354/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 354 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 354/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Σταύρο Γαβαλά, Ιωάννη Ιωαννίδη και Μίμη Γραμματικούδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Ιανουαρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δήμου Κάστρου Κυλλήνης του Νομού Ηλείας, που εδρεύει στην Κυλλήνη, νομίμως εκπροσωπουμένου, ως καθολικού διαδόχου της πρώην Κοινότητας Κάτω Παναγιάς Ηλείας. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Κωστόπουλο.

Των αναιρεσίβλητων: 1) ...., το γένος ..... και 2) .... συζύγου ...., το γένος ...., κατοίκων Αυστραλίας. Η 1η παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Σωτήριο Πολύδωρα, η δε 2η εκπροσωπήθηκε από τον ανωτέρω πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1-8-1988 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αμαλιάδας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:34/1989 μη οριστική, 7/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 308/2005 του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 10-5-2005 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Σταύρος Γαβαλάς ανέγνωσε την από 28-12-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσίβλητων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, σύμφωνα με το άρθρο 1033 του ΑΚ, για τη μεταβίβαση της κυριότητας ακινήτου απαιτείται συμφωνία μεταξύ του κυρίου και εκείνου που την αποκτά, ότι μετατίθεται σ' αυτόν η κυριότητα για κάποια νόμιμη αιτία. Η συμφωνία γίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο που υποβάλλεται σε μεταγραφή. Για τη μεταβίβαση με τον παράγωγο αυτό τρόπο της κυριότητας του ακινήτου, αποτελεί προϋπόθεση να ήταν κύριος εκείνος που συμφώνησε τη μεταβίβασή της.

Την κυριότητα του ακινήτου ο τελευταίος μπορεί να την είχε αποκτήσει και με τον πρωτότυπο τρόπο της χρησικτησίας (τακτικής ή έκτακτης). Με έκτακτη χρησικτησία αποκτά την κυριότητα ακινήτου, όπως προκύπτει από τη διάταξη του άρθρου 1045 του ΑΚ, εκείνος που έχει στη νομή του αυτό για μια εικοσαετία. Η άσκηση νομής συνίσταται, όπως προκύπτει από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 974, 979 και 980 του ΑΚ, στην άσκηση πράξεων φυσικής εξουσίασης του πράγματος με διάνοια κυρίου, μπορεί δε να γίνεται όχι μόνο αυτοπροσώπως, αλλά και μέσω άλλου, όπως συμβαίνει στην περίπτωση που ο νομέας έχει εκμισθώσει το ακίνητο, οπότε ασκεί τη νομή του μέσω του μισθωτή, ο οποίος κατέχει το πράγμα στο όνομα του εκμισθωτή.

Εξάλλου, με την υπ' αριθμ. 3473 της 14-2/25-3-1923 απόφαση της επαναστάσεως του 1922 ορίστηκε, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 17 του Συντάγματος του 1911, ότι επί αναγκαστικών απαλλοτριώσεων ακινήτων για γεωργική αποκατάσταση ακτημόνων καλλιεργητών ή για εγκατάσταση γενικά προσφύγων, ομογενών ή μη, επιτρέπεται η κατάληψη των ακινήτων και πριν από την καταβολή της αποζημίωσης.

Όμοια παρέκκλιση από το άρθρο 17 του Συντάγματος του 1911 εισήγαγε και το, στηριζόμενο στην απόφαση αυτή, ν.δ της 4/9 Ιουνίου 1923 "περί παραχωρήσεως δημοσίων κτημάτων και αναγκαστικής απαλλοτριώσεως ιδιωτικών τοιούτων προς αστικήν αποκατάστασιν προσφύγων, με τα άρθρα 3 και 4 του οποίου επιτράπηκε η αναγκαστική απαλλοτρίωση, με σκοπό την αστική αποκατάσταση προσφύγων, κάθε είδους οικοπέδων και αγροτικών κτημάτων, εκτός φυτειών, που ανήκουν σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα δημόσιου ή ιδιωτικού δικαίου, η οποία ενεργείται με απόφαση των Υπουργών Γεωργίας και Υγιεινής, Πρόνοιας και Αντιλήψεως.

Σύμφωνα, όμως, με το άρθρο 2 παρ. 5 του από 29/30-4-1953 β.δ/τος περί κωδικοποιήσεως των κειμένων διατάξεων περί αναγκαστικών απαλλοτριώσεων κ.λ.π.", προσφυγικές απαλλοτριώσεις ανακαλούνται αυτοδικαίως από τις 15 Απριλίου 1957, εφόσον έως τη χρονολογία αυτή δεν εχώρησε ούτε κατάληψη ούτε αποζημίωση. Στην έννοια του ανωτέρω όρου "κατάληψη" περιλαμβάνεται "πάσα καθ' οιονδήποτε τρόπον εξουσίασις του απαλλοτριωθέντος χώρου υπό του Υπουργείου Κοινωνικής Προνοίας ή των περιφερειακών αυτού υπηρεσιών".(πρβλ.

άρθρα 64 παρ. 4 του β.δ. 330/1960 και 145 του Αγρ. Κώδ.). Υπάγονται συνεπώς σε αυτή υλικές πράξεις, με τις οποίες καθυποτάσσεται το ακίνητο στην εξουσία του Δημοσίου, η δε μεταγενέστερη διάταξη του άρθρου 7 του. ν.δ. 266/1974 "περί τροποποιήσεως της περί αποκαταστάσεως αστών προσφύγων νομοθεσίας", με την οποία προς την κατάληψη εξομοιώνονται και η οριοθεσία ή η κτηματογράφηση ή η ρυμοτόμηση ή η αποτύπωση σε τοπογραφικό διάγραμμα θεωρημένο από την αρμόδια υπηρεσία ή η παραχώρηση του για την εξυπηρέτηση γενικότερου κοινωνικού ή δημόσιου συμφέροντος, ως ψευδοερμηνευτική, δεν έχει αναδρομική ισχύ (ολΑΠ 389/1978).

Συνεπώς από 15 Απριλίου1957, ακίνητο που απαλλοτριώθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του ν.δ. της 4/9 Ιουνίου 1923, του οποίου δεν έγινε πραγματική κατάληψη από το δημόσιο και για το οποίο δεν καταβλήθηκε αποζημίωση, επανέρχεται στην κυριότητα του προηγούμενου ιδιοκτήτη του και δεν ανήκει στο Δημόσιο, στο οποίο ούτε με χρησικτησία έως την ημερομηνία αυτή μπορούσε να είχε περιέλθει, εφόσον, για να επέλθει η ανάκληση προϋποτίθεται ότι το δημόσιο δεν το είχε με εμφανείς υλικές πράξεις καταλάβει και δεν ασκούσε φυσική εξουσία σε αυτό.

΄Εκτοτε, το ακίνητο αυτό είναι δεκτικό χρησικτησίας από τρίτο, δεν μπορεί δε να θεωρηθεί ανεπίδεκτο χρησικτησίας από μόνο το γεγονός ότι είχε προηγηθεί η κατά τις ανωτέρω διατάξεις απαλλοτρίωσή του, η οποία ανακλήθηκε αυτοδικαίως. Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω αντιφατικών ή ανεπαρκών αιτιολογιών, όταν από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν, κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόστηκε ή ότι δε συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Ιδρύεται, δηλαδή, ο λόγος αυτός, όταν από τις παραδοχές της απόφασης δημιουργούνται αμφιβολίες για το αν εφαρμόστηκε ορθώς ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου. Ως ζητήματα δε, σε σχέση με τα οποία η έλλειψη, η αντιφατικότητα ή η ανεπάρκεια των αιτιολογιών, στερεί από νόμιμη βάση την απόφαση, νοούνται οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, που τείνουν, δηλαδή, στη θεμελίωση, την κατάλυση ή την παρακώλυση του ασκούμενου δικαιώματος και επιδρούν στη διαμόρφωση του διατακτικού της απόφασης.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του προσκομιζόμενου αντιγράφου της προσβαλλόμενης απόφασης, με αυτήν το Εφετείο δέχτηκε, μετά από εκτίμηση των αποδείξεων, ότι αποδείχθηκαν τα' ακόλουθα πραγματικά περιστατικά : Με τα ...και .....συμβόλαια του συμβολαιογράφου Μυρτουντίων Ευθυμίου Πανουτσοπούλου, που μεταγράφηκαν νόμιμα, μεταβιβάσθηκε, λόγω γονικής παροχής, στη συγκυριότητα των εναγουσών και ήδη αναιρεσιβλήτων, από τον πατέρα τους ...., το περιγραφόμενο σε αυτή ακίνητο (οικόπεδο), εμβαδού 1074 τετρ.

μέτρων, το οποίο βρίσκεται στην ....Ηλείας. Το ακίνητο αυτό αποτελεί τμήμα μεγαλύτερης έκτασης (εμβαδού 2764 τ.μ. περίπου), το οποίο, μετά από δημοπρασία, το αγόρασε ο δικαιοπάροχος, πατέρας, των εναγουσών, από την Ιερά Μονή Βλαχερνών, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον ΟΔΕΠ, με το ....συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Πύργου Νίκου Δασιού, που μεταγράφηκε νόμιμα.

Αυτός από την εν λόγω αγορά του το νεμόταν με διάνοια κυρίου και με καλή πίστη, ενεργώντας τις ειδικότερα αναφερόμενες διακατοχικές πράξεις σε αυτό εκμισθώνοντας το στους κατονομαζόμενους μισθωτές, είτε ο ίδιος έως το 1977, είτε μέσω αντιπροσώπων του, που ενεργούσαν στο όνομά του, έκτοτε, έως ότου, με τις ανωτέρω συμβολαιογραφικές συμφωνίες το μεταβίβασε στις ενάγουσες, θυγατέρες του.

Περαιτέρω, δέχτηκε το Εφετείο, ότι το εν λόγω ακίνητο αποτελεί μέρος κτήματος που απαλλοτριώθηκε υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, για την αποκατάσταση προσφύγων, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν.δ. της 4/9-6-1923, η απαλλοτρίωσή του όμως ανακλήθηκε αυτοδικαίως από την 15-4-1957, διότι έως την ημερομηνία αυτή δεν είχε γίνει κατάληψή του, με την ενέργεια υλικών πράξεων εξουσίασής του από το Ελληνικό Δημόσιο, ούτε είχε καταβληθεί ή παρακατατεθεί αποζημίωση γι' αυτό.

΄Εκρινε δε, με βάση τα πραγματικά αυτά περιστατικά, το Εφετείο ότι οι ενάγουσες, με τις προαναφερόμενες μεταβιβάσεις σε αυτές, έγιναν συγκυρίες του επίδικου ακινήτου, το οποίο, κατά τα εκτιθέμενα στην προσβαλλόμενη απόφαση, είχε περιέλθει και με έκτακτη χρησικτησία στον δικαιοπάροχο, πατέρα τους, και ότι η εναγόμενη Κοινότητα ....

η οποία απορροφήθηκε από τον αναιρεσείοντα Δήμο Κάστρου Παλλήνης, δεν έγινε κυρία του ακινήτου αυτού, παρά την εκ μέρους του Δημοσίου παραχώρησή του σε αυτήν με την ..... απόφαση (παραχωρητήριο) του Νομάρχη Ηλείας, που μεταγράφηκε νόμιμα, διότι όταν έγινε η παραχώρηση αυτή είχε ανακληθεί η απαλλοτρίωση του εν λόγω ακινήτου και τούτο δεν ανήκε στην κυριότητα του Δημοσίου.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, περιέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, ως προς τα κρίσιμα ζητήματα της απόκτησης κυριότητας στο επίδικο από τις ενάγουσες, με την μεταβίβασή του σε αυτές με παράγωγο τρόπο, με τη μεταβίβασή του, δηλαδή σε αυτές για τη νόμιμη αιτία της γονικής παροχής από τον πατέρα τους, ο οποίος είχε αποκτήσει νόμιμα την κυριότητά του και με έκτακτη χρησικτησία, που σε κάθε περίπτωση, συμπληρώθηκε με την άσκηση νομής για μια εικοσαετία μετά την 15-4-1957, αφότου ανακλήθηκε η απαλλοτρίωσή του και αυτό ήταν δεκτικό χρησικτησίας.

Ανεπάρκεια στην αιτιολογία δεν προσδίδει η μη αναφορά του τρόπου με τον οποίο είχε γίνει κυρία η Ιερά Μονή Βλαχερνών, η οποία είχε μεταβιβάσει το ακίνητο στον άμεσο δικαιοπάροχο των εναγουσών, αφού, για τη στήριξη της κρίσης ότι οι ενάγουσες έγιναν με τις προαναφερόμενες μεταβιβάσεις συγκυρίες του επίδικου ακινήτου, είναι επαρκής η παραδοχή ότι στον άμεσο δικαιοπάροχο αυτών η κυριότητα του εν λόγω ακινήτου περιήλθε με πρωτότυπο τρόπο και συγκεκριμένα με έκτακτη χρησικτησία, ο για τη συντέλεση της οποίας απαιτούμενος χρόνος διανύθηκε μετά την 15-4-1957, και δε χρειαζόταν και αναδρομή στον τρόπο απόκτησης της κυριότητας και εκ μέρους της φερόμενης ως δικαιοπαρόχου αυτού Ιεράς Μονής, αφού η με τον εν λόγω πρωτότυπο τρόπο απόκτηση κυριότητας από αυτόν δεν εξαρτάται από την ύπαρξη κυριότητας της τελευταίας, εν όψει μάλιστα και του γεγονότος ότι, όπως προκύπτει από την επισκόπηση των προσκομιζόμενων δικογράφων, ο αναιρεσείων δεν είχε επικαλεσθεί κάποιον άλλο τρόπο περιέλευσης της κυριότητας του ακινήτου στο Δημόσιο, εκτός από την προαναφερόμενη απαλλοτρίωσή του, ώστε να είναι αυτό ανεπίδεκτο χρησικτησίας, την δε περιέλευσή του στο Δημόσιο με έκτακτη χρησικτησία την απέκλεισε εκ του πράγματος το Εφετείο, με το να δεχτεί ότι δεν είχε γίνει πραγματική κατάληψή του από αυτό, με εμφανείς υλικές πράξεις εξουσίασής του.

Δεδομένου δε ότι επαρκώς στηρίζει το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης η παραδοχή ότι στον άμεσο δικαιοπάροχο των εναγουσών είχε περιέλθει η κυριότητα του επίδικου ακινήτου με έκτακτη χρησικτησία, είναι χωρίς σημασία οποιαδήποτε πλημμέλεια ως προς την περαιτέρω παραδοχή ότι ο ακίνητο αυτό είχε μεταβιβασθεί στο δικαιοπάροχο των εναγουσών από την Ιερά Μονή Βλαχερνών το έτος 1934, μετά δηλαδή την γενόμενη απαλλοτρίωση του, η οποία ανακλήθηκε αυτοδικαίως αργότερα.

Επομένως είναι απορριπτέοι, ως αλυσιτελείς, οι λόγοι (πρώτος και δεύτερος) της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, με τους οποίους ο αναιρεσείων προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση πλημμέλειες από το άρθρο 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, ισχυριζόμενος ότι αυτή περιέχει αντιφατικές και ανεπαρκείς αιτιολογίες, ως προς το ζήτημα της απόκτησης κυριότητας από τον άμεσο δικαιοπάροχο, πατέρα των εναγουσών, με τον παράγωγο τρόπο της πώλησης και μεταβίβασής του σε αυτόν από την Ιερά Μονή Βλαχερνών με το ....συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Πύργου Νίκου Δασσιού.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 10-5-2005 αίτηση του Δήμου Κάστρου Κυλλήνης Ν. Ηλείας για αναίρεση της 308/2005 απόφασης του Εφετείου Πατρών.- Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει στο ποσό των εξακοσίων (600) ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 20 Φεβρουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Φεβρουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ