361/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 361 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 361/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Ναυσικά Φράγκου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Οκτωβρίου 2016, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος - καθ’ ου η κλήση: ΝΠΔΔ - ΟΤΑ Α’ Βαθμού με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ...", που εδρεύει στη … και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αλέξανδρο Βαρλά με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου - καλούντος: ΝΠΔΔ με την επωνυμία "...", που εδρεύει στη Χίο και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Μαρία Καλλέργη - Συρούκη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Κοινοποιουμένη η αναίρεση στον: Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-9-2011 αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών και συνεκδικάστηκε με την από 6-2-2012 κύρια παρέμβαση του ήδη αναιρεσείοντος.

Εκδόθηκε η 2702/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, την αναίρεση της οποίας ζήτησε το αναιρεσείον με την από 7-11-2014 αίτησή του.

Η συζήτηση της υπόθεσης ορίστηκε για τη δικάσιμο της 18-9-2015, οπότε ματαιώθηκε λόγω της διενέργειας των εθνικών εκλογών της 20-9-2015. Την υπόθεση επανέφερε για συζήτηση το ήδη αναιρεσίβλητο με την από 26-10-2015 κλήση του στη δικάσιμο της 4-3-2016, κατά την οποία αναβλήθηκε για τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας απόφασης. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ναυσικά Φράγκου διάβασε την από 3-9-2015 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Χαράλαμπου Καλαματιανού, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων της αίτησης για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 2702/2014 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Κατά τις διατάξεις του άρθρου 126 του Α.Ν. 2039/1939: "1. Ο Υπουργός των Οικονομικών δύναται να παρεμβαίνη κατά πάσαν στάσιν της δίκης και άνευ της κοινοποιήσεως δικογράφου παρεμβάσεως, αλλά διά των προτάσεων, εις δίκας αφορώσας διεκδίκησιν εν όλω ή εν μέρει της υπέρ του σκοπού ταχθείσης περιουσίας ή την ακύρωσιν των συστατικών πράξεων, ως και εν γένει εις πάσας τάς δίκας αίτινες ενδιαφέρουσιν οπωσδήποτε την υπέρ του σκοπού ή υπέρ κοινωφελούς ιδρύματος άνευ ειδικού σκοπού καταλειπομένην περιουσίαν. 2. Κατά των εκδιδομένων αποφάσεων ο υπουργός των Οικονομικών δύναται να ασκή αυτοτελώς μέσα "και όταν ακόμη δεν παρέστη κατά την συζήτησιν της προσβαλλομένης αποφάσεως". 3. Τα εισαγωγικά τοιούτων δικών δικόγραφα, επί ποινή απαραδέκτου αυτών εξεταζομένου και αυτεπαγγέλτως, κοινοποιούνται και εις τον Υπουργόν των Οικονομικών, εφαρμοζομένων των περί δικών και προθεσμιών υπέρ του Δημοσίου διατάξεων".

Ο Ν. 2039/1939 καταργήθηκε με την παρ. 8α του άρθρου 82 Ν. 4182/2013 "Κώδικας κοινωφελών περιουσιών, σχολαζουσών κληρονομιών και λοιπές διατάξεις". Σύμφωνα με την παρ. 9 του ίδιου άρθρου, "9. Με την επιφύλαξη των παραγράφων 3 και 4 του παρόντος άρθρου, κάθε παραπομπή στον α.ν. 2039/1939 ή γενικά στην νομοθεσία περί Εθνικών Κληροδοτημάτων, νοείται από την έναρξη ισχύος του παρόντος Κώδικα ότι γίνεται στις αντίστοιχες διατάξεις του".

2. Κατά τις διατάξεις του άρθρου 2 παρ. 1, 3 του Ν. 4182/ 2013: Υποχρεώσεις Δημοσίου - Αρμοδιότητες: 1. Το Δημόσιο έχει την υποχρέωση να διασφαλίζει την πιστή και επακριβή εκτέλεση της βούλησης των διαθετών και δωρητών.

3. Αρμοδιότητα του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης υφίσταται, με την επιφύλαξη της παραγράφου 4 και τυχόν ειδικών διατάξεων, στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) Όταν ο σκοπός της περιουσίας εκπληρώνεται κατά κύριο λόγο μέσα στα όρια μιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ανεξαρτήτως του τόπου όπου βρίσκεται η περιουσία..., β)..., γ)...Κατά την παρ. 4 του ίδιου άρθρου. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις αρμόδιος είναι ο Υπουργός Οικονομικών. Αρμοδιότητα του Υπουργού Οικονομικών υφίσταται επίσης κατ’ εξαίρεση: α) Για την εποπτεία εκκαθάρισης και διαχείρισης περιουσιών που καταλείπονται στο Δημόσιο, β) για την εποπτεία της επιτροπής Ολυμπίων και κληροδοτημάτων και του Βαρβακείου Ιδρύματος, γ) για την εκκαθάριση και εποπτεία κοινωφελών περιουσιών που έχουν τα κύρια περιουσιακά στοιχεία στην αλλοδαπή, δ) για περιουσίες του κεφαλαίου Ε’ του παρόντος κώδικα που υπάγονται στην άμεση διαχείριση του Υπουργείου Οικονομικών, ε) για την εποπτεία περιουσιών των οποίων η αξία εκτιμάται, ως ανώτερη του ποσού των 10.000.000 ευρώ ή των οποίων οι σκοποί εκτελούνται σε όλη την επικράτεια. Περαιτέρω με τις διατάξεις του άρθρου 69 του ιδίου Νόμου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ’ : ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ. Δίκες κοινωφελών περιουσιών: "1. Η αρμόδια αρχή νομιμοποιείται, πέραν των εκκαθαριστών, εκτελεστών διαθήκης και διοικητών κοινωφελών ιδρυμάτων:

α) Να ασκεί αιτήσεις και αγωγές σε δικαστήρια για την αναγνώριση ή τη διεκδίκηση δικαιώματος σε κάθε περιουσία, που έχει διατεθεί για κοινωφελή σκοπό ή σε κοινωφελές ίδρυμα, β) να επισπεύδει αναγκαστική εκτέλεση για την ικανοποίηση των δικαιωμάτων αυτών, γ) να ζητεί τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων για την εξασφάλιση κάθε περιουσίας, σύμφωνα με τα άρθρα 682 και επόμενα του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, δ) να ασκεί παρέμβαση σε κάθε στάση δίκης η οποία αφορά περιουσία υπέρ κοινωφελούς σκοπού ή κοινωφελών ιδρυμάτων ή αφορά το κύρος των πράξεών τους, με την υποβολή προτάσεων και χωρίς την κοινοποίηση δικογράφου παρέμβασης, ε) να ζητεί την επανάληψη της δίκης ή να καλείται για την επανάληψη της δίκης, αν επήλθε διακοπή δίκης με διάδικο ένα από τα πρόσωπα του πρώτου εδαφίου και για λόγους που αφορούν τα πρόσωπα αυτά. 2. Τα εισαγωγικά δικόγραφα των δικών, που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο, κοινοποιούνται στην αρμόδια αρχή, από οποιονδήποτε κι αν ασκούνται, εκτός αν ορίζεται ειδικά διαφορετικά στον παρόντα Κώδικα, επί ποινή απαραδέκτου της συζήτησης, που εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι διατάξεις περί δικών και προθεσμιών του Δημοσίου".

4. Στην κρινόμενη υπόθεση η προσβαλλομένη απόφαση εκδόθηκε κατόπιν συνεκδικάσεως: α) της από 15-9-2011 αιτήσεως του Γενικού Νοσοκομείου ... "..." Ν.Π.Δ.Δ., που εδρεύει στην πόλη της ... και β) της από 6-2-2012 Κυρίας Παρεμβάσεως του Ν.Π.Δ.Δ. - Ο.Τ.Α. με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ..." που εδρεύει στην Χίο, οι οποίες και επιδόθηκαν στον Υπουργό Οικονομικών (άρθρο 126 Ν. 2039/1939).

Κατά την προσβαλλομένη απόφαση, κατά πιστή μεταφορά των τμημάτων αυτής που ενδιαφέρουν εν προκειμένω. "Με την κρινόμενη αίτηση το Ν.Π.Δ.Δ. Γενικό Νοσοκομείο ... "..." ζητεί να ερμηνευθεί η από 02-07-1924 ιδιόγραφη διαθήκη και ο από 09-07-1931 κωδίκελλος αυτής της διαθήκης, της Ζ. χας Κ. Π. το γένος Ι. Π., η οποία απεβίωσε την 24η Απριλίου 1933 στην Αλεξάνδρεια Αιγύπτου, κατά το τμήμα της διαθήκης και του κωδίκελλου που αναλυτικά αναφέρονται στην αίτηση κατά περιεχόμενο και να αποδοθεί το αληθές νόημα αυτών με βάση τις διατάξεις του νόμου, προκειμένου να διευκρινισθεί α) ποιός, κατά την βούληση της διαθέτιδος είναι ο κληρονόμος ή κληροδόχος, στον οποίο πρέπει να περιέλθουν τα ακίνητα της κληρονομίας που αναγράφονται αναλυτικά στην αίτηση και β) εάν, κατά την βούληση της διαθέτιδος, είναι επιτρεπτή η διανομή των ακινήτων της κληρονομίας μεταξύ του αιτούντος και του κυρίως παρεμβαίνοντος Δήμου ..., ώστε έκαστο Ν.Π.Δ.Δ. να λάβει κεχωρισμένως συγκεκριμένα ακίνητα κατ’ αποκλειστικό δικαίωμα....

Με την κρινόμενη κύρια παρέμβαση το Ν.Π.Δ.Δ. Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ..." ζητεί να ερμηνευθεί η από 02-07-1924 ιδιόγραφη διαθήκη και ο από 09-07-1931 κωδίκελλος αυτής της διαθήκης, της Ζ. χας Κ. Π. το γένος Ι. Π., η οποία απεβίωσε την 24η Απριλίου 1933 στην Αλεξάνδρεια Αιγύπτου, κατά το τμήμα της διαθήκης και του κωδίκελλου που αναλυτικά αναφέρονται στην αίτηση κατά περιεχόμενο και να αποδοθεί το αληθές νόημα αυτών με βάση τις διατάξεις του νόμου, προκειμένου να διευκρινισθεί α) ποιός, κατά την βούληση της διαθέτιδος είναι ο κληρονόμος ή κληροδόχος, στον οποίο πρέπει να περιέλθουν τα ακίνητα της κληρονομίας που αναγράφονται αναλυτικά στην αίτηση και συγκεκριμένα διευκρινισθεί ότι ο κυρίως παρεμβαίνων είναι αποκλειστικός κύριος των αναφερομένων στην κύρια παρέμβαση αναλυτικά ακινήτων ως καθολικός διάδοχος της σχολικής εφορείας της Εμπορικής Σχολής ...

καθώς και της εφορείας σχολείων του Δήμου ..., β) ότι για να εξυπηρετηθεί ο σκοπός της κληροδοσίας σύμφωνα με την βούληση της διαθέτιδος και για την επωφελέστερη αξιοποίηση των ακινήτων σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 455/1976 θα πρέπει να οριστεί, ότι κάθε νομικό πρόσωπο, δηλαδή το αιτούν και το κυρίως παρεμβαίνον θα δικαιούται να καρπώνεται ξεχωριστά τα έσοδα από συγκεκριμένα ακίνητα του κληροδοτήματος κατ’ αποκλειστικό δικαίωμα και επικουρικά, γ) εάν κριθεί ότι ο κυρίως παρεμβαίνων Δήμος δεν είναι αποκλειστικά κύριος των ακινήτων αυτών εάν, κατά την βούληση της διαθέτιδος είναι επιτρεπτή η διανομή των ακινήτων της κληρονομίας μεταξύ του αιτούντος και του κυρίως παρεμβαίνοντας Δήμου ..., ώστε έκαστο Ν.Π.Δ.Δ.

να λάβει κεχωρισμένως συγκεκριμένα ακίνητα κατ’ αποκλειστικό δικαίωμα... ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Απορρίπτει την... κύρια παρέμβαση. Δέχεται την αίτηση. Ερμηνεύει την από 02-07-1924 ιδιόγραφη διαθήκη και τον από 09-07-1931 κωδίκελλο της διαθήκης και κρίνει ότι κατά την βούληση της διαθέτιδος Ζ. χας Κ. Π. το γένος Ι.

Π., κληροδόχος, λόγω καταπιστευτικής υποκατάστασης που έχει διαταχθεί υπέρ κοινωφελούς σκοπού, των αναφερομένων στην ως άνω διαθήκη ακινήτων είναι το Γενικό Νοσοκομείο ... "..." ν.π.δ.δ. στο οποίο και πλέον πρέπει να περιέλθουν τα ακίνητα αυτά κατά πλήρες δικαίωμα κυριότητος, μη βαρυνομένου αυτού πλέον με κληροδοσία υπέρ του κυρίως παρεμβαίνοντος".

5. Ο Δήμος ... με την από 7-11-2014 (αριθμ. εκθ. κατάθ. ...7-11-2014) αίτηση αναιρέσεως ζητεί την αναίρεση της προσβαλλομένης υπ’ αριθμ. 2702/2014 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών. Η συζήτηση της αιτήσεως είχε προσδιοριστεί για τις 18-9-2015, οπότε και ματαιώθηκε. Στη συνέχεια με την από 26-10-2015 κλήση του αναιρεσιβλήτου Γενικού Νοσοκομείου ..., η συζήτηση προσδιορίστηκε για τις 4-3-2016, οπότε και αναβλήθηκε για τη δικάσιμο της 7-10-2016, οπότε και έγινε η συζήτηση της αιτήσεως αντιμωλία των διαδίκων.

Από τις παραδοχές της προσβαλλομένης απόφασης που προαναφέρθηκαν προκύπτει ότι η δίκη ενδιαφέρει οπωσδήποτε την υπέρ κοινωφελών σκοπών καταλειφθείσα περιουσία και δεν υπάγεται στις περιπτώσεις της παρ. 4α, β, γ, δ, ε, του άρθρου 2 του Ν. 4182/2013, για τις οποίες είναι αρμόδιος ο Υπουργός Οικονομικών, κατά τα εκτεθέντα.

Κανένας όμως από τους παρισταμένους διαδίκους δεν επικαλείται ούτε προσκομίζει έκθεση κοινοποιήσεως προς τον απολιπόμενο Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοικήσεως Βορείου Αιγαίου εντός των ορίων της οποίας εκπληρώνεται ο σκοπός της καταλειφθείσης περιουσίας, του εισαγωγικού της δίκης αναιρετηρίου εγγράφου, και της από 26-10-2015 κλήσεως, με τις αντίστοιχες πράξεις προσδιορισμού δικασίμου και κλήσεις προς συζήτηση, σύμφωνα με τις προαναφερθείσες διατάξεις του ν. 4182/2013, η ισχύς του οποίου άρχισε δύο μήνες από της δημοσιεύσεώς του στο Φ.Ε.Κ. (άρθρο 102 παρ. 1 του αυτού νόμου) και συγκεκριμένα από τις 11-11-2013.

Περαιτέρω την εν λόγω παράλειψη, η οποία θα ήταν δυνατόν να καλυφθεί εφόσον, παρίστατο κατά τη συζήτηση αναιρέσεως ο Γενικός Γραμματέας της Αποκεντρωμένης Διοικήσεως Βορείου Αιγαίου και δεν προέβαλλε αντιρρήσεις (ΑΠ 346/2007, ΑΠ 23/2005), δεν δύνανται να καλύψουν οι, με την επιμέλεια του αναιρεσείοντος Δήμου ...

γενόμενες επιδόσεις της ενδίκου αναιρέσεως και του πρακτικού αναβολής με τις αντίστοιχες κλήσεις προς συζήτηση, προς τον Υπουργό Οικονομικών, όπως προκύπτει από τις, από τον αναιρεσείοντα επικαλούμενες και προσκομιζόμενες εκθέσεις επιδόσεως των Δικαστικών Επιμελητών του Πρωτοδικείου Αθηνών, .../26-6-2015 του Γ.

Κ. και 7-7-2016 του Β. Γ., εφόσον πρόκειται για επιδόσεις σε αναρμόδια καθ’ ύλην Αρχή, μετά την ως άνω τροποποίηση του νόμου. Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση της κρινομένης αιτήσεως αναιρέσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της από 7-11-2014 (αριθμ. εκθ. καταθ. ...2014) αιτήσεως αναιρέσεως κατά της υπ’ αριθμ. 2702/2014 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 3 Φεβρουαρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 3 Μαρτίου 2017.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ