378/2020 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 378 / 2020 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 378/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Λέκκα Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Καγκάνη - Εισηγητή, Αλτάνα Κοκκοβού, Αγγελική Τζαβάρα και Θωμά Γκατζογιάννη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 19 Νοεμβρίου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δ. Κ. του Κ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γρηγόριο Γερασίμου με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΗΜΟΥ ΠΡΕΒΕΖΑΣ", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ΠΡΕΒΕΖΑΣ", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αλέξανδρο Βουκελάτο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17/12/2013 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πρέβεζας.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 284/2015 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 30/2017 του Μονομελούς Εφετείου Ιωαννίνων.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 21/9/2017 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τις διατάξεις του άρθρου 266 παρ. παρ. 1,4 και 5 του ν. 3463/2006 "Κύρωση του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων", που ισχύει στη παρούσα υπόθεση ως εκ του κρίσιμου χρόνου καταρτισμού των ειδικών συμβάσεων έργου (2008-2010), "για την αξιοποίηση της δημοτικής κοινοτικής περιουσίας ή για την εκμετάλλευση κοινόχρηστων χώρων είναι δυνατή η σύσταση ανώνυμης εταιρείας μόνο από ένα Δήμο ή μία Κοινότητα οι οποίοι εισφέρουν το σύνολο του εταιρικού κεφαλαίου (παρ 1)..

η σύναψη συμβάσεων μισθώσεως έργου καθώς και η σύναψη συμβάσεων ανάθεσης έργων, προμηθειών μελετών και υπηρεσιών, από τις παραπάνω ανώνυμες εταιρείες διενεργούνται βάσει των αντίστοιχων κανόνων που ισχύουν για τις δημοτικές και κοινοτικές κοινωφελείς επιχειρήσεις (παρ 4) κατά τα λοιπά οι εταιρείες του άρθρου αυτού διέπονται από τις ρυθμίσεις των ανωνύμων εταιρειών ΟΤΑ και το ν.2190/1920 (παρ 5):

Περαιτέρω από τη διάταξη του άρθρου 257 παρ 2 του ίδιου ως άνω κώδικα (ν. 3463/2006) και η σύναψη συμβάσεων μίσθωσης έργου, μελετών και προμηθειών..από τις Δημοτικές και Κοινοτικές Κοινωφελείς επιχειρήσεις διενεργείται σύμφωνα με τις αντίστοιχες ρυθμίσεις που ισχύουν για τους ΟΤΑ." Τέλος, κατά το άρθρο 80 του ν. 2362/1995 "κώδικας Δημοσίου Λογιστικού που εφαρμόζεται αναλογικά και για τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, όπως οι ΟΤΑ (ΑΠ 991/2012), για το κύρος συμβάσεως του Δημοσίου με αντικείμενο αξίας μεγαλύτερης των 2500 ευρώ απαιτείται η κατάρτισή της να γίνει με ιδιωτικό έγγραφο".

Από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων προκύπτει σαφώς ότι η κατάρτιση, υπό την ισχύ του Δημοτικού και Κοινοτικού Κώδικα, που κωδικοποιήθηκε με το ν. 3463/2006, από τις Δημοτικές Ανώνυμες Εταιρείες (Δ.Α.Ε.) και τις Δημοτικές και Κοινωφελείς Επιχειρήσεις, πλην άλλων, και των συμβάσεων μισθώσεως έργου, με αντικείμενο που υπερβαίνει το ποσό των 2500 ευρώ, υποβάλλεται στον ίδιο, ο οποίος προβλέπεται για τους Ο.Τ.Α.

όπως ρητά αυτό ορίζεται από τις παραπεμπτικές διατάξεις των άρθρων 266 παρ 4 και 257 παρ 2 ν. 3463/2006, ευχερώς εντεύθεν εναγομένου ότι αυτές πρέπει, με ποινή ακυρότητας, να καταρτίζονται εγγράφως διαφορετικά πάσχουν ακυρότητα.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του αρθρ. 559 αριθ. 1 του Κ.Πολ.Δ. αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δίκαιου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 7/2006, 4/2005).? Με τον υπό στοιχ 2Β λόγο της αναιρέσεως προβάλλεται από τον αναιρεσείοντα η, από το άρθρο 559 αρ1 ΚΠολ.Δ, αιτίαση με την επίκληση ότι, η προσβαλλομένη απόφαση, κατ' εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή των, ουσιαστικού δικαίου, διατάξεων των άρθρων 252 παρ3γ, 5,257 παρ 2 και 266 παρ 4,5 και 80 ν. 2362/1995, έκρινε ως νομικά βάσιμη την κατά της πρώτης των αναιρεσιβλήτων (ΔΑΕ Δήμου Πρέβεζας) ασκηθείσα ένδικη αγωγή αυτού, {ως προς την κυρία (από τη σύμβαση έργου) βάση αυτής} περί καταβολής της συμφωνημένης εργολαβικής του αμοιβής για την προσήκουσα εκτέλεση και παράδοση των αναφερομένων σ' αυτή (έργων) που του ανέθεσε η τελευταία (από κοινού με το δεύτερο των αναιρεσιβλήτων ) στο πλαίσιο των μεταξύ τους ατύπως (προφορικώς) καταρτισθεισών σχετικών (υπερβαινουσών το ποσό των 2500 ευρώ η κάθε μια) συμβάσεων, δεχθείσα εσφαλμένως την εγκυρότητα αυτών, {παρά την προφορική κατάρτισή τους} παρόλο που οι προαναφερθείσες διατάξεις επέβαλλαν την δι' εγγράφου κατάρτισή τους και συνακολούθως την αναγνώριση της ακυρότητας τους λόγω μη τηρήσεως του απαιτουμένου τύπου, που την απόρριψη ως νομικά αβασίμου της κυρίας βάσεως (από τη σύμβαση) της αγωγής και την παραδοχή της επικουρικής, εκ του αδικαιολογήτου πλουτισμού, βάσεως την οποία έκρινε η προσβαλλομένη ως απορριπτέα λόγω της εγκυρότητας της κυρίας βάσεως.

Στην προκειμένη περίπτωση από την παραδεκτή (αρθρ. 561 παρ 2ΚΠολΔ) επισκόπηση της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι, αυτή, δέχθηκε αναφορικά με το κρίσιμο για την έκβαση της δίκης ως άνω ζήτημα, τ' ακόλουθα : "Στην προκειμένη περίπτωση με την ένδικη ανωτέρω αγωγή κατ' εκτίμηση του δικογράφου αυτής, για την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, ο ενάγων και ήδη εφεσίβλητος (αναιρεσείων ) ισχυρίσθηκε ότι ο δεύτερος εκκαλών Δήμος Πρέβεζας (αναιρεσίβλητος) ανέθεσε στην πρώτη εκκαλούσα Δημοτική Α Ε Δήμου Πρέβεζας (αναιρεσίβλητης) εκτέλεση των σ' αυτή αναφερομένων έργων της περιφέρειάς του, ότι ακολούθως η πρώτη εκκαλούσα του ανέθεσε προφορικά την εκτέλεση των έργων αυτών με δικά του χρήματα, τα οποία έργα αποπεράτωσε και παρέδωσε σ' αυτή, πλην όμως μέχρι σήμερα οι εκκαλούντες αρνούνται να του καταβάλλουν την αμοιβή του.

Ζήτησε δε, για τους λόγους αυτούς, να υποχρεωθούν οι εκκαλούντες, καθένας σε ολόκληρο, να του καταβάλλουν 192.050,75 € βάσει της σύμβασης έργου, άλλως, σε περίπτωση που κριθεί άκυρη η σύμβαση λόγω μη τήρησης του έγγραφου τύπου κατ' άρθρο 41του νδ 496/1974, να του καταβληθεί το ανωτέρω ποσό βάσει των διατάξεων του αδικαιολόγητου πλουτισμού.

Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο με την προσβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε την κύρια βάση της αγωγής ως μη νόμιμη λόγω της μη τήρησης του έγγραφου τύπου και δέχθηκε αυτή κατά την επικουρική της βάση του αδικαιολόγητου πλουτισμού. Έτσι που έκρινε το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε το νόμο ότι για τη σύναψη της επίδικης σύμβασης έργου απαιτείται η τήρηση του έγγραφου τύπου, διότι η πρώτη εκκαλούσα, με την οποία συμβλήθηκε ο εφεσίβλητος (ο δεύτερος εκκαλών Δήμος Πρέβεζας ευθύνεται βάσει του άρθρου 252 παρ.8 ν 3463/2006 για τα έργα που ανέθεσε στην πρώτη εκκαλούσα και ανήκουν στην ιδιοκτησία του), αποτελεί ΝΠΙΔ, δεν υπάγεται στους φορείς του δημοσίου τομέα και ως εκ τούτου δεν έχουν εφαρμογή σ' αυτή οι διατάξεις των άρθρων 84 του ΝΔ 321/1969 "Περί Κωδικός Δημοσίου Λογιστικού" και των άρθρων 41,42 και 43 του ν 496/1974, που επιβάλλουν, προκειμένου για συμβάσεις με το Δημόσιο ή με ΝΠΔΔ, την υποβολή των συμβάσεων στον τύπο του ιδιωτικού εγγράφου επί ποινή ακυρότητας, όπως στην αρχή της απόφασης αναφέρεται.

Πρέπει, επομένως, ο λόγος αυτός της έφεσης να γίνει δεκτός ως και ουσιαστικά βάσιμος.? Κατά συνέπεια, η εκκαλούμενη απόφαση, η οποία κατ' εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου απέρριψε την κυρία βάση της αγωγής από σύμβαση έργου ως μη νόμιμη και δέχθηκε αυτή κατά την επικουρική βάση του αδικαιολόγητου πλουτισμού, έσφαλλε και πρέπει να εξαφανιστεί.

Ακολούθως, η έφεση των εναγομένων πρέπει να γίνει δεκτή και ως ουσία βάσιμη, να κρατηθεί η υπόθεση στο Δικαστήριο τούτο και να απορριφθεί η αγωγή, μη εξεταζομένης αυτεπαγγέλτως της απορριφθείσας κυρίας βάσης της αγωγής ελλείψει εφέσεως του ενάγοντος". Έτσι που έκρινε το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, υπέπεσε στην αποδιδομένη με τον παραπάνω , από το άρθρο 559 αρ 1 ΚΠολΔ, αναιρετικό λόγο πλημμέλεια καθ' όσον κατ' εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή των προαναφερθεισών, ουσιαστικού δικαίου, διατάξεων δέχθηκε την εγκυρότητα των από τη δεύτερη των αναιρεσιβλήτων {Δημοτική Ανώνυμη Εταιρεία Δήμου Πρεβέζης} προφορικώς καταρτισθεισών συμβάσεων μισθώσεως έργου των οποίων το αντικείμενο υπερβαίνει, όπως εκατέρωθεν συνομολογείται, το ποσό των 2.500 ευρώ παρά την, εκ της ρητής παραπομπής της διατάξεως του άρθρου 266 παρ 4 στη διάταξη του άρθρου 257 παρ 2 του ν. 3463/2006 και της τελευταίας στην εφαρμοζόμενη και επί των Ο.Τ.Α.

διάταξη του Κωδικός Δημοσίου Λογιστικού του άρθρου 80 ν. 2362/1995 απορρέουσα, αναφορικά με τη σύναψη από τις Δημοτικές Ανώνυμες Εταιρείες {όπως η α'αναιρεσίβλητη}, συμβάσεων μισθώσεως έργου, με αντικείμενο μεγαλύτερο αυτό των 2500 ευρώ, υποχρέωση καταρτίσεως των συμβάσεων αυτών, εγγράφως και της συνακόλουθου ακυρότητα των προφορικώς καταρτισθεισών.

Η κρίση δε αυτή δεν αναιρείται από το γεγονός ότι οι παραπάνω ανώνυμες δημοτικές εταιρείες (ΔΑΕ) αποτελούν, σύμφωνα με το άρθρο252 παρ 5 ν. 3463/2006 νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου επί τω οποίων εφαρμόζονται οι ρυθμίσεις του ν.2190/1920 (άρθρο 266 παρ 5 ν.3463/2006) ενόψει αφενός της προδιαληφθείσης, αναφορικά με τη σύναψη συμβάσεων μισθώσεως έργου που υπερβαίνουν το ποσό των 2500 ευρώ, ρητής παραπομπής στις ρυθμίσεις "που ισχύουν για τους ΟΤΑ" μεταξύ των οποίων και αυτή του άρθρου 80 του Κώδικα Δημοσίου Λογιστικού και αφετέρου της προβλεπομένης από τη διάταξη του άρθρου 266 παρ 5 ν. 3463/2006 εφαρμογής των ρυθμίσεων του ν. 2190/1920 "κατά τα λοιπά" ευχερώς εντεύθεν συναγομένης της εξαιρέσεως από τις ρυθμίσεις του νόμου αυτού, της καταρτίσεως συμβάσεων μισθώσεως έργου, αντικειμένου μεγαλύτερου των 2500 ευρώ, οι οποίες πρέπει να καταρτίζονται εγγράφως.

Κατ' ακολουθίαν αυτών πρέπει να γίνει δεκτός, ως και ουσιαστικά βάσιμος, ο παραπάνω, από το άρθρο 559 αρ 1 ΚΠολΔ λόγος, η αναιρετική εμβέλεια του οποίου καθιστά αλυσιτελή την έρευνα τω προβαλλομένων λοιπών αιτιάσεων, να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί προς εκδίκαση η υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή (αρθ 580 παρ 3ΚΠολΔ) διατασσομένης της επιστροφής του παραβόλου στον αναιρεσείοντα (αρθρ 495 παρ 4 ΚΠολΔ). Τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος πρέπει να επιβληθούν σε βάρος των ηττηθέντων αναιρεσιβλήτων (αρθρ 176,183 ΚΠολΔ) μειωμένα κατά το μέτρο του άρθρ 281 παρ 2 ν.3463/2006.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ 30/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Ιωαννίνων. Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στον αναιρεσείοντα.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο Μονομελές Εφετείο Ιωαννίνων, συγκροτούμενο από διαφορετικό από εκείνο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση δικαστή.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε χίλια επτακόσια (1700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 18 Μαρτίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 14 Απριλίου 2020.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ