Supreme Court dismisses appeal on procedural grounds for one party and substantive grounds for another regarding pension retroactivity.

Απόφαση 332 / 2022 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 332/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μαρία Νικολακέα, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Όλγα Σχετάκη - Μπονάτου, Θεόδωρο Μαντούβαλο, Καλλιόπη Πανά και Παναγιώτη Αθανασόπουλο - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο Κατάστημά του, στις 19 Ιανουαρίου 2021, με την παρουσία και της Γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1)Ι. Λ. του Α., κατοίκου ..., 2)Δ. Μ. του Ν., κατοίκου ... 3)Π. Κ. του Σ., κατοίκου ..., 4)Μ. Λ. του Λ., κατοίκου ... 5)Χ. Σ. του Δ., κατοίκου ..., 6)Δ. Σ. του Δ., κατοίκου ... 7)Γ. Π. του Α., κατοίκου ..., 8)Σ. Ι. του Ι., κατοίκου ... και 9)Σ. Κ. του Ι., κατοίκου .... Ο 3ος (Π. Κ.) δεν παραστάθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο και οι λοιποί εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Φωτίου Κωτσή, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., ο οποίος κατέθεσε προτάσεις. Του αναιρεσιβλήτου: Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου με την επωνυμία "Ταμείο Αυτασφαλείας Προσωπικού Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Τσάκωνα, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19/12/2009 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 551/2014 του ίδιου Δικαστηρίου και 518/2019 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι ήδη αναιρεσείοντες με την από 17/6/2019 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Φέρεται προς συζήτηση η από 17/6/2019 αίτηση αναιρέσεως με κλήση των αναιρεσειόντων. Από τα διαδικαστικά έγγραφα της υποθέσεως προκύπτει ότι η συζήτηση της υπό κρίση αιτήσεως για την δικάσιμο της 21ης/1/2021 επισπεύδεται από τους αναιρεσείοντες, οι οποίοι εκπροσωπούνται από τον παρασταθέντα δικηγόρο Αθηνών Φώτιο Κώτση.

Προς απόδειξη της πληρεξουσιότητάς του ο δικηγόρος αυτός επικαλείται και προσκομίζει συμβολαιογραφικά πληρεξούσια των αναιρεσειόντων, από τα οποία προκύπτει ότι αυτοί του παρέχουν ειδική εντολή, πληρεξουσιότητα για την κατάθεση, συζήτηση και λοιπές δικαστικές ενέργειες, που αφορούν τη κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως, πλην του τρίτου αναιρεσείοντος Π.

Κ., ως προς τον οποίο ουδέν νομιμοποιητικό έγγραφο προσκομίζεται. Πρέπει επομένως, να χωρισθεί η υπόθεση ως προς αυτόν και να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση (Ολ ΑΠ 7/2008). Περαιτέρω η από 17-6-2019 αίτηση αναίρεσης με ειδικό αριθμό κατάθεσης 84/2019 κατά της 518/2019 τελεσίδικης απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, δικάζοντος ως Εφετείο, η οποία εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων επί της ασκηθείσης εφέσεως του Ν.Π.Ι.Δ.

με την επωνυμία "Ταμείο Αυτασφάλειας Προσωπικού της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος" κατά της 551/2014 αποφάσεως του Ειρηνοδικείου Αθηνών, επί της από 19-12-2009 αγωγής των αναιρεσειόντων, η οποία δικάσθηκε κατά την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών, έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3, 566 παρ.1 και 144 ΚΠολΔ).

Συνεπώς, είναι παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και το βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ). Σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 100 παρ. 4 του Συντάγματος, 21 παρ. 1 και 51 παρ.1, 2 και 4 του Ν.345/1976 περί Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου οι αποφάσεις του ΑΕΔ είναι αμετάκλητες αποκλείουν την άσκηση τριτανακοπής κατ' αυτών και ισχύουν έναντι πάντων από τη δημοσίευσή τους στο ακροατήριο, εκτός αν με ειδική διάταξη ορίζεται διαφορετικά.

Ειδικότερα απόφαση του ΑΕΔ με την οποία έχει αρθεί αμφισβήτηση, ως προς την ουσιαστική αντισυνταγματικότητα τυπικού νόμου, ισχύει έναντι πάντων από τη δημοσίευσή της εκτός αν το ΑΕΔ με ειδική αιτιολογία στην απόφασή του κηρύξει το ανίσχυρο της διάταξης, που κρίνεται αντισυνταγματική από χρόνο προγενέστερο της δημοσίευσης.

Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι απόφαση του ΑΕΔ με την οποία κάποια διάταξη τυπικού νόμου κηρύσσεται αντισυνταγματική ισοδυναμεί με νομοθετική μεταβολή (ΑΠ 9/2014, ΑΠ 1554/2002), που επάγεται τη μη εφαρμογή της συγκεκριμένης διάταξης, όχι μόνο έναντι των διαδίκων αλλά έναντι πάντων μόνο όμως για το μέλλον, εφόσον δεν έχει προσδοθεί ρητώς αναδρομική εφαρμογή στην απόφαση.

Αυτό σημαίνει ότι έννομες σχέσεις οι οποίες είχαν ρυθμισθεί στο παρελθόν σε χρόνο κατά τον οποίο η επίμαχη διάταξη δεν είχε ακόμη κριθεί αντισυνταγματική με τρόπο τελειωτικό, δηλαδή χωρίς να βρίσκεται σε εκκρεμότητα, διοικητική ή δικαστική διένεξη σε οποιοδήποτε επίπεδο, θεωρούνται, ως συννόμως ρυθμισμένες και δεν αναβιώνουν προκειμένου να ρυθμισθούν εκ νέου με εφαρμογή της μεταβολής, που επέφερε η απόφαση του ΑΕΔ για το μέλλον.

Επίσης σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 57 παρ. 3 και 4 του Ν.2084/1992 "Αναμόρφωση Κοινωνικής Ασφάλισης" το ακαθάριστο ποσό του εφάπαξ βοηθήματος που χορηγούν οι ασφαλιστικοί φορείς πρόνοιας για 35 έτη ασφάλισης δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό των 10.000.000 δραχμών. Επιπλέον ποσό εφάπαξ βοηθήματος προβλεπόμενο από τις καταστατικές διατάξεις των ασφαλιστικών φορέων χορηγείται μειωμένο κατά το 1/6 για κάθε έτος από 1/1/1993 και μετά.

Για χρόνο ασφάλισης μικρότερο ή μεγαλύτερο των 35 ετών το παραπάνω ποσό μειώνεται ή αυξάνεται αναλόγως των ετών ασφάλισης. Στην συνέχεια επακολούθησε η δημοσίευση των 3, 4 και 5/2007 αποφάσεων του ΑΕΔ με τις οποίες κρίθηκε αντισυνταγματική η πιο πάνω διάταξη του άρθρου 57 παρ. 3 του Ν. 2084/1992 περί ανωτάτου ορίου στην εφάπαξ ασφαλιστική παροχή, όταν αυτή έχει αμιγώς ανταποδοτικό χαρακτήρα, γεγονός, που συμβαίνει όταν το ασφαλιστικό κεφάλαιο από το οποίο χορηγείται η παροχή σχηματίζεται κατά κύριο λόγο από εισφορές του εργαζομένου και του εργοδότη.

Με τις πιο πάνω αποφάσεις του το ΑΕΔ δεν προσέδωσε αναδρομική ισχύ στη κρίση του ως προς την αντισυνταγματικότητα της διάταξης για την επιβολή ανωτάτου ορίου (πλαφόν) κατά τη χορήγηση του εφάπαξ βοηθήματος από τα πιο πάνω ασφαλιστικά ταμεία (ΑΠ 961/2015 και ΑΠ 962/2015). Στη προκειμένη περίπτωση από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτει ότι με την από 19-12-2009 αγωγή τους οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσείοντες ισχυριζόμενοι ότι το εναγόμενο και ήδη αναιρεσίβλητο στο οποίο ήταν ασφαλισμένοι ως εργαζόμενοι στην "Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος Α.Ε." κατά την αποχώρησή τους από την υπηρεσία, λόγω συνταξιοδότησής τους κατέβαλε την προβλεπόμενη από το καταστατικό του εφάπαξ παροχή μειωμένη βάσει του περιορισμού, δηλαδή του ανωτάτου ορίου, που είχε θέσει η διάταξη του άρθρου 57 παρ. 3 του Ν.2084/1992 κατά παράβαση της συνταγματικά κατοχυρωμένης αρχής της ισότητος, ζητούσαν δε, αφού αναγνωρισθεί ότι η μείωση αυτή είναι παράνομη, να υποχρεωθεί το εναγόμενο βάσει του καταστατικού του να τους καταβάλει ως διαφορά, για, την πιο πάνω αιτία τα αναφερόμενα στην αγωγή ποσά με το νόμιμο τόκο από το χρόνο εξόδου καθενός από την υπηρεσία, άλλως από την επίδοση της αγωγής.

Το Ειρηνοδικείο Αθηνών με την 551/2014 απόφασή του έκανε δεκτή την αγωγή και ως ουσία βάσιμη επιδικάζοντας στους ενάγοντες, ως διαφορές της εφάπαξ παροχής τα εκεί αναφερόμενα ποσά με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής και μέχρι την εξόφληση. Κατά της αποφάσεως αυτής άσκησε έφεση το αναιρεσίβλητο επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη 518/2019 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών το οποίο δικάζοντας ως Εφετείο δέχθηκε τα ακόλουθα:

Με την αγωγή τους επί της οποίας εκδόθηκε η εκκαλουμένη απόφαση οι ενάγοντες ισχυριζόμενοι ότι το εναγόμενο στο οποίο ήταν ασφαλισμένοι, ως εργαζόμενοι στην ΕΤΕ κατά την αποχώρησή τους από την υπηρεσία λόγω συνταξιοδότησης τους κατέβαλε την προβλεπόμενη από το καταστατικό του εφάπαξ παροχή μειωμένη βάσει του ανωτάτου ορίου, που είχε θέσει η διάταξη του άρθρου 57 παρ. 3 του Ν.2084/1992 κατά παράβαση της συνταγματικά κατοχυρωμένης αρχής της ισότητος, ζητούσαν να υποχρεωθεί το εναγόμενο να τους καταβάλει για την ως άνω αιτία τα αναφερόμενα στην αγωγή ποσά με το νόμιμο τόκο από το χρόνο εξόδου, εκάστου από την υπηρεσία, άλλως από την επίδοση της αγωγής.

Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο με την εκκαλουμένη απόφασή του έκανε δεκτή την αγωγή και ως ουσία βάσιμη υποχρεώνοντας το εναγόμενο να καταβάλει σε κάθε ενάγοντα τα αναφερόμενα σ' αυτή ποσά. Με το περιεχόμενο όμως αυτό η αγωγή κρίνεται, ως μη νόμιμη, αφού η συνταξιοδότηση των εναγόντων και ο υπολογισμός της εφάπαξ παροχής, που έλαβαν από το εναγόμενο είχε συντελεστεί πριν από την κήρυξη της αντισυνταγματικότητας του άρθρου 57 παρ. 3 του Ν.2084/1992, ήτοι υπό νομοθετικό καθεστώς, που τότε ήταν εφαρμοστέο, το δε ΑΕΔ στις πιο πάνω αποφάσεις του που δημοσιεύθηκαν στις 16/4/2007 δεν προσέδωσε αναδρομική ισχύ....

Επομένως, η έκδοση των αποφάσεων αυτών δεν μπορούσε να έχει συνέπειες στις έννομες σχέσεις, οι οποίες είχαν ρυθμισθεί τελειωτικά πριν από τη δημοσίευσή τους...

Συνεπώς το πρωτοβάθμιο δικαστήριο εσφαλμένα έκρινε νόμιμη και ουσία βάσιμη την αγωγή, ενώ αυτή πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμη. Σύμφωνα με τις προεκτεθείσες παραδοχές το Μονομελές Πρωτοδικείο δικάζοντας, ως Εφετείο, απορρίπτοντας την κρινόμενη αγωγή ως μη νόμιμη ουδόλως παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις διατάξεις, που προαναφέρθηκαν στη μείζονα σκέψη της αποφάσεως αυτής.

Ειδικότερα η συνταξιοδότηση των αναιρεσειόντων, που αρχίζει από τα έτη 1996 έως 2003 και ο υπολογισμός της εφάπαξ παροχής, που είχαν λάβει από το Ταμείο Αυτασφάλειας Προσωπικού ΕΤΕ, είχαν συντελεσθεί πριν από την κήρυξη της αντισυνταγματικότητας του άρθρου 57 παρ. 3 του Ν. 2084/1992 ήτοι υπό νομοθετικό καθεστώς, που τότε ήταν εφαρμοστέο.

Το ΑΕΔ στις πιο πάνω αποφάσεις του, που δημοσιεύθηκαν στις 16/4/2007 δεν προσέδωσε αναδρομική ισχύ. Επομένως, η έκδοση των αποφάσεων αυτών δεν μπορούσε να έχει συνέπειες στις έννομες σχέσεις, οι οποίες είχαν ρυθμισθεί τελειωτικά, πριν από τη δημοσίευσή τους και δεν μπορούσαν να αναβιώσουν. Κατ' ακολουθία των προαναφερθέντων ο μοναδικός λόγος αναίρεσης με τον οποίο οι αναιρεσείοντες προσάπτουν στην προσβαλλομένη πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, πρέπει να απορριφθεί, ως αβάσιμος.

Μη υπάρχοντος άλλου λόγου, πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης και να συμψηφιστούν στο σύνολό τους όλα τα δικαστικά έξοδα μεταξύ των διαδίκων, διότι η ερμηνεία των κανόνων δικαίου που εφαρμόσθηκε ήταν ιδιαίτερα δυσχερής (άρθρα 179 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ -Διατάσσει το χωρισμό της υπόθεσης, ως προς τον τρίτο αναιρεσείοντα Π. Κ. και κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως, ως προς αυτόν. -

Απορρίπτει την από 17/6/2019 και με αριθμό καταθέσεως 84/2019 αίτηση αναιρέσεως κατά της 518/2019 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. -Συμψηφίζει μεταξύ των διαδίκων όλα τα δικαστικά έξοδα. ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 11 Νοεμβρίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 25 Φεβρουαρίου 2022.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ