372/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 372 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 372/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου), Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Σεπτεμβρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία "VICTORIA A.A.E.Z." που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, ως καθολικής διαδόχου της Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ- VICTORIA A.A.E.Z.", η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Δαρούδη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ψ1, 2) Ψ2, 3) Ψ3, κατοίκων όλων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Καπόλλα και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4/11/2002 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 7257/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 824/2006 οριστική του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 17/7/2007 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ευτύχιος Παλαιοκαστρίτης, ανέγνωσε την από 8/9/2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των τριών πρώτων λόγων της αναίρεσης και την απόρριψη των υπολοίπων.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από την αρχή της ελευθερίας των συμβάσεων (αρθρ. 361 ΑΚ) προκύπτει η δυνατότητα των μερών στη σύμβαση ασφάλισης αστικής ευθύνης από αυτοκίνητα να συμφωνήσουν περιπτώσεις απαλλαγής του ασφαλιστή. Μία από αυτές είναι και η προβλεπόμενη από την παρ. 8 του άρθρου 25 της Κ4/585/1978, όταν η ζημία προξενείται σε χρόνο, που ο οδηγός τελεί υπό την επήρεια οινοπνεύματος ή τοξικών ουσιών κατά την έννοια και τις προϋποθέσεις του άρθρου 42 του ΚΟΚ.

Με τη διάταξη του άρθρου 42 παρ. 1 εδ. β'. του ισχύοντος στην υπόθεση που εξετάζεται Ν. 2696/1999 (ΚΟΚ), αφού το αυτοκινητικό ατύχημα έγινε την 18-8-2001, ορίζεται ότι ο οδηγός βρίσκεται υπό την επίδραση οινοπνεύματος όταν το ποσοστό αυτού στον οργανισμό του είναι από 0,50 χιλιοστά του γρ. ανά λίτρο αίματος, μετρούμενο με τη μέθοδο της αιμοληψίας ή από 0,25 χιλιοστά του γρ.

και άνω ανά λίτρο εκπνεόμενου αέρα, μετρούμενο με αλκοόμετρο στον εκπνεόμενο αέρα. Στην περίπτωση που θα διαπιστωθεί η μέθη του οδηγού με τον ως άνω τρόπο, κατά το χρόνο που οδηγούσε το ασφαλισμένο αυτοκίνητο, ο ασφαλιστής, ο οποίος έχει συμφωνήσει τον σχετικό όρο της απαλλαγής του, απαλλάσεται της ευθύνης του έναντι του ασφαλισμένου.

Περαιτέρω, ο λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αρίθ. 19 Κ.Πολ.Δ., δημιουργείται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές, ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχτηκε τα παρακάτω : "...

Στις 18-8-2001 και περί ώρα 02.30, ο πρώτος εναγόμενος οδηγώντας το υπ αριθμ. ... Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο, συνιδιοκτησίας του δευτέρου και τρίτης από αυτούς (εναγομένους), που ήταν ασφαλισμένο για τις προς τρίτους ζημίες στην ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ VICTORIΑ Α.Α.Ε.", στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της οποίας υπεισήλθε η ενάγουσα ως καθολική διάδοχος, κατόπιν συγχώνευσης με την εταιρία με την επωνυμία "ΜΑΓΔΕΜΒΟΥΡΓΕΡ ΑΕ" κινούνταν στην εθνική οδό ...-...με κατεύθυνση προς ...

και με συνεπιβάτη τον Ω, υιό του ... και ... σύζυγο ... αδελφού της ... και εγγονού της ... . Ο πρώτος εναγόμενος προτιθέμενος να εισέλθει στην άνω εθνική οδό προκειμένου να κατευθυνθεί προς ..., λόγω αδεξιότητος, αλλά και της υπερβολικής ταχύτητος που είχε αναπτύξει, έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου που οδηγούσε με αποτέλεσμα να εκτραπεί από την πορεία του και να προσκρούσει σε παρακείμενο στην αριστερή πλευρά της οδού στηθαίο.

Εξαιτίας της σφοδρότητας της πρόσκρουσης εκδηλώθηκε πυρκαγιά στο αυτοκίνητο το οποίο καταστράφηκε ολοσχερώς και τραυματίστηκε σε διάφορα μέρη του σώματός του ο συνεπιβάτης Ω ο οποίος υπέστη βαρεία κρανιοεγκεφαλική και βαρύτατη κάκωση θώρακος, από τα τραύματά του δε αυτά ως μόνης ενεργού αιτίας επήλθε ο θάνατός του Ο πρώτος εναγόμενος μετά το ατύχημα υποβλήθηκε σε αιμοληψία για ανίχνευση οινοπνεύματος στο αίμα του και τον προσδιορισμό αλκοόλης.

Σύμφωνα με την από 24-8-2001 έκθεση εξέτασης αίματος που συνέταξε ο Αστυνόμος Α-Χημικός, στο αίμα του πρώτου εναγομένου ανευρέθη ποσότητα αλκοόλης σε ποσοστό 0,56 χιλιοστά του γραμμ., ενώ σύμφωνα με την από 8-10-2001 ανακοίνωση αποτελέσματος εξέτασης αίματος στο αίμα του ίδιου βρέθηκε ποσότητα οινοπνεύματος σε ποσοστό 0,51 χιλιοστά του γρ.

ανά λίτρο αίματος (αρθρ. 42 του ΚΟΚ όπως ισχύει). Υπό τα άνω εκτεθέντα πραγματικά περιστατικά καθίσταται προφανές ότι υπαίτιος του παραπάνω τροχαίου ατυχήματος τυγχάνει ο πρώτος εναγόμενος και μάλιστα κατά ποσοστό 70%, αφού αυτός μολονότι, είχε πρόθεση να αλλάξει πορεία και να εισέλθει σε στροφή δεν οδηγούσε με σύνεση και προσοχή (αρθρ. 12 παρ 1 του ΚΟΚ) και δεν μείωσε την ταχύτητά του, ώστε να ασκεί τον έλεγχο και την εποπτεία του αυτοκινήτου που οδηγούσε και να εκτελέσει τους απαιτούμενους χειρισμούς για ν' αποτραπεί το ατύχημα και συγκεκριμέναμε τη χρήση του συστήματος πέδησης ν' ανακόψει την πορεία του (άρθρ. 19 παρ. 1 του ΚΟΚ).

Το γεγονός όμως ότι στο αίμα του πρώτου εναγομένου ανευρέθη ποσοστό αλκοόλης 0,51ο/οο του γραμμαρίου ανά λίτρο αίματος κατά παράβαση του άρθρου 42 του ΚΟΚ, όπως ισχύει αφού η μέγιστη επιτρεπόμενη συγκέντρωση οινοπνεύματος στο αίμα ανέρχεται σύμφωνα με τη μείζονα σκέψη σε ποσοστό 0, 50ο/οο του γρ., δεν συνετέλεσε κατά τη κρίση του δικαστηρίου στο επελθόν αποτέλεσμα και δεν τελεί σύμφωνα με τη μείζονα σκέψη σε αιτιώδη συνάφεια με το ατύχημα και τούτο διότι ενόψει της ιδιαίτερα μικρής αυξημένης ποσότητας (0,51ο/οο) αλκοόλης που βρέθηκε στο αίμα του σε σχέση με το επιτρεπόμενο όριο (0,50ο/οο) δεν αποδείχτηκε ότι η ανίχνευση κατά το άνω ποσοστό αλκοόλης στο αίμα του, αυτή καθεαυτή επηρέασε την ικανότητά του περί τη οδήγηση και ότι προκάλεσε το επίδικο τροχαίο ατύχημα εξαιτίας του οποίου επήλθε ο θάνατος του συνεπιβάτη Ω.

Ακόμη αποδείχτηκε ότι για το ίδιο ατύχημα υπαίτιος κατά ποσοστό 30% είναι ο θανών συνοδηγός Δημήτριος Χαντές ο οποίος από αμελή συμπεριφορά δεν φορούσε ζώνη ασφαλείας όπως είχε υποχρέωση ... . Επίσης αποδείχτηκε από το προσκομιζόμενο υπ αριθμ. ... ασφαλιστήριο συμβόλαιο ότι το υπ' αριθμ. κυκλ. ... Ι.Χ.Ε. ζημιογόνο αυτοκίνητο, ήταν ασφαλισμένο κατά τον χρόνο του ατυχήματος για τις έναντι τρίτων εκ της λειτουργίας του προκαλούμενες ζημίες, όπως προαναφέρθηκε, στην ενάγουσα ασφαλιστική εταιρία, όπως δε προκύπτει από το περιεχόμενό του, οι ασφαλιζόμενοι (β' και γ' εναγόμενοι), έλαβαν γνώση των όρων της υπ' αριθμ. 514/585/87 αποφάσεως του Υπουργού Εμπορίου (ΦΕΚ 795/8/4/1978, τεύχος Α.Ε.

και Ε.Π.Ε.) και αποδέχτηκαν όπως οι όροι αυτοί μεταξύ των άλλων αποτελούν και τους όρουςτης μεταξύ των άνω διαδίκων συναφθείσης ασφαλιστικής σύμβασης. Με το άρθρο 10 περ. 7 της ίδιας ασφαλιστικής σύμβασης αποκλείεται από τον ασφαλιστή η κάλυψη των ζημιών που προκαλούνται από την κυκλοφορία του αυτοκινήτου όταν ο οδηγός του τελεί υπό την επίδραση οινοπνεύματος ή τοξικών ουσιών.

Η ενάγουσα ασφαλιστική εταιρία δεδομένου ότι δεν είχε το δικαίωμα να κάνει χρήση του άνω όρου και να απαλλαγεί σύμφωνα με τη μείζονα σκέψη από την υποχρέωση της ν αποζημιώσει τους οικείους του θανατωθέντος και ζημιωθέντες, από το επίδικο τροχαίο ατύχημα, οι οποίοι σημειωτέον άσκησαν σε βάρος των εναγομένων αλλά και της ίδιας ενάγουσας την από 10-1 -2002 αγωγή, προήλθε σε εξώδικο συμβιβασμό με αυτούς (οικείους) και κατέβαλε στους τελευταίους τα επί μέρους ποσά που αναφέρει στην αγωγή της συνολικού ύψους 117.338 ευρώ, ποσόν το οποίο και ζητεί αναγωγικά από τους εναγομένους. 'Οπως όμως προαναφέρθηκε, ναι μεναποκλείεται από τον ασφαλιστή η κάλυψη των ζημιών που προκαλούνται από την κυκλοφορία αυτοκινήτου, όταν ο οδηγός του τελεί υπό την επίδραση οινοπνεύματος (αρθρ. 42 του ΚΟΚ), όπως στην προκειμένη περίπτωση, πληνόμως εν προκειμένω, δεδομένου ότι η παράβαση της διάταξης αυτής του ΚΟΚ από τον πρώτο εναγόμενο οδηγό του ζημιογόνου αυτοκινήτου δεν τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με το επίδικο τροχαίο ατύχημα και εντεύθεν και με το θάνατο του συνεπιβάτη Ω κατά τα προεκτεθέντα, η ενάγουσα ασφαλιστική εταιρία δεν δικαιούται να κάνει χρήση του όρου αυτού και επικαλούμενη εξαίρεση από την ασφαλιστική κάλυψη να ζητήσει αναγωγικά με την ένδικη αγωγή το καταβληθέν από αυτήν ποσόν των 117.388 ευρώ.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω έπρεπε η αγωγή ν απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμη". Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της πρωτόδικης απόφασης που είχε απορρίψει την πιο πάνω αγωγή της. Αλλά έτσι όπως έκρινε το Εφετείο, διέλαβε στην απόφασή του αντιφατικές και ελλείπεις αιτιολογίες ως προς το κρίσιμο και ουσιώδες ζήτημα της έλλειψης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της διαπιστωθείσας κατόπιν αιμοληψίας περιεκτικότητας οινοπνεύματος στο αίμα του οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου, ανερχομένης σε 0,51ο/οο και του ζημιογόνου αποτελέσματος, που καθιστά ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο περί της συνδρομής ή μη των προϋποθέσεων εφαρμογής των ανωτέρω διατάξεων, τις οποίες έτσι παραβίασε εκ πλαγίου.

Διότι, ενώ δέχεται ότι ο υπαίτιος οδηγός, μολονότι είχε πρόθεση να αλλάξει πορεία και να εισέλθει σε στροφή, δεν οδηγούσε με σύνεση και προσοχή και δεν μείωσε επαρκώς την ταχύτητά του, ώστε να ασκεί τον έλεγχο και την εποπτεία του αυτοκινήτου του και να εκτελέσει τους κατάλληλους χειρισμούς για να αποτραπεί το ατύχημα, καθώς και ότι η εργαστηριακή εξέταση του ληφθέντος δείγματος του αίματος του οδηγού διαπίστωσε ότι περιείχε οινόπνευμα σε ποσοστό 0,51ο/οο, που υπερέβαινε το όριο, μετά το οποίο ο νόμος θεωρεί τον οδηγό σε μέθη, στη συνέχεια κρίνει αντιφατικά ότι η ποσότητα αυτή οινοπνεύματος δεν επηρέασε την ικανότητα οδήγησης του αυτοκινήτου και δεν συντέλεσε την πρόκληση του ατυχήματος, χωρίς συνάμα να εξηγεί γιατί η παραπάνω κατάσταση του οδηγού, ήτοι ότι αυτός τελούσε υπό την επίδραση του οινοπνεύματος, δεν επηρέασε την οδηγική συμπεριφορά του και δεν συνέβαλε στο να προβεί αυτός στις προαναφερόμενες πράξεις και παραλείψεις του, που φέρονται ότι προκάλεσαν το ατύχημα.

Κατά συνέπεια, το Εφετείο υπέπεσε στην "αναιρετική πλημμέλεια του αριθ. 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., κατά τον βάσιμο δεύτερο λόγο της αναίρεσης. Κατόπιν αυτών παρέλκει η εξέταση των υπολοίπων λόγων της αναίρεσης και πρέπει αυτή να γίνει δεκτή να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση ενώπιον του ίδιου Εφετείου Θεσσαλονίκης που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 824/2006 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 11 Νοεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίασηστο ακροατήριό του στις 18 Φεβρουαρίου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ