346/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 346 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 346/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 27 Ιανουαρίου 2012, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Του Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, και εκπροσωπήθηκε δια του Παρέδρου του ΝΣΚ, Ευάγγελου Μαρίνη και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Της Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία ΘΡΑΚΗ ΜΟΤΟΡΣ Ανώνυμη Εμπορική Βιομηχανική Εταιρία, με το διακριτικό τίτλο "ΘΡΑΚΗ ΜΟΤΟΡΣ ΑΕΒΕ", που εδρεύει στο 2ο χιλ. της Εθνικής Οδού Αλεξανδρούπολης- Συνόρων, η οποία μετετράπει σε Εταιρία Περιορισμένης Ευθύνης με την επωνυμία "ΘΡΑΚΗ ΜΟΤΟΡΣ -ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ" που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη με την από 28-9-2006 απόφαση της έκτακτης Γενικής Συνέλευσης των μετόχων της νόμιμα εκπροσωπούμενης, η οποία εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου της Σάββα Μανουσόπουλου και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23-7-2007 αίτηση της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Τριμελές Εφετείο Θράκης. Εκδόθηκε η απόφαση: 367/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 16-6-2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 18-1-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με τις διατάξεις του αρθρ. 1 του ν. 653/1977 "περί υποχρεώσεως των παρόδιων ιδιοκτητών δια την διάνοιξιν εθνικών οδών κλπ", οι οποίες κατά το αρθρ. 62 § 9 του ν. 947/1979 "περί οικιστικών περιοχών" εφαρμόζονται και για βελτιωτικές υφιστάμενων οδών νέες χαράξεις ή διαπλατύνσεις αυτών ή τμημάτων τους, ορίζονται τα ακόλουθα: "Προκειμένου περί διανοίξεως εκτός σχεδίου πόλεων εθνικών οδών πλάτους καταλήψεως μέχρι τριάκοντα μέτρων (το οποίο με το αρθρ. 14 § 1 του ν. 1349/1983 σε συνδυασμό με το αρθρ. 6 § 14 του ν. 2052/1992 αυξήθηκε σε πενήντα μέτρα), οι ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιόκτητοι εκάστης πλευράς υποχρεούνται εις αποζημίωσιν ζώνης πλάτους δεκαπέντε μέτρων (που αυξήθηκε με τα αυτά αρθρ. 14 § 1 του ν. 1349/1983 και 6 § 14 του ν. 2052/1992 σε εικοσιπέντε μέτρα), δια συμμετοχής των εις τας δαπανάς απαλλοτριώσεως των καταλαμβανόμενων υπό των οδών τούτων ακινήτων, η δε επιβάρυνσις αύτη δεν δύναται να υπερβαίνη το ήμισυ του εμβαδού του βαρυνομένου ακινήτου (παρ. 1) ... Ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιόκτητοι δια την εφαρμογήν του παρόντος άρθρου θεωρούνται εκείνοι των οποίων τα ακίνητα αποκτούν πρόσωπον επί των διανοιγομένων οδών (παρ. 3) ... Οσάκις οι δικαιούχοι αποζημιώσεως δια την απαλλοτρίωσιν είναι και υπόχρεοι δια την πληρωμήν αυτής, επέρχεται συμψηφισμός δικαιωμάτων και υποχρεώσεων (παρ. 4) ...". Εισάγεται έτσι με τη διάταξη ειδικότερα της παρ. 3 του ως άνω άρθρου τεκμήριο ωφέλειας για τους ιδιοκτήτες ακινήτων, τα οποία με τη διάνοιξη εθνικής οδού αποκτούν πρόσωπο σ' αυτή. Το τεκμήριο αυτό κρίθηκε αρχικά ως αμάχητο, που σημαίνει ότι οι παρόδιοι ιδιοκτήτες δεν μπορούν να το ανατρέψουν αποδεικνύοντας την έλλειψη ωφέλειας τους από τη διάνοιξη εθνικής οδού. Ήδη το τεκμήριο ρητά χαρακτηρίζεται ως μαχητό από τη διάταξη του άρθρου 33 παρ.1 του ν.2971/2001 και κρίνεται, μετά την κήρυξη της απαλλοτρίωσης, από το αρμόδιο για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης Εφετείο, κατά την ειδική διαδικασία του άρθρου αυτού (Ολ.ΑΠ 11/2011). Από το συνδυασμό των διατάξεων ων παραγράφων 1 και 4 του ως άνω νόμου προκύπτει ότι τα στοιχεία για την ωφέλεια ή μη του ακινήτου διευρύνονται και ότι εκτός από την πρόσοψη επί της διανοιγόμενης οδού, που προέβλεπε ο ως άνω νόμος 653/1977, ορίζονται (ενδεικτικά) και η δυνατότητα πρόσβασης του ακινήτου στο έργο, που περιλαμβάνεται στη ζώνη απαλλοτρίωσης, η δημιουργία επιπτώσεων στις χρήσεις του ακινήτου και η, κατά τις ισχύουσες διατάξεις, αρτιότητα και οικοδομησιμότητα του ακινήτου. Έτσι, ο ισχυριζόμενος ότι το απομένον τμήμα του ακινήτου του δεν ωφελείται, αλλά αντιθέτως ζημιώνεται από την απαλλοτρίωση, μπορεί, αποδεικνύοντας το αντίθετο της τεκμαιρομένης ωφέλειας, δηλαδή την επικαλούμενη ζημία του και ανατρέποντας το ως άνω μαχητό τεκμήριο, να αποζημιωθεί και για την αυτοαποζημιούμενη έκτασή του και να ζητήσει τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης και γι' αυτή (ΑΠ 1009/2011). Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ.19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δικάζοντας επί της από 23-7-2007 αίτησης της αναιρεσίβλητης, με την οποία ζητούσε να αναγνωρισθεί η ανυπαρξία αποχρεώσεως αυτής προς αυτοαποζημίωση, διότι δεν υφίσταται τεκμήριο ωφελείας από αναγκαστική απαλλοτρίωση σε βάρος ακινήτου της, δέχτηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: "Δυνάμει της υπ' αριθμ. 6835/5-12-2003 αποφάσεως του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 1463/31-12-2003 τεύχος Δ', κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου για λόγους δημοσίας ωφελείας και με δαπάνες αυτού, για την κατασκευή του έργου "Βελτίωση της Εγνατίας Οδού Νο 2 τμήμα Αλεξανδρούπολης-Λουτρός" υποτμήμα Αλεξανδρούπολης-Απαλός, συνολικής εκτάσεως 98.819,88 τ.μ., η οποία βρίσκεται στο Ν.Έβρου. ... Στην έκταση που απαλλοτριώνεται περιλαμβάνεται και η υπ' αριθμ. ΚΠ 345 ιδιοκτησία, η οποία ανήκει στην αιτούσα ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "ΘΡΑΚΗ ΜΟΤΟΡΣ Α.Ε.Β.Ε.". Από την ιδιοκτησία αυτή, εμβαδού 4.495 τ.μ. απαλλοτριώθηκε τμήμα εκτάσεως 837,40 τ.μ. και έκταση 772,90 τ.μ. θεωρήθηκε ως αποζημιούμενη, λόγω της ωφελείας που θεωρείται ότι επήλθε στο εναπομένον τμήμα του ακινήτου εκτάσεως 3.657,60 τ.μ. Η απαλλοτριωτέα έκταση...βρίσκεται σε περιοχή εκτός σχεδίου πόλεως, αλλά εντός του Γ.Π.Σ., που είναι χαρακτηρισμένη ως ΒΙΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΒΙ.ΠΑ. ΒΙΟ.ΠΑ ΠΡΟΣ ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ και σ' αυτήν υπάρχουν εγκαταστάσεις εκθέσεων διαφόρων εταιρειών, καταστημάτων, αντιπροσωπειών και βιοτεχνικοί χώροι. Το επίδικο ακίνητο πριν την απαλλοτρίωση είχε πρόσωπο και άμεση πρόσβαση στην Ε.Ο. Αλεξανδρούπολης-Απαλού και ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο κατά παρέκκλιση. Εντός αυτού υπάρχει κτίσμα εμβαδού 1000 τ.μ. περίπου και ο εναπομένων μετά την απαλλοτρίωση χώρος μεταξύ πρόσοψης κτιρίου και του ορίου απαλλοτριώσεως είναι περίπου 52,30 μ. Χ 24,20μ. =1.266 τ.μ. (βλ. από 24-3-2006 έκθεση επιτροπής του άρθρου 15 του ν. 2882/2001) ... Συναφής προς τους ισχυρισμούς της αιτούσας είναι και η από 10-1-2009 Τεχνική έκθεση του Δ. Π., τοπογράφου μηχανικού, ο οποίος εξετάστηκε και ως μάρτυρας με επιμέλεια της. Σύμφωνα με αυτήν, τα ακίνητα τα οποία προ της απαλλοτριώσεως, όπως και το επίδικο, είχαν πρόσωπο και απευθείας πρόσβαση στην Εθνική Οδό Αλεξανδρούπολης-Απαλού, η οποία έχει χαρακτηριστεί ως οδός του δευτερεύοντος Εθνικού οδικού δικτύου, μετά την απαλλοτρίωση και την ολοκλήρωση του έργου θα έχουν πρόσωπο και πρόσβαση επί παράπλευρων οδών, οι οποίες κατατάσσονται στο τριτεύον Εθνικό οδικό δίκτυο, δηλαδή υποβιβάζεται η κατηγορία της οδού επί της οποίας θα έχουν πρόσωπο και πρόσβαση. Ταυτόχρονα δεν θα υπάρχει πλέον η δυνατότητα της απευθείας πρόσβασης στην κύρια οδό (αρτηρία) και αντίστροφα. Τα κινούμενα οχήματα επί της κύριας οδού προ της απαλλοτριώσεως είχαν τη δυνατότητα για απευθείας πρόσβαση στις παρόδιες επιχειρήσεις μέσω εγκεκριμένων κυκλοφοριακών συνδέσμων, μετά την απαλλοτρίωση και την ολοκλήρωση του έργου δεν θα έχουν τη δυνατότητα για απευθείας πρόσβαση στις παρόδιες επιχειρήσεις, παρά μόνο μέσω των εγκεκριμένων παραπλεύρων οδών, στις οποίες η πρόσβαση θα επιτυγχάνεται με τη χρήση δύο κόμβων και διαμορφώσεων, που προβλέπονται, ο πρώτος στην αρχή του έργου (γέφυρα Μαΐστρου, χιλιομετρική θέση + 1500) και ο δεύτερος στο τέλος του (οικισμός Απαλού, χιλιομετρική θέση +2575 περίπου), έτσι η έξοδος από την κύρια οδό και η χρησιμοποίηση των παραπλεύρων οδών για την επίσκεψη παρόδιων επιχειρήσεων θα αναγκάζει τους οδηγούς των οχημάτων που θα κινούνται σ'αυτήν (κύρια οδό) να διανύουν επιπλέον απόσταση 1.000 έως 1.500 μέτρων, κατά μέσο όρο, αναλόγως της θέσεως της παρόδιας επιχειρήσεως, γεγονός το οποίο θα αποτελεί ιδιαίτερα ανασταλτικό παράγοντα, με συνέπεια το πελατολόγιο των παρόδιων επιχειρήσεων θα περιοριστεί μόνο σε αυτούς που κινούνται επί των παραπλεύρων οδών ... Από τα ανωτέρω εκτεθέντα, αποδεικνύεται κατά την κρίση του Δικαστηρίου, ότι η ένδικη απαλλοτρίωση ουδεμία στην πραγματικότητα επέφερε ωφέλεια στην εναπομείναντα ΚΠ 345 ιδιοκτησία της αιτούσας και συγκεκριμένα δεν αυξήθηκε, η αξία ή η εκμεταλλευσιμότητά της, ούτε επηρεάστηκε θετικώς οποιοδήποτε προσδιοριστικό της αξίας του ακινήτου στοιχείο. Κατόπιν των ανωτέρω, συνάγεται ότι δεν υφίσταται το τεκμήριο ωφελείας υπέρ της άνω απαλλοτριωθείσης ιδιοκτησίας της αιτούσας, αφού από τα ως άνω εκτιθέμενα προκύπτει ότι αυτή αντίθετα ζημιώθηκε από την απαλλοτρίωση". Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο διέλαβε πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντίφαση αιτιολογίες, οι οποίες καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων. Ειδικότερα εκθέτει κατά τρόπο σαφή και επαρκή τα στοιχεία, τα οποία απαιτούνται για τη θεμελίωση του αιτήματος ότι δεν υπάρχει το τεκμήριο ωφελείας για την ιδιοκτησία ΚΠ 345 της αναιρεσίβλητης, ούτε υποχρέωση αυτοαποζημιώσεως ως προς το τμήμα αυτής των 3.657,60 τ.μ. όπως τα στοιχεία αυτά καθορίζονται διευρυμένα, όπως η μη αύξηση της δυνατότητας για οικονομική εκμετάλλευση του εναπομείναντος ακινήτου, καθώς και ο αποκλεισμός της δυνατότητας για απευθείας πρόσβαση στην κυρία οδό (αρτηρία) και αντίστροφα. Επομένως, η πληττομένη απόφαση δεν υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθ.19 ΚΠολΔ προβλεπόμενη πλημμέλεια και πρέπει ο πρώτος λόγος της αναιρέσεως να απορριφθεί ως αβάσιμος.

2. Με το δεύτερο λόγο του αναιρετηρίου προσάπτεται στην προσβαλλομένη απόφαση ότι δεν εφάρμοσε κατά τον καθορισμό της δικαστικής δαπάνης τη διάταξη του άρθρου 22 του ν.3693/1957, που προβλέπει μειωμένη δικαστική δαπάνη για το Δημόσιο. Ο λόγος αυτός, εκτιμάται ως αιτίαση από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί. Διότι η διάταξη αυτή δεν ισχύει για τις δίκες των απαλλοτριώσεων (αρθρ.18 παρ.4 ν. 2882/2001), στις οποίες περιλαμβάνονται και εκείνες για την άρση του τεκμηρίου της ωφέλειας και τον καθορισμό αποζημιώσεως για τα εναπομείναντα και εκείνα που εσφαλμένα αναφέρονται στον Κ.Π. ως αυτοαποζημιούμενα, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 17 παρ.2 του Συντάγματος (ΑΠ 895/2010). Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως και να καταδικαστεί το αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης (αρθρ.176 και 183 ΚΠολΔ), η οποία παρέστη και κατέθεσε προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 16-6-2010 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της 367/2009 αποφάσεως του Εφετείου Θράκης. Και

Καταδικάζει το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 10 Φεβρουαρίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 24 Φεβρουαρίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ