338/2020 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 338 / 2020 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 338/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρήστο Βρυνιώτη, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Μαρία Τζανακάκη και Κωνσταντίνο Παναρίτη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Οκτωβρίου 2019, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Κοινωφελούς ιδρύματος με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην …. και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Ελένη Μπακή.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Υπουργού Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα και 2) Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης, που κατοικοεδρεύει στο Ηράκλειο Κρήτης και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον Ηλία Νίκα, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1-10-2015 αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Εφετείο Ανατολικής Κρήτης και συνεκδικάστηκε με την από 14-3-2017 (διά των προτάσεών τους) παρέμβαση των ήδη αναιρεσιβλήτων.

Εκδόθηκε η 157/2017 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 6-9-2018 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Κωνσταντίνο Παναρίτη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), η οποία εκδόθηκε επί της από 1-10-2015 αιτήσεως του αναιρεσείοντος Κοινωφελούς Ιδρύματος για τη διεύρυνση του σκοπού του Ιδρύματος σύμφωνα με τη θέληση της διαθέτιδας Μ. Τ., που εκδικάσθηκε από το Τριμελές Εφετείο Ανατολικής Κρήτης, κατά το άρθρο 825 ΚΠολΔ (όπως ισχύει μετά τη αντικατάστασή του με το άρθρο 77 παρ. 3 του ν. 4182/2013), προκύπτει ότι η ως άνω αίτηση έγινε εν μέρει δεκτή και κρίθηκε ότι η εικαζόμενη βούληση της ως άνω διαθέτιδας, ως προς το σκοπό του ιδρύματος, ικανοποιείται πληρέστερα με τη διεύρυνση του σκοπού του ως προς τη χορήγηση υποτροφιών σε αποφοίτους και με βαθμό "λίαν καλώς", εφόσον δεν υπάρχουν αριστούχοι απόφοιτοι, και ως προς τη διεύρυνση των σχολών για τη χορήγηση υποτροφιών, ενώ ως προς την περαιτέρω αιτούμενη διεύρυνση του σκοπού (χορηγίες σχετικά με υλικοτεχνικές υποδομές των σχολείων της περιοχής, χορηγίες για ενίσχυση μαθητών και χορηγίες για εκδηλώσεις), κρίθηκε ότι δεν βρίσκει έρεισμα στη βούληση της διαθέτιδας και εκφεύγει των σκοπών του ιδρύματος. Η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης κατά του απορριπτικού σκέλους της ως άνω απόφασης έχει ασκηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα (άρθρα 495 παρ. 1 και 2 και 552 επ. ΚΠολΔ) και είναι παραδεκτή. Επομένως, πρέπει να εξετασθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων αυτής (άρθρα 571 και 577 ΚΠολΔ).

Κατά τη διάταξη του άρθρου 109 παρ. 1 του Συντάγματος, δεν επιτρέπεται η μεταβολή του περιεχομένου ή των όρων διαθήκης κωδικέλου ή δωρεάς ως προς τις διατάξεις τους υπέρ του Δημοσίου ή υπέρ κοινωφελούς σκοπού. Η συνταγματική αυτή διάταξη αποβλέπει στην προστασία και κατοχύρωση της θέλησης των διαθετών και δωρητών και εναντίον των πράξεων της πολιτείας ακόμη που έχουν νομοθετικό περιεχόμενο και σύμφωνα με αυτήν δεν επιτρέπεται κατ' αρχήν η μεταβολή σκοπού περιουσίας που έχει ταχθεί υπέρ του Δημοσίου ή προς εξυπηρέτηση κοινής ωφελείας, όχι μόνο με διατάγματα, αλλά ούτε και με νόμο (Ολ.ΑΠ 1241/1979, ΑΠ 1547/2010).

Κατ' εξαίρεση όμως επιτρέπεται, σύμφωνα με την παρ. 2 του ίδιου άρθρου του Συντάγματος, η επωφελέστερη αξιοποίηση ή διάθεση του καταλειφθέντος ή δωρηθέντος περιουσιακού στοιχείου, υπέρ του ίδιου ή άλλου (συγγενούς) κοινωφελούς σκοπού, στην ίδια περιοχή που όρισε ο διαθέτης η ο δωρητής, ή στην ευρύτερη περιφέρειά της, όταν βεβαιωθεί με δικαστική απόφαση, είτε ότι η θέληση του διαθέτη ή του δωρητή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί για οποιοδήποτε λόγο, καθόλου ή κατά το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου της, ως προς τον ορισθέντα σκοπό, είτε ότι η θέληση αυτή μπορεί να ικανοποιηθεί πληρέστερα με τη μεταβολή της εκμετάλλευσης του υπ' όψη περιουσιακού στοιχείου, όπως ειδικός νόμος θα ορίσει (ΑΠ 1355/2017).

Εξάλλου, κατά την παρ. 1 του άρθρου 10 του εκτελεστικού της ως άνω συνταγματικής διατάξεως ν. 4182/2013, περιουσίες που καταλείπονται υπέρ κοινωφελών σκοπών αξιοποιούνται κατά τον τρόπο που όρισε ο διαθέτης ή ο δωρητής. Απαγορεύεται η μεταβολή τόσο των παραπάνω κοινωφελών σκοπών, όσο και του τρόπου και των όρων διαχείρισης της περιουσίας, καθώς και των ορισμών για τον τρόπο διοίκησής της, ενώ κατά την παρ. 2 του ίδιου άρθρου, αν υπάρχει αμφιβολία περί του περιεχομένου της βούλησης του διαθέτη ή δωρητή, ή αμφισβήτηση επ' αυτού, αυτή επιλύεται από το αρμόδιο κατ' άρθρο 826 ΚΠολΔ δικαστήριο, δηλαδή το Εφετείο της έδρας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης που εποπτεύει την κοινωφελή περιουσία, κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, κατόπιν αιτήσεως του Υπουργού των Οικονομικών ή του αρμοδίου εκ του σκοπού Υπουργού ή του υπέρ η κοινωφελής περιουσία νομικού προσώπου ή παντός έχοντος έννομο συμφέρον.

Το πιο πάνω δικαστήριο αποφαίνεται επίσης, κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, επί του εάν η βούληση του διαθέτη ή δωρητή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί, για οποιονδήποτε λόγο, καθόλου ή κατά το μεγαλύτερο μέρος της και καθορίζει τον τρόπο της επωφελέστερης ή της ασφαλέστερης αξιοποίησης της περιουσίας, καθώς και τον σκοπό και την περιοχή για την οποία πρέπει αυτή να διατεθεί (ΑΠ 2013/2014).

Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 173 και 1781 επ. ΑΚ προκύπτει ότι, προκειμένου να γίνει ερμηνεία διαθήκης, αναζητείται η αληθινή βούληση του διαθέτη χωρίς προσήλωση στις λέξεις, ενώ δεν έχουν εφαρμογή τα κριτήρια του άρθρου 200 ΑΚ, αφού αυτά αναφέρονται σε συμβάσεις και όχι σε μονομερείς δικαιοπραξίες, όπως η διαθήκη (ΑΠ 1243, 1503/2013).

Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΑΠ 100/2015).

Με το λόγο αναίρεσης από τον αριθμό 1 του άνω άρθρου ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται δηλαδή αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ. ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (Ολ.ΑΠ 27,29/1938).

Κατά το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, αναίρεση χωρεί αν η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ανεπάρκεια αιτιολογιών, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής υπάρχει, όταν δεν προκύπτουν από την απόφαση σαφώς και επαρκώς τα περιστατικά που είναι κατά νόμο αναγκαία για τη στοιχειοθέτηση, στην συγκεκριμένη περίπτωση, της διατάξεως ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή όταν η απόφαση έχει ελλείψεις, όσον αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των κρίσιμων περιστατικών που έγιναν δεκτά.

Αντιφατικότητα δε αιτιολογιών υπάρχει, όταν εξαιτίας της δεν προκύπτει ποια πραγματικά περιστατικά δέχθηκε το δικαστήριο για να στηρίξει το διατακτικό, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί, αν σωστά εφάρμοσε το νόμο. Η αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια, πρέπει να έχει σχέση με ουσιώδεις ισχυρισμούς και κεφάλαια παροχής έννομης προστασίας και επιθετικά ή αμυντικά μέσα και όχι με την επιχειρηματολογία των διαδίκων ή του δικαστηρίου, ούτε με την εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα την ανάγνωση, στάθμιση και αξιολόγησή τους, εφόσον βεβαίως το από αυτές πόρισμα εκτίθεται σαφώς (Ολ.ΑΠ 1/1999, ΑΠ 168/2015).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε, ως προς την προαναφερθείσα από 1-10-2015 αίτηση του αναιρεσείοντος Κοινωφελούς ιδρύματος για τη διεύρυνση του σκοπού αυτού σύμφωνα με τη θέληση της διαθέτιδας, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Το αιτούν νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου συστήθηκε από τη Μ.

χήρα Κ. Τ. με την ... πράξη της συμβολαιογράφου Πειραιά Σουρή Ζαφειρίας χήρας Ε. Κ., όπως αυτή διορθώθηκε, συμπληρώθηκε και κωδικοποιήθηκε με την ... πράξη της ίδιας συμβολαιογράφου. Το καταστατικό εγκρίθηκε και κυρώθηκε με το από 16-1-2003 π.δ. και δημοσιεύθηκε νόμιμα στο με αρ. 73/27-1-2003 ΦΕΚ τεύχος Β'. Ως σκοποί του συσταθέντος ιδρύματος σύμφωνα με το άρθρο 2 της συστατικής πράξης ορίζονταν οι εξής:

α) Η χορήγηση υποτροφιών για πανεπιστημιακές ισότιμες σπουδές σε ανθρωπιστικές επιστήμες (ήτοι αρχαιολογία, φιλολογία, νομικές επιστήμες, κοινωνιολογία) σε αριστούχους αποφοίτους Λυκείου ή σε περίπτωση ισοβαθμισάντων στους οικονομικά ασθενέστερους του Δήμου Κρουσώνα του Νομού Ηρακλείου Κρήτης, ή της ευρύτερης περιοχής του Νομού Ηρακλείου, εάν δεν υπάρχουν αριστούχοι στο Δήμο Κρουσώνος.

Η χορήγηση υποτροφίας θα δίδεται σε έναν αριστούχο κάθε φορά και θα έχει διάρκεια ίση με αυτή του κύκλου των σπουδών τις οποίες παρακολουθεί. Η χορήγηση της υποτροφίας θα διακόπτεται εφόσον διαπιστώνεται από τα πιστοποιητικά σπουδών, τα οποία υποχρεούται να προσκομίζει ο υπότροφος ετησίως, ότι η βαθμολογία του υπολείπεται του άριστα.

Στην περίπτωση που δεν υπάρχουν αριστούχοι για την εν λόγω υποτροφία, το Διοικητικό Συμβούλιο κατά την απόλυτη διακριτική του ευχέρεια δύναται να αποφασίζει είτε να μην χορηγηθούν υποτροφίες είτε να χορηγηθούν σε αποφοίτους με βαθμό "λίαν καλώς" που θα προταθούν από το σχολικό συμβούλιο των καθηγητών των λυκείων αποφοιτήσεώς τους.

β) Η παντός είδους συνεργασία με αντίστοιχα ιδρύματα του εσωτερικού και εξωτερικού, εταιρείες, ινστιτούτα, πανεπιστήμια ή άλλους φορείς για την επίτευξη των σκοπών του ιδρύματος καθώς και κάθε άλλη ενέργεια που ήθελε κριθεί πρόσφορη από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος, πάντοτε εντός των πλαισίων και σύμφωνα με το πνεύμα της εκάστοτε ισχυούσης για τα κοινωφελή ιδρύματα ελληνικής νομοθεσίας.

Έδρα του ιδρύματος ορίσθηκε η …. Την αρχική περιουσία του Ιδρύματος αποτέλεσε η εισφορά του ποσού των 881.000 ευρώ από την ιδρύτρια Μ. χήρα Κ. Τ.. Στη συνέχεια η δωρήτρια με την υπ' αριθμ. ... πράξη της συμβολαιογράφου Πειραιά Σουρή Ζαφειρίας χας Ε. Κ., προέβη στην τροποποίηση - διόρθωση - συμπλήρωση του οργανισμού του Ιδρύματος, προκειμένου να γίνει εφικτή η παροχή περισσοτέρων υποτροφιών στους μαθητές αποφοίτους του λυκείου Κρουσώνα ώστε να καταστεί ευκολότερη η πραγμάτωση της βούλησής της και του σκοπού του Ιδρύματος...

Με την ανωτέρω τροποποίηση α) διευρύνθηκαν οι σχολές επιτυχίας των αποφοίτων του Λυκείου Κρουσώνα και β) καταργήθηκε η δυνατότητα παροχής υποτροφιών σε αριστούχους αποφοίτους της ευρύτερης περιοχής του Νομού Ηρακλείου σε περίπτωση που δεν υπήρχαν αριστούχοι στο Δήμο Κρουσώνα. Κατόπιν της ως άνω τροποποίησης, το άρθρο 2 παρ.

α' του Οργανισμού του Ιδρύματος, που ισχύει ως σήμερα έχει ως εξής: Α) Η χορήγηση υποτροφιών για πανεπιστημιακές ισότιμες σπουδές σε ανθρωπιστικές επιστήμες (ήτοι αρχαιολογία, ιστορία, φιλοσοφία, φιλολογία, θεολογία, νομικές, πολιτικές και οικονομικές επιστήμες, κοινωνιολογία) καθώς και σε παιδαγωγικές, ιατρικές και φαρμακευτικές επιστήμες, βιολογία, γεωπονική και δασολογία, σε αριστούχους απόφοιτους Λυκείου ή σε περίπτωση ισοβαθμισάντων στους οικονομικά ασθενέστερους του Δήμου Κρουσώνος του Νομού Ηρακλείου Κρήτης.

Η χορήγηση υποτροφίας θα δίδεται σε έναν ή δύο αριστούχους κάθε φορά και θα έχει διάρκεια ίση με αυτή του κύκλου των σπουδών τις οποίες παρακολουθούν. Η χορήγηση της υποτροφίας θα διακόπτεται εφόσον διαπιστώνεται από τα πιστοποιητικά σπουδών, τα οποία υποχρεούται να προσκομίζει ο υπότροφος ετησίως, ότι η βαθμολογία του υπολείπεται του άριστα.

Η ιδρύτρια Μ. χήρα Κ. Τ., το γένος Ε. και Μ. Ε., απεβίωσε την 02-02-2007. Στη συνέχεια αποδείχθηκε ότι η δωρήτρια με την υπ' αριθμ. ... δημόσια διαθήκη της, που συνέταξε η συμβολαιογράφος Πειραιώς Ζαφειρία Σουρή και δημοσιεύθηκε από το Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς... εγκατέστησε το ίδρυμα κληρονόμο σε όλη την κινητή και ακίνητη περιουσία της που ήθελε βρεθεί κατά την ημέρα του θανάτου της.

Έτσι τα διαθέσιμα του ιδρύματος (ήτοι αρχική περιουσία που τέθηκε κατά τη σύσταση, συν την κληρονομιαία περιουσία) ανέρχονταν την 1-1-2015 στο ποσό των 1.935.417,74 ευρώ. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι τα διαθέσιμα του Ιδρύματος επαρκούν για τη χορήγηση τριών υποτροφιών σε απόφοιτους του Λυκείου Κρουσώνος και από τη λειτουργία του Ιδρύματος με την πάροδο των χρόνων, αποδείχθηκε ότι είναι σχεδόν αδύνατη στις μέρες μας η συνέχιση μιας υποτροφίας για όλα τα έτη σπουδών ενός αποφοίτου, δεδομένου ότι είναι πάρα πολύ δύσκολη η επίτευξη της βαθμολογίας "ΑΡΙΣΤΑ" σε κάθε έτος σπουδών, όπως απαιτεί ο οργανισμός του Ιδρύματος και ως σήμερα έχει επιτευχθεί από τρεις μόνο υποτρόφους...

Εξάλλου, παρά τη διεύρυνση των πανεπιστημιακών σχολών εισαγωγής των αποφοίτων του Λυκείου Κρουσώνος που έγινε με την ανωτέρω τροποποίηση του Οργανισμού του Ιδρύματος, αποκλείονται και πάλι αρκετοί τομείς σπουδών, όπως πληροφορική, αρχιτεκτονική και μηχανολογία. Με βάση τα ανωτέρω η εικαζόμενη αληθινή βούληση της δωρήτριας στην περίπτωση που δεν υπάρχουν αριστούχοι απόφοιτοι είναι η χορήγηση υποτροφιών σε αποφοίτους με βαθμό "λίαν καλώς", αλλά και η διεύρυνση των σχολών για τη χορήγηση υποτροφιών.

Περαιτέρω, όμως, αποδείχθηκε ότι η αληθινή διαμορφωθείσα βούληση της διαθέτιδας ήταν η επιβράβευση των μαθητών, που αρίστευαν ή σε κάθε περίπτωση προόδευαν στις σπουδές τους και είχε ως κύριο και τελικό στόχο της προσφοράς της, τη λειτουργία του Ιδρύματος για το σκοπό αυτό. Εξάλλου, σε καμία περίπτωση η διαθέτης δεν ήθελε ο σκοπός του Ιδρύματος να διευρυνθεί, ούτως ώστε να δίνονται χορηγίες σχετικά με υλικοτεχνικές και κτιριακές υποδομές του Λυκείου, Γυμνασίου, Δημοτικού και Νηπιαγωγείου, αλλά ούτε και η χορήγηση βοήθειας σε άλλες περιπτώσεις μαθητών αποφοίτων της δημοτικής ενότητας Κρουσώνα.

Εξάλλου, η αληθινή βούληση της δωρήτριας είναι η επιβράβευση αποφοίτων του Λυκείου Κρουσώνος που εισάγονται σε πανεπιστημιακές σχολές και σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελε, σε περίπτωση που δεν υπάρχουν αιτήματα από τη δημοτική ενότητα Κρουσώνα να διατίθενται ποσά για τις υπόλοιπες ενότητες του Δήμου Μαλεβυζίου.

Όπως προεκτέθηκε, η δωρήτρια, με την υπ' αριθμ. ... πράξη της συμβολαιογράφου Πειραιά Σουρή Ζαφειρίας χήρας Ε. Κ., η οποία εγκρίθηκε με το από 2-1-2006 ΠΔ, και δημοσιεύθηκε νόμιμα στο με αριθμό 44/20-1-2006 ΦΕΚ τεύχος, προέβη στην τροποποίηση - διόρθωση - συμπλήρωση του οργανισμού του Ιδρύματος, με την οποία αφενός μεν διευρύνθηκαν οι σχολές επιτυχίας των αποφοίτων του Λυκείου Κρουσώνα και αφετέρου καταργήθηκε η δυνατότητα παροχής υποτροφιών σε αριστούχους αποφοίτους της ευρύτερης περιοχής του Νομού Ηρακλείου σε περίπτωση που δεν υπήρχαν αριστούχοι απόφοιτοι στο Δήμο Κρουσώνα.

Συνεπώς η αιτούμενη διεύρυνση των σκοπών του Ιδρύματος κατά τις παραγράφους 2, 3 και 5 της κρινόμενης αίτησης εκφεύγει των σκοπών του Ιδρύματος, δεν βρίσκει έρεισμα στη βούληση της δωρήτριας, ερμηνευόμενη κατά τη διάταξη του άρθρου 173 του ΑΚ, καθόσον καταλείπει ευρύτατα περιθώρια διακριτικής ευχέρειας στο Διοικητικό Συμβούλιο και άγει σε ελάττωση της περιουσίας του, χωρίς να υφίσταται οποιαδήποτε αύξηση των πόρων του Ιδρύματος και συνεπώς πρέπει να απορριφθεί".

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχθηκε ότι η εικαζόμενη βούληση της διαθέτιδας ως προς το σκοπό του Ιδρύματος ικανοποιείται πληρέστερα με τη διεύρυνση του σκοπού του, ήτοι με τη χορήγηση υποτροφιών για πανεπιστημιακές ή ισότιμες σπουδές σε όλες τις ανώτατες σχολές της Ελλάδας, οι υποτροφίες θα χορηγούνται σε τρεις αριστούχους αποφοίτους του Λυκείου Κρουσώνος κατ' έτος και θα έχουν διάρκεια με αυτή του κύκλου σπουδών του υπότροφου, η δε χορήγηση της υποτροφίας θα διακόπτεται όταν η βαθμολογία του υπολείπεται του "λίαν καλώς", ενώ στην περίπτωση που η βαθμολογία του υπότροφου υπολείπεται κατά 1/2 της μονάδας του "λίαν καλώς" το Διοικητικό Συμβούλιο δύναται να αποφασίζει τη συνέχιση της υποτροφίας, εφόσον λάβει υπόψη και άλλους παράγοντες, και, τέλος, σε περίπτωση που δεν υπάρχουν αριστούχοι απόφοιτοι Λυκείου ή οι αριστούχοι είναι λιγότεροι από τρεις το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος δύναται να αποφασίζει να συμπληρωθεί ο αριθμός των υποτρόφων με βαθμό "λίαν καλώς", μετά από πρόταση του Συμβουλίου καθηγητών του Λυκείου Κρουσώνος.

Κατά την παραπάνω διεύρυνση των σκοπών του Ιδρύματος δέχθηκε την αίτηση του αναιρεσείοντος, ενώ την απέρριψε ως προς την αιτούμενη περαιτέρω διεύρυνση, ήτοι για τη χορήγηση κονδυλίων για τις κτιριακές και υλικοτεχνικές υποδομές του Λυκείου, Γυμνασίου, Δημοτικού Σχολείου και Νηπιαγωγείου Κρουσώνος, τη χορήγηση εφάπαξ βοήθειας σε ιδιάζουσες περιπτώσεις μαθητών και αποφοίτων των σχολείων της Δημοτικής Ενότητας Κρουσώνος και την οργάνωση εκδηλώσεων με σκοπό την προβολή και επέκταση του κοινωνικού και πνευματικού ρόλου του Ιδρύματος και των σκοπών αυτού, καθόσον έκρινε ότι οι δραστηριότητες αυτές εκφεύγουν των σκοπών του Ιδρύματος και δεν είναι σύμφωνες με την αληθινή βούληση της διαθέτιδας Μ.

Τ.. Με αυτά που δέχθηκε και έτσι όπως έκρινε το Εφετείο, ορθά εφάρμοσε και ερμήνευσε τις παρατεθείσες ως άνω διατάξεις του Συντάγματος (άρθρο 109 παρ. 1 και 2 αυτού) και του ν. 4182/2013 (άρθρο 10 παρ. 1 αυτού), που ήταν στην κρινόμενη περίπτωση εφαρμοστέες και όχι εκείνες των άρθρων 59 και 60 του ν. 4182/2013, όπως διατείνεται το αναιρεσείον, με τις οποίες ρυθμίζεται ο τρόπος διαχείρισης της περιουσίας των κοινωφελών ιδρυμάτων, αφού, όπως προαναφέρθηκε, κατά ρητή συνταγματική επιταγή, το αρμόδιο Εφετείο μπορεί, κατ' απόκλιση των οριζομένων στο εγκριτικό του ιδρύματος διάταγμα, να μεταβάλει το σκοπό του Κοινωφελούς Ιδρύματος, εφόσον συντρέχουν οι προαναφερόμενες ουσιαστικές προϋποθέσεις και η εικαζόμενη βούληση του διαθέτη ή του δωρητή ικανοποιείται πληρέστερα με τη μεταβολή των σκοπών αυτού.

Επομένως, ο πρώτος από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, κατά το μέρος που αποδίδεται η αιτίαση περί παραβιάσεως των ανωτέρω διατάξεων (άρθρο 109 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος και 10 παρ. 1 του ν. 4182/2013) και περί μη εφαρμογής των διατάξεων των άρθρων 59 και 60 του εν λόγω νόμου, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Με τον ίδιο λόγο αναιρέσεως αποδίδεται και η πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ για προσφυγή μόνο στο άρθρο 173 ΑΚ και όχι και στο άρθρο 200 ΑΚ κατά την ερμηνεία της θέλησης της διαθέτιδας.

Ο λόγος αυτός αλυσιτελώς προβάλλεται καθόσον, όπως ανωτέρω εκτέθηκε, κατά την ερμηνεία της διαθήκης δεν έχουν εφαρμογή τα κριτήρια του άρθρου 200 ΑΚ, αφού αυτά αναφέρονται σε συμβάσεις και όχι σε μονομερείς δικαιοπραξίες, όπως είναι η διαθήκη. Ανεξαρτήτως τούτου, από την προσβαλλόμενη απόφαση, όπως το περιεχόμενο της ανωτέρω εκτέθηκε, προκύπτει ότι το Εφετείο δεν διαπίστωσε κενό ή ασάφεια, ούτε διατύπωσε αμφιβολία ως προς την έννοια της βούλησης της διαθέτιδας, και έτσι δεν είχε υποχρέωση να προσφύγει στις ερμηνευτικές διατάξεις των δικαιοπραξιών.

Επομένως ο εξεταζόμενος λόγος είναι απορριπτέος.

Περαιτέρω, το αναιρεσείον Κοινωφελές Ίδρυμα με τον τρίτο από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγο αναίρεσης, προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση τις από τη διάταξη αυτή πλημμέλειες, που έχουν ως συνέπεια να στερείται αυτή νόμιμης βάσης. Από τις ίδιες πιο πάνω παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι έχει νόμιμη βάση και την απαιτούμενη αιτιολογία, γιατί καλύπτεται χωρίς λογικά κενά και αντιφάσεις και με πληρότητα και σαφήνεια το πραγματικό των εφαρμοστέων στην προκειμένη περίπτωση προαναφερθέντων κανόνων του ουσιαστικού δικαίου, τους οποίους η προσβαλλόμενη απόφαση δεν παραβίασε εκ πλαγίου με ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, ενώ δεν ήταν αναγκαία η παράθεση και άλλων για να αιτιολογηθεί, χωρίς αμφιβολία, το αποδεικτικό της πόρισμα.

Ειδικότερα, δέχθηκε το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του ότι η δωρήτρια - διαθέτιδα συνέστησε το ως άνω Κοινωφελές Ίδρυμα το έτος 2001 με σκοπό να χορηγούνται υποτροφίες για πανεπιστημιακές σπουδές σε αριστούχους αποφοίτους του Λυκείου Κρουσώνα του Νομού Ηρακλείου Κρήτης και τη βούλησή της αυτή επανέλαβε το έτος 2004 με την τροποποίηση και συμπλήρωση του οργανισμού του Ιδρύματος, καθώς και με την υπ' αριθμ. ...

δημόσια διαθήκη της, και ότι η εικαζόμενη αλλά και αληθινή διαμορφωθείσα βούληση αυτής, προκειμένου να αξιοποιηθεί επωφελέστερα η διατεθείσα περιουσία της, ήταν η επιβράβευση των μαθητών που αρίστευαν και σε κάθε περίπτωση προόδευαν στις σπουδές τους, κύριος δε στόχος της ήταν να λειτουργήσει το Ίδρυμα για το σκοπό αυτόν και δεν ήθελε να διευρηνθεί ο σκοπός του, όπως ζητεί το αναιρεσείον με τα υπό στοιχεία 2, 3 και 5 αιτήματα της αίτησής του, σε χορηγίες που δεν είχαν σχέση με τη χορήγηση υποτροφιών για πανεπιστημιακές σπουδές σε αριστούχους αποφοίτους του Λυκείου Κρουσώνα, που θα επιτύγχαναν υψηλή βαθμολογία και κατά τη διάρκεια των σπουδών τους.

Επομένως, ο τρίτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος και απορριπτέος.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 8 εδαφ. β' του ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται και επί υποθέσεων εκούσιας δικαιοδοσίας, ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και όταν το δικαστήριο, παρά το νόμο, δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. "Πράγματα" κατά την έννοια της διατάξεως αυτής είναι οι πραγματικοί ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη και τείνουν στη θεμελίωση, παρακώλυση ή κατάλυση ουσιαστικού η δικονομικού δικαιώματος, το οποίο ασκήθηκε, είτε ως επιθετικό μέσο (βάση αγωγής, ανταγωγής) είτε ως αμυντικό μέσο (ένσταση, αντένσταση), αλλά όχι οι ισχυρισμοί που αποτελούν άρνηση της αγωγής ή επιχειρήματα νομικά ή πραγματικά, τα οποία αντλούνται από την εκτίμηση των αποδείξεων, καθώς και οι ισχυρισμοί που συνιστούν επιχειρήματα για την υποστήριξη των απόψεων των διαδίκων, ούτε επίσης τα προς απόδειξη των ισχυρισμών αποδεικτικά μέσα (ΑΠ 150/2015).

Στην προκειμένη περίπτωση, με το δεύτερο λόγο αναιρέσεως, το αναιρεσείον αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια του αριθμού 8 εδ. β' του άρθρου 559 ΚΠολΔ, κατά την οποία το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό που αναπτύσσεται στις προτάσεις του και έχει κατά λέξη ως εξής: "....Η διάθεση μεγαλυτέρων κονδυλίων για χορήγηση τριών υποτροφιών και οι χορηγίες στα σχολεία της Δημοτικής Ενότητας Κρουσώνα και τα βοηθήματα σε ιδιάζουσες περιπτώσεις μαθητών μπορούν να υποστηριχθούν από την περιουσία του Ιδρύματος.

Υποτιθέμενη τυχόν μικρή μείωσή της κάποιο έτος, θα είναι αμελητέα (η μείωση) σε σχέση με το ενεργητικό του Ιδρύματος. Επίσης, όπως είναι αναμενόμενο οι χορηγίες δεν θα είναι ετήσιες, διότι αφενός δεν θα υπάρχει αίτημα κάθε έτος και αφετέρου το ΔΣ του Ιδρύματος, που ελέγχεται από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση θα κρίνει την ουσία του αιτήματος και αν τα οικονομικά του Ιδρύματος επαρκούν".

Η αιτίαση αυτή δεν ιδρύει τον επικαλούμενο λόγο, καθ' όσον δεν συνιστά "πράγμα" υπό την έννοια που εκτέθηκε στη νομική σκέψη. Ο ισχυρισμός αυτός, ο οποίος δεν έχει αυτοτέλεια, αποτελεί επιχείρημα, που επικαλείται το αναιρεσείον για να στηρίξει τη βάση της αιτήσεώς του ως προς τα αιτήματα που απορρίφθηκαν από το Εφετείο, ήτοι τη διεύρυνση του σκοπού του Ιδρύματος και με τη χορήγηση κονδυλίων για τις κτιριακές και υλικοτεχνικές υποδομές των σχολείων του Κρουσώνα, με την χορήγηση οικονομικής βοήθειας σε ιδιάζουσες περιπτώσεις μαθητών και με την οργάνωση με οικονομικά μέσα του Ιδρύματος εκδηλώσεων, εκθέσεων και ομιλιών για την προβολή του ρόλου και του σκοπού του Ιδρύματος.

Επομένως, ο ως άνω δεύτερος λόγος αναιρέσεως είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος.

Κατά το άρθρο 553 αριθμ. 11 περ. γ' του ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναιρέσεως όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν έλαβε υπόψη του αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν. Ο λόγος αυτός ελέγχεται ως ουσιαστικά αβάσιμος, αν αποδεικνύεται από την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι προς απόδειξη των ισχυρισμών τους.

Προς τούτο αρκεί η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου (μάρτυρες, έγγραφα κ.λπ.) που έλαβε υπόψη του το δικαστήριο, χωρίς την ανάγκη ειδικής μνείας και αξιολόγησης εκάστου και χωρίς διάκριση από ποια αποδεικτικά μέσα προκύπτει άμεση και από ποια έμμεση απόδειξη, εφόσον από τη γενική αυτή αναφορά, σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες αιτιολογίες της, προκύπτει αναμφίβολα η λήψη υπόψη του αποδεικτικού μέσου (ΑΠ 343/2017, ΑΠ 227/2017, ΑΠ 176/2016).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον τέταρτο και τελευταίο λόγο αναίρεσης, από τον αριθμό 11γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ, αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αιτίαση, που συνίσταται στο ότι το Εφετείο για το σχηματισμό της δικανικής του κρίσης, δεν έλαβε υπόψη τα έγγραφα που το αναιρεσείον προσκόμισε με επίκληση, και τα οποία αναφέρει στην αίτηση αναίρεσης, ήτοι α) έγγραφο της Εθνικής Τράπεζας, κατά το ποίο το Ίδρυμα είχε καταθέσεις την 13-3-2017 ποσού 889.567,78 + 7.404,18 ευρώ, β) έγγραφο της Τράπεζας Eurobank, κατά το οποίο το Ίδρυμα είχε καταθέσεις την 13-3-2017 ποσού 1.300.000,00 ευρώ, ποσά τα οποία επιτρέπουν τη διεύρυνση των σκοπών του Ιδρύματος σύμφωνα με τη θέληση της διαθέτιδας και γ) την από 13-3-2017 απόφαση του Συλλόγου διδασκόντων Λυκείου Κρουσώνα, κατά την οποία ο Σύλλογος κατέθεσε ομόφωνα τη συναίνεση του με τη διεύρυνση των σκοπών του Ιδρύματος.

Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, καθόσον από τη ρητή διαβεβαίωση που περιέχεται στην προσβαλλόμενη απόφαση ότι το Εφετείο, στην περί πραγμάτων κρίση του κατέληξε, αφού έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε την ενώπιόν του κατάθεση της μάρτυρος του αιτούντος και όλα τα επικαλούμενα από τους διαδίκους και προσκομιζόμενα έγγραφα, σε συνδυασμό με το όλο το περιεχόμενο της απόφασης, ουδεμία καταλείπεται

αμφιβολία ότι λήφθηκαν υπόψη και αξιολογήθηκαν τα ως άνω αποδεικτικά στοιχεία, κατέληξε δε στο αποδεικτικό πόρισμα ότι η εικαζόμενη αλλά και αληθινή βούληση της διαθέτιδας ως προς τον σκοπό του Ιδρύματος αξιοποιείται πληρέστερα με τη διεύρυνση του σκοπού του και ειδικότερα με την αύξηση των χορηγούμενων υποτροφιών σε τρεις αριστούχους αποφοίτους του Λυκείου Κρουσώνα και σε περίπτωση που δεν υπάρχουν αριστούχοι απόφοιτοι ή είναι λιγότεροι από τρεις, να αποφασίζεται η συμπλήρωση του αριθμού των υποτρόφων με βαθμό "λίαν καλώς" και, ακόμη, η χορήγηση υποτροφιών για πανεπιστημιακές ή ισότιμες σπουδές να περιλαμβάνει όλες τις Ανώτατες Σχολές της Ελλάδας και να διακόπτεται η υποτροφία όταν η βαθμολογία του υποτρόφου κατά τη διάρκεια των σπουδών υπολείπεται του "λίαν καλώς". Πρέπει, επομένως, να απορριφθεί ο λόγος αυτός, με το οποίο εν τέλει, το αναιρεσείον επιχειρεί στην πραγματικότητα να αμφισβητήσει την αναιρετικά ανέλεγκτη κρίση του Εφετείου ως προς την ουσία των πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ).

Μετά από αυτά, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί και να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου, που έχει καταθέσει το αναιρεσείον, στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 435 παρ. 3 εδ. ε' του ΚΠολΔ, όπως ισχύει και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του ν. 4335/2015).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 6-9-2018 αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθμ. 157/2017 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης. Και

Διατάζει την εισαγωγή του παραβόλου, που έχει καταθέσει το αναιρεσείον, στο δημόσιο ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 22 Φεβρουαρίου 2020.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 7 Απριλίου 2020.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ