335/2015 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 335 / 2015 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 335/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χρυσικό, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αντώνιο Ζευγώλη, Γεώργιο Λέκκα, Αθανάσιο Καγκάνη και Χαράλαμπο Μαχαίρα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 2 Μαρτίου 2015, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους της Γεώργιο Αρβανίτη και Αγγέλα Χριστοπούλου που ανακάλεσαν την από 27/2/2015 δήλωση για παράσταση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, παραστάθηκαν στο ακροατήριο και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: Κοινοπραξίας με την επωνυμία "ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ ΑΕΓΕΚ/IMPREGILO/ANSALDO TRASPORTI - SISTEMI FERROVIARI/SELI/ANSALDOBREDA" που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, καθώς και των εταιρειών-μελών αυτής:

1) Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΑΕΓΕΚ - ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ, ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ", που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) Εταιρείας με την επωνυμία "IMPREGILO S.p.A." που εδρεύει στο Μιλάνο Ιταλίας και εκπροσωπείται νόμιμα, 3) Εταιρείας με την επωνυμία "ANSALDO TRASPORTI - SISTEMI FERROVIARI S.p.A." που εδρεύει στη Νάπολη Ιταλίας και εκπροσωπείται νόμιμα, 4) Εταιρείας με την επωνυμία "S.E.L.I. SOCIETA ESECUZIONE LAVIORI IDRAULICI S.p.A." που εδρεύει στη Ρώμη Ιταλίας και εκπροσωπείται νόμιμα, 5) Εταιρείας με την επωνυμία "ANSALDOBREDA S.p.A." που εδρεύει στη Νάπολη Ιταλίας και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Καλλιόπη Σίμα και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4/4/2008 προσφυγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η 4559/2009 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 24/7/2012 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Καγκάνης ανέγνωσε την από 6/12/2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των δευτέρου, τρίτου και τετάρτου, κατά το δεύτερο σκέλος του, λόγων της αναίρεσης και την απόρριψη των υπολοίπων. Οι πληρεξούσιοι της αναιρεσείουσας ζήτησαν την παραδοχή της αιτήσεως, η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 62 Κ.Πολ.Δ, όποιος έχει την ικανότητα να είναι υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων έχει και την ικανότητα να είναι διάδικος. Ενώσεις προσώπων που επιδιώκουν κάποιο σκοπό, χωρίς να είναι σωματεία, καθώς και εταιρείες που δεν έχουν νομική προσωπικότητα, μπορούν να είναι διάδικοι. Κατά το άρθρο δε 64 παρ. 3 του ιδίου Κώδικα, οι πιο πάνω ενώσεις προσώπων και οι εταιρείες χωρίς νομική προσωπικότητα, παρίστανται στο δικαστήριο με τα πρόσωπα, στα οποία έχει ανατεθεί η διαχείριση των υποθέσεων τους.

Από τις διατάξεις αυτές, συνδυαζόμενες και προς αυτήν του άρθρου 951 παρ. 1 εδ. β Κ.Πολ.Δ, η οποία ορίζει ότι, όταν πρόκειται για ένωση προσώπων του άρθρου 62 παρ. 2, η αναγκαστική εκτέλεση (για την ικανοποίηση χρηματικών απαιτήσεων), γίνεται στην κοινή περιουσία τους, προκύπτει ότι οι εταιρείες που δεν έχουν νομική προσωπικότητα, όπως είναι και οι ενώσεις νομικών ή και φυσικών προσώπων με πρόθεση εταιρικής συνεργασίας και ενέργεια εμπορικών πράξεων με εταιρικό σκοπό (κοινοπραξίες), μολονότι δεν είναι αυτοτελείς φορείς δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, μπορούν, κατ' εξαίρεση του κανόνα της πρώτης παραγράφου του άρθρου 62 Κ.Πολ.Δ, που υπαγορεύτηκε από την ανάγκη της δικονομικής διευκολύνσεως των συναλλασσομένων με την ένωση τρίτων, να είναι διάδικοι και να παρίστανται στο δικαστήριο με τα πρόσωπα που κατά το καταστατικό τις αντιπροσωπεύουν ή που διαχειρίζονται τις υποθέσεις τους.

Εφόσον δε απονεμήθηκε από το νομοθέτη στις εν λόγω εταιρείες και ενώσεις προσώπων η ικανότητα να είναι διάδικοι, είναι αυτονόητο ότι αυτές είναι και φορείς των κατ' ιδίαν δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των μελών τους, και κατ' επέκταση νομιμοποιούνται να ενάγουν και να ενάγονται ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις αυτών.

Η άποψη ότι οι ανωτέρω ενώσεις και εταιρείες είναι μόνο υποκείμενα της διαδικασίας, ενώ υποκείμενα της έννομης σχέσεως της δίκης και της επίδικης έννομης σχέσεως είναι τα κατ' ιδίαν μέλη αυτών, είναι αντίθετη προς το γράμμα και το πνεύμα των ανωτέρω διατάξεων, επιπλέον δε διασπά χωρίς λόγο την καθιερωμένη τυπική έννοια του διαδίκου και εισάγει την έννοια του υποκειμένου της διαδικασίας ως έννοιας διάφορης του υποκειμένου της έννομης σχέσεως της δίκης ενώ αυτά, εφόσον ως διαδικασία νοείται το σύνολο των διαδοχικών διαδικαστικών πράξεων δια των οποίων αρχίζει, εξελίσσεται και περατούται η έννομη σχέση της δίκης, δεν μπορεί παρά να ταυτίζονται και, τέλος, καθιερώνει διάκριση μεταξύ κανόνων που ρυθμίζουν την έννομη σχέση της δίκης και κανόνων που ρυθμίζουν τη διαδικασία, η οποία, όμως, δεν απορρέει από καμία διάταξη του Κ.Πολ.Δ.(Ολ.ΑΠ 14/2007).

Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 68, 69, 75 και 80 παρ.1 ν.2190/20 συνάγεται ότι στην περίπτωση συγχωνεύσεως ανωνύμων εταιρειών, που πραγματοποιείται είτε με απορρόφηση είτε με σύσταση νέας εταιρείας, από την ολοκλήρωση της συγχώνευσης επέρχεται υποκατάσταση της νέας ή της απορροφώσας εταιρείας σ' όλα γενικά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των εταιρειών, που για τη συγχώνευση τους συνιστούν τη νέα ή των απορροφουμένων εταιρειών, και η μεταβίβαση αυτή εξομοιώνεται με κληρονομική διαδοχή (ΑΠ 1018/2001).

Έτσι, η απορροφουμένη ή οι απορροφούμενες εταιρείες παύουν να υπάρχουν και οι εκκρεμείς δίκες συνεχίζονται αυτοδικαίως από την απορροφούσα εταιρεία ή κατ' αυτής, χωρίς καμμία ειδικότερη διατύπωση από μέρους της, χωρίς δηλαδή να επέρχεται βίαιη διακοπή αυτών (δικών) και χωρίς να απαιτείται δήλωση για την επανάληψή τους (ΑΠ 1773/01).

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 558 ΚΠολΔ η αναίρεση απευθύνεται κατά εκείνων οι οποίοι ήταν διάδικοι στη δίκη στην οποία εκδόθηκε η προσβαλλομένη απόφαση ή των καθολικών διαδόχων ή των κληροδόχων τους και, στην περίπτωση που υπάρχει αναγκαστική ομοδικία πρέπει να στρέφεται καθόλων των ομοδίκων, διαφορετικά απορρίπτεται ως απαράδεκτη. (Ολ.ΑΠ 91/2005 ΑΠ 70/2006, ΑΠ 124/2006).

Τέτοια αναγκαστική ομοδικία υπάρχει τόσο μεταξύ των μελών της κοινοπραξίας, η οποία αναδείχθηκε ανάδοχος εκτελέσεως δημοσίου, (κατά την έννοια του ν.1418/1984), έργου, κατά τη ρητή σχετική πρόβλεψη της διατάξεως του άρθρου 3 παρ.8 ν.2940/2001, όσο και μεταξύ της κοινοπραξίας και των μελών αυτής σε περίπτωση κοινής εναγωγής, εφόσον το έναντι της πρώτης δεδικασμένο ισχύει και έναντι των αποτελούντων αυτή μελών, κατ'ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 329 ΚΠολΔ.

Τέλος, από τις διατάξεις των άρθρων 34, 35 ΑΚ, 62, 313 παρ. 1 στοιχ. Δ και 73 ΚΠολΔ προκύπτει ότι, σε περίπτωση θανάτου του αρχικού διαδίκου, ο οποίος έλαβε χώρα μετά το πέρας της ενώπιον του δικαστηρίου της ουσίας συζήτησης ή μετά την έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως, η αναίρεση πρέπει, με ποινή απαραδέκτου, να απευθύνεται κατά των κληρονόμων ή των κληροδόχων αυτού και όχι κατά του θανόντος ήδη διαδίκου, εκτός αν ο αναιρεσείων, αγνοώντας την επελθούσα μεταβολή, είχε απευθύνει αυτή κατ' αυτού (θανόντος), οπότε η δίκη διεξάγεται κανονικά με τους κληρονόμους του θανόντος διαδίκου, οι οποίοι καλούνται γι' αυτό ή εμφανίζονται κατά τη συζήτηση με την ιδιότητα αυτή στη θέση του θανόντος αναιρεσιβλήτου.

To ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση νομικού προσώπου, το οποίο έπαψε να υπάρχει μετά τη συζήτηση στο δικαστήριο της ουσίας ή της έκδοσης της αποφάσεως αυτού λόγω απορροφήσεως ή υποκαταστάσεώς του από άλλο νομικό πρόσωπο, οπότε και εδώ η αναίρεση θα πρέπει να απευθύνεται κατά του νομικού προσώπου, το οποίο το έχει διαδεχθεί, εκτός αν ο αναιρεσείων αγνοούσε, κατά την άσκηση της αναιρέσεως, την επελθούσα μεταβολή (ΑΠ 512/2011, ΑΠ 1773/2001, ΑΠ 1289/2009).

Στην προκειμένη περίπτωση επί της, από 4-4-2008, προσφυγής της κοινοπραξίας με την επωνυμία: "ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ ΑΕΓΕΚ/ IMPREGILO/ ANSALDO TRASPORTI - SISTEMI FERROVIARI/ SELI/ ANSALDOBREDA", η οποία εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής, όπως νόμιμα εκπροσωπείται: και των μελών αυτής 1. Της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΑΕΓΕΚ - Ανώνυμη Εταιρία Γενικών Κατασκευών και Ναυτιλιακών, Τουριστικών, Γεωργικών και Δασικών Επιχειρήσεων", 2.Της εταιρίας "IMPREGILO S.p.A" η οποία εδρεύει στο Μιλάνο Ιταλίας, 3.Της εταιρίας "ΑNSALDO TRASPORTI - SISTEMI FERROVIARI S.p.A" που εδρεύει στη Νάπολη Ιταλίας (Via Argine αρ.425 - Τ.Κ.80100 - Napoli), όπως νόμιμα εκπροσωπείται, 4.

Της εταιρίας "S.E.L.I. Societa Esecuzione Lavori Idraulici S.p.A" που εδρεύει στη Ρώμη Ιταλίας (Viale America αρ.93 - Τ.Κ.00144 - Rome), όπως νόμιμα εκπροσωπείται και 5. Της εταιρίας "ANSALDOBREDA S.p.A" που εδρεύει στη Νάπολη Ιταλίας (Via Argine αρ.425 - Τ.Κ. 80100 Napoli), όπως νόμιμα εκπροσωπείται, με την οποία η πρώτη (κοινοπραξία), επικαλούμενη κατάρτιση, μεταξύ αφενός της ιδίας και των ως άνω μελών της και αφετέρου της καθής αυτή (προσφυγή), συμβάσεως εκτέλεσης του περιγραφομένου σ'αυτήν και από τις διατάξεις του ν.1418/1984 διεπόμενου δημοσίου έργου καθώς και αντισυμβατική περικοπή εκ μέρους της Διευθύνουσας Υπηρεσίας της τελευταίας της οφειλομένης αμοιβής της, ύψους 106.768 ευρώ, ζήτησε την αναγνώριση της υποχρεώσεώς της προς καταβολή του παραπάνω ποσού, εκδόθηκε η προσβαλλομένη απόφαση η οποία την έκανε δεκτή ως και ουσιαστικά βάσιμη.

Κατά της αποφάσεως αυτής η ηττηθείσα καθής η προσφυγή άσκησε την ένδικη αίτηση αναιρέσεως την οποία έστρεψε καθόλων των αντιδίκων της προσφευγόντων, όπως αυτοί αναφέρονται παραπάνω. Ενόψει όμως του ότι από τα παραδεκτώς επισκοπούμενα στοιχεία της δικογραφίας, προκύπτει αφενός ότι μετά τη συζήτηση (2-12-08) της ένδικης προσφυγής στο δικαστήριο της ουσίας, αλλά και την έκδοση (28-7-09) της προσβαλλόμενης αποφάσεως οι εκ των προσφευγουσών εταιρείες α)με την επωνυμία ΑΕΓΕΚ - Ανώνυμη Εταιρία Γενικών Κατασκευών και Ναυτιλιακών, Τουριστικών, Γεωργικών και Δασικών Επιχειρήσεων" και β) ΑNSALDO TRASPORTI - SISTEMI FERROVIARI S.p.A έπαυσαν να υφίστανται λόγω απορροφήσεως κατασκευαστικού κλάδου της πρώτης (από τη δραστηριότητα του οποίου προήλθε η ένδικη διαφορά), από την εταιρεία ΑΕΓΕΚ - ΕΔΑΦΟΣΤΑΤΙΚΗ ΑΕ και λόγω συγχωνεύσεως με απορρόφηση της δεύτερης από την εταιρεία "ΑNSALDO STS S.p.A" και αφετέρου ότι την παραπάνω μεταβολή εγνώριζε η καθής η προσφυγή αναιρεσείουσα ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ πριν από την άσκηση (25-7-12) της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως (ήδη από το 2009) αφού η ίδια, με τα μετ'επικλήσεως προσκομιζόμενα υπ'αριθμ.

CΟΝ. -06/004 - ΑΜ/ 02139/6-7-09 και CON - 06/004 αμ - 2533/23.11.2009 έγγραφά της, είχε εγκρίνει την υποκατάσταση αυτών, ως μελών της, από τις νέες εταιρείες με τη σημείωση "της υπεισέλευσης αυτών σε όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των απορροφηθεισών εταιρειών που απορρέουν από την ένδικη σύμβαση", η ένδικη αίτηση αναιρέσεως κρίνεται, αυτεπαγγέλτως αλλά και κατ'αποδοχή σχετικής, εμπροθέσμως (αρθ. 570 παρ.1 ΚΠολΔ ΑΠ 199/2011, ΑΠ 1573/2010) προταθείσας από τους αναιρεσιβλήτους ενστάσεως, απορριπτέα ως απαράδεκτη τόσο κατά το μέρος που στρέφεται κατά των παραπάνω υποκατασταθεισών και μη υφισταμένων, κατά τον χρόνο της ασκήσεώς της, εταιρειών, όσο και ως προς τους λοιπούς αναιρεσιβλήτους λόγω του, σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στις ως άνω μείζονες σκέψεις, συνδέοντος αυτές με τα λοιπά μέλη της κοινοπραξίας αλλά και με την ίδια την κοινοπραξία αναγκαστικής ομοδικίας, διατασσομένης της εισαγωγής του παραβόλου στο δημόσιο ταμείο (αρ.495 ΚΠολΔ).

Τα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων πρέπει να επιβληθούν σε βάρος της αναιρεσείουσας (αρθ.176, 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την, από 24-7-12 και με αριθμ.καταθ.730/2012, αίτηση αναιρέσεως της 4559/2009 τελεσιδίκου αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων από δύο χιλιάδες επτακόσια (2700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 16 Μαρτίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 23 Μαρτίου 2015.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ