335/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 335 / 2017 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 335/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ασπασία Καρέλλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Νικόλαο Πάσσο, Παναγιώτη Κατσιρούμπα, Δήμητρα Κοκοτίνη και Νικόλαο Πιπιλίγκα - εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο Κατάστημά του, στις 13 Δεκεμβρίου 2016, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ν. Α., δικηγόρου, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Σπύρο Κωνσταντόπουλο, που κατέθεσε προτάσεις. Της αναιρεσίβλητης: ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ...." που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Θωμά Στάικο, που κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25/6/2013 ανακοπή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 22570/2013 του ίδιου Δικαστηρίου και 2055/2015 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 4/1/2016 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με τη διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 4 του Ν. 3068/2002 "Συμμόρφωση της Διοίκησης προς τις δικαστικές αποφάσεις κλπ" (ΦΕΚ Α 274) ορίζεται ότι "Η αναγκαστική εκτέλεση για να ικανοποιηθεί χρηματική ικανοποίηση κατά του Δημοσίου, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και των λοιπών ΝΠΔΔ γίνεται με κατάσχεση της ιδιωτικής περιουσίας αυτών.

Αποκλείεται η κατάσχεση απαιτήσεων που πηγάζουν από έννομη σχέση δημοσίου δικαίου ή απαιτήσεων χρηματικού ή μη αντικειμένου, το οποίο έχει ταχθεί για την άμεση εξυπηρέτηση ειδικού δημόσιου σκοπού". Στη συνέχεια με τη διάταξη της παρ. 5 του άρθρου 326 του Ν. 4072/2012 "Βελτίωση επιχειρηματικού περιβάλλοντος - Νέα εταιρική μορφή - Σήματα - Μεσίτες ακινήτων - Ρύθμιση θεμάτων ναυτιλίας, λιμένων και αλιείας και άλλες διατάξεις" (ΦΕΚ Α 86) προστέθηκε εδάφιο στο τέλος της ως άνω παραγράφου 1 του άρθρου 4 του Ν. 3068/2002 με το ακόλουθο περιεχόμενο: "Η εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων ή άλλων εκτελεστών τίτλων που υπόκεινται σε ένδικα μέσα ή βοηθήματα και από τους οποίους απορρέει χρηματική υποχρέωση του Δημοσίου, διενεργείται ύστερα από προσκόμιση εκ μέρους του δικαιούχου ισόποσης εγγυητικής επιστολής Τραπέζης.

Το δικαστήριο που εξέδωσε την εκτελεστή απόφαση ή το δικαστήριο στο οποίο εκκρεμεί η εκδίκαση του ενδίκου βοηθήματος, μπορεί, κατόπιν σχετικού αιτήματος, αναλόγως της φερεγγυότητας του δικαιούχου ή των λοιπών εγγυήσεων που προσφέρει ή κρίνονται αναγκαίες, να μειώσει το ύψος της εγγυητικής επιστολής μέχρι του ενός δευτέρου.

Αν η άσκηση του ενδίκου βοηθήματος δεν υπόκειται σε χρονικό περιορισμό ο εκτελεστός τίτλος μπορεί να εκτελεσθεί χωρίς εγγύηση, μετά την άπρακτη πάροδο 90 ημερών από την επίδοσή του. Η εγγυητική επιστολή εκδίδεται υπέρ της υπηρεσίας που είναι αρμόδια για την καταβολή και επιστρέφεται μετά από την προσκόμιση πιστοποιητικού αμετάκλητης υπέρ του αντιδίκου του υποχρέου επίλυσης της διαφοράς ή της μη ασκήσεως ενδίκου μέσου ή βοηθήματος μέσα στην προθεσμία που προβλέπεται από το νόμο".

Σύμφωνα με την Αιτιολογική Έκθεση του Ν. 4072/2012 η ανωτέρω διάταξη της παρ. 5 του άρθρου 326 υπό τον παράτιτλο "Ρύθμιση θεμάτων Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και άλλες διατάξεις" αποβλέπει στη προστασία του Δημοσίου, ενόψει του ότι δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο, όταν μετά από ικανό διάστημα εκδικάζεται αμετακλήτως υπόθεση, το Δημόσιο να αδυνατεί να εισπράξει τα επιδικασθέντα ποσά, λόγω του ότι ο υπόχρεος προς επιστροφή είναι αναξιόχρεος ή παύει να υφίσταται (θάνατος φυσικού προσώπου, παύση λειτουργίας νομικού προσώπου κλπ) γεγονός που καθιστά άκρως δυσχερή ή και αδύνατη την καταβολή αυτών, ενώ η κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποτρέπει την παρέλκυση της δίκης από πλευράς του αντιδίκου του Δημοσίου με καταχρηστικά αιτήματα αναβολών στον αναιρετικό βαθμό κλπ, προκειμένου να απομακρύνει το ενδεχόμενο ανατροπής της απόφασης που εκτελέσθηκε.

Η ανωτέρω διάταξη, η οποία λόγω του εξαιρετικού χαρακτήρα της πρέπει να ερμηνεύεται στενά, δεν καταλαμβάνει στο πεδίο εφαρμογής της και τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ), τα οποία έχουν χωριστή νομική προσωπικότητα και απολαύουν οικονομικής αυτοτέλειας έναντι του Ελληνικού Δημοσίου, εφαρμόζουν δε ίδιο το καθένα προϋπολογισμό.

Ούτε η ένταξη αυτής ως τελευταίου εδαφίου στη ρύθμιση της παρ. 1 του άρθρου 4 του Ν. 3068/2002 μπορεί να οδηγήσει σε αντίθετο συμπέρασμα, αφού η τελευταία αυτή διάταξη αποσκοπούσα στην απρόσκοπτη συνέχιση της λειτουργίας των κατωτέρω δημοσίων φορέων, αναφέρεται στο είδος των περιουσιακών στοιχείων του Ελληνικού Δημοσίου, των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των ΝΠΔΔ επί των οποίων δεν επιτρέπεται κατάσχεση προς ικανοποίηση χρηματικών απαιτήσεων κατά των εν λόγω νομικών προσώπων.

Εάν ο νομοθέτης ήθελε να επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της διάταξης της παρ. 5 του άρθρου 326 του Ν. 4072/2012 και επί των κατασχέσεων σε βάρος Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου για λόγους προστασίας της περιουσίας αυτών θα το όριζε ρητώς ή τουλάχιστον θα διελάμβανε σχετική αναφορά στην Αιτιολογική Έκθεση, όπου όμως αντιθέτως κάνει μνεία, ως δικαιολογητικού λόγου θέσπισης της σχετικής ρύθμισης, "τη προστασία του Δημοσίου" και όχι γενικότερα την προστασία της δημόσιας περιουσίας ή της περιουσίας φορέων του στενού δημόσιου τομέα.

Η ερμηνευτική αυτή εκδοχή άλλωστε συνάδει και με τη ρύθμιση του άρθρου 909 αριθ. 1 του ΚΠολΔ που αποκλείει τη κήρυξη προσωρινά εκτελεστής δικαστικής απόφασης σε βάρος του δημοσίου και των δήμων και κοινοτήτων, όχι όμως και σε βάρος των λοιπών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, με την επιφύλαξη της περίπτωσης που αυτά με βάση τον ιδρυτικό τους ή άλλο νόμο απολαύουν των δικονομικών προνομίων του Ελληνικού Δημοσίου.

Στη προκειμένη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφαση του το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, αφού προηγουμένως απέρριψε ως αβάσιμους τους λοιπούς λόγους της από 14.11.2013 και με αριθ. κατάθ. .../2013 έφεσης της εκκαλούσας - καθής η ανακοπή και ήδη αναιρεσίβλητης Τράπεζας (περί μη λήψεως υπόψη προταθέντος ισχυρισμού αυτής περί ακυρότητας της στα χέρια της, ως τρίτης, κατάσχεσης λόγω μη αναφοράς στο δικόγραφο της ένδικης ανακοπής της επίδοσης του κατασχετηρίου εγγράφου προς το καθού η εκτέλεση, περί αοριστίας της ένδικης ανακοπής και περί ελλείψεως εννόμου συμφέροντος στην άσκησή της), στη συνέχεια, και κατά παραδοχή ως βάσιμου του τέταρτου και τελευταίου λόγου της εν λόγω έφεσης, έκρινε ότι ήταν άκυρη η επιβληθείσα στα χέρια της καθής η ανακοπή - εκκαλούσας και ήδη αναιρεσίβλητης Τράπεζας, ως τρίτης, κατάσχεση καταθετικού λογαριασμού που τηρούσε σε αυτήν το καθού η εκτέλεση νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ) με την επωνυμία "..." εκ μέρους του ανακόπτοντος - εφεσίβλητου και ήδη αναιρεσείοντος, δικηγόρου Θεσσαλονίκης, ως επισπεύδοντος δανειστή, προς ικανοποίηση απαίτησης αυτού κατά του εν λόγω νοσοκομείου από την παροχή δικηγορικών υπηρεσιών, συνολικού ύψους 39.066,57 ευρώ, συμπεριλαμβανομένων τόκων και εξόδων, που του είχαν επιδικασθεί με προσωρινά εκτελεστή δικαστική απόφαση και συγκεκριμένα με την υπ’ αριθ. 4840/2013 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, διότι αυτή (κατάσχεση) δεν συνοδευόταν από ισόποση εγγυητική επιστολή Τράπεζας, που έπρεπε να συγκοινοποιηθεί στην καθής η ανακοπή Τράπεζα, κατ’ εφαρμογή της ανωτέρω διάταξης του άρθρου 326 παρ. 5 του Ν. 4072/2012, η οποία εξυπηρετεί δημόσιο σκοπό.

Αφού δε εξαφάνισε την αντιθέτως αποφανθείσα υπ’ αριθ. 22570/2013 απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, η οποία είχε απορρίψει τον ανωτέρω ισχυρισμό της καθής η ανακοπή Τράπεζας που αυτή πρότεινε με τις πρωτόδικες προτάσεις της προς απόκρουση της ένδικης ανακοπής, με το αιτιολογικό ότι η διάταξη του άρθρου 326 παρ.5 του Ν. 4072/2012 αφορά το Δημόσιο και όχι τις ανώνυμες εταιρείες, όπως η καθής η ανακοπή Τράπεζα, σε κάθε δε περίπτωση δεν μπορούσε να προταθεί στην ανοιγείσα με την ανακοπή δίκη, ως προερχόμενος από δικαίωμα τρίτου και μη αφορών και το συμφέρον της καθής η ανακοπή Τράπεζας (άρθ. 987 σε συνδ.

με άρθρο 262 παρ. 2 του ΚΠολΔ), κράτησε την υπόθεση και απέρριψε την εκ των άρθρων 986 και 990 του ΚΠολΔ ένδικη ανακοπή του ανακόπτοντος και ήδη αναιρεσείοντος κατά της τεκμαιρομένης ως αρνητικής, λόγω του εκπροθέσμου στην άσκησή της, από 6.6.2013 και με αριθ. …/2013 δήλωσης στη γραμματεία του Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης της καθής η ανακοπή Τράπεζας, στα χέρια της οποίας είχε επιβληθεί η κατάσχεση.

Με τη κρίση του αυτή το δευτεροβάθμιο δικαστήριο εσφαλμένως ερμήνευσε τη διάταξη του άρθρου 326 παρ. 5 του Ν. 4072/2012 και εφάρμοσε αυτήν και επί ΝΠΔΔ, όπως το καθού η εκτέλεση νοσοκομείο, επί των οποίων αυτή δεν ευρίσκει έδαφος εφαρμογής, προκειμένου να αποφανθεί περί της ακυρότητας της επιβληθείσας από τον αναιρεσείοντα κατάσχεσης στα χέρια της αναιρεσίβλητης Τράπεζας ως τρίτης προς ικανοποίηση απαίτησης αυτού, που του είχε επιδικασθεί με απόφαση πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, κηρυχθείσα προσωρινά εκτελεστή, σε βάρος του καθού η εκτέλεση νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ) με την επωνυμία "..." και συνεπώς ο περί τούτου πρώτος εκ των αριθμών 1 και 14 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος.

Επομένως πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, κατά το μέρος που δέχθηκε ως βάσιμο κατ’ ουσία τον τέταρτο λόγο της από 14.11.2013 έφεσης της καθής η ανακοπή - εκκαλούσας και ήδη αναιρεσίβλητης Τράπεζας και συνακόλουθα απέρριψε την από 25.6.2013 και με αριθ. κατάθ. .../26.6.2013 ανακοπή του ανακόπτοντος και ήδη αναιρεσείοντος, επισπεύδοντος τη κατάσχεση [από προφανή παραδρομή ο αριθμός κατάθεσης της ανακοπής αναγράφηκε εσφαλμένως στο διατακτικό της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης ως 4376/8.2.2012 (που αφορά τον αριθμό κατάθεσης της αγωγής του αναιρεσείοντος κατά του άνω νοσοκομείου για την επιδίκαση της δικηγορικής του αμοιβής) αντί του ορθού .../26.6.2013], ενώ παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων αναίρεσης που αφορούν:

α) αντίθεση της πιο πάνω διάταξης του άρθρου 326 παρ. 5 του Ν. 4072/2012 στις διατάξεις των άρθρων 94 παρ. 4 και 95 παρ. 5 του Συντάγματος και στην αρχή της δικονομικής ισότητας των διαδίκων, β) αντίθεσης αυτής στο άρθρο 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ για τη παροχή δικαστικής προστασίας και γ) εσφαλμένη ερμηνεία του άρθρου 987 του ΚΠολΔ, αφού η προσκόμιση εγγυητικής επιστολής δεν ανάγεται σε λόγο δημοσίου συμφέροντος που μπορεί να προβληθεί από τον τρίτο, όπως η καθής η ανακοπή Τράπεζα.

Ενόψει δε του ότι η υπόθεση δεν χρειάζεται περαιτέρω διευκρίνιση, πρέπει κατ’ εφαρμογή του άρθρου 580 παρ. 3 εδ. α του ΚΠολΔ να κρατηθεί αυτή και δικασθεί από το παρόν αναιρετικό τμήμα, στη συνέχεια δε να απορριφθεί ως αβάσιμος ο τέταρτος λόγος της ασκηθείσας από 14 Νοεμβρίου 2013 έφεσης της εκκαλούσας - καθής η ανακοπή Τράπεζας, αφού αντικατασταθούν κατά τα ανωτέρω οι εν μέρει εσφαλμένες αιτιολογίες της εκκαλουμένης υπ’ αριθμό 22570/2013 απόφασης του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, της οποίας το διατακτικό ως προς την απόρριψη του σχετικού ισχυρισμού της καθής η ανακοπή Τράπεζας ήταν ορθό, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 534 του ΚΠολΔ, εφόσον πλέον δικάζεται από το παρόν Δικαστήριο η έφεση ως προς το λόγο αυτό (και συνακόλουθα να απορριφθεί η έφεση στο σύνολό της μετά την ήδη απόρριψη των λοιπών λόγων έφεσης με την αναιρεσιβαλλομένη απόφαση).

Τέλος πρέπει να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη στη πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος για την παρούσα δίκη που παρέστη και κατέθεσε προτάσεις, ως και για το δεύτερο βαθμό δικαιοδοσίας, λόγω της ήττας αυτής (άρθ. 176 και 183 του ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ’ αριθ. 2055/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης (κατά το μέρος που δέχθηκε ως βάσιμο τον τέταρτο λόγο της από 14.11.2013 έφεσης της αναιρεσίβλητης - καθής η ανακοπή Τράπεζας και συνακόλουθα απέρριψε την από 25.6.2013 και με αριθ. κατάθ. .../26.6.2013 ανακοπή του αναιρεσείοντος).

Κρατεί και δικάζει την υπόθεση.

Απορρίπτει κατ’ ουσία τον τέταρτο λόγο της από 14 Νοεμβρίου 2013 και με αριθμό κατάθεσης .../15.11.2013 έφεσης της αναιρεσίβλητης - καθής η ανακοπή Τράπεζας κατά της υπ’ αριθμό 22570/4.11.2013 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης (και συνακόλουθα στο σύνολό της την έφεση).

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος για τη παρούσα δίκη, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων τριακοσίων (2.300) ευρώ, ως και των δικαστικών εξόδων αυτού για τον δεύτερο βαθμό δικαιοδοσίας, τα οποία ορίζει στο ποσό των εξακοσίων (600) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 31 Ιανουαρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 21 Φεβρουαρίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ