333/2016 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 333 / 2016 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 333/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Δημήτριο Κράνη, Αντώνιο Ζευγώλη και Αβροκόμη Θούα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Νοεμβρίου 2015, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Τεχνικής Εταιρείας με την επωνυμία "...", η οποία εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, εκπροσωπήθηκε δε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Δερβιτσιώτη με δήλωση κατ’ άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ Α.Ε." (Δ.Ε.Η.), που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-12-2001 προσφυγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η απόφαση 6332/2011 του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 5-12-2014 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο η αναιρεσείουσα, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης, Αβροκόμη Θούα, ανέγνωσε την από 12-11-2015 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την αποδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 576§2, 568§1 και 498§1 ΚΠολΔ συνάγεται ότι ο Άρειος Πάγος οφείλει να εξετάσει αυτεπαγγέλτως αν κλήθηκε νομίμως και εμπροθέσμως ο μη εμφανισθείς αντίδικος του επισπεύδοντος τη συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως και σε καταφατική περίπτωση να προχωρήσει στη συζήτηση παρά την απουσία του. Στην κρινόμενη υπόθεση, από την προσκομιζόμενη με επίκληση από την αναιρεσείουσα .../6-5-2015 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Πειραιώς Κ. Σ., προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης, με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση για να παραστεί κατά την ορισθείσα και αναφερόμενη στην αρχή της παρούσης δικάσιμο, επιδόθηκε νομοτύπως και προσηκόντως, στην αναιρεσίβλητη. Επομένως, αφού αυτή δεν παραστάθηκε, κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά της στο πινάκιο, ούτε εκπροσωπήθηκε με οποιονδήποτε νόμιμο τρόπο, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση, παρά την απουσία της.

Με το άρθρο 13 του νόμου 1418/1984,όπως αυτός ίσχυε μετά την αντικατάσταση του με το άρθρο 3 παρ.3 του ν.2940/2001 και πριν από την αντικατάσταση της παρ.1 με το άρθρο 4 του ν.3481/2006,οριζόταν τα εξής: "1. Κάθε διαφορά μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών που προκύπτει από τη σύμβαση κατασκευής δημοσίου έργου επιλύεται με προσφυγή στο αρμόδιο δικαστήριο κατά τις διατάξεις του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας ή του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, με την επιφύλαξη των επόμενων παραγράφων. 2. Αρμόδιο δικαστήριο για την εκδίκαση των διαφορών αυτών είναι το διοικητικό ή πολιτικό εφετείο της περιφέρειας στην οποία εκτελείται το έργο. Παρέκταση αρμοδιότητας δεν επιτρέπεται......3. Της προσφυγής στο Εφετείο προηγείται υποχρεωτικά αίτηση θεραπείας σύμφωνα με τις διατάξεις του προηγούμενου άρθρου, διαφορετικά η προσφυγή κηρύσσεται απαράδεκτη. Η προσφυγή στο εφετείο ασκείται μέσα σε ανατρεπτική προθεσμία δύο μηνών από την κοινοποίηση της απόφασης που εκδόθηκε στην αίτηση θεραπείας ή από τη λήξη της τρίμηνης προθεσμίας της παραγράφου 7 του προηγούμενου άρθρου...... "Περαιτέρω, στο άρθρο 12 του ίδιου, ως άνω νόμου (1418/1984), παρ.4, 5, 6 και 10, ορίζονται τα ακόλουθα: "4. Η αίτηση θεραπείας απευθύνεται στον Υπουργό Δημοσίων Έργων και η επίδοση της γίνεται πάντοτε με δικαστικό επιμελητή. 5. Αίτηση θεραπείας μπορεί να ασκήσει και ο κύριος του έργου εφόσον δεν είναι το Δημόσιο. Αν η αρμοδιότητα για την απόφαση σε αιτήσεις θεραπείας ασκείται από όργανο του φορέα στις αιτήσεις θεραπείας του προηγούμενου εδαφίου αποφασίζει πάντοτε ο Υπουργός Δημοσίων Έργων. 6. Αν δεν είναι το Δημόσιο κύριος του έργου αντίγραφο της αίτησης θεραπείας επιδίδεται στον αντισυμβαλλόμενο μέσα σε δέκα μέρες από την επίδοση της στον Υπουργό διαφορετικά η αίτηση θεραπείας θεωρείται σαν να μην είχε ασκηθεί. 10. Όπου σ’ αυτό το άρθρο αναφέρεται ο Υπουργός Δημοσίων Έργων νοούνται και οι άλλες αρχές οι οποίες σύμφωνα με τις κάθε φορά ισχύουσες διατάξεις αποφασίζουν σε αιτήσεις θεραπείας με την επιφύλαξη του δεύτερου εδαφίου της παραγρ. 5 του άρθρου αυτού". Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 19 παρ.3 του ίδιου ως άνω νόμου, ορίζεται, ότι: "Στα έργα που εκτελούνται από άλλους φορείς, εκτός από τις υπηρεσίες αρμοδιότητας του Υπουργείου Δημοσίων Έργων, μπορεί με π.δ/τα, που εκδίδονται με πρόταση του Υπουργού Δημοσίων Έργων και του αρμόδιου κατά περίπτωση Υπουργού, να γίνεται ο ειδικότερος προσδιορισμός των οργάνων και συμβουλίων που αποφασίζουν η γνωμοδοτούν για τα έργα των φορέων αυτών σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αυτού και των π.δ/των που εκδίδονται με εξουσιοδότησή του και να γίνονται οι αναγκαίες προσαρμογές ή διαφοροποιήσεις των σχετικών διαδικασιών του νόμου αυτού και όλων των θεμάτων που ρυθμίζουν με τα π.δ/γματα που εκδίδονται με εξουσιοδότησή του για την αντιμετώπιση των ιδιαιτεροτήτων φορέων και έργων. Με τα π.δ/γματα αυτά μπορεί να ενοποιούνται ή να συντέμνονται και οι διαδικασίες που αναφερόντα στη διοικητική και δικαστική επίλυση των διαφορών ή να καταργούνται βαθμοί των διαδικασιών αυτών. Με τα π.δ/τα αυτά μπορεί επίσης να μεταβιβάζονται και οι αρμοδιότητες του Υπουργού Δημοσίων Έργων στις αιτήσεις θεραπείας, εγκρίσεις διεξαγωγής διεθνών διαγωνισμών και στην έγκριση παρεκκλίσεων για τη μελέτη και κατασκευή έργων, όπως επίσης να καθορίζονται οι περιπτώσεις ειδικών έργων η κατηγορίες έργων για τα οποία τα πρότυπα τεύχη που προβλέπονται στην παρ. 4 του προηγούμενου άρθρου εγκρίνονται με κοινή απόφαση του Υπουργού Δημοσίων Έργων και του αρμόδιου κατά περίπτωση Υπουργού". Ομοίου περιεχομένου είναι και οι διατάξεις του άρθρου 76 παρ.2, 5, 8, 9 και 10 του νόμου 3669/2008, με τον οποίο κωδικοποιήθηκε η νομοθεσία για τα δημόσια έργα και οι οποίες έχουν ως εξής: "2. Η ένσταση απευθύνεται στην προϊσταμένη αρχή, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Η αρμόδια αρχή υποχρεούται να εκδώσει την απόφασή της μέσα σε δύο (2) μήνες από την κατάθεση της ένστασης.5. Η αίτηση θεραπείας απευθύνεται στον Υπουργό Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων και η επίδοση της γίνεται πάντοτε με δικαστικό επιμελητή, κοινοποιείται δε και στην υπηρεσία που έχει εκδώσει την προσβαλλόμενη πράξη. Αν η αίτηση υποβάλλεται για παράλειψη έκδοσης της πράξης, η κοινοποίηση γίνεται προς τη διευθύνουσα υπηρεσία. 8. Αίτηση θεραπείας μπορεί να ασκήσει και ο κύριος του έργου, εφόσον δεν είναι το Δημόσιο. Αν η αρμοδιότητα για την απόφαση επί αιτήσεων θεραπείας ασκείται από όργανο του φορέα, επί αιτήσεων θεραπείας του προηγούμενου εδαφίου αποφασίζει πάντοτε ο Υπουργός Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων. 9. Αν δεν είναι το Δημόσιο κύριος του έργου, αντίγραφο της αίτησης θεραπείας επιδίδεται στον αντισυμβαλλόμενο μέσα σε δέκα (10) ημέρες από την επίδοση της στον Υπουργό, διαφορετικά η αίτηση θεραπείας θεωρείται σαν να μην έχει ασκηθεί. 10. Στις περιπτώσεις της προηγούμενης παραγράφου, αυτός που υπέβαλε την αίτηση θεραπείας υποχρεούται να υποβάλει στον Υπουργό Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων επικυρωμένο αντίγραφο του αποδεικτικού εμπρόθεσμης επίδοσης της αίτησης του αυτής στον αντισυμβαλλόμενο. Εξάλλου, σύμφωνα με το Προεδρικό Διάταγμα 35/1987 (ΦΕΚΑ/8-2-1987),το οποίο εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση της ανωτέρω παρ.3 του άρθρου 19 του νόμου 1418/1984,με τίτλο "Όργανα που αποφασίζουν ή γνωμοδοτούν και ειδικές ρυθμίσεις σε θέματα έργων που εκτελούνται από τη Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ)" και συγκεκριμένα με το άρθρο 10 αυτού, ορίζονται τα ακόλουθα: "Στις αιτήσεις θεραπείας του αναδόχου, που ασκούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 12 του νόμου 1418/1984 αποφασίζει ο Γενικός Διευθυντής μετά από γνώμη του αρμοδίου Τεχνικού Συμβουλίου" (παρ.1), "Οι αιτήσεις αυτές απευθύνονται στον Γενικό Διευθυντή και επιδίδονται στη Διευθύνουσα το έργο Υπηρεσία ή την Προϊσταμένη Αρχή, χωρίς να απαιτείται κοινοποίηση στον Υπουργό Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων" (παρ.2), "Αιτήσεις θεραπείας του κυρίου του έργου διέπονται από τις διατάξεις της παρ.5 του άρθρου 12 του νόμου 1418/1984" (παρ.2). Από τις άνω διατάξεις, σαφώς προκύπτει ότι, επί των έργων της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού, που εξακολουθούν να διέπονται από το νόμο 1418/1984, λόγω του χρόνου κατάρτισης της εργολαβικής σύμβασης, η προβλεπόμενη από τα άρθρα 12 και 13 αυτού αίτηση θεραπείας, επιδίδεται υποχρεωτικώς στον Υπουργό Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, μόνο όταν ασκείται από τον κύριο του έργου, δηλαδή την ΔΕΗ (βλ. και άρθρο 2 του άνω Π.Δ/τος 35/1987,ως προς την έννοια του όρου "κύριος"), οπότε και υφίσταται υποχρέωση επίδοσης επικυρωμένου αντιγράφου του αποδεικτικού εμπρόθεσμης επίδοσης αυτής στον καθου η προσφυγή, στον ίδιο Υπουργό, ενώ αντιθέτως δεν προβλέπεται τέτοια υποχρέωση, όταν την αίτηση την ασκεί ο ανάδοχος, ο οποίος υποχρεούται, για να ολοκληρώσει την ,με ποινή απαραδέκτου, της ενδικοφανούς προσφυγής που θα ακολουθήσει, άσκηση της αίτησης θεραπείας, να την επιδώσει στην Διευθύνουσα το έργο Υπηρεσία ή στην Προϊσταμένη Αρχή και μόνο. Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί ,ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ ΑΠ 7/2006). Τέλος, σε περίπτωση απόρριψης της προσφυγής - αγωγής λόγω μη τήρησης της ανωτέρω προδικασίας, η απόφαση του Εφετείου υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο κατά το άρθρο 559 περ.1 ΚΠολΔικ, [που περιλαμβάνεται μεταξύ των περιοριστικά αναφερόμενων λόγων αναίρεσης στη παρ. 6 του άρθρου 13 του ν. 1418/1984] αφού οι ανωτέρω διατάξεις, παρά την προβλεπόμενη κύρωση του "απαραδέκτου", αν δεν τηρήθηκε η διοικητική διαδικασία είναι και ουσιαστικού δικαίου, καθόσον η μη τήρηση αυτών συνεπάγεται την ουσιαστική απώλεια του άξιου δικαστικής προστασίας με προσφυγή - αγωγή ιδιωτικού δικαιώματος [ΑΠ 570/2014]. Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, δικάζοντας επί της από 31-12-2001 προσφυγής της προσφεύγουσας, ήδη αναιρεσείουσας, αναδόχου εκτέλεσης έργου που ανέλαβε, μετά από προκήρυξη δημοσίου διαγωνισμού από την καθής (ΔΕΗ), ήδη αναιρεσίβλητη, με την οποία ζητούσε να υποχρεωθεί η τελευταία να της καταβάλει το συνολικό ποσό των 250.951,98 ευρώ, για αξιώσεις της από την εκτέλεση του σ’ αυτή περιγραφόμενου έργου, την απέρριψε ως απαράδεκτη, με την αιτιολογία ότι δεν είχε ολοκληρωθεί η απαιτούμενη ενδικοφανής προστασία, για την οποία "έπρεπε α) η προηγηθείσα της κρινόμενης προσφυγής αίτηση θεραπείας της προσφεύγουσας να έχει επιδοθεί στον αρμόδιο Υπουργό ΠΕΧΩΔΕ (άρθρο 76 παρ. 5 Ν. 3669/2008 και β) να έχει επιδοθεί, επικυρωμένο αντίγραφο του αποδεικτικού εμπρόθεσμης επίδοσης της αίτησης αυτής στην καθ’ ής η προσφυγή, στον Υπουργό ΠΕΧΩΔΕ (άρθρο 76 παρ. 10 του Ν. 3669/2008)". Με αυτά που δέχθηκε και έτσι που έκρινε όμως το Εφετείο, θεωρώντας ότι δεν αρκούσε για την προηγηθείσα αίτηση θεραπείας η επίδοση της στον Διευθύνοντα Σύμβουλο της αναιρεσίβλητης, στην Διευθύνουσα Υπηρεσία και στην Προϊσταμένη Αρχή του έργου (επιδόσεις που κατά τα εκτιθέμενα στην προσφυγή είχαν πραγματοποιηθεί), αλλ’ ότι όφειλε η αναιρεσείουσα να προβεί και στις προαναφερθείσες επιδόσεις στον Υπουργό ΠΕΧΩΔΕ, καίτοι η αίτηση είχε ασκηθεί από την ανάδοχο αναιρεσείουσα και όχι από την κυρία του έργου αναιρεσίβλητη (ΔΕΗ), έσφαλε ως προς την εφαρμογή των προαναφερομένων ουσιαστικού δικαίου διατάξεων.

Συνεπώς ο από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, μόνος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο η αναιρεσείουσα προβάλλει, την άνω πλημμέλεια είναι βάσιμος και πρέπει να αναιρεθεί η απόφαση, και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση ενώπιον του Εφετείου Αθηνών, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (αρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τέλος πρέπει να διαταχθεί η απόδοση του καταβληθέντος από την αναιρεσείουσα παραβόλου σ’ αυτή (αρθρ. 495 παρ. 4 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη, λόγω της ήττας της (αρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ) στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, που κατέθεσε προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 6332/2011 απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο άνω Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους Δικαστές.

Διατάσσει την απόδοση στην αναιρεσείουσα του κατατεθέντος παραβόλου.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Δεκεμβρίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 25 Απριλίου 2016.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ