340/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 340 / 2017 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 340/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Πέππα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Γεράσιμου Φουρλάνου), Γεώργιο Λέκκα, Ιωάννη Μπαλιτσάρη, Αγγελική Τζαβάρα και Θωμά Γκατζογιάννη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 21 Νοεμβρίου 2016, με την παρουσία και της Γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό Οικονομικών και στην προκειμένη περίπτωση από τον Προϊστάμενο της Δημόσιας Οικονομικής Υπηρεσίας Χαλκίδας, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο Εμμανουήλ Μουστάκη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ι. Ν. του Δ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Πάρη Αναστασάκο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4-6-2007 ανακοπή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χαλκίδας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:96/2008 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 176/2010 του Εφετείου Αθηνών (Μεταβατική έδρα Χαλκίδας). Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 15-11-2013 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. O Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Πέππας ανέγνωσε την από 24-3-2016 έκθεση της κωλυομένης να συμμετάσχει στην σύνθεση Αρεοπαγίτου Πηνελόπης Ζωντανού, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Στη δίκη που ανοίγεται με την ανακοπή του άρθρου 73 ΚΕΔΕ (ν.δ. 356/1974), σε συνδυασμό προς τις διατάξεις των άρθρων 583-585 ΚΠολΔ, η οποία μπορεί να ασκείται και κατά του νόμιμου τίτλου, ο μεν ανακόπτων επέχει κατ' αρχήν θέση εναγομένου, το δε καθ' ου η ανακοπή (Δημόσιο) θέση ενάγοντος και έτσι το τελευταίο βαρύνεται με την επίκληση των γεγονότων, των οποίων το βάρος θα έφερε, αν ασκούσε το δικαίωμά του με αγωγή. Περαιτέρω, κατά την έννοια του άρθρου 2 παρ. 2 ΚΕΔΕ, όπως ίσχυε πριν από την τροποποίησή του με το άρθρο 7 παρ. 2 του ν. 4224/2013, νόμιμο τίτλο αποτελούν α) η βεβαίωση κατά το νόμο και ο προσδιορισμός από τις αρμόδιες διοικητικές ή άλλες αρχές του εισπρακτέου ποσού, του είδους του εσόδου και της αιτίας για την οποία αυτό οφείλεται, δηλαδή η πράξη καταλογισμού χρηματικού ποσού σε βάρος διοικουμένου με δημόσιο έγγραφο, το οποίο εκδίδεται από αρμόδια αρχή και ενσωματώνει την ατομική διοικητική πράξη, β) τα δημόσια ή ιδιωτικά έγγραφα που αποδεικνύουν οφειλή και γ) τα δημόσια ή ιδιωτικά έγγραφα από τα οποία μπορεί να πιθανολογηθεί η ύπαρξη και το ποσό οφειλής. Σε κάθε περίπτωση πρέπει από τον τίτλο, δηλαδή από το σύνολο των εγγράφων που τον συγκροτούν, να προκύπτει βεβαία και εκκαθαρισμένη απαίτηση, το είδος αυτής και η ακριβής αιτία της αντίστοιχης οφειλής, δηλαδή ανάλυση της κίνησης του λογαριασμού της, ώστε, αν αμφισβητηθεί, να είναι δυνατός ο δικαστικός έλεγχος, αφού με βάση το νόμιμο τίτλο είναι δυνατόν να επισπευστεί αναγκαστική εκτέλεση, χωρίς να έχει προηγηθεί διαγνωστική δίκη και έκδοση δικαστικής απόφασης, που θα καθιστούσε σαφή την αιτία του χρέους. Η ανάγκη αυτή καθίσταται εντονότερη, όταν ο ουσιαστικός καθορισμός του χρέους δεν έγινε από το Δημόσιο, η δράση του οποίου διέπεται από την αρχή και το τεκμήριο της νομιμότητας, αλλά από τρίτο πρόσωπο, όπως είναι ο αρχικός δανειστής, προς τον οποίο το Δημόσιο είχε παράσχει εγγύηση και στη θέση του οποίου αυτό υποκαταστάθηκε, λόγω μη εξόφλησης του δανείου από τον οφειλέτη. Από τη βεβαίωση, ως νόμιμο τίτλο είσπραξης (βεβαίωση υπό ευρεία έννοια), διακρίνεται η ταμειακή βεβαίωση (βεβαίωση υπό στενή έννοια), που είναι αναγκαία για να μπορεί να επιδιωχθεί η είσπραξη της απαίτησης του Δημοσίου, δηλαδή συνιστά τίτλο εκτέλεσης. Στον ΚΕΔΕ δεν προβλέπεται κοινοποίηση της ταμειακής βεβαίωσης στον οφειλέτη, ούτε επιβάλλεται να συνοδεύεται από τα έγγραφα που συγκροτούν το νόμιμο τίτλο ή να παρατίθενται αναλυτικά σ' αυτή τα μερικότερα ποσά της οφειλής ή η αιτιολογία τους, αλλά αρκεί με βάση τα έγγραφα του νόμιμου τίτλου, τα οποία το Δημόσιο υποχρεούται να προσκομίσει προς απόδειξη της απαίτησης του, να παρέχεται στον μεν οφειλέτη η δυνατότητα αμφισβήτησης της οφειλής του στη σχετική δίκη, στο δε δικαστήριο η δυνατότητα ελέγχου της βασιμότητάς της (ΑΠ 273/2016). Ο νόμιμος τίτλος δεν συμπίπτει με την ταμειακή βεβαίωση, πλην μεταξύ τους υφίσταται στενή αιτιακή σχέση, ώστε σε περίπτωση που η ταμειακή βεβαίωση δεν στηρίζεται σε νόμιμο τίτλο, όπως σε τίτλο στον οποίο δεν προσδιορίζεται επαρκώς το χρέος, να είναι αυτή ακυρωτέα (ΑΠ 1898/2014). Περαιτέρω, σύμφωνα με την 2/478/0025/4.1.2006 απόφαση Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών (ΦΕΚ 16/τ. β'/ 13.1.2006), για τη βεβαίωση οφειλών δανείων εγγυημένων από το Ελληνικό Δημόσιο, αποστέλλεται από τα πιστωτικά ιδρύματα στην 25η Διεύθυνση του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, εις διπλούν, ο πλήρης φάκελος με τα παρακάτω δικαιολογητικά, η δε 25η Διεύθυνση, μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, διενεργεί έλεγχο των δικαιολογητικών και στη συνέχεια αποστέλλει έναν πλήρη φάκελο με τον οικείο χρηματικό κατάλογο και τις τριπλότυπες περιληπτικές καταστάσεις βεβαίωσης στην αρμόδια Δ.Ο.Υ, η οποία προβαίνει εντός προθεσμίας ενός μηνός στην εν στενή εννοία βεβαίωση υπέρ του Δημοσίου του ποσού αυτού για το οποίο έχει εγγυηθεί το Ελληνικό Δημόσιο, στο λογαριασμό "Κεφάλαιο Ασφαλίσεως Χρηματοδοτήσεων εκ Κεφαλαίων ή εγγυήσει του Ελληνικού Δημοσίου" και σε βάρος των υπόχρεων φυσικών ή νομικών προσώπων και αποστέλλει άμεσα στην 25η Δ/νση το αντίγραφο της περιληπτικής κατάστασης βεβαίωσης. Η 25η Διεύθυνση ακολούθως προβαίνει στην πληρωμή της βεβαιωμένης εγγυημένης οφειλής, μέσω του Ειδικού Λογαριασμού GR 1301000230000000002340396 "Γ.Λ.Κ. Δ25 - Κεφάλαιον Ασφαλίσεως Χρηματοδοτήσεων εκ Κεφαλαίων ή Εγγυήσει του Ελληνικού Δημοσίου". Για την διενέργεια δε του απαιτούμενου ελέγχου, όσο και για την διασφάλιση των δικαιωμάτων του Δημοσίου κατά την είσπραξη των απαιτήσεων, ο φάκελος που αποστέλλει το πιστωτικό ίδρυμα θα πρέπει απαραίτητα να περιέχει, μεταξύ άλλων: Αναλυτικές καταστάσεις οφειλών εγγυημένων από το Ελληνικό Δημόσιο, αντίγραφα όλων των δανειακών συμβάσεων, των συμβάσεων πίστωσης με Ανοικτό Αλληλόχρεο λογαριασμό και των παρεπομένων αυτών συμβάσεων, αντίγραφα όλων των τυχόν συμβάσεων ρύθμισης που υπεγράφησαν, ανάλυση της κίνησης των λογαριασμών που τηρήθηκαν για κάθε σύμβαση χωριστά, από την υπογραφή της μέχρι την ημερομηνία αποστολής των δικαιολογητικών. Από την ανάλυση αυτή, θα πρέπει οπωσδήποτε να προκύπτουν με σαφήνεια: α) Τα ποσά που χορηγήθηκαν. β) Οι τόκοι που χρεώθηκαν, ενήμεροι και υπερημερίας. γ) Τα επιτόκια που εφαρμόσθηκαν εκ μέρους των πιστωτικών ιδρυμάτων, ανά χρονική περίοδο που αυτά ίσχυσαν και τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για τον εκτοκισμό της εγγυημένης οφειλής. δ) Τα έξοδα με τα οποία χρεώθηκαν και η αιτιολογία τους. ε) Οι καταβολές που πραγματοποιήθηκαν εκ μέρους των ενεχομένων έναντι της οφειλής, με αναφορά στις ημερομηνίες που αυτές διενεργήθηκαν και στον τρόπο που τις κατένειμε η τράπεζα έναντι των εξόδων, των τόκων, συμβατικών και υπερημερίας, και των δόσεων ενήμερων και ληξιπροθέσμων.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε τ' ακόλουθα: "Ο εφεσίβλητος-ανακόπτων ασχολούμενος με την πτηνοτροφία έλαβε δάνειο από την Αγροτική Τράπεζα με εγγυητή το Ελληνικό Δημόσιο. Ο εφεσίβλητος, δεν εξόφλησε την οφειλή του από το δάνειο στην τράπεζα και έτσι το εκκαλούν Ελληνικό Δημόσιο λόγω κατάπτωσης της εγγυήσεως κατέβαλε το οφειλόμενο ποσό, στη δανείστρια Τράπεζα και στη συνέχεια βεβαίωσε αυτό εις βάρος του εφεσίβλητου με την υπ' αριθ. 4566/25-4-2007 ταμειακή βεβαίωση για το ποσό των 32.130,26 ευρώ. Με την υπ' αριθ. 2532/2-5-2007 ατομική ειδοποίηση χρεών της προϊστάμενης της ΔΟΥ Χαλκίδας, η οποία κοινοποιήθηκε στον ανακόπτοντα εφεσίβλητο, κλήθηκε ο τελευταίος να καταβάλει στο Ελληνικό δημόσιο το ποσό των 32.130,26 ευρώ. Στην ανωτέρω ταμειακή βεβαίωση αναφέρεται ως είδος φόρου "Δάνεια ΚΑΧΚΕΕΔ με εγγύηση του Ελληνικού δημοσίου" και αναγράφεται μόνο το ποσό της οφειλής, ήτοι 32.130,26 ευρώ χωρίς να γίνεται διαχωρισμός του ποσού σε κεφάλαιο, συμβατικούς τόκους, τόκους υπερημερίας, τόκους τόκων και λοιπά έξοδα ώστε να είναι εφικτός ο έλεγχος της ύπαρξης και του ύψους της οφειλής από τον ανακόπτοντα.

Συνεπώς, δεν προσδιορίζεται η αιτία της οφειλής και δεν εξειδικεύεται ο τρόπος υπολογισμού του ποσού. Εξάλλου, στο χρηματικό κατάλογο, στον οποίον στηρίζεται η εν λόγω ταμειακή βεβαίωση και ο οποίος απεστάλη στον ανακόπτοντα κατόπιν αιτήσεώς του, η επίδικη οφειλή αναλύεται σε κεφάλαιο 10,282,24 ευρώ, σε τόκους συμβατικούς 17.241,33 ευρώ, σε τόκους καθυστέρησης και υπερημερίας 4.064,47 ευρώ και σε προμήθεια δημοσίου 542,22 ευρώ. Πλην όμως και σε αυτό το έγγραφο δεν αναφέρεται η αιτία της οφειλής, ούτε εξειδικεύεται η σύμβαση δανείου από την οποίαν προέρχεται η επίδικη οφειλή. Επίσης, δεν αναφέρεται το χρονικό σημείο έναρξης της τοκοδοσίας του κεφαλαίου, δεν προσδιορίζονται αναλυτικά το αιτούμενο ποσό των τόκων με προσδιορισμό του ποσοστού του επιτοκίου για τους συμβατικούς τόκους, καθώς επίσης και ο τρόπος ανατοκισμού των τόκων, καθόσον ο ανακόπτων ισχυρίζεται ότι στο οφειλόμενο ποσό περιέχονται τόκοι επί τόκων χωρίς να υπάρχει συμφωνία περί ανατοκισμού.

Συνεπώς, ο εφεσίβλητος - ανακόπτων δεν δύναται να ελέγξει το ακριβές ποσό της οφειλής του και να αποκρούσει αυτή λόγω μη αναγραφής στα ανωτέρω έγγραφα (ταμειακή βεβαίωση και χρηματικό κατάλογο) του είδους, της αιτίας και του τρόπου υπολογισμού της επίδικης οφειλής, με αποτέλεσμα να υφίσταται βλάβη η οποία δεν δύναται να θεραπευθεί με άλλο τρόπο παρά μόνο με κήρυξη της ακυρότητας της ταμειακής βεβαιώσεως και του χρηματικού καταλόγου...". Με αυτά που δέχτηκε το Εφετείο και απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της πρωτόδικης απόφασης που είχε κρίνει ομοίως, παραβίασε τις διατάξεις του άρθρου 2 παρ. 2 ΚΕΔΕ, αναφορικά με την έννοια του νόμιμου τίτλου, την οποία περιόρισε, αποκλειστικά, στην ταμειακή βεβαίωση και το χρηματικό κατάλογο, στα οποία και μόνον αναζήτησε, για το ορισμένο του νόμιμου τίτλου, τα προσδιοριστικά της επίδικης οφειλής στοιχεία. Ειδικότερα, με βάση τα εκτεθέντα στη μείζονα σκέψη και προκείμενης περιπτώσεως οφειλής από κατάπτωση εγγυήσεως του Ελληνικού Δημοσίου από δάνειο που έλαβε ο αναιρεσίβλητος από την ΑΤΕ, το νόμιμο τίτλο συγκροτούσαν τα αποστελλόμενα στην αρμόδια Δ.Ο.Υ από την ΑΤΕ έγγραφα από το φάκελο δανείων της ως άνω Τράπεζας (συμβάσεις, αναλυτικές καταστάσεις οφειλών εγγυημένων από το Ελληνικό Δημόσιο, ανάλυση της κίνησης των λογαριασμών που τηρήθηκαν για κάθε σύμβαση χωριστά, από την υπογραφή της μέχρι την ημερομηνία αποστολής των δικαιολογητικών, με τον οικείο χρηματικό κατάλογο και τις τριπλότυπες περιληπτικές καταστάσεις βεβαίωσης), με βάση τα οποία ζητήθηκε η βεβαίωση του εισπρακτέου ποσού.

Συνεπώς, βασίμως μέμφεται την αναιρεσιβαλλομένη το αναιρεσείον για την πλημμέλεια από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον πρώτο και μερικώς με τον δεύτερο λόγο της αιτήσεως. Περαιτέρω, το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες, αναφορικά με το κρίσιμο ζήτημα της πρόκλησης βλάβης στον αναιρεσίβλητο, εφόσον δεν προσδιορίζεται στην απόφασή του, αν το αναιρεσείον στην κατ' έφεση δίκη προσκόμισε τα συγκροτούντα, κατά τα ανωτέρω, το νόμιμο τίτλο έγγραφα, όπως επικαλείται με το αναιρετήριο το αναιρεσείον και προκύπτει από την επισκόπηση των έγγραφων προτάσεών του στη δευτεροβάθμια δίκη, ώστε να παρέχεται στον μεν οφειλέτη η δυνατότητα αμφισβήτησης της οφειλής του στη σχετική δίκη, στο δε δικαστήριο η δυνατότητα ελέγχου της βασιμότητάς της.

Συνεπώς, βασίμως μέμφεται την αναιρεσιβαλλομένη το αναιρεσείον και για την πλημμέλεια από τον αρ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον τρίτο λόγο και μερικώς με τον δεύτερο λόγο της αιτήσεως. Κατ' ακολουθία των ανωτέρω πρέπει, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, στο ίδιο Εφετείο, εφ' όσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν. Τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος θα επιβληθούν σε βάρος του αναιρεσιβλήτου, λόγω της ήττας του (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ) μειωμένα, όμως, σύμφωνα με άρθρο 22 ν. 3693/1957, κατά τα αναφερόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 176/2010 απόφαση του Εφετείου Αθηνών (Μεταβατική έδρα Χαλκίδας).

Παραπέμπει την υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν.

Επιβάλλει σε βάρος του αναιρεσιβλήτου τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Δεκεμβρίου 2016.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 21 Φεβρουαρίου 2017.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ