35/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 35 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 35/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Χαράλαμπο Παπαηλιού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ1 η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Μπόκοτα.

Του αναιρεσίβλητου: Ψ1, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Κουτρουμπή.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-10-2004 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Νάξου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 17/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 15/2006 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Νάξου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 10-4-2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη ανέγνωσε την από 15-10-2007 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 560 ΚΠολΔ, κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση μόνο 1) αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου...

Κατά την έννοια της αμέσως πιο πάνω διάταξης αναίρεση συγχωρείται μόνο σε ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου και όχι σε εκ πλαγίου παραβίαση τέτοιου κανόνα με ανεπαρκή ή αντιφατική αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης. Ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου συντελείται όταν το δικαστήριο της ουσίας εφαρμόζει τέτοιο κανόνα, μολονότι, κατά τις παραδοχές της απόφασής του, δεν υπάρχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής του ή, αντίθετα, όταν αυτό δεν εφαρμόζει τέτοιο κανόνα, μολονότι, κατά τις παραδοχές της απόφασής του, υπάρχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής του.

Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1041, 1042, 1043 και 1044 ΑΚ προκύπτει, ότι για να αποκτήσει κάποιος κυριότητα σε ακίνητο με τακτική χρησικτησία, απαιτούνται φυσική εξουσίαση του πράγματος με διάνοια κυρίου (νομή), καλή πίστη, που πρέπει να υπάρχει κατά τον χρόνο που αποκτάται η νομή, νόμιμος τίτλος, που πρέπει να υποβληθεί σε μεταγραφή (άρθρα 1192 περίπτ.

α', και 1198 ΑΚ), πράγμα δεκτικό χρησικτησίας και παρέλευση δεκαετίας. Ειδικότερα, ως προς το στοιχείο της καλής πίστης, αυτό συντρέχει, όταν ο νομέας, με βάση τα εκάστοτε συντρέχοντα περιστατικά, έχει, κατά την κτήση της νομής, την πεποίθηση, η οποία δεν οφείλεται σε βαριά αμέλεια, ότι απέκτησε την κυριότητα.

Ειδικότερα, κατά τη διάταξη του άρθρου 1043 παρ.1 ΑΚ, προς χρησικτησία αρκεί και νομιζόμενος τίτλος, εφόσον δικαιολογείται καλή πίστη του νομέα. Είναι δε νομιζόμενος ο τίτλος, ο οποίος, κατά την πεποίθηση του νομέα, που δεν οφείλεται σε βαριά αμέλεια, υπολαμβάνεται απ'αυτόν ότι υπάρχει, ενώ πράγματι δεν υπήρξε καθόλου.

Δεν αρκεί συνεπώς μόνη η πεποίθηση του νομέα ότι απέκτησε την κυριότητα, αλλά προσάπτεται και η καλή πίστη που αφορά τον τίτλο, δηλαδή η πεποίθηση στη συγκεκριμένη περίπτωση για την ύπαρξη του τίτλου. Νομιζόμενος τίτλος υπάρχει και όταν ο αγοραστής, κατά την εφαρμογή του τίτλου του, από συγγνωστή πλάνη, υπολαμβάνει ότι ο τίτλος του καταλαμβάνει έκταση μεγαλύτερη από αυτή που του πωλήθηκε ή συνεχόμενο ακίνητο.

Ο επικαλούμενος τέτοιο τίτλο πρέπει να αποδείξει τα στοιχεία που τον θεμελιώνουν, γιατί αλλιώς δεν μπορεί να χρησιδεσπόσει. Στην προκείμενη περίπτωση, με το μοναδικό λόγο του αναιρετηρίου, προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια, ότι το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, με το να δεχθεί ως και κατ'ουσίαν βάσιμη την ένσταση ίδιας κυριότητας του αναιρεσιβλήτου στον επίδικο οριακό χώρο, που κτήθηκε από μέρος του με τακτική χρησικτησία και ακολούθως να απορρίψει ως ουσιαστικά αβάσιμη την ένδικη αγωγή, κατά την επικουρική της βάση περί κανονισμού ορίων, εξαφανίζοντας, κατά παραδοχή της έφεσης του αναιρεσιβλήτου, την πρωτόδικη απόφαση, με την οποία είχε απορριφθεί ως κατ'ουσίαν αβάσιμη η αγωγή, κατά την κύρια βάση της περί αναγνώρισης της νομής της αναιρεσείουσας στον πιο πάνω επίδικο χώρο, έγινε δε, αντίθετα, δεκτή ως και κατ'ουσίαν βάσιμη η ίδια αγωγή, κατά την επικουρική της βάση, παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1041, 1042 και 1043 ΑΚ.

Το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, δέχθηκε, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, τα ακόλουθα: Με το ....... συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Νάξου Βασιλείου Δέτση, που έχει νόμιμα μεταγραφεί, η ενάγουσα και ήδη αναιρεσείουσα και ο σύζυγός της Γ1 απέκτησαν κατ'ισομοιρίαν με δωρεά από το Ζ1 την κυριότητα ενός ακινήτου, εμβαδού 400 τ.μ., καλουμένου "......" και κειμένου πλησίον του χωριού ........

του Δήμου Νάξου, το οποίο έχει σχήμα τετραγώνου, διαστάσεων είκοσι επί είκοσι (20Χ20) μέτρων και συνορεύει νότια με αγρό Β1 και κατά τις λοιπές πλευρές με τον υπόλοιπο αγρό του δωρητή Ζ1. Μετά το θάνατο του συζύγου της στις 11-12-1995, η ενάγουσα κληρονόμησε κατά ποσοστό 1/4 το ιδανικό του μερίδιο επί του πιο πάνω ακινήτου, το οποίο αποδέχθηκε με τη ........

πράξη του συμβολαιογράφου Αθηνών Βασιλείου Λαούτη, που έχει νόμιμα μεταγραφεί και κατέστη έτσι συγκυρία του εν λόγω ακινήτου κατά ποσοστό 5/8 εξ αδιαιρέτου. Το ακίνητο αυτό αποτελεί τμήμα μεγαλύτερου άλλοτε ακινήτου, έκτασης 4,5 περίπου στρεμμάτων, που ανήκε στο δικαιοπάροχο της ενάγουσας Ζ1. Ο τελευταίος, με το νόμιμα μεταγραμμένο .........

συμβόλαιο δωρεάς του συμβολαιογράφου Νάξου Εμμανουήλ Βιλαντώνη, μεταβίβασε κατά κυριότητα το υπόλοιπο τμήμα του ακινήτου, έκτασης 4 περίπου στρεμμάτων, στον Ζ2, στο συμβόλαιο όμως αυτό το δωρηθέν ακίνητο περιγράφηκε με τα όρια του μεγαλύτερου ακινήτου χωρίς να αναφέρεται ως συνορεύουσα ιδιοκτησία το ακίνητο της ενάγουσας.

Στη συνέχεια, ο Ζ2 με το νόμιμα μεταγραμμένο ....... συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Νάξου Στυλιανού Βλησίδη πώλησε και μεταβίβασε το ακίνητό του στον εναγόμενο και ήδη αναιρεσίβλητο. Ωστόσο, αποδείχθηκε, ότι το έτος 1994 ο σύζυγος της ενάγουσας Γ1 συμφώνησε με τον Ζ2 να ανταλλάξει το ακίνητο, που είχε με την ενάγουσα, με τμήμα του ακινήτου του Ζ2, που εκτεινόταν αμέσως μετά τη δυτική πλευρά του δικού τους ακινήτου, με σκοπό το νέο ακίνητο που θα αποκτούσαν, να συνορεύει με άλλο γειτονικό ακίνητο της ενάγουσας, καλούμενο "φραγκοσυκογύριον ......".

Αυτό σημαίνει ότι ο Ζ2, παρ'ότι κατείχε τίτλο στον οποίο εφέρετο ως περιεχομένη και η ιδιοκτησία της ενάγουσας, εντούτοις, δεχόμενος την ανταλλαγή, παραδέχθηκε την κυριότητά της. 'Ετσι, με τη σύμφωνη γνώμη του δικαιοπαρόχου του εναγομένου Ζ2, ο σύζυγος της ενάγουσας οριοθέτησε με συρματόπλεγμα εδαφική έκταση, εμβαδού 392,35 τ.μ.

και παραλληλόγραμμου σχήματος, διαστάσεων 34,93Χ9,61 Χ 34,38 Χ9,65 μέτρων, όπως αυτό αποτυπώνεται στο από Αυγούστου 2004 τοπογραφικό διάγραμμα που έχει συντάξει ο εναγόμενος και προσαρτάται στον τίτλο του. Συνάγεται δε ότι η ανταλλαγή των ακινήτων έγινε με τη συναίνεση της ενάγουσας, αφού, πέραν της συζυγικής της σχέσης με τον Γ1, με τη .........

συμβολαιογραφική της δήλωση αποδέχθηκε την κληρονομία του και περιέγραψε το ακίνητο ως αγροτεμάχιο 400 τ.μ., χωρίς, όμως, να αναφέρει το τετράγωνο, διαστάσεων 20 Χ 20 μέτρων, σχήμα του, που αναγραφόταν στο προγενέστερο τίτλο της. Μετά την άτυπη αυτή ανταλλαγή ο Ζ2 νεμήθηκε το ακίνητό του, στο οποίο περιλαμβανόταν ο επίδικος οριακός χώρος των ακινήτων των διαδίκων, χωρίς να ενοχληθεί από κανέναν μέχρι τον Αύγουστο του 2004, που το μεταβίβασε στον εναγόμενο.

Ο Ζ2 τελούσε έκτοτε (1994) σε καλή πίστη αναφορικά με την κτήση της κυριότητάς του επί της επίδικης οριακής ζώνης, αφού την είχε αποκτήσει με την ανταλλαγή από τους προηγούμενους συγκυρίους αυτής (ενάγουσα και σύζυγό της) και δοθέντος ότι περιλαμβανόταν στο μεταγεγραμμένο τίτλο του, αφού σε αυτόν περιγραφόταν, όπως ανωτέρω αναφέρθηκε, το μεγαλύτερο ακίνητο των 4,5 στρεμμάτων.

Ο εναγόμενος από το έτος 2004 που απέκτησε το ακίνητο, οριοθετημένο από το ακίνητο της ενάγουσας με σιδηροπασσάλους και συρματοπλέγματα, το νέμεται με βάση τον προμνημονευθέντα τίτλο του και με καλή πίστη μέχρι σήμερα. Μάλιστα, αμέσως μετά την αγορά του ακινήτου εξέδωσε τη με αριθμό Πρωτ. ......... έγκριση εργασιών του Πολεοδομικού Γραφείου Νάξου και προέβη στην κατασκευή περίφραξης από λιθοδομή, πάνω στα όρια που είχαν διαμορφωθεί από την ανταλλαγή των εδαφικών τμημάτων.

Δοθέντος δε ότι η άσκηση από την ενάγουσα της ένδικης αγωγής κανονισμού ορίων και αίτηση ασφαλιστικών μέτρων νομής δεν διακόπτει την χρησικτησία (1049 ΑΚ), αποδεικνύεται ότι ο εναγόμενος έχει καταστεί από τις αρχές του έτους 2005 κύριος του επιδίκου οριακού χώρου με τακτική χρησικτησία, αφού νεμήθηκε αυτόν με νόμιμο τίτλο και καλή πίστη επί μία δεκαετία, με την προσαύξηση στο χρόνο νομής του και του χρόνου νομής του άμεσου δικαιοπαρόχου του.

Με βάση τις παραδοχές αυτές της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Δικαστήριο που την εξέδωσε, δέχθηκε την ένσταση του αναιρεσιβλήτου περί κτήσης ίδιας κυριότητάς του στον επίδικο οριακό χώρο ως βάσιμη κατ'ουσίαν και απέρριψε την ένδικη αγωγή, κατά την επικουρική της βάση περί κανονισμού ορίων. 'Ετσι που έκρινε το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1041, 1042 και 1043 ΑΚ, αφού, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε, ότι υπάρχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής τους, δέχθηκε δηλαδή ότι συμπληρώθηκε στο πρόσωπο του αναιρεσιβλήτου από τις αρχές του έτους 2005 δεκαετής με διάνοια κυρίου καλή πίστη και νόμιμο τίτλο νομή, με την προσμέτρηση στον ίδιο χρόνο νομής αυτού και του χρόνου νομής του άμεσου δικαιοπαρόχου του Ζ2, μολονότι ο τελευταίος από το έτος 1994, οπότε συμφωνήθηκε μεταξύ αυτού και του θανόντος συζύγου της αναιρεσείουσας Γ1 η ανταλλαγή του επίδικου οριακού χώρου με άλλο τμήμα του ιδιόκτητου ακινήτου του, δεν τελούσε σε καλή πίστη, εφόσον γνώριζε ότι η εν λόγω ανταλλαγή έγινε άτυπα, χωρίς την τήρηση των νόμιμων διατυπώσεων (σύνταξη συμβολαιογραφικού εγγράφου και μεταγραφή του) και, έτσι, δεν προσπόρισε σ'αυτόν την κυριότητα του επίδικου οριακού χώρου, περαιτέρω δε με τον τίτλο κτήσης της κυριότητάς του (.........

δωρητήριο συμβόλαιο), παρά τον καθ'όρια προσδιορισμό του όλου αρχικά ακινήτου, συνολικού εμβαδού τεσσεράμισυ (4,5) περίπου στρεμμάτων, μεταβιβάστηκε σ'αυτόν η κυριότητα του υπόλοιπου μόνο τμήματος του πιο πάνω ακινήτου, συνολικού εμβαδού τεσσάρων (4) περίπου στρεμμάτων, στο οποίο, όπως γνώριζε, δεν συμπεριλαμβανόταν το ακίνητο συνιδιοκτησίας της αναιρεσείουσας.

Ακολούθως, ο ίδιος (Ζ2), μη τελώντας σε καλή πίστη, κατά το χρόνο απόκτησής της νομής στον επίδικο οριακό χώρο (1994) και στερούμενος νόμιμου ή νομιζόμενου τίτλου ως προς αυτόν, με βάση το ....... πωλητήριο συμβόλαιο πώλησε και μεταβίβασε ολόκληρο το αρχικό ακίνητο στον αναιρεσίβλητο, ο οποίος, επομένως, δεν μπορούσε να χρησιδεσπόσει στον ίδιο χώρο.

Με τα δεδομένα αυτά, ο ερευνώμενος αναιρετικός λόγος πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 580 παρ.3 ΚΠολΔ, στο ίδιο Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί τη 15/2006 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Νάξου, που δίκασε ως Εφετείο.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Πολυμελές Πρωτοδικείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει σε χίλια τριακόσια (1300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Δεκεμβρίου 2007.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 9 Ιανουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ