Supreme Court dismisses appeal as arguments are accessory to a valid substantive ground rejecting the claim.

Απόφαση 336 / 2021 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 336/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αλτάνα Κοκκοβού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Χριστοδούλου - Εισηγητή, Βασίλειο Μαχαίρα, Ευδοξία Κιουπτσίδου - Στρατουδάκη και Ιωάννα Κλάπα - Χριστοδουλέα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 5 Οκτωβρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Β. Σ. του Χ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Στυλιανό Κόκιο και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "AIG EUROPE LIMITED", που εδρεύει στην Μεγάλη Βρετανία και εκπροσωπείται νόμιμα στην Ελλάδα από την Ανώνυμη Εταιρεία με την επωνυμία "AIG ΕΛΛΑΣ Α.Ε. ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΣΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ", που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, ως καθολικής διαδόχου της Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία "NATIONAL UNION FIRE INSURANCE COMPANY OF PITTBURGH P.A." που εδρεύει στις Η.Π.Α. και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Νικόλαο Παπαχρονόπουλο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 29/11/2013 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 89/2017 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3769/2018 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, όπως αυτή διορθώθηκε με την 286/2019 απόφαση του ιδίου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 10/3/2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. Με την κρινόμενη από 10-3-2019 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων κατά την τακτική διαδικασία εκδοθείσα υπ' αριθ. 3769/2018 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, όπως αυτή διορθώθηκε με την υπ' αριθ. 286/2019 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, το οποίο δικάζοντας τις εφέσεις του αναιρεσείοντος και της αναιρεσίβλητης κατά της υπ’ αριθ. 89/2017 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, το οποίο είχε απορρίψει την ένδικη από 29-11-2013 αγωγή του αναιρεσείοντος ως απαράδεκτη λόγω αοριστίας, έκανε δεκτές και τις δύο εφέσεις, εξαφάνισε την ως άνω εκκαλούμενη απόφαση και, κρατώντας και δικάζοντας την υπόθεση, απέρριψε κατ' ουσίαν την αγωγή. Η αίτηση αυτή αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Επομένως, είναι παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ.1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς τους λόγους της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

II. Κατά το άρθρο 1 παρ.1 του Ν. 2496/1997 με την ασφαλιστική σύμβαση η ασφαλιστική επιχείρηση (ασφαλιστής) αναλαμβάνει την υποχρέωση να καταβάλει, έναντι ασφαλίστρου, στο συμβαλλόμενό της (λήπτη της ασφάλισης) ή σε τρίτο, παροχή (ασφάλισμα) σε χρήμα ή, εφόσον υπάρχει ειδική συμφωνία, άλλη παροχή σε είδος, όταν επέλθει το περιστατικό από το οποίο συμφωνήθηκε να εξαρτάται η υποχρέωσή του (ασφαλιστική περίπτωση).

Επίσης, ασφαλισμένος στη σύμβαση ασφάλισης ζημιών (όπως είναι η ασφάλιση πυρκαγιάς κατ' άρθρο 19 του άνω νόμου), είναι το πρόσωπο που έχει συμφέρον στη διατήρηση του πράγματος, αυτός δηλαδή του οποίου η οικονομική σχέση με το πράγμα θα θιγεί με την επέλευση του κινδύνου και χάριν του οποίου συνάπτεται η σύμβαση ασφάλισης.

Κατά κανόνα οι ιδιότητες του ασφαλισμένου και του λήπτη της ασφάλισης συμπίπτουν στο ίδιο πρόσωπο. Αν, όμως, οι άνω ιδιότητες δεν συμπίπτουν στο ίδιο πρόσωπο, όπως συμβαίνει σε περίπτωση ασφάλισης ξένου συμφέροντος, η ασφάλιση συνάπτεται για λογαριασμό άλλου και είναι γνήσια σύμβαση υπέρ τρίτου, διεπόμενη από τα άρθρα 410 επ.ΑΚ.

Στην περίπτωση αυτή, τρίτος, δικαιούχος του ασφαλίσματος, είναι ο ασφαλισμένος που ορίσθηκε από τη σύμβαση ότι απειλείται από τον ασφαλιστικό κίνδυνο και πλήττεται από την πραγματοποίησή του. Αυτός (τρίτος) είναι ο μόνος που μπορεί να ζητήσει την καταβολή του ασφαλίσματος απευθείας στον ίδιο και ως εκ τούτου αυτός (τρίτος-ασφαλισμένος) νομιμοποιείται ενεργητικά για την άσκηση της σχετικής περί καταβολής του ασφαλίσματος αγωγής κατά του ασφαλιστή (ΑΠ 1392/2019, ΑΠ 2052/2014, ΑΠ 1859/2013, ΑΠ 1895/2008, ΑΠ 11/2006).

Εξάλλου, κατά το άρθρο 1287 εδ. α' και β' ΑΚ, όταν το ενυπόθηκο είναι ασφαλισμένο, το δικαίωμα της υποθήκης ασκείται στην οφειλόμενη ασφαλιστική αποζημίωση. Ο δανειστής έχει υποχρέωση να καταθέσει το ποσό της αποζημίωσης δημόσια για να γίνει η διαδικασία της κατάταξης. Από τη διάταξη αυτή, της οποίας η εφαρμογή δεν προϋποθέτει την ύπαρξη εξουσίας διάθεσης εκ μέρους του ασφαλισμένου οφειλέτη της ασφαλιστικής αποζημίωσης, κατά το χρόνο επέλευσης της ασφαλιστικής περίπτωσης, προκύπτει ότι δικαιούχος της ασφαλιστικής αποζημίωσης μέχρι του ύψους της απαίτησής του που είναι ασφαλισμένη με την υποθήκη, είναι αποκλειστικά ο ενυπόθηκος δανειστής και, επομένως, σε περίπτωση επέλευσης του ασφαλιστικού κινδύνου, η αξίωση κατά του ασφαλιστή προς καταβολή του ασφαλίσματος ανήκει όχι στον κύριο του ενυπόθηκου ακινήτου (οφειλέτη ή τρίτο), αλλά στον ενυπόθηκο δανειστή, ο οποίος και μόνος νομιμοποιείται να εγείρει τη σχετική αγωγή κατά του ασφαλιστή, όχι δυνάμει σχέσης εκχώρησης, αλλά ως υποκατάστατος του ασφαλισμένου ενυπόθηκου οφειλέτη του (ΑΠ 1725/2014, ΑΠ 1356/2012, ΑΠ 1317/2009, ΑΠ 1772/2005).

Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 68 και 556 ΚΠολΔ προκύπτει ότι το έννομο συμφέρον αποτελεί προϋπόθεση του παραδεκτού της αναίρεσης, αλλά και των κατ' ιδίαν λόγων της, θεμελιώνεται δε στη βλάβη που υφίσταται ο αναιρεσείων από την προσβαλλόμενη απόφαση και με την άσκηση της αναίρεσης επιδιώκεται η ανατροπή της επιβλαβούς για τον αναιρεσείοντα συνέπειας.

Έτσι, εφόσον η προσβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται αυτοτελώς σε δύο ισοδύναμες επάλληλες αιτιολογίες, οι οποίες αυτοτελώς η καθεμία στηρίζουν το διατακτικό της, και με την αναίρεση πλήττεται μόνο η μια αιτιολογία από αυτές, χωρίς να διατυπώνεται ουδεμία αιτίαση κατά της άλλης, οι λόγοι αναίρεσης που προσβάλλουν την εν λόγω αιτιολογία κρίνονται απορριπτέοι ως αλυσιτελώς προβαλλόμενοι, λόγω έλλειψης εννόμου συμφέροντος, κατά τα άρθρα 566 παρ. 1 και 577 παρ. 3 ΚΠολΔ, αφού η τυχόν ευδοκίμηση αυτών δεν δύναται να επιφέρει την αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης, το διατακτικό της οποίας επαρκώς υποστηρίζει η μη πληττόμενη άλλη αιτιολογία της απόφασης αυτής (Ολ ΑΠ 25/2003, ΑΠ 99/2020, ΑΠ 33/2020, ΑΠ 648/2019, ΑΠ 447/2019, ΑΠ 175/2016).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε τα ακόλουθα: "Δυνάμει του με αριθμό … ασφαλιστηρίου συμβολαίου Personal Solutions - Ασφάλεια Καταστήματος, ο ενάγων και η τέως σύζυγός του Φ. Σ. ασφάλισαν, στην εταιρεία με την επωνυμία NATIONAL UNION FIRE INSURANCE - Co OF PIITTSBURG P.A., καθολική διάδοχος της οποίας είναι η εναγομένη, το κτίριο και την επιχείρηση (καφετέρια - σνακ μπαρ), που βρίσκονται επί της οδού ....

Το συμβόλαιο περιλάμβανε ασφάλιση του κτιρίου στο όνομα του ενάγοντος, για ποσό 95.000, και ασφάλιση της επιχείρησης στο όνομα της Φ. Σ., για ποσό 63.600, για τους ασφαλιζόμενους κινδύνους που περιγράφονται στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο. Μεταξύ των κινδύνων αυτών περιλαμβάνονται και οι ζημιές από πυρκαγιά ή από στάσεις, απεργίες, πολιτικές ταραχές, τρομοκρατικές ενέργειες και κακόβουλες βλάβες.

Στις 4/8/2010 γνωστοποιήθηκε στην εναγομένη ότι στο εξής ο ενάγων θα είναι ασφαλισμένος, όχι μόνο για το κτίριο αλλά και για την επιχείρηση. Περί ώρα 1.15 της 18/11/2010 προκλήθηκε έκρηξη στο ως άνω ασφαλισμένο κατάστημα και επακολούθησε φωτιά που κατέστρεψε ολοσχερώς το περιεχόμενο του καταστήματος και προκάλεσε σοβαρές ζημιές στο ασφαλισμένο κτίριο, αλλά και σε απέναντι αυτού ευρισκόμενο κτίριο, καθώς και σε σταθμευμένα έμπροσθεν του καταστήματος αυτοκίνητα.

Μετ' ολίγον κατέφθασε στο σημείο η Πυροσβεστική Υπηρεσία, η οποία έσβησε τη φωτιά, αλλά και η Αστυνομία, προκειμένου να καταγράψει το γεγονός, καθώς και η Υποδιεύθυνση Κρατικής Ασφάλειας (τμήμα εξουδετέρωσης μηχανισμών). Περί ώρα 10.00 το πρωί της 18/11/2010 επισκέφθηκε το χώρο ο ασφαλιστικός σύμβουλος του ενάγοντος Κ.

Λ., προκειμένου να ενημερωθεί για το συμβάν, ο οποίος και το ανήγγειλε αυθημερόν στην εναγομένη. Την ίδια ημέρα μετέβησαν στον χώρο πραγματογνώμονες της εταιρείας ΠΑΣΚΑΛ-ΣΤΡΑΤΗΣ ΑΕ, οι οποίοι κατέγραψαν τις ζημιές και συνέταξαν την με αριθμό …/…/…-5-2011 έκθεση. Τα συμπεράσματα των αρμοδίων αρχών για το συμβάν, μετά τις έρευνες που διενήργησαν, είναι ότι τα αίτια της πυρκαγιάς και της έκρηξης που ακολούθησε οφείλονται σε πράξη από πρόθεση αγνώστου/ων ατόμων.

Κατά τα εκτιθέμενα δε στην αγωγή η ζημία του ενάγοντος ανέρχεται στο συνολικό ποσό των 138.220 ευρώ, ήτοι 63.600 ευρώ για το περιεχόμενο και 74.620 ευρώ για το κατάστημα. Ο ενάγων ζήτησε από την εναγομένη την αποκατάσταση της ζημίας του, πλην, όμως, η τελευταία αρνήθηκε να την αποκαταστήσει, επικαλούμενη μη γνωστοποίηση από τον ενάγοντα ουσιωδών για την εκτίμηση του κινδύνου στοιχείων (βλ.

την από 21/10/2013 εξώδικη δήλωση-απάντηση της εναγομένης), με αποτέλεσμα ο ενάγων να ασκήσει την ένδικη αγωγή του. Ωστόσο, όπως προκύπτει από το ίδιο το ασφαλιστήριο συμβόλαιο δικαιούχος του ασφαλίσματος δεν είναι ο ενάγων αλλά η Τράπεζα Alpha Bank, η οποία, όπως προκύπτει από την με ημερομηνία 26/4/2018 επιστολή της προς τον ενάγοντα, του έχει χορηγήσει στεγαστικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό …/…-2-2005 σύμβασης.

Στην ίδια επιστολή αναφέρεται επίσης ότι η οφειλή του ενάγοντος "ανέρχεται σήμερα στο συνολικό ποσό των 104.391,27 ευρώ, πλέον δεδουλευμένων τόκων της τρέχουσας εκτοκιστικής περιόδου...", χωρίς όμως, να προκύπτει με βεβαιότητα ότι αυτό είναι το ύψος της οφειλής, καθώς σε άλλο έγγραφο της ίδιας Τράπεζας, με ημερομηνία 4/4/2018, που προσκομίζει επίσης ο ενάγων, αναφέρεται ως "νέο υπόλοιπο 53.842,50 ευρώ".

Κατόπιν αυτού δεν μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για το ύψος του υπολοίπου του ασφαλίσματος που, τυχόν, νομιμοποιείται να διεκδικήσει ο ίδιος ο ενάγων. Επισημαίνεται, επίσης, ότι στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο η ανωτέρω Τράπεζα αναφέρεται ως δικαιούχος του ασφαλίσματος χωρίς διάκριση για το αν το ασφάλισμα αυτό αφορά το κτίριο ή το κατάστημα.

Συνεπώς, η μόνη νομιμοποιούμενη να διεκδικήσει την ασφαλιστική αποζημίωση είναι η Alpha Bank και μάλιστα ως άμεσος από το νόμο υποκατάστατος του ασφαλισμένου ενυπόθηκου οφειλέτη της, δηλαδή ανεξάρτητα από τυχόν μεταξύ τους συμβατική σχέση εκχώρησης...και όχι ο ενάγων. Ο ισχυρισμός του ενάγοντος ότι νομιμοποιείται ο ίδιος, επειδή μπορεί ο ενυπόθηκος δανειστής για οποιοδήποτε λόγο να αδρανήσει και να μην εγείρει την αγωγή καταβολής του ασφαλίσματος, όπως συμβαίνει και στην ένδικη περίπτωση, δεν ευσταθεί.

Ειδικότερα, δεν αποδείχθηκε ότι η Alpha Bank έλαβε γνώση του συμβάντος και αδράνησε, ενώ όπως αποδεικνύεται από την προαναφερθείσα επιστολή που απέστειλε στον ενάγοντα, δεν είχε ενημερωθεί για την άσκηση από αυτόν της κρινόμενης αγωγής, ώστε να λάβει μέρος στη δίκη, για το λόγο δε αυτό επιφυλάσσεται των νομίμων δικαιωμάτων της.

Επομένως, ουδεμία αδράνεια της Τράπεζας αποδείχθηκε ότι υφίσταται, ενώ σε κάθε περίπτωση, ακόμα και υπό αυτήν την εκδοχή, ο ενάγων έχει την δυνατότητα άσκησης πλαγιαστικής αγωγής, σύμφωνα και με όσα αναφέρθηκαν στην ανωτέρω μείζονα σκέψη. Να σημειωθεί, ακόμα, ότι το γεγονός ότι ο ενάγων πληρώνει μέχρι σήμερα τις δόσεις του δανείου του και είναι ενήμερος, δεν εξασφαλίζει τη συνέπειά του και για το μέλλον και συνακόλουθα δεν διασφαλίζεται η προστασία των συμφερόντων της ενυπόθηκης δανείστριας.

Κατόπιν αυτών, γενόμενου δεκτού και του σχετικού λόγου έφεσης της εναγομένης και συνακόλουθα κι αυτής της ίδιας της έφεσης, η κρινόμενη αγωγή πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμη". Με τα δεδομένα αυτά είναι σαφές ότι η ένδικη αγωγή του αναιρεσείοντος απορρίφθηκε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ως κατ' ουσίαν αβάσιμη με δύο ισοδύναμες επάλληλες αιτιολογίες, που στηρίζουν αυτοτελώς το διατακτικό της.

Η πρώτη αιτιολογία αυτής είναι ότι η ένδικη σύμβαση ασφάλισης καταρτίστηκε με δικαιούχο του ασφαλίσματος τρίτο πρόσωπο και συγκεκριμένα την ως άνω Τράπεζα και η οποία, λόγω της καταρτισθείσας γνήσιας σύμβασης υπέρ τρίτου (ΑΚ 411), είναι η μόνη δικαιούχος του ασφαλίσματος. Επίσης, η δεύτερη αιτιολογία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, που στηρίζει αυτοτελώς το διατακτικό της, είναι ότι η ως άνω Τράπεζα είναι η μόνη δικαιούχος του ασφαλίσματος και μόνη νομιμοποιούμενη να ασκήσει τη σχετική αγωγή ως υποκατάστατος του αναιρεσείοντος ασφαλισμένου ενυπόθηκου οφειλέτη της κατ' άρθρ. 1287 ΑΚ.

Ήδη δε με την παρούσα αίτηση αναίρεσης και τους αναφερόμενους τέσσερις λόγους της ο αναιρεσείων αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση τις από τους αριθ. 1 και 19 πλημμέλειες, που αφορούν όλες την ως άνω δεύτερη επάλληλη αιτιολογία, χωρίς να πλήττει καθόλου και να μη διατυπώνει ουδεμία αιτίαση κατά της ως άνω πρώτης αιτιολογίας αυτής.

Συνεπώς, οι πιο πάνω λόγοι είναι αλυσιτελείς, ενόψει του ότι ελλείπει το έννομο συμφέρον αυτού κατά τα άρθρα 566 παρ. 1 και 577 παρ. 3 ΚΠολΔ, αφού η τυχόν ευδοκίμησή τους δεν δύναται να επιφέρει την αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης, το διατακτικό της οποίας επαρκώς στηρίζει η μη πληττόμενη ως άνω πρώτη αιτιολογία της απόφασης αυτής. Κατόπιν αυτών και αφού δεν υπάρχει άλλος λόγος αναίρεσης προς έρευνα, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί και να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο, ενόψει της ήττας του αναιρεσείοντος (άρθρ. 495 παρ. 3 εδ. ε' του ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να καταδικαστεί ο αναιρεσείων στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά της (άρθρ. 176, 183, 189 παρ.1, 191 παρ.2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 10-3-2019 αίτηση του Β. Σ. για αναίρεση της υπ' αριθ. 3769/2018 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, όπως αυτή διορθώθηκε με την υπ' αριθ. 286/2019 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου.

ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του παραβόλου, που έχει καταθέσει ο αναιρεσείων.

Και

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 26 Ιανουαρίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 17 Μαρτίου 2021.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ