376/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 376 / 2018 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 376/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1 Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Χριστόφορο Κοσμίδη, προεδρεύοντα αρεοπαγίτη, Μαρία Νικολακέα, Αρετή Παπαδιά, Αντιγόνη Καραΐσκου - Παλόγου και Σοφία Τζουμερκιώτη, αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 10η Οκτωβρίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέα Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1) Β., χήρας Σ. Σ., το γένος Χ. Θ., κατοίκου ..., ατομικά και ως καθολικής διαδόχου της αρχικής διαδίκου Έ. Θ. του Η. και του αποβιώσαντος την 8-8-2015 Χ. Θ. του Λ., 2) Χ. Σ. του Σ., 3) Α. Σ. του Σ., χήρας Κ. Ο., 4) Μ. Θ. του Χ., ως καθολικής διαδόχου της αρχικής διαδίκου Έ. Θ. του Η. και του αποβιώσαντος την 8-8-2015 Χ. Θ. του Λ. και 5) Λ. Θ. του Χ., ως καθολικής διαδόχου της αρχικής διαδίκου Έ. Θ. του Η. και του αποβιώσαντος την 8-8-2015 Χ. Θ. του Λ., κατοίκων ..., που παραστάθηκαν δια της πληρεξουσίας δικηγόρου Αργυρώς Παπαδοπούλου, η οποία κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Α. Χ. του Ε., κατοίκου ..., που παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Κωνσταντίνου Πεχλιβάνη, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις, 2) Α. Χ. του Θ., κατοίκου ..., που παραστάθηκε δια της πληρεξουσίας δικηγόρου Ελισάβετ Διβανίδου, η οποία δεν κατέθεσε προτάσεις, 3) Ι. Κ. του Σ., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε, 4) Σ. Μ. του Γ., κατοίκου ..., που παραστάθηκε δια της πληρεξουσίας δικηγόρου Ελισάβετ Διβανίδου, η οποία κατέθεσε προτάσεις και 5) Χ. Κ. του Ν., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-2-2009 αγωγή των ήδη αναιρεσειουσών, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Δράμας. Εκδόθηκαν η 136/2011 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 63/2016 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 30-1-2017 αίτησή τους και τους από 4-9-2017 πρόσθετους λόγους αυτής.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Εισηγήτρια ορίσθηκε η αρεοπαγίτης, Αντιγόνη Καραΐσκου - Παλόγου.

Η πληρεξούσια των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, οι πληρεξούσιοι των παραστάντων αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στα δικαστικά έξοδα.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.Φέρονται προς συζήτηση η από 30-1-2017 (με αριθμό καταθέσεως …/2017 ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Θράκης) αίτηση αναίρεσης των αναιρεσειουσών κατά των αναιρεσιβλήτων, καθώς και οι από 4-9-2017 παραδεκτώς και εμπροθέσμως (ΚΠολΔ 569) ασκηθέντες πρόσθετοι λόγοι των αναιρεσειουσών κατά του εκ των αναιρεσιβλήτων Σ. Μ. και κατά της 63/2016 τελεσίδικης απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θράκης, οι οποίοι πρέπει να συνεκδικαστούν (ΚΠολΔ 246).

2.Από τις διατάξεις των άρθρων 108, 110 παρ.2, 498 παρ.1, 568 παρ.1 και 2 και 576 παρ.1-3 ΚΠολΔ προκύπτει ότι αν κατά τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν μετάσχει με τον προσήκοντα τρόπο σ' αυτή κάποιος διάδικος, το δικαστήριο ερευνά αυτεπαγγέλτως ποιος από τους διαδίκους επέσπευσε τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης. Αν τη συζήτησή της επέσπευσε εγκύρως ο απολιπόμενος διάδικος, κλητεύοντας νόμιμα και εμπρόθεσμα τους λοιπούς ή αν κλητεύθηκε ο ίδιος νόμιμα και εμπρόθεσμα από τον επισπεύδοντα τη συζήτηση άλλο διάδικο, η υπόθεση συζητείται σαν να ήσαν παρόντες όλοι οι διάδικοι (ΑΠ 142/2016). Στη προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τις .../6-7-2017 και .../6-7-2017 εκθέσεις επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Δράμας Σ. Π., που νόμιμα προσκομίζουν και επικαλούνται οι αναιρεσείουσες, ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της ένδικης αίτησης, με την πράξη ορισμού δικασίμου και με κλήση για συζήτηση κατά τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα δια θυροκολλήσεως, με την επιμέλειά τους, στον τρίτο και πέμπτο των αναιρεσιβλήτων (ΚΠολΔ 128 παρ.4). Κατά την παραπάνω δικάσιμο, όμως, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε από την σειρά του οικείου πινακίου, οι αναιρεσίβλητοι αυτοί δεν εμφανίσθηκαν.

Συνεπώς, πρέπει να δικασθούν ερήμην, αλλά η συζήτηση της υπόθεσης θα προχωρήσει σαν να ήσαν και αυτοί παρόντες (ΚΠολΔ 576 παρ.2).

3.Όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων, οι αρχικοί ενάγοντες (εκ των οποίων η Έ. Θ. του Η. και ο Χ. Θ. του Λ. αποβιώσαν κατά τη διάρκεια της δίκης και στη θέση τους υπεισήλθαν ως καθολικοί διάδοχοι οι αντιστοίχως αναφερόμενες από τις αναιρεσείουσες), με την ένδικη, από 15-2-2009 αγωγή (με αριθμό κατάθεσης .../20-2-2009) ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας, επικαλούμενοι θανάσιμο τραυματισμό του ασφαλισμένου στο ΙΚΑ συγγενούς τους (κατά τα αναλυτικά στην αγωγή αναφερόμενα) Σ.

Σ. σε εργατικό ατύχημα κατά τη διάρκεια της εργασίας του, ως τεχνίτη σιδερά σε ανέγερση οικοδομής, ζήτησαν να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι, με τις εκεί αναφερόμενες ιδιότητές τους, ενεχόμενοι εξ αδικοπραξίας, να τους καταβάλουν, εις ολόκληρον έκαστος, για εφάπαξ αποζημίωση λόγω στέρησης διατροφής και για χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, τα αναφερόμενα στην αγωγή ποσά.

Επί της αγωγής εκδόθηκε η 136/2011 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, με την οποία απορρίφθηκε η αγωγή ως μη νόμιμη κατά το αίτημά της για αποζημίωση λόγω στέρησης διατροφής, απορρίφθηκε ομοίως η αγωγή ως ουσιαστικά αβάσιμη ως προς τον εναγόμενο Α. Χ., ιδιοκτήτη της οικοδομής, αλλά έγινε δεκτή εν μέρει ως προς τους λοιπούς εναγομένους, εις βάρος των οποίων και υπέρ των εναγόντων επιδικάσθηκαν εις ολόκληρον τα εκεί αναφερόμενα ποσά ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης.

Κατά της ως άνω οριστικής αποφάσεως του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, οι αρχικοί ενάγοντες και τινές εκ των ηττηθέντων εναγομένων άσκησαν αντίθετες εφέσεις, οι οποίες συνεκδικάστηκαν και επ' αυτών εκδόθηκε η προσβαλλομένη 63/2016 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θράκης. Με αυτήν απορρίφθηκε η έφεση του Α. Χ., επιβλέποντος πολιτικού μηχανικού της οικοδομής, απορρίφθηκε η δια των προτάσεων αντέφεση του Χ.

Κ. υπεργολάβου της τοποθέτησης του σιδερένιου οπλισμού της οικοδομής, έγινε δεκτή η έφεση του Σ. Μ., υπεργολάβου της κατασκευής του ξυλοτύπου της οικοδομής, έγινε εν μέρει δεκτή η έφεση των αρχικώς εναγόντων, εξαφανίστηκε η τότε εκκαλουμένη πρωτοβάθμια απόφαση, απορρίφθηκε η αγωγή ως προς το Σ. Μ. ως ουσιαστικά αβάσιμη και έγινε εν μέρει δεκτή η αγωγή ως προς λοιπούς αρχικώς εναγομένους και υποχρεώθηκαν εις ολόκληρον έκαστος να καταβάλουν τα ποσά που εκεί αναφέρονται.

Κατά της εν λόγω τελεσιδίκου αποφάσεως άσκησαν την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως οι αναιρεσείουσες (η 4η και 5η αποκλειστικά ως διάδοχοι των αρχικώς εναγόντων πεθερικών του παθόντος, που έχουν αποβιώσει κατά τη διάρκεια της δίκης) καθ' όλων των αρχικώς εναγομένων και τους προσθέτους αυτής λόγους κατά του εκ των εναγομένων Σ.

Μ..

4.Κατά το άρθρο 559 αρ.8 περ. α' ΚΠολΔ, επιτρέπεται αναίρεση αν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα", κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, νοούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί, οι οποίοι τείνουν σε θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του δικαιώματος, που ασκείται με την αγωγή, την ένσταση ή αντένσταση. "Πράγματα", κατά την έννοια της πιο πάνω διατάξεως, αποτελούν και οι λόγοι εφέσεως, που περιέχουν αυτοτελείς ισχυρισμούς, αν είναι ορισμένοι.

Προς τους μη προταθέντες ισχυρισμούς, εξομοιώνονται και εκείνοι που προτείνονται μη νομίμως ή απαραδέκτως, είτε διότι προτείνονται για πρώτη φορά στην κατ' έφεση δίκη, χωρίς να συντρέχουν οι προϋποθέσεις που ορίζονται στο άρθρο 527 ΚΠολΔ, είτε διότι, παρά το ότι προτάθηκαν νομίμως σε προηγούμενη συζήτηση της υποθέσεως, εν τούτοις επαναφέρονται στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο χωρίς την τήρηση των όρων που τάσσονται με το άρθρο 240 του ίδιου κώδικα.

Η ερμηνεία αυτή δεν αποκλείεται από το ότι η διάταξη του άρθρου 559 αρ.14 ΚΠολΔ ανάγει σε ιδιαίτερο λόγο αναιρέσεως και την από το δικαστήριο παρά το νόμο μη κήρυξη απαραδέκτου, διότι η διάταξη αυτή, που καλύπτει πολλές περιπτώσεις δικονομικών απαραδέκτων, άσχετων προς τη διάταξη του αριθμού 8 του ίδιου άρθρου, συμπορεύεται με την τελευταία στην περίπτωση κατά την οποία έχουν ληφθεί υπόψη πράγματα που προτάθηκαν απαραδέκτως, δεδομένου ότι δεν υπάρχει δικαιολογία για να αποκλειστεί η παράλληλη εφαρμογή και των δύο λόγων αναιρέσεως στην περίπτωση αυτή.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 591 παρ.1 ΚΠολΔ (όπως η παράγραφος αυτή ίσχυε κατά τον κρίσιμο στην προκειμένη περίπτωση χρόνο, πριν δηλαδή από την αντικατάσταση της από το άρθρο 1 άρθρο τέταρτο του ν. 4335/2015), "τα άρθρα 1 έως 590 εφαρμόζονται και στις ειδικές διαδικασίες, εκτός αν αντιβαίνουν προς τις ειδικές διατάξεις των διαδικασιών αυτών.

Αν στις ειδικές αυτές διατάξεις δεν ορίζεται διαφορετικά [...] β) οι προτάσεις κατατίθενται στο ακροατήριο, γ) όλοι οι αυτοτελείς ισχυρισμοί προτείνονται προφορικά και όσοι δεν περιέχονται στις προτάσεις καταχωρίζονται στα πρακτικά [...]". Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 256 παρ.1 στοιχ. δ' ΚΠολΔ, τα συντασσόμενα από το γραμματέα πρακτικά συνεδριάσεως πρέπει να περιέχουν "όσα έγιναν κατά τη συζήτηση και ιδίως [...] τους ισχυρισμούς, τις αιτήσεις και τις δηλώσεις των διαδίκων, εκτός αν είναι υποχρεωτική η υποβολή προτάσεων, οπότε αρκεί η αναφορά σ' αυτές, [...]".

Από την πρώτη από τις διατάξεις αυτές (ΚΠολΔ 591 παρ.1) σαφώς συνάγεται ότι στις υποθέσεις που δικάζονται κατά την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών (ΚΠολΔ 663-676, όπως ίσχυαν πριν την αντικατάστασή τους από το νόμο 4335/2015), όπου δεν είναι υποχρεωτική η υποβολή προτάσεων, οι διάδικοι οφείλουν να προτείνουν όλους τους αυτοτελείς ισχυρισμούς τους, όπως είναι και η ένσταση συνυπαιτιότητας εξ οικείου πταίσματος του παθόντος του άρθρου 300 ΑΚ, προφορικά κατά τη συζήτηση στο ακροατήριο και, επιπλέον, οι ισχυρισμοί αυτοί καταχωρίζονται στα πρακτικά με σαφή (έστω και συνοπτική) έκθεση των γεγονότων που τους θεμελιώνουν (ΚΠολΔ 262 παρ.1), εκτός αν περιέχονται στις κατατιθέμενες στο ακροατήριο προτάσεις.

Απαιτείται δηλαδή, σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν έχουν κατατεθεί προτάσεις στις οποίες περιέχονται οι εν λόγω ισχυρισμοί, προφορική προβολή των ισχυρισμών αυτών, που "ως γενόμενο κατά τη συζήτηση" σημειώνεται στα πρακτικά. Από τη δεύτερη δε από τις αμέσως πιο πάνω διατάξεις (ΚΠολΔ 256 παρ.1 στοιχ. δ') συνάγεται ότι η κατά την πρώτη διάταξη (ΚΠολΔ 591 παρ.1 στοιχ.

β') σημείωση της προφορικής προβολής του ισχυρισμού στα πρακτικά πρέπει να προκύπτει ευθέως από το περί των προτάσεων και δηλώσεων τμήμα αυτών και δεν επιτρέπεται έμμεση συναγωγή της προβολής του είτε από το περιεχόμενο των ακολούθως καταχωρημένων μαρτυρικών καταθέσεων είτε από το περιεχόμενο των υποβαλλομένων εγγράφων προτάσεων (ΟλΑΠ 2/2005, ΑΠ 220/2014, ΑΠ 450/2013, ΑΠ 1414/2012, ΑΠ 128/2008).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την επιτρεπτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτει ότι κατά τη συζήτηση της αγωγής στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο οι πληρεξούσιοι των εναγομένων πρότειναν προφορικά, εκτός των άλλων, και την ένσταση συνυπαιτιότητας του θανόντος στο επελθόν αποτέλεσμα (ΑΚ 300), που σημειώθηκε στα από 8-11-2011 με αριθμό 136/2011 ταυτάριθμα με την πρωτοβάθμια απόφαση πρακτικά συνεδρίασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας, ενώ με τις προτάσεις των εναγομένων, που είχαν κατατεθεί κατά τη συζήτηση ενώπιον επίσης του άνω πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, είχαν εκτεθεί εκτενώς τα γεγονότα που τη θεμελιώνουν.

Ήτοι, ότι ο θανών Σ. Σ., συγγενής κατά τα αναλυτικότερα στην αγωγή αναφερόμενα των εναγόντων, με δική του πρωτοβουλία, ενώ είχε αυτοτελή νομική υποχρέωση συμμόρφωσης σε μέτρα ασφαλείας, επιχείρησε να τοποθετήσει σιδηρό οπλισμό σε ημιτελή ξυλότυπο, πριν το ωράριο εργασίας, μολονότι γνώριζε ότι τα προστατευτικά μέτρα ήσαν στην διαδικασία κατασκευής τους και δεν είχαν ολοκληρωθεί.

Και ακόμη, ότι ο ίδιος ακολούθησε ανορθόδοξο τρόπο κατά την τοποθέτηση των σιδηρόβεργων, αδιαφορώντας για τον κίνδυνο που διέτρεχε και παρά τις έντονες προειδοποιήσεις τού εκ των εναγομένων Σ. Μ. να σταματήσει κάθε εργασία στην οικοδομή, πριν την ολοκλήρωση των μέτρων ασφαλείας στο σημείο εκείνο. Το Μονομελές Εφετείο, που όπως και το πρωτοδικείο δεν απέκρουσε ως απαράδεκτη την ένσταση των εναγομένων περί συντρέχοντος πταίσματος του θανόντος συγγενούς των εναγόντων, ενήργησε σύμφωνα με το νόμο.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αίτησης, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα και κατ' εκτίμηση προσάπτονται στην προσβαλλόμενη απόφαση οι αναιρετικές πλημμέλειες του άρθρου 559 αρ. 8 ή αρ.14 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος.

5.Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1 και 16 του ν. 551/1915 (που κωδικοποιήθηκε με το β.δ. της 24-7/25-8-1920 και διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά την εισαγωγή του ΑΚ, άρθρο 38 εδ. α' ΕισΝΑΚ), 34 παρ.2 και 60 παρ.3 του α.ν.1846/1951, 299, 330, 914, 922, 926 και 932 ΑΚ συνάγεται ότι χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη (ή ψυχική οδύνη) οφείλεται σε κάθε περίπτωση και επί εργατικού ατυχήματος (δηλ.

και όταν ο εργοδότης και οι προστηθέντες του απαλλάσσονται από την υποχρέωση αποζημίωσης για περιουσιακή ζημία), εφόσον συντρέχουν οι όροι της αδικοπραξίας, αρκεί να συνετέλεσε στην επέλευση του ατυχήματος πταίσμα του εργοδότη ή των προστηθέντων απ' αυτόν, με την έννοια του άρθρου 914 ΑΚ. Αρκεί να συντρέχει οποιαδήποτε αμέλεια αυτών και όχι μόνο η ειδική αμέλεια ως προς την τήρηση των όρων ασφαλείας του άρθρου 16 παρ.1 του ν. 551/1915, όπως είναι, μεταξύ άλλων, τα μέτρα ασφαλείας που προβλέπονται για τις οικοδομικές γενικά εργασίες από τις διατάξεις των π.δ. 776/1980 και 1072/1981 και του ν. 1396/1983.

Η αξίωση για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (ή ψυχικής οδύνης), για την οποία δεν υπάρχει πρόβλεψη στον ως άνω ν. 551/1915, κρίνεται πάντοτε κατά τις γενικές διατάξεις (ΑΚ 914, 922, 932, ΑΠ 675/2016, 80/2016, 757/2015). Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 300 εδ. α' και 932 ΑΚ, προκύπτει ότι, αν στη γένεση ή την έκταση της ζημίας συνετέλεσε και πταίσμα του παθόντος κατά το εργατικό ατύχημα, το δικαστήριο της ουσίας μπορεί να μην επιδικάσει χρηματική ικανοποίηση ή να μειώσει το ποσό της.

Προϋποθέσεις εφαρμογής της ως άνω διάταξης είναι (α) η ύπαρξη υποχρέωσης προς αποζημίωση, συνακόλουθα δε και καταβολής χρηματικής ικανοποίησης και (β) ο ζημιωθείς να συντέλεσε από δικό του πταίσμα στην ζημία του ή την έκτασή της, δηλ. να υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της υπαίτιας συμπεριφοράς του και της επέλευσης ή της έκτασης της ζημίας του.

Τέτοιος αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει όταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, η συγκεκριμένη πράξη ή παράλειψή του ήταν ικανή και μπορούσε να επιφέρει, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα, το οποίο διαφορετικά δεν θα επερχόταν (ΑΠ 1152/2012). Η έννοια της συνυπαιτιότητας είναι νομική και γι' αυτό η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ως προς την ύπαρξη ή μη συντρέχοντος πταίσματος του ζημιωθέντος για την επέλευση της ζημίας του ή την έκτασή της (το οποίο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, μαζί με τα άλλα στοιχεία, για τον προσδιορισμό του ύψους της "εύλογης" χρηματικής ικανοποίησης), δηλ.

ως προς το αν τα περιστατικά που το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε ανέλεγκτα ως αποδειχθέντα συγκροτούν ή όχι την έννοια της συνυπαιτιότητας, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου κατά το άρθρο 559 αρ.1 και αρ.19 ΚΠολΔ (ΑΠ 545/2015, 188/2015, 1152/2012). Η ένσταση του συντρέχοντος πταίσματος του παθόντος σε εργατικό ατύχημα παραδεκτά προτείνεται κατ' αυτού και όταν αυτό οφείλεται σε μη τήρηση ειδικών όρων και μέτρων ασφαλείας (ΑΠ 80/2016, ΑΠ 757/2015), αφού το άρθρο 16 παρ.4 του ν. 551/1915, κατά το οποίο επί εργατικού ατυχήματος το συντρέχον πταίσμα του παθόντος αντιτάσσεται νομίμως μόνον αν αφορά παραβίαση διατάξεων ή κανονισμών που θέτουν όρους ασφαλείας στην εργασία, αναφέρεται στην επιδίκαση αποζημίωσης για περιουσιακή ζημία και όχι χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης και συνεπώς για τον καθορισμό του ποσού αυτής το συντρέχον πταίσμα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από το δικαστήριο, ανεξάρτητα από την συνδρομή των ως άνω προϋποθέσεων (ΑΠ 1489/2007).

Εξ άλλου, πρέπει να σημειωθεί ότι στα άρθρα 102 παρ.6 και 114 παρ.4-6 του π.δ. 1073/1981 "περί μέτρων ασφαλείας κατά την εκτέλεση εργασιών εις εργοτάξια οικοδομών και πάσης φύσεως έργων αρμοδιότητος πολιτικού μηχανικού" ορίζεται, αντίστοιχα, ότι οι εργαζόμενοι οφείλουν να χρησιμοποιούν τα ατομικά μέτρα προστασίας στις περιπτώσεις κατά τις οποίες απαιτείται η χρήση τους, να συμμορφώνονται προς τις οδηγίες ασφαλείας, να εφαρμόζουν ασφαλείς μεθόδους εργασίας, να λαμβάνουν τις απαραίτητες προφυλάξεις για την προσωπική τους ασφάλεια, να απέχουν από οποιανδήποτε πράξη, η οποία ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τους ίδιους ή άλλα άτομα και, τέλος, να προσέρχονται ή να εγκαταλείπουν τη θέση τους χρησιμοποιώντας τα μέσα ασφαλούς πρόσβασης, τα οποία έχουν προβλεφθεί.

Τέλος, από τις διατάξεις των άρθρων 262 παρ.1 ΚΠολΔ και 300 ΑΚ προκύπτει ότι για να είναι ορισμένη η ένσταση αυτή απαιτείται να παρατίθενται τα πραγματικά περιστατικά που είναι ικανά να θεμελιώσουν συντρέχον πταίσμα του παθόντος και να γίνεται σαφής μνεία ότι αυτό προτείνεται προς θεμελίωση ένστασης, προκειμένου με την παραδοχή της να αρθεί ή μειωθεί η οφειλομένη από τον υπαίτιο χρηματική ικανοποίηση με τη συνεκτίμηση του οικείου πταίσματος και να ζητείται η λόγω της συνδρομής αυτού απόρριψη της σχετικής αξίωσης του παθόντος ή η μείωση του ζητουμένου ποσού (πρβλ.

ΑΠ 343/2005, 1502/2001). Περαιτέρω, οι έννοιες της υπαιτιότητας ή συνυπαιτιότητας είναι νομικές και επομένως η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ως προς τη συνδρομή ή μη της υπαιτιότητας του ζημιώσαντος ή και του συντρέχοντος πταίσματος του ζημιωθέντος στην πρόκληση της ζημίας του υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου.

Εξ άλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ.1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλΑΠ 7/2006, ΟλΑΠ 4/2005).

Τέλος, κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ.19 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και έτσι υφίσταται εκ πλαγίου παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, όταν από τις παραδοχές της, που περιλαμβάνονται στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της και αποτελούν το αιτιολογικό της, δεν προκύπτουν καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο στήριξε την κρίση του για ζήτημα με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ελεγχθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόσθηκε (ΑΠ 253/2013).

6.Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, κατ άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι το Μονομελές Εφετείο, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη κρίση του, δέχθηκε τα εξής ουσιώδη: Ότι ο Α. Χ., ιδιοκτήτης του … αγροτεμαχίου στο ... Δράμας, κατόπιν προφορικής συμφωνίας ανέθεσε στον εργολάβο Ι.

Κ. την ανέγερση επί του ως άνω ακινήτου ισογείου καταστήματος - κέντρου διασκεδάσεως. Ότι κατόπιν συμφωνίας με τον ως άνω ιδιοκτήτη, ο Α. Χ. ανέλαβε την αρχιτεκτονική μελέτη, τη μελέτη του φέροντος οργανισμού, θέρμανσης, ύδρευσης, αποχέτευσης, καθώς και την επίβλεψη του έργου. Ότι ο Σ. Μ. ανέλαβε ως υπεργολάβος την εργασία κατασκευής του ξυλοτύπου και ο Χ.

Κ. ανέλαβε ως υπεργολάβος τις εργασίες τοποθέτησης του σιδερένιου οπλισμού. Ότι οι εργασίες ανέγερσης του καταστήματος ξεκίνησαν κατά το μήνα Δεκέμβριο του έτους 2003 και την 24-2-2004, ημέρα Τρίτη, επομένη της αργίας της Καθαράς Δευτέρας του έτους 2004, ο Σ. Σ., μετά από συνεννόηση με το Χ. Κ., μετέβη στο εργοτάξιο μαζί με τον Ι.

Μ. και άλλους εργάτες προκειμένου να τοποθετήσουν το σιδερένιο οπλισμό σε ξυλότυπο δοκών που είχε ήδη κατασκευάσει ο Σ. Μ. στο νότιο τμήμα του έργου και άρχισαν τις εργασίες περί ώρα 07:30, πριν δηλαδή την έναρξη του νομίμου ωραρίου της εργασίας τους, εργαζόμενοι παράλληλα με τους εργάτες που ασχολούνταν με την κατασκευή του υπόλοιπου ξυλοτύπου.

Ότι ο Σ. Σ. κατευθύνθηκε στον ευρισκόμενο στο νότιο τμήμα της οικοδομής ξυλότυπο της δοκού, ο οποίος απέχει οριζοντίως 2,70 μέτρα και καθέτως 4,00 μέτρα από τους διερχόμενους στο σημείο ηλεκτρικούς αγωγούς, μέσης τάσης 20.000 V της ΔΕΗ και επιχείρησε να τοποθετήσει στον ύψους πέντε μέτρων ξυλότυπο της δοκού σιδερένια βέργα, μήκους 7 μέτρων.

Ότι ο εναγόμενος Σ. Μ., μόλις αντιλήφθηκε την εργασία του θανόντος στο τμήμα του ξυλότυπου της δοκού, όπου δεν είχε εγκατασταθεί το υποδειχθέν από τον επιβλέποντα μηχανικό - δεύτερο εναγόμενο Α. Χ. προστατευτικό ξύλινο πλαίσιο, απευθυνόμενος σε έντονο ύφος προς τον θανόντα, τον απέτρεψε από τη συνέχιση της εργασίας αυτής, αλλά ο θανών αγνόησε τις επισημάνσεις του και συνέχισε.

Ότι εξαιτίας της οριζόντιας και όχι της επιβαλλόμενης κάθετης άρσης της, η βέργα κατά την περιστροφή της ταλαντώθηκε και άγγιξε τα εναέρια ηλεκτροφόρα καλώδια, με αποτέλεσμα ο Σ. Σ. να υποστεί ηλεκτροπληξία και να πέσει από τον ξυλότυπο σε εξώστη του οικοδομήματος. Ότι περί ώρα 08:00 μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο Δράμας, όπου την 08:52 της ίδιας ημέρας εξέπνευσε, εξαιτίας της ηλεκτροπληξίας.

Ότι ο θανών, αν και ήταν έμπειρος στη συγκεκριμένη εργασία, ενήργησε απρόσεκτα, αγνόησε την προτροπή του τέταρτου εναγομένου, καθώς και του ως άνω συναδέλφου του, να μην εργαστεί στο νότιο τμήμα της οδού, το οποίο γειτνιάζει με τα ηλεκτροφόρα καλώδια και στο οποίο δεν είχε τοποθετηθεί το προστατευτικό ξύλινο πλαίσιο, σήκωσε τη σιδερόβεργα οριζόντια και όχι κάθετα, όπως επιβάλλεται και με την ταλάντωση που προκάλεσε άγγιξε το διερχόμενο εναερίως ηλεκτροφόρο καλώδιο της ΔΕΗ και κεραυνοβολήθηκε από το ηλεκτρικό ρεύμα.

Σύμφωνα με τις παραδοχές αυτές, το Μονομελές Εφετείο έκρινε α) ότι ο τέταρτος εναγόμενος, Σ. Μ., δεν ευθύνεται για το θάνατο του Σ. Σ., καθόσον αυτός ως υπεργολάβος ήταν επιφορτισμένος μόνο με την κατασκευή του ξυλοτύπου της οικοδομής και όχι του σιδερένιου οπλισμού, του οποίου υπεργολάβος ήταν ο Χ. Κ.. Και ακόμη, ότι ο ίδιος εναγόμενος, όταν αντιλήφθηκε την κίνηση του θανόντος στο τμήμα του ξυλοτύπου της δοκού, όπου δεν είχε εγκατασταθεί ακόμη το υποδειχθέν από τον επιβλέποντα μηχανικό - δεύτερο εναγόμενο, Α.

Χ., προστατευτικό ξύλινο πλαίσιο, τον απέτρεψε από τη συνέχιση της εργασίας αυτής, αλλά ο θανών αγνόησε τις επισημάνσεις και συνέχισε τη θανατηφόρα μετακίνηση της σιδερόβεργας και β) ότι ο θανών Σ. Σ. είναι συνυπαίτιος του ατυχήματος κατά ποσοστό 50%. Κατόπιν αυτών, το Μονομελές Εφετείο αφ' ενός έκανε δεκτή την έφεση του εναγομένου Σ.

Μ., εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση, που είχε κάνει δεκτή την αγωγή και ως προς αυτόν και είχε επιδικάσει υπέρ των εναγόντων και εις βάρος του χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης και, δικάζοντας εκ νέου την υπόθεση, απέρριψε την αγωγή ως προς αυτόν, ως ουσιαστικά αβάσιμη. Και αφ' ετέρου, όπως είχε πράξει και το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, έκανε δεκτή την ένσταση περί οικείου πταίσματος του θανόντος (ΑΚ 300), που είχαν προβάλει οι εναγόμενοι, και είπε αβάσιμο το σχετικό λόγο της έφεσης των εναγόντων.

Με την κρίση αυτή, το Μονομελές Εφετείο, ορθώς ερμήνευσε και εφάρμοσε τις διατάξεις του άρθρου 914 και 300 ΑΚ, τις διατάξεις του π.δ. 778/1980, του ν.1396/1983 και του π.δ. 1073/1981 και με σαφείς, πλήρεις και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες κατέληξε στο άνω αποδεικτικό του πόρισμα, το οποίο προσηκόντως υπήγαγε στις εν λόγω διατάξεις.

Επομένως, οι δεύτερος και τρίτος από τους λόγους της αίτησης, καθώς και οι πρώτος και δεύτερος από το δικόγραφο των προσθέτων λόγων, με τους οποίους οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν τα αντίθετα και προσάπτουν στην προσβαλλομένη απόφαση τις αναιρετικές πλημμέλειες του άρθρου 559 αρ.1 και αρ.19 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμοι.

7. Σύμφωνα με τις σκέψεις αυτές και αφού δεν υπάρχει άλλος, κύριος ή πρόσθετος λόγος αναιρέσεως, πρέπει να απορριφθεί η κρινομένη αίτηση και να καταδικασθούν οι αναιρεσείουσες στα δικαστικά έξοδα των παρασταθέντων πρώτου, δευτέρου και τετάρτου από τους αναιρεσίβλητους, εκ των οποίων οι πρώτος και τέταρτος κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα αυτών (ΚΠολΔ 176, 183 και 191 παρ.2).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 30-1-2017 αίτηση περί αναιρέσεως της 63/2016 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θράκης.-Και

Καταδικάζει τις αναιρεσείουσες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, ανερχομένων στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800) ευρώ για καθένα από τους πρώτο και τέταρτο εξ αυτών και των χιλίων εκατό (1.100) ευρώ για το δεύτερο.

Κρίθηκε, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 23η Ιανουαρίου 2018. -Και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 20η Φεβρουαρίου 2018.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ