα. Η εναγομένη όταν πληροφορήθηκε τη σοβαρή ασθένεια της κληρονομουμένης, ενδιαφέρθηκε το πρώτον και άρχισε να την επισκέπτεται στο ...... . Επίσης, ζήτησε τις συμβουλές του κουμπάρου της ιατρού, Δ.Μ., που εργαζόταν στο νοσοκομείο ....... , ο οποίος και εξέτασε την κληρονομουμένη στις 3-7-2015 και στις 29-7-2015, της συνταγογράφησε φαρμακευτική αγωγή, στην δεύτερη δε επίσκεψη διαπίστωσε υποχώρηση των συμπτωμάτων της ασθένειας.

Αρχές Αυγούστου 2015 η εναγομένη ενεργώντας αιφνίδια και χωρίς την ενημέρωση των λοιπών συγγενών και κυρίως του ενάγοντος, έπεισε την κληρονομουμένη να φιλοξενηθεί προσωρινά στην οικία της στον ... γεγονός που εύλογα εξέπληξε συγγενείς και φίλους, οι οποίοι γνώριζαν για τις κακές σχέσεις της τελευταίας με την εναγόμενη ανιψιά της.

Ακολούθως, η εναγομένη ενεργώντας μεθοδευμένα και κρυφά από την κληρονομουμένη και εκμεταλλευόμενη τη σωματική της κόπωση και την ευάλωτη συναισθηματική αυτής κατάσταση, άρχισε να παρεμποδίζει και στη συνέχεια να αποκλείει οιαδήποτε επικοινωνία της με τον ενάγοντα ανιψιό της. Παράλληλα προσπάθησε να απομακρύνει και τους λοιπούς φίλους και συγγενείς της, αλλά και το σύντροφό της Ν.

Ρ., ενώ άλλαξε και την κλειδαριά του σπιτιού της στα ...... Αττικής. Σημειώνεται ότι η μητέρα της εναγομένης, η οποία είχε διαπιστώσει τα σοβαρά προβλήματα που είχαν ανακύψει, αλλά και την παραμέληση της υγείας της ασθενούς κατά τη διάρκεια διαμονής της στην οικία της θυγατέρας της, συμβούλευσε τους λοιπούς συγγενείς και φίλους της ώστε να την απομακρύνουν έγκαιρα, μεταφέροντας την στην κατοικία της.

Ο ενάγων, κατά τη διάρκεια διαμονής της κληρονομουμένης στη κατοικία της εναγομένης, κατέβαλε συνεχείς και επίμονες προσπάθειες να επικοινωνήσει μαζί της στο κινητό της τηλέφωνο προκειμένου να ενημερωθεί για την εξέλιξη της υγείας της και να της συμπαρασταθεί. Επίσης, μετέβαινε καθημερινά στην κατοικία του συντρόφου της Ν.

Ρ., προκειμένου να μάθει νέα για την πορεία της υγείας της, παράλληλα δε επικοινωνούσε και με την αδελφική της φίλη Ό.Θ. . Οι παραπάνω προσπάθειες όμως δεν είχαν ουσιαστικό αποτέλεσμα δεδομένου ότι στο κινητό τηλέφωνο της κληρονομουμένης απαντούσε πάντα, εν αγνοία της, η εναγομένη, η οποία με διάφορες προφάσεις εμπόδιζε τη συνομιλία τους, παράλληλα είχε καταφέρει να την απομονώσει τόσο από το σύντροφό της αλλά και από την παραπάνω φίλη της με την οποία είχε, πλέον, τυπική επικοινωνία, προκειμένου να δημιουργήσει σε αυτή την πεποίθηση ότι ο ενάγων την εγκατέλειψε και ότι η ίδια ήταν η μόνη που ενδιαφερόταν.

Η κληρονομουμένη νοσηλεύθηκε στην Β Παθολογική Κλινική του Ειδικού Αντικαρκινικού Νοσοκομείου Πειραιά "....." από 5-12-2015 έως 8-12-2015 προς παρηγορητική υποστήριξη, με βαρειά κλινική εικόνα με οστικά άλγη, αδυναμία , καταβολή και οιδήματα ανά σάρκα. Στις 9-12-2015 η κληρονομουμένη εισήχθη στην κλινική «....... ΕΠΕ» όπου και παρέμεινε μέχρι τον θάνατό της στις 31-12-2015.

Ο ενάγων πληροφορήθηκε τυχαία από την αδελφή της εναγομένης, αφού η τελευταία είχε προσπαθήσει να του το αποκρύψει, τόσο τη νοσηλεία της κληρονομουμένης στο νοσοκομείο "......", όσο και στην κλινική ........ ΕΠΕ, όπου και μπόρεσε τελικά να την επισκεφθεί λίγο πριν το θάνατό της. Περαιτέρω η αναιρεσιβαλλομένη δέχθηκε ότι "όταν η Χ.

Σ. μνημόνευσε στην ένδικη διαθήκη ότι η εναγόμενη ανιψιά της ήταν αυτή που τη φρόντισε και την περιέθαλψε μετά το σοβαρότατο πρόβλημα υγείας που αντιμετώπισε και ότι ο ενάγων δεν ενδιαφέρθηκε καθόλου για την ίδια, δεν είχε πάει να τη δει και δεν έδειξε το ενδιαφέρον που περίμενε από εκείνον, είχε πλανηθεί εν αγνοία της ως προς παραπάνω γεγονότα που αφορούν αμφότερους τους διαδίκους και που επέδρασαν αποφασιστικά στη διαμόρφωση της τελευταίας αυτής βούλησης".

Ακολούθως η αναιρεσιβαλλομένη δέχθηκε ότι "από τα όσα συνάγονται από το περιεχόμενο της ένδικης διαθήκης, αλλά και τα γεγονότα που συνέβησαν πριν και μετά τη σύνταξη της και μέχρι το θάνατο της διαθέτιδος, αποδεικνύεται ότι υπήρξε πλάνη περί τα παραγωγικά αίτια της βούλησης της διαθέτιδος κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης της." Υπό τις παραδοχές αυτές η αναιρεσιβαλλομένη (αφού προηγουμένως δέχθηκε την έφεση της εναγομένης, εξαφάνισε την εκκαλουμένη, διακράτησε και δίκασε την αγωγή και απέρριψε την κύρια βάση αυτής περί ανικανότητας της διαθέτιδας να συντάξει διαθήκη κατ' άρθρο 1719 αρ.3 ΑΚ) δέχθηκε την επικουρική αγωγική βάση την στηριζόμενη στη διάταξη του άρθρου 1784 ΑΚ και ακύρωσε την ..../7-10-2015 δημόσια διαθήκη ενώπιον της συμβολαιογράφου .....

Ε.Α.. Έτσι που έκρινε το Εφετείο περιέλαβε επαρκείς, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες εφαρμόζοντας ορθά την διάταξη του άρθρου 1784 ΑΚ, παρά τα αντιθέτως υποστηριζόμενα από την αναιρεσείουσα, η οποία με τον πρώτο λόγο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, όπως εκτιμάται, ψέγει την προσβαλλομένη αφενός περί αντιφάσεων α) μεταξύ της παραδοχής ότι η διαθέτιδα είχε άρτια νοητική λειτουργία και πλήρη συνείδηση των πραττομένων και της παραδοχής ότι πλανήθηκε εν αγνοία της ως προς την συμπεριφορά των διαδίκων απέναντί της και β) μεταξύ της παραδοχής ότι οι σχέσεις της διαθέτιδας με την εναγομένη δεν ήταν καλές, την αντιπαθούσε και δεν την εκτιμούσε και της παραδοχής ότι η εναγομένη την έπεισε να φιλοξενηθεί στην οικία της και αφετέρου περί ανεπαρκούς αιτιολογίας περί της ύπαρξης ηθικού καθήκοντος της διαθέτιδας έναντι της εναγομένης για την φροντίδα που της προσέφερε.

Ειδικότερα, αυτός ο λόγος αναίρεσης, με τον οποίο η αναιρεσείουσα προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση την από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ πλημμέλεια, είναι απορριπτέος, α) διότι η παραδοχή περί πλάνης περί τα παραγωγικά αίτια της βούλησης της διαθέτιδος προϋποθέτει ότι αυτή έχει συνείδηση των πράξεών της και δεν περιορίζεται αποφασιστικά η λειτουργία της βούλησής της ένεκα ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής εάν η διαθέτιδα στερούνταν βούλησης, δεν θα μπορούσε να πλανηθεί στα παραγωγικά αίτια αυτής? β) η παραδοχή ότι οι σχέσεις της κληρονομουμένης με την εναγομένη δεν ήταν καλές και ότι την αντιπαθούσε, δεν αντιφάσκει με την παραδοχή ότι η κληρονομουμένη υπό το κράτος της διάγνωσης του καρκίνου και της ανάγκης της για βοήθεια, όσο δεν θα βρισκόταν σε νοσηλευτικό ίδρυμα, πείσθηκε από την εναγομένη να φιλοξενηθεί στην οικία της και γ) η αναιρεσιβαλλομένη αιτιολόγησε επαρκώς ότι τα παραγωγικά αίτια της βούλησης της κληρονομουμένης να προβεί στην σύνταξη της ..../7-10-2015 δημόσιας διαθήκης ενώπιον της συμβολαιογράφου .......

Ε.Α., με την οποία ανακάλεσε κάθε προηγούμενη και εγκατέστησε μοναδική της κληρονόμο την εναγομένη, ήταν η πεπλανημένη εντύπωσή της ότι είχε εγκαταλειφθεί από τον ενάγοντα και ότι μόνο η εναγομένη την νοιαζόταν και την φρόντιζε μετά την διάγνωση της ασθένειάς της, οπότε θεώρησε ότι είχε ηθική υποχρέωση να την ανταμείψει, εντύπωση που της καλλιέργησε μεθοδικά επί δίμηνο πριν την σύνταξη της διαθήκης (από τον Αύγουστο του 2015 οπότε την πήρε σπίτι της έως 7-10-2015, χρόνο κατάρτισης της προσβαλλόμενης διαθήκης) η εναγομένη με το να την απομονώσει από το συγγενικό και φιλικό περιβάλλον της και αποκρύπτοντάς της ότι ο ενάγων προσπαθούσε να επικοινωνήσει μαζί της και είχε επιμεληθεί να εισαχθεί σε νοσηλευτικό ίδρυμα ώστε να λάβει την δέουσα θεραπευτική αγωγή.

Κατά τη διάταξη του αριθ. 11 γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν. Ο λόγος απορρίπτεται ως ουσία αβάσιμος, εφόσον από την απόφαση αποδεικνύεται αναμφίβολα ότι λήφθηκαν υπόψη όλα τα επικληθέντα και προσκομισθέντα αποδεικτικά μέσα.

Το Εφετείο βεβαιώνει στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του ότι το αποδεικτικό του πόρισμα συνήγαγε από τις ένορκες βεβαιώσεις, την έκθεση ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης, τις τεχνικές εκθέσεις των τεχνικών συμβούλων των διαδίκων "καθώς και από όλα ανεξαρτήτως τα έγγραφα, έστω και μη ειδικώς κατωτέρω μνημονευόμενα, τα οποία επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι και τα οποία λαμβάνονται υπόψη είτε για άμεση απόδειξη, είτε για την συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων".

Με τον δεύτερο λόγο της αίτησης αναίρεσης της εναγομένης Ι.Φ. αποδίδεται στο μέρος της απόφασης του Εφετείου, με το οποίο έγινε δεκτή η επικουρική αγωγική βάση περί πλάνης περί τα παραγωγικά αίτια της βούλησης της διαθέτιδος, η πλημμέλεια ότι δεν έλαβε υπόψη τα ακόλουθα έγγραφα, τα οποία νομίμως προσκόμισε με επίκληση ενώπιόν του, ήτοι α) οκτώ φωτογραφίες, από τις οποίες προέκυπτε ότι η κληρονομουμένη "ήταν πάντα παρούσα στη ζωή" της (αναιρεσείουσας), β) αποδείξεις από διάφορα διαγνωστικά κέντρα και γιατρούς, στους οποίους συνόδευε την κληρονομουμένη, γ) αποδείξεις πληρωμής κατανάλωσης ρεύματος για το σπίτι της κληρονομουμένης στα .....

και για το σπίτι της στα ...... , για όσο διάστημα φιλοξενήθηκε στο σπίτι της αναιρεσείουσας, δ) αποδείξεις πληρωμής σταθερού τηλεφώνου για το σπίτι της κληρονομουμένης στα ..... , για όσο διάστημα φιλοξενήθηκε στο σπίτι της αναιρεσείουσας και ε) απόδειξη πληρωμής ΕΝΦΙΑ που βάρυνε την κληρονομουμένη. Από τη γενική βεβαίωση του Εφετείου ότι έλαβε υπόψη όλα τα έγγραφα, τα οποία προσκομίζουν και επικαλούνται οι διάδικοι, σε συνδυασμό και με το όλο περιεχόμενο της απόφασης, όπου αναφέρεται ότι η κληρονομουμένη διέμεινε προσωρινά από τον Αύγουστο του 2015 έως και 5 Δεκεμβρίου 2015 στο σπίτι της αναιρεσείουσας ανιψιάς της, η οποία και είχε αναλάβει την φροντίδα και επιμέλεια των υποθέσεών της και ότι άλλαξε κλειδαριά στο σπίτι της στα ..... , προκύπτει αναμφίβολα ότι λήφθηκαν υπόψη από το Δικαστήριο και τα εν λόγω έγγραφα.

Κατόπιν τούτου, πρέπει ν' απορριφθεί ως αβάσιμος ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, από το άρθρο 559 αριθ. 11 γ ΚΠολΔ, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα. Τα λοιπά εκφερόμενα στο αναιρετήριο, προς επιστήριξη του ίδιου λόγου, αποτελούν αιτιάσεις κατά της ουσιαστικής εκτίμησης των αποδείξεων από το Εφετείο και συνεπώς απαραδέκτως προτείνονται και δεν θεμελιώνουν κάποιο λόγο αναίρεσης (άρθρο 561 §2 ΚΠολΔ).

Από τις διατάξεις των αρθρ. 450 §2 και 451 §1 ΚΠολΔ προκύπτει ότι κάθε διάδικος υποχρεούται να επιδείξει τα έγγραφα, τα οποία κατέχει και που μπορούν να χρησιμεύουν για απόδειξη, ο δε αντίδικος του κατέχοντος το έγγραφο, εφόσον δικαιολογεί έννομο συμφέρον, μπορεί να ζητήσει την επίδειξη του εγγράφου με τις προτάσεις του ακόμη και για πρώτη φορά ενώπιον του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου.

Η παράλειψη του δικαστηρίου της ουσίας να αποφανθεί στην αίτηση για επίδειξη εγγράφων θεμελιώνει τον από τον αριθμό 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγο αναίρεσης, υπό την προϋπόθεση ότι η αίτηση αυτή ήταν παραδεκτή και σύννομη, τουτέστιν να γίνεται επίκληση της κατοχής του εγγράφου από τον αντίδικο, να προσδιορίζεται σαφώς το έγγραφο και το περιεχόμενό του και να εκτίθενται περιστατικά από τα οποία προκύπτει το έννομο συμφέρον του αιτούντος, δηλαδή ότι το έγγραφο είναι πρόσφορο προς άμεση ή έμμεση απόδειξη λυσιτελούς ισχυρισμού του αιτούντος ή προς ανταπόδειξη τέτοιου ισχυρισμού του αντιδίκου του (ΑΠ 2095/2009,ΑΠ 1045/2004) Από την κατ' αρθρ. 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ επισκόπηση των προτάσεων της αναιρεσείουσας που υπέβαλε στο Εφετείο δεν προκύπτει ότι υποβλήθηκε με τις πιο πάνω προϋποθέσεις σαφές και ειδικό αίτημα επίδειξης εγγράφων, δεκτικό απάντησης εκ μέρους της προσβαλλομένης, καθόσον το ακριβές αίτημα διατυπώθηκε ως ακολούθως "αιτούμαι από το Δικαστήριό σας, εφόσον το κρίνει απαραίτητο, να διατάξει την άρση του απορρήτου και την προσκόμιση ανάλυσης εισερχομένων και εξερχομένων κλήσεων τόσο του κινητού της θείας (ενν.κληρονομουμένης τηλ.6981-582798) όσο και του σταθερού τηλεφώνου της οικίας μας (210-4286379), προκειμένου να αποδειχθεί αν και κατά πόσο ο ενάγων πράγματι προσπαθούσε απεγνωσμένα να επικοινωνήσει με την θεία μας.

Επιπλέον και εφόσον το κρίνετε απαραίτητο αιτούμαι όπως το Δικαστήριό σας διατάξει τον ενάγοντα να προσκομίσει ανάλυση των κλήσεών του, από την οποία θα προκύπτει η δήθεν διακαής προσπάθειά του για επικοινωνία με την θεία μας". Επομένως, ο ερευνώμενος εδώ τρίτος λόγος αναίρεσης κρίνεται απορριπτέος ως αβάσιμος γιατί στηρίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω και μη υπάρχοντος άλλου λόγου προς διερεύνηση, πρέπει να απορριφθεί η με ΓΑΚ ...../ΕΑΚ 543/22-6-2022 αίτηση αναίρεσης στο σύνολο της, να διαταχθεί η εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του παραβόλου που κατέβαλε η αναιρεσείουσα, αφού η αίτηση αναίρεσης απορρίπτεται (άρθρο 495 παρ. 3 εδ. προτελ. ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί η αναιρεσείουσα λόγω της ήττας της στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσίβλητου που κατέθεσε προτάσεις κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα αυτού (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό της απόφασης.

Β. Επί της με ΓΑΚ ....../ΕΑΚ 548/23-6-2022 αίτησης αναίρεσης του Α. Β. : Ο νικήσας διάδικος μπορεί να ασκήσει αναίρεση υπό τον όρο ευδοκίμησης της αναίρεσης του αντιδίκου του (ΑΠ 1265/2019, ΑΠ 959/2009).

Εν προκειμένω, κατά της αυτής προσβαλλομένης άσκησε αίτηση αναίρεσης και ο νικήσας ενάγων για την περίπτωση ευδοκίμησης της αίτησης αναίρεσης της αντιδίκου του που νικήθηκε. Επειδή με την παρούσα απόφαση κατά τα ανωτέρω κρίθηκε απορριπτέα η αίτηση αναίρεσης που άσκησε η εναγομένη Ι. Φ. κατά της 579/2022 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης του νικήσαντος ενάγοντος, είναι απορριπτέα, διότι ο αναιρεσείων δεν έχει πλέον έννομο συμφέρον προς άσκησή της, όπως απαιτεί η διάταξη του άρθρου 556§2 ΚΠολΔ, πρέπει δε να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου που κατέβαλε ο αναιρεσείων στο Δημόσιο Ταμείο, αφού η αίτηση αναίρεσης απορρίπτεται (άρθρο 495 παρ. 3 εδ. προτελ. ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί ο αναιρεσείων λόγω της ήττας του στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα αυτής (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ ), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό της απόφασης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΖΕΙ τις με ΓΑΚ ....../ΕΑΚ 543/22-6-2022 και ΓΑΚ ...../ΕΑΚ 548/23-6-2022 αιτήσεις αναίρεσης κατά της 579/2022 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών.

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την με ΓΑΚ ...../ΕΑΚ 543/22-6-2022 αίτηση αναίρεσης.

ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος για την άσκησή της παραβόλου.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ την αναιρεσείουσα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσίβλητου, τα οποία ορίζει το ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2700) ευρώ.

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την με ΓΑΚ 4904/ΕΑΚ 548/23-6-2022 αίτηση αναίρεσης.

ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος για την άσκησή της παραβόλου.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τον αναιρεσείοντα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει το ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 19 Φεβρουαρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 5 Μαρτίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ