352/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 352 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 352/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Σταύρο Γαβαλά, Ιωάννη Ιωαννίδη και Μίμη Γραμματικούδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Ιανουαρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: (αναφέρονται 4 αναιρεσείες), που εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Καραγκούνη, ο οποίος ανακάλεσε την από 12-1-2007 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ. και παραστάθηκε αυτοπροσώπως.

Των αναιρεσίβλητων: (αναφέρονται 3 αναιρεσίβλητοι), που εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Διαμαντόπουλο και 4) ...., κατοίκου..., που δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 11-12-2002 ανακοπή των ήδη αναιρεσειουσών, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Χαλκιδικής. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 93/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 747/2004 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 25-10-2004 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Σταύρος Γαβαλάς ανέγνωσε την από 28-12-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε ν΄ αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των παρισταμένων αναιρεσίβλητων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, όπως προκύπτει από την επικαλούμενη και νόμιμα προσκομιζόμενη με αριθμ. 6602Γ΄/8-11-2006 έκθεση επιδόσεως του αρμόδιου δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Χαλκιδικής ....., επικυρωμένο αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου για την αναφερόμενη στην αρχή αυτής της απόφασης συνεδρίαση και με κλήση για εμφάνιση κατά τη συζήτηση, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, με την επιμέλεια των αναιρεσειουσών, προς τον αναιρεσίβλητο ..... Επομένως, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης, σύμφωνα με το άρθρο 576 παρ. 2 του ΚΠολΔ, παρότι ο αναιρεσίβλητος αυτός δεν εμφανίσθηκε κατά την ανωτέρω δικάσιμο, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε από το πινάκιο, στη σειρά της.- Επειδή, ο από το άρθρο 559 αριθ. 9 περίπτωση τρίτη του ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν το δικαστήριο της ουσίας άφησε αίτηση αδίκαστη, όταν, δηλαδή, παρέλειψε ν' αποφανθεί για ορισμένη αίτηση όχι μόνο στο σκεπτικό, αλλά και στο διατακτικό της απόφασής του.

Συνεπώς δε θεμελιώνεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, όταν από το διατακτικό της απόφασης συνάγεται χωρίς αμφιβολία ότι το δικαστήριο απέρριψε στο σύνολό της την αγωγή, ανακοπή, ή τριτανακοπή, ως προς όλα τα αιτήματά της, έστω και αν στο σκεπτικό δεν περιλαμβάνεται ορισμένη σκέψη για την απόρριψη ορισμένου αιτήματός αυτής ή περιλαμβάνεται σχετική σκέψη ατελώς ή κατά τρόπο συγκεχυμένο διατυπωμένη. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση των προσκομιζόμενων δικογράφων, με την προσβαλλόμενη απόφαση το Εφετείο απέρριψε εξ ολοκλήρου κατ΄ ουσίαν την έφεση των αναιρεσειουσών κατά της πρωτόδικης απόφασης, με την οποία είχε απορριφθεί ως αβάσιμη η τριτανακοπή αυτών και ως προς το σωρευόμενο σε αυτήν αίτημα αναγνώρισης της κυριότητάς τους στο αναφερόμενο σε αυτήν ακίνητο και υποχρέωσης των τριών πρώτων από τους αναιρεσιβλήτους να το αποδώσουν σ΄ αυτές. Ειδικότερα, το Εφετείο, όπως προκύπτει από το συνδυασμό του διατακτικού προς το σκεπτικό της προσβαλλόμενης απόφασης, απέρριψε εξ ολοκλήρου την έφεση, αφού έκρινε ότι το επίδικο ακίνητο είχε εκφύγει "από την περιουσία" του δικαιοπαρόχου των αναιρεσειουσών και για το λόγο αυτό δεν περιήλθε στις αναιρεσείουσες ως κληρονόμους αυτού, αφού δηλαδή έκρινε αβάσιμο το εν λόγω αίτημα, το οποίο οι αναιρεσείουσες είχαν επαναφέρει σε αυτό με λόγο έφεσης. Δεν γεννάται, δηλαδή, αμφιβολία ότι το Εφετείο ερεύνησε και το εν λόγω αίτημα και το απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμο. Επομένως, ο πρώτος, από το άρθρο 559 αριθ. 9 του ΚΠολΔ, λόγος της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο οι αναιρεσείουσες διατείνονται ότι το Εφετείο άφησε αδίκαστο το εν λόγω αίτημα, που περιεχόταν στην τριτανακοπή τους και είχε νομίμως επαναφερθεί σε αυτό, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.- Επειδή, όπως προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 1710, 1846, 1193, 1195, 1198 και 1199 του ΑΚ, παράγωγο τρόπο κτήσης της κυριότητας κινητών και ακινήτων αποτελεί και η κληρονομική διαδοχή, τόσο η εξ αδιαθέτου όσο και η από διαθήκη. Προκειμένου δε για κληρονομιαίο ακίνητο, η κυριότητά του αποκτάται από τον κληρονόμο και μάλιστα αναδρομικά από το θάνατο του κληρονομουμένου, εφόσον ο κληρονόμος αποδεχτεί την κληρονομία και μεταγράψει την αποδοχή της, που προκύπτει από δημόσιο έγγραφο. Περαιτέρω, για να χάσει ο κύριος το δικαίωμα της κυριότητάς του, πρέπει ή να περιέλθει αυτή με κάποιο νόμιμο τρόπο σε άλλον ή να παραιτηθεί νόμιμα από αυτήν. Όπως προκύπτει από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 369, 1033, 1192, 1194 και 1198 του ΑΚ, αποκτά κάποιος κυριότητα ακινήτου με παράγωγο τρόπο, ύστερα από συμφωνία με τον κύριο του ακινήτου ότι μετατίθεται σε αυτόν η κυριότητα για κάποια νόμιμη αιτία, εφόσον η σχετική συμφωνία γίνει με συμβολαιογραφικό έγγραφο και υποβληθεί σε μεταγραφή. Όπως δε προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 974, 1041 και 1045 του ΑΚ, με τον πρωτότυπο τρόπο της τακτικής ή έκτακτης χρησικτησίας αποκτά την κυριότητα ακινήτου εκείνος που έχει στη νομή του το ακίνητο με καλή πίστη και με νόμιμο τίτλο για μια δεκαετία, (τακτική χρησικτησία) ή ανεξάρτητα από καλή πίστη και νόμιμο τίτλο, για μια εικοσαετία (έκτακτη χρησικτησία). Τέλος, όπως προκύπτει από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 369, 972, 1134, 1169, 1187, 1192 και 1319 του ΑΚ, για να επέλθει απώλεια της κυριότητας ακινήτου, με παραίτηση από αυτήν, απαιτείται μονομερής δήλωση του κυρίου με συμβολαιογραφικό έγγραφο, υποβαλλόμενη σε μεταγραφή. Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Τούτο συμβαίνει αν, για την εφαρμογή κανόνα ουσιαστικού δικαίου, το δικαστήριο απαίτησε περισσότερα στοιχεία ή αρκέστηκε σε λιγότερα στοιχεία από εκείνα που αυτός απαιτεί, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα δικαίου έννοια διαφορετική από την αληθινή. Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, ιδρύεται δε ο λόγος αυτός, όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται. Τέλος, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω αντιφατικών ή ανεπαρκών αιτιολογιών, όταν από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόστηκε ή ότι δε συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της. Ιδρύεται, δηλαδή, ο λόγος αυτός, όταν από τις παραδοχές της απόφασης δημιουργούνται αμφιβολίες για το αν εφαρμόστηκε ορθώς ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου. Ως ζητήματα δε, σε σχέση με τα οποία η έλλειψη, η αντιφατικότητα ή η ανεπάρκεια των αιτιολογιών στερεί από νόμιμη βάση την απόφαση, νοούνται οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, που τείνουν, δηλαδή, στη θεμελίωση, την κατάλυση ή την παρακώλυση του ασκούμενου δικαιώματος, όπως είναι τα περιστατικά που συγκροτούν την ιστορική βάση της αγωγής ή κάποιας καταλυτικής ή παρακωλυτικής ένστασης. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του προσκομιζόμενου αντιγράφου της προσβαλλόμενης απόφασης, με αυτήν το Εφετείο, μετά από εκτίμηση των αποδείξεων, δέχτηκε, ότι ο ...., πατέρας των τριτανακοπτουσών (ήδη αναιρεσειουσών), του τετάρτου από τους καθ΄ων η τριτανακοπή (ήδη τετάρτου αναιρεσιβλήτου) και του .... (συζύγου της πρώτης και πατέρα των δεύτερης και τρίτης από τους καθ' ων η τριτανακοπή και ήδη αναιρεσιβλήτων), ήταν κύριος ενός ακινήτου, εμβαδού 1200 τ. μέτρων, που βρίσκεται στη ....Χαλκιδικής. Ένα τμήμα του ακινήτου αυτού, εμβαδού 500 τ.μ., που είναι το επίδικο και στο οποίο είχε ανεγείρει οικία, το παραχώρησε, κατά νομή άτυπα, κατά το έτος 1970, στον υιό του..... Έκτοτε επί του τμήματος αυτού ακινήτου πράξεις νομής με διάνοια κυρίου ασκούσε μόνον ο ...., ο οποίος, εκτός των άλλων αναφερόμενων διακατοχικών πράξεων διέμενε στην υπάρχουσα σε αυτό οικία, αρχικά με την οικογένειά του και από το 1980 μόνος του έως που πέθανε στις 16-5-1984. Ως κληρονόμοι δε αυτού απέκτησαν τη συννομή του τμήματος αυτού, κατά τα 2/8 η πρώτη, και κατά τα 3/8 καθεμιά, η δεύτερη και τρίτη από τους καθ΄ων η τριτανακοπή (αναιρεσίβλητες), σύζυγος και θυγατέρες του, αντίστοιχα. Σε σχέση δε προς τους περιεχόμενους στην ανακοπή ισχυρισμούς των ανακοπτουσών, ότι αυτές έγιναν συγκυρίες του τμήματος αυτού ακινήτου από κληρονομίες εξ αδιαθέτου του πατέρα τους ...., και της συζύγου εκείνου και μητέρας τους ...χήρας ...., που, κατά τα εκτιθέμενα στην τριτανακοπή, πέθαναν, αντιστοίχως την 25-6-1979 και το έτος 1980, και τις οποίες κληρονομίες αυτές αποδέχθηκαν με την ... δήλωση αποδοχής κληρονομίας ενώπιον της συμβολαιογράφου Πολυγύρου Ελένης Γεωργιάδου, που μεταγράφηκε νόμιμα, το Εφετείο δέχτηκε ότι αυτοί είναι αβάσιμοι, διότι "αποδείχθηκε ότι το επίδικο εξέφυγε της περιουσίας του ...., με την άτυπη, κατά νομήν, παραχώρησή του στον .... και επομένως δεν ανήκε, κατά το χρόνο του θανάτου του ....στην κληρονομιαία εκείνου περιουσία". Με βάση δε τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο, απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση των αναιρεσειουσών, κρίνοντας ότι ορθώς με την πρωτόδικη απόφαση απορρίφθηκε ως αβάσιμη η τριτανακοπή τους εξ ολοκλήρου και συνεπώς και ως προς το σωρευόμενο σε αυτή αίτημα να αναγνωρισθούν οι τριτανακόπτουσες συγκυρίες (κατά τα 4/20 αδιαιρέτως η καθεμιά) του ανωτέρω τμήματος ακινήτου και να υποχρεωθούν οι τρεις πρώτες από τους καθ' ων η τριτανακοπή (ήδη τρεις πρώτες αναιρεσίβλητες) να αποδώσουν το τμήμα αυτό σε αυτές. Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων που προαναφέρθηκαν, με το να δεχθεί ότι με μόνη την άτυπη μεταβίβαση της νομής του επιδίκου ακινήτου ο δικαιοπάροχος των αναιρεσειουσών απώλεσε και την κυριότητα αυτού και αυτή δεν περιήλθε στις αναιρεσείουσες, κατά τα ποσοστά των κληρονομικών τους μερίδων, παρά την μεταγραφή συμβολαιογραφικής δήλωσης αποδοχής των ανωτέρω κληρονομιών. Επίσης, το Εφετείο περιέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του ασαφείς και συνεπώς ανεπαρκείς αιτιολογίες, ως προς τα κρίσιμα ζητήματα της απώλειας του δικαιώματος κυριότητας στο επίδικου του ....και της μη περιέλευσης αυτού, κατά το ποσοστό της κληρονομικής μερίδας τους στις αναιρεσείουσες, αφού δεν παραθέτει συγκεκριμένο νόμιμο τρόπο απώλειας της κυριότητας αυτής, ως προς την περιέλευση δε του ακινήτου στις αναιρεσίβλητες κληρονόμους του ...., οι εκτιθέμενες πράξεις νομής του τελευταίου σε αυτό, δεν αποτελούν στοιχεία επαρκή για να κριθεί εάν με έκτακτη χρησικτησία περιήλθε σε αυτόν ή στις κληρονόμους του, το εν λόγω ακίνητο και εάν έτσι δεν περιήλθε στη συγκυριότητα των αναιρεσειουσών, ως κληρονόμων του κυρίου αυτού .....και της επίσης κληρονόμου αυτού συζύγου του, εφόσον δεν εκτίθεται εάν είχε συμπληρωθεί και πότε, η απαιτούμενη για την έκτακτη χρησικτησία εικοσαετία. Επομένως, είναι βάσιμος ο δεύτερος λόγος της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο, επικουρικώς σε σχέση με τον πρώτο λόγο αυτής προβαλλόμενο, οι αναιρεσείουσες προσάπτουν στην προσβαλλόμενη απόφαση πλημμέλειες από το άρθρο 559 αριθ. 1 και 19 του ΚΠολΔ, ισχυριζόμενες ότι το Εφετείο παραβίασε ευθέως και εκ πλαγίου τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις που προαναφέρθηκαν. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει ν΄ αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί, σύμφωνα με το άρθρο 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ, η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από άλλες δικαστές, εκτός από εκείνους που την είχαν δικάσει προηγουμένως. Οι αναιρεσίβλητοι πρέπει να καταδικαστούν στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειουσών.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 747/2004 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που την είχαν δικάσει προηγουμένως.- Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειουσών, την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων πεντακοσίων (1.500) ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 20 Φεβρουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Φεβρουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ