Supreme Court dismisses appeal against lower court ruling on unjust enrichment and mortgage registration fees.

Απόφαση 365 / 2016 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 365/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Δημήτριο Κράνη, Αντώνιο Ζευγώλη και Εμμανουήλ Κλαδογένη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Δεκεμβρίου 2015, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Μ. Κ., Υποθηκοφύλακα Βασιλικών, κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιάκωβο Βενιέρη.

Της αναιρεσιβλήτου: ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "..." και το διακριτικό τίτλο "....", με έδρα στην περιφερειακή ενότητα Θεσσαλονίκης, η οποία εκπροσωπείται νόμιμα, εκπροσωπήθηκε δε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Βασιλική Κωσταβάρα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-6-2010 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 23513/2012 του ίδιου Δικαστηρίου και 2774/2014 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 23-3-2015 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης, Εμμανουήλ Κλαδογένης, ανέγνωσε την από 10-12-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, η πληρεξούσια της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 εδ. α’ Κ.Πολ.Δ, αναίρεση επιτρέπεται, αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, στο οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή.

Με αυτόν τον λόγο αναιρέσεως ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βασίμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κ.λ.π. ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνος δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ’ ουσίαν.

Εξάλλου, κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ "Αναίρεση επιτρέπεται, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης." Ο λόγος αυτός ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό τα περιστατικά που είναι αναγκαία για την κρίση του δικαστηρίου στην συγκεκριμένη περίπτωση περί της συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων της διατάξεως που εφαρμόσθηκε η περί της μη συνδρομής τούτων, που αποκλείει την εφαρμογή τους, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς τον νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Περαιτέρω, από τα άρθρα 904 εδ. α,β’ ,905 παρ. 1 και 911 αρ. 1, ΑΚ συνάγονται τα εξής: Εκείνος, από την περιουσία του οποίου έγινε άλλος πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία και ιδίως με κάποια παροχή η οποία ήταν αχρεώστητη, έχει απαίτηση να του επιστραφεί από τον λήπτη ο πλουτισμός. Ωστόσο η απαίτηση αχρεωστήτου αποκλείεται, αν ο λήπτης της παροχής ενιστάμενος ισχυρισθεί και αποδείξει, ότι ο δότης κατά την καταβολή γνώριζε ότι δεν υπήρχε χρέος.

Η ένσταση αυτή, η οποία είναι και καταλυτική της ως άνω απαιτήσεως, δικαιολογητικό λόγο έχει το ότι ο δότης, που κατά την καταβολή γνώριζε ότι δεν υπήρχε το χρέος, αλλά παρά ταύτα κατέβαλε, είχε, κατά τεκμήριο, την βούληση προς κατ’ αρχήν δωρεά. Το τεκμήριο όμως αυτό είναι μαχητό και γι’ αυτό η ως άνω ένσταση αποκλείεται, αν ο δότης ισχυρισθεί και αποδείξει, ότι η κατά την καταβολή βούλησή του ήταν όχι ελεύθερη, αλλά προϊόν εξαναγκασμού.

Ο ισχυρισμός αυτός λειτουργεί ως αντένσταση καταλυτική της ως ανωτέρω ενστάσεως (Α.Π. 775/2004). Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 909 ΑΚ, η κατά τα άρθρα 904 επ. ΑΚ υποχρέωση για απόδοση του πλουτισμού αποσβέννυται, εφόσον ο λήπτης δεν είναι πλέον πλουσιότερος κατά τον χρόνο επιδόσεως της αγωγής. Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, απόσβεση της υποχρεώσεως προς απόδοση του πλουτισμού ο οποίος επήλθε με την λήψη χρημάτων χωρίς νόμιμη αιτία ή για αιτία που δεν επακολούθησε ή έληξε, επέρχεται και όταν ο λήπτης αναλίσκει το χρηματικό ποσόν που έλαβε, πραγματοποιώντας δαπάνες για να αντιμετωπίσει ανάγκες, στις οποίες, άλλως, δεν θα προέβαινε.

Η διάταξη του άρθρου 909 ΑΚ, παρέχει στον εναγόμενο ένσταση καταλυτική του δικαιώματος του ενάγοντος. Ο πλουτισμός θεωρείται ότι σώζεται, όταν το ποσόν που έλαβε ο λήπτης, το διέθεσε για εξόφληση δικού του χρέους ή για δικές του ανάγκες, τις οποίες θα αντιμετώπιζε με δικές του δαπάνες, (Α.Π. 2167/2013). Τέλος, το έννομο συμφέρον και η νομιμοποίησή του διαδίκου αποτελούν, σύμφωνα με το άρθρο 68 Κ.Πολ.Δ ουσιαστικές προϋποθέσεις για την παροχή δικαστικής προστασίας.

Συνεπώς, η εσφαλμένη κρίση του δικαστηρίου ότι συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις αυτές, ιδρύει τον αναιρετικό λόγο του άρθρου 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλομένη απόφασή του τα ακόλουθα: Προς εξασφάλιση ομολογιακού δανείου ύψους 2.600.000 ευρώ, που καταρτίστηκε μεταξύ της τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε." και της ενάγουσας εταιρίας (ήδη αναιρεσίβλητης) νόμιμα εκπροσωπουμένων, αμφοτέρων, δυνάμει του με ημερομηνία 15-1-2010 "Προγράμματος έκδοσης κοινού ομολογιακού δανείου, ποσού 2.600.000 ευρώ, με συμβάσεις διοργάνωσης, διαχείρισης και εκπροσώπησης ομολογιακού δανείου και κάλυψης και πρωτογενούς διαθέσεως ομολογιών", διατάχθηκε με την με αριθμό 3111/2010 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης (διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων), η εγγραφή προσημείωσης υποθήκης, ποσού 3.120.000 ευρώ επί του περιγραφόμενου στην αμέσως προαναφερθείσα απόφαση ακινήτου της ενάγουσας και ειδικότερα, στο με αριθμό ...

κατηγορίας αγροτεμάχιο, εμβαδού 19.000 τ.μ. που βρίσκεται στο ... του ν. Θεσσαλονίκης. Στη συνέχεια, η παραπάνω Τράπεζα υπέβαλε στο Υποθηκοφυλακείο Βασιλικών, στο οποίο Υποθηκοφύλακας είναι η εναγόμενη(ήδη αναιρεσείουσα) την με ημερομηνία 28-1-2010 αίτησή της, με την οποία ζητούσε από την τελευταία να προβεί στην μεταγραφή της παραπάνω πράξης, ζητώντας την εφαρμογή του άρθρου 14 παρ 2 του Ν. 3156/2003, ήτοι, να καταχωρηθεί η εν λόγω εγγραφή με την καταβολή μόνο των κατά νόμο παγίων δικαιωμάτων των 100,00 ευρώ.

Η εναγόμενη, όμως, απαίτησε για τη μεταγραφή της ανωτέρω πράξης την καταβολή αναλογικών δικαιωμάτων αρνούμενη να προβεί στην αιτούμενη μεταγραφή μόνο με την καταβολή πάγιου δικαιώματος. Ακολούθως, μετά την προαναφερθείσα άρνηση της εναγόμενης, η ενάγουσα, η οποία επειγόταν να προβεί στη μεταγραφή της ανωτέρω προσημείωσης υποθήκης, προκειμένου να λειτουργήσει η σύμβαση ομολογιακού δανείου που είχε συνάψει, υποχρεώθηκε να καταβάλει στην εναγόμενη αναλογικά δικαιώματα, το ύψος των οποίων ανήλθε στο ποσό των 24.222,53 ευρώ, όπως προκύπτει από την με αριθμό .../2010 απόδειξη παροχής υπηρεσιών της τελευταίας.

Συγκεκριμένα, η ενάγουσα κατέβαλε το ποσό των 9.385,41 ευρώ για δικαιώματα-αμοιβή υποθηκοφύλακα, το ποσό των 9.359,82 ευρώ για δικαιώματα Δημοσίου και το ποσό των 5,477,30 ευρώ για δικαιώματα ΤΑΧΔΙΚ. Τα παραπάνω ποσά, πλην του ποσού των 100,00 ευρώ, η ενάγουσα αχρεωστήτως κατέβαλε και αντιστοίχως η εναγόμενη άνευ νομίμου αιτίας εισέπραξε, κατά τα οποία η τελευταία κατέστη και πλουσιότερη ...

Ακολούθως, αποδεικνύεται, ότι η εναγομένη πριν από την άσκηση της ένδικης αγωγής, κατέβαλε στο Δημόσιο το ποσό των 9.359,82 ευρώ, και στο ΤΑΧΔΙΚ το ποσό των 5.477,30 ευρώ, ενώ παρακράτησε το ποσό των 9.385,41 ευρώ, που αντιστοιχεί στα αναλογικά δικαιώματα της ιδίας, αφού από το αποδεικτικό υλικό που προσκομίστηκε, ουδόλως προκύπτει ότι κατεβλήθη σε τρίτους.

Ειδικότερα, η εναγόμενη προς απόδειξη του ανωτέρω ισχυρισμού της, σχετικά με το καταβληθέν ποσό που αφορά σε δικαιώματα της ίδιας, προσκομίζει το με αριθμό .../6-4-2010 διπλότυπο είσπραξης της Ζ’ ΔΟΥ Θεσσαλονίκης που αναφέρεται σε δικαστικά έξοδα έτους 2010 συνολικού ποσού 202.585,48 ευρώ, χωρίς να μπορεί να προκύψει εάν στο ποσό αυτό περιέχεται και το προαναφερόμενο ποσό.

Επομένως, δεν σώζεται ο πλουτισμός της εναγομένης ως προς τα ποσά των 9.359,82 ευρώ και 5.477,30 ευρώ ως προς τα οποία, συνακόλουθα, έχει αποσβεστεί η υποχρέωσή της για απόδοση αυτών, δεκτής γενομένης ως προς τα ποσά αυτά της εκ του άρθρου 909 ΑΚ, ενστάσεως που προέβαλε η εναγομένη, ως βάσιμης και κατ’ ουσίαν. Ο ισχυρισμός της εναγομένης που στηρίζεται στη διάταξη του άρθρου 905 ΑΚ, πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμος, καθότι ο αποκλεισμός της απαίτησης αχρεωστήτου με βάση την εν λόγω διάταξη, δεν υφίσταται στην περίπτωση της ανυπαρξίας της βούλησης ελευθεριότητας, όπως συμβαίνει και όταν ο δότης υποχρεώθηκε στην καταβολή για μη νόμιμη αιτία ...

Στην προκειμένη δε περίπτωση, όπως ήδη προαναφέρθηκε, η ενάγουσα, αναγκάστηκε να καταβάλει τα ως άνω ποσά, διότι διαφορετικά δεν θα μπορούσε να προβεί στην μεταγραφή της ως άνω προσημείωσης. Τέλος, όπως αποδεικνύεται από το ίδιο το σώμα της ως άνω με αριθμό .../2010 απόδειξης παροχής υπηρεσιών, το προαναφερόμενο ποσό που ζητεί με την αγωγή της η ενάγουσα, καταβλήθηκε από την ίδια και ως εκ τούτου, ο ισχυρισμός της εναγομένης περί έλλειψης ενεργητικής νομιμοποίησης της τελευταίας και περί ανυπαρξίας άμεσης περιουσιακής μετακίνησης μεταξύ του πλουτισμού αυτής (ως λήπτριας) και της ζημίας της ενάγουσας, διότι η καταβολή του ανωτέρου ποσού έγινε από την Τράπεζα Πειραιώς, πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμος ...".

Ακολούθως δε, το Εφετείο απέρριψε κατ’ ουσίαν την έφεση της εναγομένης - αναιρεσείουσας υποθηκοφύλακος και επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση, με την οποία είχε γίνει μερικώς δεκτή η αγωγή και είχε υποχρεωθεί εκείνη, να καταβάλει νομιμοτόκως στην αναιρεσίβλητη το αχρεωστήτως καταβληθέν ως αμοιβή της ποσόν των 9.385,41 ευρώ.

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ αφού ορθώς ερμήνευσε και εφάρμοσε το άρθρο 904 Α.Κ. δεχόμενο, ότι η περιουσιακή μετακίνηση πραγματοποιήθηκε από την περιουσία της ζημιωθείσης ενάγουσας και ήδη αναιρεσίβλητης εταιρίας, χωρίς νόμιμη αιτία και μάλιστα αχρεωστήτως, στην περιουσία της πλουτίσασας εναγομένης και ήδη αναιρεσείουσας υποθηκοφύλακος, χωρίς να ασκεί εν προκειμένω έννομη επιρροή η από την Τράπεζα υποβολή της αιτήσεως για την εγγραφή της προσημειώσεως υποθήκης.

Υπό τις συνθήκες δε αυτές, πράγματι υφίσταται, σύμφωνα με το άρθρο 68 Κ.Πολ.Δ., στο πρόσωπο της αναιρεσίβλητης άμεσο έννομο συμφέρον, συνεπεία του οποίου δικαιούται στην άσκηση της κρινομένης αγωγής. Ομοίως, το Εφετείο ορθώς εφάρμοσε το άρθρο 905 Α.Κ. δεχόμενο, ότι πράγματι η ενάγουσα - αναιρεσίβλητη γνώριζε κατά την καταβολή των αναλογικών τελών, ότι δεν υφίστατο αυτό το χρέος, πλην όμως εξαναγκάσθηκε προς τούτο από την αρνητική συμπεριφορά της υποθηκοφύλακος, η οποία απαιτούσε την καταβολή του ποσού των 24.222,53 ευρώ για την εγγραφή της προσημειώσεως υποθήκης, χωρίς την οποία (εγγραφή) δεν ήταν δυνατή για την ενάγουσα - αναιρεσίβλητη η λήψη του δανείου.

Περιέλαβε δε περί όλων αυτών το Εφετείο στην απόφασή του επαρκείς και σαφείς αιτιολογίες. Εν τέλει, το Εφετείο ορθώς εφάρμοσε και το άρθρο 909 ΑΚ όσον αφορά το αχρεωστήτως καταβληθέν ως αμοιβή της υποθηκοφύλακος ποσόν των 9.385,41 ευρώ, αφού με επαρκείς αιτιολογίες απέρριψε κατ’ ουσίαν την ένσταση εκείνης, σύμφωνα με την οποία ισχυρίσθηκε, ότι δεν ήταν πλουσιότερη κατά τον χρόνο επιδόσεως της αγωγής.

Επομένως, όλοι οι υποστηρίζοντες τα αντίθετα λόγοι αναιρέσεως είναι αβάσιμοι.

Ακολούθως, πρέπει να απορριφθεί η κρινομένη αίτηση, να διαταχθεί, σύμφωνα με το άρθρο 495 παρ. 4 Κ.Πολ.Δ, η εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο και να καταδικασθεί η αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης (άρθρο 183 Κ.Πολ.Δ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 23 Μαρτίου 2015 αίτηση για αναίρεση της υπ’ αριθ. 2774/2014 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 23 Φεβρουαρίου 2016.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 16 Μαΐου 2016.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ