348/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 348 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 348/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Μιλτιάδη Σπυρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 2 Δεκεμβρίου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Β. Ρ. του Π., κατοίκου ..., 2. Μ. συζ. Β. Ρ., το γένος Β. Κ., κατοίκου ..., για τον εαυτό της προσωπικά και ως καθολικού κληρονόμου του ήδη αποβιώσαντος διαδίκου Β. Κ. του Α., 3. Α. Ρ. του Β., κατοίκου ... και 4. Α. χήρας Β. Κ., το γένος Β. Π., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν δια της πληρεξουσίας δικηγόρου τους Ελευθερίας Παλυβού- Βαρούτση και κατέθεσαν υπόμνημα και συμπληρωματικές προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Γ. Μ. του Μ., κατοίκου ..., ο οποίος δεν εμφανίσθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο και 2. Του Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου (Ν.Π.Ι.Δ.) με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΞ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, υπεισελθόντος αυτοδικαίως κατά το νόμο στο σύνολο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων της ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ Α.Ε.Γ.Α.", λόγω ανακλήσεως της άδειας λειτουργίας της δυνάμει της με αριθμό 7/29-3-2011 Απόφασης της ΕΠΑΘ, το οποίο εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-1-2007 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ηρακλείου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:608/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 122/2009 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 11-1-2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Λαμπρόπουλος ανέγνωσε την από 24-3-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη και των τριών λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 226 παρ.4 εδ.2 και 3 ΚΠολΔ που εφαρμόζεται και στην αναιρετική δίκη κατά το άρθρο 575 εδ.β του ιδίου Κώδικα, αν η συζήτηση αναβληθεί, ο γραμματέας οφείλει αμέσως μετά το τέλος της συνεδρίασης να μεταφέρει την υπόθεση στη σειρά των υποθέσεων που πρέπει να συζητηθούν κατά τη δικάσιμο που ορίστηκε. Κλήση του διαδίκου για εμφάνιση στη δικάσιμο αυτή δεν απαιτείται και η αναγραφή της υποθέσεως στο πινάκιο ισχύει ως κλήτευση των διαδίκων. Κατά την έννοια της τελευταίας αυτής διάταξης, η αναβολή της υποθέσεως και η εγγραφή αυτής στο πινάκιο του δικαστηρίου για την μετ' αναβολή δικάσιμο ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων για τη δικάσιμο αυτή και επομένως δεν χρειάζεται νέα κλήτευση τους. Από την υπ' αριθ. 2672Γ/9-11-2010 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο πρωτοδικείο Ηρακλείου ... επικυρωμένο αντίγραφο της από 11-1-2010 αιτήσεως αναιρέσεως, μαζί με την κάτω από αυτή πράξη προσδιορισμού δικασίμου για τη δικάσιμο της 1-4-2011 και κλήση προς συζήτηση επιδόθηκε επιμελεία της πληρεξουσίας δικηγόρου των αναιρεσειόντων, νόμιμα και εμπρόθεσμα στον πρώτο αναιρεσίβλητο, κατά την οποίαν (δικάσιμο) η υπόθεση αναβλήθηκε εκ του πινακίου, για την αναφερομένη στην αρχή της παρούσης. Πλην όμως ούτος (α' αναιρεσίβλητος) δεν εμφανίσθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε με δήλωση κατά το άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ. Επομένως, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως παρά την απουσία του πρώτου αναιρεσιβλήτου, σύμφωνα με το άρθρο 567 παρ.2 ΚΠολΔ.

Κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αριθ.19 ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά που συγκροτούν το πραγματικό του κανόνα ουσιαστικού δικαίου ο οποίος εφαρμόστηκε (υπαγωγικός συλλογισμός), ώστε καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής της διάταξης, καθώς και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς η αντιφατικές αιτιολογίες στο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Αντίθετα δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγόμενου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα κατά το άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος. Περαιτέρω, για να ιδρυθεί ο λόγος αναιρέσεως από το εδ.α του αριθ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πρέπει να παραβιαστεί κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Η παραβίαση εκδηλώνεται, είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή εσφαλμένη υπαγωγή. Εξ άλλου, κατά τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται, ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υποχρέου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, η παράνομη συμπεριφορά του υποχρέου σε αποζημίωση έναντι εκείνου που ζημιώθηκε και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας. Η παράνομη συμπεριφορά ως όρος της αδικοπραξίας μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε θετική πράξη, αλλά και σε παράλειψη, εφόσον στην τελευταία αυτή περίπτωση εκείνος που υπέπεσε στην παράλειψη ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από το νόμο ή τη δικαιοπραξία, είτε από τη καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη. Αιτιώδης δε συνάφεια υπάρχει, όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνομένου προσώπου, ήταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ικανή και μπορούσε αντικειμενικά να επιφέρει κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων το επιζήμιο αποτέλεσμα. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας. Τα ανωτέρω έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση του άρθρου 10 του Ν. ΓΠΝ/1911, ως προς την υπαιτιότητα των οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, κατά το οποίο, είναι εφαρμοστέα η διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ. Τέλος, η παράβαση των διατάξεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση, ύστερα από αξιολόγηση του όλου αποδεικτικού υλικού, δέχθηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα: "... Την 15-8-2006 και περί ώρα 06.00, ο 1ος εναγομένος Γ. Μ. του Μ. οδηγούσε το υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ... ΙΧΕ αυτοκίνητο, μάρκας VOLKSWAGEN που ανήκει στον ίδιο και είναι ασφαλισμένο για τις από την κυκλοφορία του προξενούμενες σε τρίτους ζημίες στην 2η εναγόμενη ασφαλιστική εταιρεία με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ ΑΕΓΑ", κινούμενος επί της παλαιάς ΕΟ Χανίων-Σητείας με κατεύθυνση προς Σητεία. Η οδός αυτή στο ύψος του 163,5 χιλιομέτρου είναι διπλής κατευθύνσεως, ευθεία, με μία λωρίδα κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, πλάτος οδοστρώματος στο ρεύμα προς Σητεία 3,60 μ. και στο ρεύμα προς Χανιά 3,20 μ. ενώ τα δύο ρεύματα κυκλοφορίας διαχωρίζονται με διπλή συνεχόμενη γραμμή επί του οδοστρώματος. Στην άκρη κάθε ρεύματος υπάρχει έρεισμα πλάτους 0,60 μ. στο ρεύμα προς Σητεία και 0,40 μ. στο ρεύμα προς Χανιά, ενώ μετά το έρεισμα στο ρεύμα προς Χανιά και παράλληλα με την οδό αυτή υφίσταται δημοτικός δρόμος. Το όριο ταχύτητας επί οδού αυτής στο συγκεκριμένο σημείο ορίζεται με κάθετη σήμανση σε 40km/h. Τη συγκεκριμένη στιγμή κατά την ανατολή του ηλίου υπήρχε επαρκής δημοτικός φωτισμός, η ορατότητα καθώς και οι καιρικές συνθήκες ήταν καλές, το οδόστρωμα ήταν στεγνό, ενώ η κυκλοφορία των οχημάτων ήταν αραιή. Όταν ο 2ος εναγόμενος έφτασε στην ως άνω χιλιομετρική θέση έχοντας πρόθεση να εισέλθει στην δημοτική οδό παραπλεύρως του ρεύματος κυκλοφορίας προς Χανιά και αριστερά σε σχέση με την κατεύθυνση του, ανέκοψε την πορεία του, έθεσε σε λειτουργία τον αριστερό δείκτη κατεύθυνσης (φλας) του οχήματος του και ακινητοποίησε αυτό στο άκρο αριστερό του ρεύματος πορείας του παραπλεύρως της διπλής διαχωριστικής γραμμής για να ελέγξει την κίνηση των αντιθέτως ερχομένων οχημάτων. Στη συνέχεια μολονότι αντιλήφθηκε ότι από το αντίθετο ρεύμα ερχόταν η υπ' αριθμ κυκλοφορίας ... δίκυκλη μοτοσυκλέτα που οδηγούσε ο Π. Ρ. του Β. με κατεύθυνση προς Χανιά, κινήθηκε αριστερά διασχίζοντας διαγωνίως το αντίθετο ρεύμα πορείας. Τότε. ο οδηγός της μοτοσυκλέτας ευρισκόμενος υπό την επήρεια οινοπνεύματος που είχε προηγουμένως καταναλώσει (βλ την 2887/2006 τοξικολογική έκθεση του ΠΑ.Γ.Ν. Ηρακλείου στην οποία αναφέρεται ότι στον οργανισμό του ανιχνεύθηκε αλκοόλ σε ποσοστό 1.6 gr/l αίματος), βλέποντας το αυτοκίνητο του 2ου εναγομένου να εισέρχεται στο δικό του ρεύμα κυκλοφορίας επιχείρησε πλήρη καί απότομη πέδηση της μηχανής του. Αυτή αφού διήνυσε απόσταση 11,30 μ. ανατράπηκε επί του οδοστρώματος και ο μεν οδηγός της αφού έπεσε στο οδόστρωμα χτύπησε με το κεφάλι του στο πίσω δεξιό τροχό του αυτοκινήτου του 2ου εναγομένου τη στιγμή που αυτό ολοκλήρωνε την έξοδο του από το οδόστρωμα με συνέπεια να υποστεί βαρύτατες κρανιοeγκεφαλικές κακώσεις από τις οποίες επήλθε άμεσα ο θάνατος του, η δε μηχανή αφού σύρθηκε στο οδόστρωμα προκαλώντας χαραγές μήκους 47,40 μ. ακινητοποιήθηκε πέφτοντας σε δένδρο παραπλεύρως της οδού. Υπό τις συνθήκες που αναφέρθηκαν, το ατύχημα οφείλεται στη συντρέχουσα αμελή συμπεριφορά και των δύο οδηγών, που δεν πρόβλεψαν το ζημιογόνο αποτέλεσμα των ενεργειών τους, γιατί δεν επέδειξαν την προσοχή, την οποία ως μέσοι, συνετοί οδηγοί όφειλαν και μπορούσαν να επιδείξουν, Συγκεκριμένα, ο οδηγός του αυτοκινήτου, όφειλε να μην διαβεί την διπλή συνεχόμενη γραμμή που διαχωρίζει το ρεύμα κυκλοφορίας στο οποίο κινούνταν από το αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και σε κάθε περίπτωση εφόσον αποφάσισε να πράξει τούτο, όφειλε να μην επιχειρήσει να διασχίσει το αντίθετο ρεύμα πορείας μέχρι ο οδηγός της μοτοσυκλέτας ολοκληρώσει με ασφάλεια τη διέλευση του. Εξ ετέρου, ο οδηγός της μοτοσυκλέτας όφειλε: 1) να μην προβεί στην οδήγηση της έχοντας προηγουμένως καταναλώσει αλκοόλ και ευρισκόμενος υπό την επήρεια αυτού, αφού είναι γνωστό ότι και μικρή ακόμη ποσότητα αλκοόλ είναι αρκετή για να επιφέρει κενά προσοχής, μείωση συντονισμού και επιδεξιότητας κινήσεων, αύξησης χρόνου αντίδρασης καινά οδηγήσει σε υπερεκτίμηση ικανοτήτων και υποεκτίμηση κινδύνων, 2) να έχει ρυθμίσει την ταχύτητα του έτσι ώστε να έχει τον πλήρη έλεγχο αυτής και να είναι σε θέση να διακόψει την πορεία της μπροστά από οποιοδήποτε εμπόδιο που μπορεί να προβλεφθεί και το οποίο βρίσκεται στο ορατό από αυτόν μπροστινό τμήμα της οδού, 3) ευθύς ως αντιλήφθηκε την είσοδο του αυτοκινήτου του 2ου εναγομένου στο ρεύμα πορείας του με κατεύθυνση προς τον παράδρομο, αναγνωρίζοντας έγκαιρα το κίνδυνο που προέκυψε και προβαίνοντας σε ορθή εκτίμηση της επιβαλλόμενης για την αντιμετώπιση του ενέργειας του, (όφειλε) να προβεί σε σταδιακή μείωση της ταχύτητας του και όχι σε απότομη πέδηση (όπως έπραξε) για να μην ανατραπεί αυτή και παράλληλα να κινηθεί με πορεία λοξά αριστερά ώστε να καταφέρει με ασφάλεια να διέλθει παραπλεύρως του οπισθίου μέρους του αυτοκινήτου του 2ου εναγομένου ... Η έκταση της ευθύνης καθενός από τους οδηγούς αυτούς για την επέλευση του ατυχήματος προσδιορίζεται από το δικαστήριο σε ποσοστό υπαιτιότητας 90% για τον οδηγό του αυτοκινήτου και 10% για τον οδηγό της μοτοσυκλέτας. ... Περαιτέρω από το είδος και την έκταση των τραυμάτων που υπέστη ο οδηγός της μοτοσικλέτας, συνάγεται ότι αυτός δεν φορούσε κατά την στιγμή του ατυχήματος κράνος και με τη συμπεριφορά του αυτή αποδείχθηκε ότι συνετέλεσε στην πρόκληση και στην έκταση του τραυματισμού του στο κεφάλι του σε ποσοστό 30% ...". Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς τις συνθήκες του ατυχήματος και αναφορικά με την υπαίτια συμπεριφορά των οδηγών των ανωτέρω οχημάτων και την ύπαρξη ή όχι αιτιώδους συνάφειας από την ανωτέρω συμπεριφορά των στην επέλευση του ενδίκου τροχαίου ατυχήματος που είχε ως συνέπεια το θάνατο του οδηγού της ως άνω υπ' αριθ. κυκλ. ... δίκυκλης μοτοσικλέτας Π. Ρ.. Ειδικότερα α) δεν προσδιορίζει την ταχύτητα με την οποία εκινείτο η ανωτέρω μοτοσικλέτα κατά το χρόνο που έλαβε χώρα το ατύχημα, β) σε πόση απόσταση βρισκόταν η μοτοσικλέτα από το σημείο του ατυχήματος όταν ο οδηγός του υπ' αριθ. κυκλ. ... ΙΧΕ αυτοκινήτου επιχείρησε να διασχίσει το οδόστρωμα και γ) εάν ο οδηγός της μοτοσικλέτας, με βάση τις συνθήκες κυκλοφορίας, είχε τη δυνατότητα να επιχειρήσει αποφευτικό ελιγμό προς τα αριστερά αποφεύγοντας την αιφνιδιαστική πέδηση. Έτσι καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της συνυπαιτιότητας των οδηγών των ανωτέρω οχημάτων. Επομένως, οι πρώτος και δεύτερος λόγοι αναιρέσεως με τους οποίους προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αιτίαση ότι υπέπεσε στην πλημμέλεια από τους αριθ.1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι βάσιμοι. Κατ' ακολουθίαν όλων των ανωτέρω, και παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναιρέσεως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (αρθρ.580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι, λόγω της ήττας τους, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων (αρθρ.176, 183 ΚΠολΔ), σύμφωνα με το διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ'αριθ.122/2009 απόφαση του Εφετείου Κρήτης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων τα οποία ορίζει στο χρηματικό ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 10 Ιανουαρίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 24 Φεβρουαρίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ