32/2020 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 32 / 2020 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 32/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αβροκόμη Θούα, Γεώργιο Αποστολάκη, Θεόδωρο Κανελλόπουλο και Κωνσταντίνα Μαυρικοπούλου - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 26 Νοεμβρίου 2018, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1) εταιρείας με την επωνυμία "...), η οποία εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα και 2) εταιρείας με την επωνυμία "...), η οποία εδρεύει στο .... Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χαράλαμπο Μεϊδάνη. Της αναιρεσίβλητης: εταιρείας με την επωνυμία "... Α.Β.Ε.Ε.", η οποία εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Τρύφωνα Ιορδάνογλου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 30-12-2009 και 11-7-2011 αγωγές της ήδη αναιρεσίβλητης και των ήδη αναιρεσειουσών, αντίστοιχα, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 467/2015 του ίδιου Δικαστηρίου και 1186/2017 του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 6-11-2017 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ο από τον αριθμό 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται, αν το δικαστήριο της ουσίας παραμόρφωσε το περιεχόμενο εγγράφου, με το να δεχθεί πραγματικά γεγονότα προφανώς διαφορετικά από εκείνα που αναφέρονται στο έγγραφο αυτό. Παραμόρφωση υπάρχει μόνο, όταν το δικαστήριο υποπίπτει ως προς το έγγραφο σε διαγνωστικό λάθος, δηλαδή σε λάθος αναγόμενο στην ανάγνωση του εγγράφου ("σφάλμα ανάγνωσης"), με την παραδοχή ότι περιέχει περιστατικά προφανώς διαφορετικά, από εκείνα που πράγματι περιλαμβάνει, όχι δε και όταν από το περιεχόμενο του εγγράφου, το οποίο σωστά ανέγνωσε, συνάγει αποδεικτικό πόρισμα διαφορετικό από εκείνο που ο αναιρεσείων θεωρεί ορθό, καθόσον στην περίπτωση αυτή πρόκειται για παράπονο αναφερόμενο στην εκτίμηση πραγματικών γεγονότων που εκφεύγει του αναιρετικού ελέγχου (ΟλΑΠ 2/2008). Κατά τη σαφή έννοια της εν λόγω διάταξης, έγγραφα, στα οποία αυτή αναφέρεται, είναι τα αποδεικτικά έγγραφα, δηλαδή εκείνα που προβλέπονται ως αποδεικτικά μέσα στα άρθρα 339 και 432 - 465 ΚΠολΔ. Ο ανωτέρω, όμως, αναιρετικός λόγος, δεν ιδρύεται, οσάκις το δικαστήριο της ουσίας σχημάτισε την κρίση του για την βασιμότητα της αγωγής, ενστάσεως κ.λ.π., στηριζόμενο σε περισσότερα αποδεικτικά μέσα, το δε φερόμενο ως παραμορφωθέν έγγραφο το συνεκτίμησε με τις λοιπές αποδείξεις, χωρίς να στηριχθεί κυρίως ή αποκλειστικώς σ' αυτό (ΑΠ 23/2019, ΑΠ 99/2016, ΑΠ 379/2015).

Με τον πρώτο λόγο κατά το πρώτο σκέλος της αιτήσεως αναιρέσεως, κατ' επίκληση πλημμέλειας από το άρθρο 559 αριθ.20 οι αναιρεσείουσες μέμφονται το Εφετείο, ότι παραμόρφωσε το περιεχόμενο του συνημμένου στην από 24.9.2010 κατάθεση της A. S., διευθύντριας Τεχνικού Τμήματος της εταιρείας ..., η οποία εξαγόρασε την εταιρεία ..., στα πλαίσια της δίκης που διεξήχθη στη Αγγλία μεταξύ της εν λόγω εταιρίας και της πρώτης αναιρεσείουσας "...", πίνακα, όπου αποτυπώνονται τα στοιχεία της σύνοψης ανιχνευσιμότητας των επτά (7) προϊόντων χούμους που παρασκευάστηκαν από την εταιρία ... Ltd (...), καθώς και τα αποτελέσματα των σχετικών αναλύσεων για την ανίχνευση και ταυτοποίηση σαλμονέλας σε αυτά, το οποίο και παραμόρφωσε, με το να δεχθεί πραγματικά γεγονότα προφανώς διαφορετικά από όσα διαλαμβάνονται σ' αυτό.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε, κατά το μέρος, που ενδιαφέρει την αναιρετική διαδικασία τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: " Η ενάγουσα της πρώτης - εναγομένη της δεύτερης αγωγής (εφεσίβλητη) "... Α.Β.Ε.Ε." (εφεξής ...) ανώνυμη εταιρία παραγωγής τροφίμων είναι η μεγαλύτερη βιομηχανία παραγωγής χαλβά και ταχινιού στην ημεδαπή και μία από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως, με έντονη εξαγωγική δραστηριότητα.

Οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις της βρίσκονται στο ... και η διαδικασία παραγωγής των προϊόντων της γίνεται με υψηλές προδιαγραφές ποιότητας και ασφάλειας. Ο σχεδιασμός, η παραγωγή και εμπορία ταχινιού, είναι πιστοποιημένα με τα διεθνώς αναγνωρισμένα πιστοποιητικά ποιότητας ...2000, ...: 2004 και ...2008, καθώς και το διεθνές πρότυπο ποιότητας και ασφάλειας ...

σε ανώτερο επίπεδο. Στο πλαίσιο της εμπορικής της δραστηριότητας συναλλάσσεται επί τριάντα και πλέον έτη με την εναγομένη της πρώτης- πρώτη ενάγουσα της δεύτερης αγωγής (πρώτη εκκαλούσα) αγγλική εταιρία εμπορίας τροφίμων με την επωνυμία "... ΛΙΜΙΤΕΝΤ) " (εφεξής ...), την οποία προμηθεύει με πολτό ταχινιού, συσκευασμένο σε πλαστικά δοχεία των πέντε κιλών και σε βαζάκια των 300 γραμμαρίων, με το εμπορικό της σήμα "...".

H προμνησθείσα αγοράστρια μεταπωλεί το ταχίνι σε διάφορους πελάτες της στο Ηνωμένο Βασίλειο, μεταξύ αυτών και στην αγγλική εταιρία με την επωνυμία ".../... "(εφεξής ...), η οποία δραστηριοποιείται στην παρασκευή τροφίμων, συσκευασμένων ή κατεψυγμένων, με τα οποία προμηθεύει μεγάλους λιανοπωλητές τροφίμων στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Στα τέλη του 2006, η ..., στο πλαίσιο της μακρόχρονης εμπορικής της συνεργασίας με την ..., παρασκεύασε στο εργοστάσιό της, ταχίνι με αριθμό παρτίδας ... και ημερομηνία παραγωγής 9.11.2006. Από την εν λόγω παρτίδα της πώλησε συνολική ποσότητα 18.900 κιλών, συσκευασμένη σε πλαστικά δοχεία των πέντε κιλών με το σήμα "...", τα οποία είχαν τοποθετηθεί σε 1.890 χαρτοκιβώτια δέκα κιλών έκαστο, αντί 11,02 λιρών Αγγλίας ανά χαρτοκιβώτιο και συνολικά αντί 20.827,80 λιρών Αγγλίας.

Της παρέδωσε την ποσότητα αυτή στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου της... Aκολούθως, μετά την ολοσχερή εξόφληση του τιμήματος στις 16.11.2006... τα προϊόντα φορτώθηκαν στο οικείο λιμάνι (Θεσσαλονίκης) στο πλοίο ... στις 29.11.2006 με προορισμό το λιμάνι Σαουθάμπτον, από όπου παραδόθηκαν στην έδρα της αγοράστριας...

Πριν την παράδοση, δείγμα της ως άνω παρτίδας ταχινιού είχε αποσταλεί από την πωλήτρια εταιρία για υγειονομικό έλεγχο στο μικροβιολογικό εργαστήριο ..., το οποίο είναι διαπιστευμένο εργαστήριο δοκιμών, σύμφωνα με το διεθνές πρότυπο ... από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (Ε.ΣΥ.Δ.), για την ανίχνευση Salmonella spp /25gr.

Ο έλεγχος του δείγματος αυτού, ο οποίος περιλάμβανε και την ανίχνευση μικροβίων τύπου σαλμονέλας, απέβη αρνητικός ως προς την παρουσία σαλμονέλας, όπως προκύπτει από το υπ' αριθμ....-11-2006 πιστοποιητικό ανάλυσης δείγματος, το οποίο απεστάλη στην αγοράστρια στις 19.12.2006 μέσω τηλεομοιοτυπικού μηνύματος. Περαιτέρω, κατά το χρονικό διάστημα από 12.1.2007 έως 1.2.2007 η ...

μεταπώλησε και παρέδωσε τμηματικά στην ... μέρος της ως άνω ποσότητας ταχινιού και, συγκεκριμένα 3.180 πλαστικά δοχεία ταχινιού της επίμαχης παρτίδας, συνολικού βάρους 15.900 κιλών, όπως προκύπτει από τα αντίστοιχα φύλλα εξερχομένων προϊόντων της .... Η εταιρία ... χρησιμοποίησε ταχίνι για την παρασκευή προϊόντων χούμους, το οποίο στη συνέχεια προώθησε σε υπεραγορές τροφίμων, συμπεριλαμβανομένης και της εταιρίας ....

H τελευταία εταιρία... στις 12.2.2007 ενημέρωσε τους υπευθύνους του τεχνικού τμήματος της εταιρίας ... σχετικά με την ύπαρξη δύο αποτελεσμάτων ύποπτων για σαλμονέλα σε δύο προϊόντα χούμους, που είχε προμηθευτεί απ' αυτήν. Άμεσα η ... απέστειλε προς εξέταση δείγματα των εξής προϊόντων που πώλησε στην εταιρία ...

και δη 1) χούμους με πιπεριά piguillo, με ημερομηνία παραγωγής 5.2.2007, 2)χούμους με χαμηλά λιπαρά, με ημερομηνία παραγωγής5.2.2007, 3) χούμους με χαμηλά λιπαρά (δοκιμαστικό προϊόν υπό ανάπτυξη), με ημερομηνία παραγωγής 5.2.2007 και 4) χούμους με λίγα λιπαρά, με ημερομηνία παραγωγής 7.2.2007. Τα δείγματα αυτά, στα οποία κατά την αρχική τους εξέταση από το αγγλικό εργαστήριο ...

ανιχνεύθηκε σαλμονέλα, αναλύθηκαν περαιτέρω με τη μέθοδο Riboprint... που ανίχνευσε διαφορετικούς ορότυπους σαλμονέλας... Η Διευθύντρια του Τεχνικού Τμήματος της εταιρίας ... A. S., εικάζοντας ότι πηγή της μόλυνσης ήταν το ταχίνι που χρησιμοποιήθηκε στην Παρασκευή του χούμους, το οποίο είχε προμηθευτεί η εταιρία της από την εταιρία ...

από την επίμαχη παρτίδα L 61109, ενημέρωσε άμεσα τους εκπροσώπους της τελευταίας εταιρίας ( της ...), η οποία με τη σειρά της ενημέρωσε την παραγωγό εταιρία του ταχινιού (...) και ζήτησε να της επιτραπεί η διενέργεια επιθεώρησης των εγκαταστάσεων του εργοστασίου της τελευταίας προκειμένου να αξιολογηθεί η μικροβιολογική ασφάλεια της διαδικασίας παραγωγής ταχινιού...

Εκπρόσωποι των εταιριών ... και ... πραγματοποίησαν ελέγχους, παρουσία εκπροσώπων της ...... διαπιστώθηκαν τα ακόλουθα... Το ταχίνι παράγεται από την άλεση καβουρδισμένων σπόρων σησαμιού, χωρίς προσθήκη οποιουδήποτε άλλου υλικού, που μεταλλάσσεται σε πάστα μπεζ χρώματος. Η εταιρία ... προμηθεύεται τους σπόρους σησαμιού μέσω πρακτόρων από την Αιθιοπία και το Σουδάν.

Κάθε εισαγόμενη ποσότητα αποδεσμεύεται για χρήση στην παρασκευή πάστας, μόνον κατόπιν μικροβιολογικής και χημικής ανάλυσης που διενεργείται για λογαριασμό της από εξωτερικό εργαστήριο και μόνον μετά την παραλαβή πιστοποιητικού ανάλυσης από τον προμηθευτή, ενώ τηρούνται από την εταιρία ικανοποιητικά αρχεία ανιχνευσιμότητας της πρώτης ύλης κάθε τελικού προϊόντος.

Η παραγωγή της πάστας ταχινιού περιλαμβάνει τη διαδικασία παρασκευής και τη διαδικασία γέμισης. Κατά το πρώτο στάδιο της διαδικασίας παρασκευής οι σπόροι αποσυσκευάζονται και, πριν από το ψήσιμο, διέρχονται σειρά σταδίων καθαρισμού (κοσκίνισμα για την απομάκρυνση διαφόρων ξένων υλών, πλύσιμο και αποφλοίωση), τελικό στάδιο κοσκινίσματος και χρωματικής διαλογής και μετά ακολουθεί άλεση με τη χρήση μυλόπετρων.

Η διαδικασία παρασκευής είναι γραμμική, ως επί το πλείστον και υπό αυτοματοποιημένο έλεγχο, με περιορισμένο χειρισμό από το προσωπικό. Λειτουργεί ως μία συνδεδεμένη συνεχής διαδικασία μεταξύ της χειροκίνητης τροφοδοσίας των σπόρων στη γραμμή και της χειροκίνητης πλήρωσης των κάδων με το τελικό προϊόν από το σωλήνα τροφοδοσίας.

Η πάστα ταχινιού που παράγεται, συλλέγεται σε δεξαμενές κράτησης πριν μεταφερθεί στο χώρο γέμισης. Η διαδικασία γέμισης διεξάγεται σε άλλο κτίριο από το κτίριο παρασκευής, και το ταχίνι μεταφέρεται μέσω υπερυψωμένων σωληνώσεων. Οι σωληνώσεις διαχωρίζονται σε διάφορα σημεία γέμισης, προκειμένου να εξυπηρετήσουν διάφορες μορφές συσκευασίας.

Οι κάδοι των πέντε κιλών γεμίζουν με τη χρήση χειροκίνητης βαλβίδας, το καπάκι τοποθετείται με το χέρι και μετά κωδικοποιούνται σε τραπέζια και έναν κυλιόμενο ιμάντα, πριν συσκευαστούν σε ζεύγη με χάρτινο περίβλημα και τοποθετηθούν σε πλαστικές παλέτες. Ακόμη, διαπιστώθηκε ότι η διαδικασία παρασκευής ελέγχεται από υπολογιστή.

Κατά την εκκίνηση της εγκατάστασης, η πρόσθια ροή των σπόρων δεν μπορεί να ξεκινήσει, εάν ο φούρνος ψησίματος δεν φτάσει σε θερμοκρασία 85° C. Περαιτέρω απαιτούνται δέκα περίπου λεπτά μέχρι οι σπόροι να καταλήξουν στο φούρνο διαμέσου του στεγνωτήρα, οπότε η θερμοκρασία του φούρνου φθάνει το στόχο των 113° C, οι δε σπόροι παραμένουν στη θερμοκρασία αυτή για ψήσιμο είκοσι λεπτά.

Εάν η θερμοκρασία του φούρνου κατέλθει κάτω από την κρίσιμη θερμοκρασία των 85° C, η γραμμή διακόπτεται αυτόματα. Μετά το ψήσιμο, οι σπόροι αποθηκεύονται σε χοάνες πριν την τροφοδοσία τους σε μύλο άλεσης. Η τριβή κατά την άλεση παράγει επιπρόσθετη θερμότητα και η πάστα έχει συνήθη θερμοκρασία 120° C. Μετά ταύτα αποθηκεύεται σε δεξαμενή πριν τη μεταφορά για πλήρωση.

Όταν πραγματοποιείται η πλήρωση η θερμοκρασία φτάνει στους 90° C. Κατά την πρώτη επίσκεψή τους οι εκπρόσωποι των εταιριών ... και ... (αντιδίκων της εταιρίας ...) διαπίστωσαν ότι η διαδικασία παραγωγής είναι ορθή αναφορικά με τις θερμοκρασίες επεξεργασίας. Προέβησαν δε σε επί μέρους παρατηρήσεις, ώστε να παρέχεται καθημερινή απόδειξη της εφαρμογής των βασικών ελέγχων διαχείρισης σχετικά με τη διαδικασία πλήρωσης.

Ειδικότερα, πρότειναν την ενίσχυση και εφαρμογή ελέγχων υγιεινής στο χώρο πλήρωσης, όπως παροχή μέσων αποστείρωσης των χεριών και προστατευτικού ρουχισμού μίας χρήσης κατά τη διάρκεια της πλήρωσης, περιορισμό ζωνών για ξύλινες παλέτες/χαρτοκιβώτια, αξιολόγηση της ακεραιότητας της σωλήνωσης μεταφοράς μεταξύ του χώρου παραγωγής και του χώρου πλήρωσης, ώστε να διασφαλιστεί η αποφυγή μόλυνσης εξαιτίας ενδεχόμενης φθοράς, έλεγχο και καταγραφή των θερμοκρασιών των προϊόντων πριν την άλεση και στη δεξαμενή συγκράτησης του ταχινιού, καταγραφή των θερμοκρασιών κλιβανισμού, τουλάχιστον στην εκκίνηση, στην ολοκλήρωση και σε τακτά διαστήματα κατά τη διάρκεια της παραγωγής, με την εγκατάσταση λογισμικού, ώστε να επιτυγχάνεται συνεχής καταγραφή.

Κατά τη δεύτερη επίσκεψη επιβεβαιώθηκε ότι η διαδικασία παρασκευής είναι καλά ελεγχόμενη, περιλαμβάνοντας σημαντική-θερμική επεξεργασία αναφορικά με οποιαδήποτε φυτική μικροβιολογική μόλυνση, ότι τα πρότυπα καλών πρακτικών παραγωγής τηρούνται στο χώρο παραγωγής, ενώ διαπιστώθηκε σημαντική βελτίωση στους ελέγχους υγιεινής στον άμεσο χώρο γέμισης σε σχέση με την προηγούμενη επίσκεψη.

Επίσης, διαπιστώθηκε ότι το εργοστάσιο διαθέτει πιστοποίηση υψηλότερου επιπέδου έναντι του διεθνούς προτύπου τροφίμων (...) για όλες τις λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ταχινιού. Ότι εφαρμόζεται σύστημα προγραμματισμένης συντήρησης, ενώ τηρούνται και αρχεία μη προγραμματισμένων εργασιών συντήρησης, η ανασκόπηση των οποίων και δη αυτών που σχετίζονταν με την παραγωγή ταχινιού το Νοέμβριο δεν έδειξαν οποιαδήποτε εργασία που να είχε άμεσο αντίκτυπο στη μικροβιολογική ασφάλεια του προϊόντος.

Ότι οι υπερυψωμένες σωληνώσεις για τη μεταφορά του προϊόντος από την παρασκευή στη γέμιση σε όλο το μήκος τους ήταν ακέραιες και λειτουργούσαν χωρίς προβλήματα. Ακόμη, διαπιστώθηκε ότι η υγιεινή του χώρου γεμίσματος βελτιώθηκε (καθαριότητα τραπέζιών, ιμάντων, παλετών κλπ.), ότι η πραγματική έκθεση του προϊόντος κατά τη γέμιση είναι ελάχιστη, ότι οι έλεγχοι για το χειρισμό των συσκευασιών στο χώρο γέμισης είχαν βελτιωθεί (από την αρχική επίσκεψη), ότι όλες οι συσκευασίες προστατεύονταν πριν χρησιμοποιηθούν και φυλάσσονταν σε πλαστικές παλέτες στο χώρο γέμισης, ενώ εφαρμόστηκαν διαδικασίες μετάγγισης πριν από τη μεταφορά στο χώρο γέμισης, η δε αποθήκευση των συσκευασιών σε παλέτες στην απομακρυσμένη αποθήκη κρίθηκε ικανοποιητική.

Προσθέτως, διαπιστώθηκε ότι η επαλήθευση της ακρίβειας θερμοκρασίας του φούρνου τεκμηριώνεται κάθε μήνα με τη χρήση πιστοποιημένου αισθητήρα θερμοκρασίας και τηρούνται ικανοποιητικά αρχεία της διαδικασίας. Υπό τις άνω διαπιστώσεις προτάθηκε, η εντατικοποίηση των ελέγχων των συστημάτων υγιεινής κυρίως στο χώρο γέμισης, καθώς και η επικαιροποίηση του σχεδίου ..., που ήδη εφάρμοζε η εταιρία (...).

Ειδικότερα, προτάθηκε έλεγχος της καταγραφής της θερμοκρασίας μέσα στο φούρνο ψησίματος, επαλήθευση του χρόνου παραμονής εντός της κρίσιμης θερμοκρασίας, επιβεβαίωση της προδιαγραφής θερμοκρασίας που απαιτείται για την αρχική αποδέσμευση και, στη συνέχεια, συστηματική παρακολούθηση των θερμοκρασιών στις προσωρινές δεξαμενές αποθήκευσης ταχινιού.

Προσέτι, προτάθηκε επιβεβαίωση της ακεραιότητας των ελέγχων ασφαλείας τροφίμων που εφαρμόζει ο προμηθευτής (του σησαμιού) και επιβεβαίωση της κατάστασης πιστοποίησης του εργαστηρίου που χρησιμοποιείται απ' αυτούς (τους προμηθευτές) σπόρων για τη διενέργεια αναλύσεων που αναφέρονται στα παρεχόμενα, από τους τελευταίους, πιστοποιητικά ανάλυσης.

Πάντως, με τις προτεινόμενες διορθωτικές ενέργειες και βελτιωτικές κινήσεις στα συστήματα υγιεινής και ασφάλειας των τροφίμων, ουδόλως τροποποιούταν η ήδη εφαρμοζόμενη παραγωγική διαδικασία. Τέλος, κατά προτροπή των εκπροσώπων των εταιριών ... και ..., η εταιρία ... προέβη στην απεγκατάσταση και απομάκρυνση του, ανενεργού από έτους, παλαιού εναλλάκτη - ψύκτη, καθώς και στη μεταφορά και εναπόθεσή του στον εξωτερικό περιβάλλοντα χώρο του εργοστασίου της.

Σημειώνεται, ότι για τις προτεινόμενες διορθωτικές ενέργειες συμφωνήθηκε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ενώ κάποιες από αυτές, ήδη κατά τη λήξη της δεύτερης επίσκεψης, είχαν πραγματοποιηθεί. Ακόμη, κατά τη διάρκεια της δεύτερης επίσκεψης πραγματοποιήθηκε πρόγραμμα δειγματοληψίας διπλών δειγμάτων πριν το φούρνο, μετά το φούρνο, πριν την άλεση, μετά ιη γέμιση, προκειμένου να παρασχεθούν δεδομένα προς επαλήθευση της διαδικασίας.

Τα δείγματα συμφωνήθηκε να ελεγχθούν από την εταιρία ... σε εξωτερικό πιστοποιημένο εργαστήριο καΙ από την εταιρία ... στα κεντρικά εργαστήριά της. Ακολούθως, κατά την τρίτη επίσκεψη των εκπροσώπων των εταιριών ... και ... στις εγκαταστάσεις της παραγωγού εταιρίας, που αφορούσε στον έλεγχο υλοποίησης των προτεινόμενων διορθωτικών ενεργειών, διαπιστώθηκε η πραγματοποίηση όλων των ενεργειών εκ μέρους της τελευταίας.

Η ίδια διαπίστωση επαναλήφθηκε και κατά την τέταρτη επίσκεψη των εκπροσώπων των εταιριών ... και ...... παρουσία και του ... J. H. αυτή τη φορά. Αυτός ... όταν ενημερώθηκε για την ύπαρξη του παλαιού εναλλάκτη, έλαβε δείγματα από υπολείμματα ταχινιού από το εσωτερικό του, που τα παρέλαβαν οι εκπρόσωποι των εταιριών ...

και .... Ακόμη, κατά την επίσκεψη αυτή επαληθεύτηκε ότι η γραμμή παραγωγής αποσυναρμολογήθηκε πλήρως και καθαρίστηκε, πριν δε τη λειτουργία της λήφθηκαν επιχρίσματα από διάφορα σημεία για έλεγχο εντεροβακτηρίων και σαλμονέλας. Διαπιστώθηκε ότι δημιουργήθηκε ενδιάμεση περιοχή υψηλού κινδύνου για τη συσκευασία του ταχινιού, ώστε αυτή να γίνεται πλησιέστερα του χώρου παραγωγής του και να ελαχιστοποιείται η χρήση αγωγών μέχρι τη θέση σε λειτουργία της νέας μονάδας συσκευασίας, ενώ επιθεωρήθηκε, πριν από τη χρήση του ο νέος εξοπλισμός που χρησιμοποιήθηκε στις ενδιάμεσες περιοχές υψηλού κινδύνου για τη συσκευασία.

Μετά τις βελτιώσεις η παραγωγή για το χύδην ταχίνι πέντε κιλών ξεκίνησε στις 13.4.2007, μέχρι δε τις 24.5.2007 είχαν ελεγχθεί είκοσι τρεις παρτίδες (23) της παραγωγής και σε σύνολο διακοσίων τριάντα ελέγχων (230) δεν ανιχνεύθηκε σαλμονέλα. Προσέτι, ξεκίνησε και η παραγωγή των προϊόντων λιανικής πώλησης, η δε εταιρία ..., μετά την απόσυρση από την αγορά όλων των βάζων 300 γραμμαρίων με ταχίνι, που προορίζονταν για λιανική πώληση, ως προληπτικό μέτρο, επανακυκλοφόρησε στις 29.5.2007 στο λιανικό εμπόριο τα ίδια προϊόντα με βάση το ταχίνι, που εξακολούθησε να προμηθεύεται από την εταιρία ....

Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι κατά τη μικροβιολογική ανάλυση, στην οποία υποβλήθηκαν και τα δύο δείγματα ταχινιού, που λήφθηκαν από τον ανενεργό εναλλάκτη - ψύκτη, απομονώθηκαν στελέχη σαλμονέλας. Κατόπιν τούτου οι εταιρείες ... και ... απέστειλαν στις 13.4.2007 απομονωθέντα στελέχη σαλμονέλας από τα άνω δείγματα στο εργαστήριο ...

για ανάλυση με τη μέθοδο Riboprint. Τα στελέχη αυτά υποβλήθηκαν σε ριβοτυπία και ταυτοποιήθηκαν επιτυχώς. Ειδικότερα το απομονωθέν στέλεχος, που απέστειλε η εταιρία ..., ταυτοποιήθηκε ως S. M., ενώ το απομονωθέν στέλεχος, που απέστειλε η εταιρία ..., ως S. M./Y.... Από τα δείγματα αυτά, μόνο το δεύτερο της εταιρίας ...

προωθήθηκε, μετά παρέλευση εξαμήνου (στις 26.9.2007) στο εργαστήριο εντερικών παθογόνων της Υπηρεσίας Προστασίας Υγείας (Health Protection Agency) για περαιτέρω ανάλυση με την ορολογική μέθοδο, από την οποία προέκυψε η ταυτοποίηση του απομονωθέντος στελέχους ως S. M.. Για τον περαιτέρω προσδιορισμό της γενετικής σχέσης των απομονωθέντων στελεχών σαλμονέλας από το δείγμα που λήφθηκε από τον ψύκτη για λογαριασμό της εταιρίας ...

και αυτών από τα προαναφερόμενα επτά δείγματα από προϊόντα χούμους, το αγγλικό εργαστήριο εντερικών παθογόνων της Υπηρεσίας Προστασίας Υγείας (Health Protection Agency) προέβη στην εξέταση κάθε απομονωθέντος στελέχους με ηλεκτροφόρηση παλλόμενου ηλεκτρικού πεδίου σε γέλη (...) και με ανάλυση πλασμιδιακού προφίλ.

Από την εξέταση προέκυψε ότι όλα τα απομονωθέντα στελέχη είχαν μη διακριτά προφίλ ..., δηλαδή διέθεταν το ίδιο μοτίβο ..., πλην της παρουσίας ενός πλασμιδίου μόνο στο δείγμα του ψύκτη. Σύμφωνα δε με το από 8.9.2008 έγγραφο του Επικεφαλής Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης της Υπηρεσίας Προστασίας Υγείας Καθηγητή E.J.

T., τα οκτώ στελέχη δεν διαφοροποιούνται γονοτυπικά, όσον αφορά στη χρωμοσωμική τους δομή. Διαφοροποίηση υφίσταται μόνο σε σχέση με το πλασμίδιο ("θραύσμα" γενετικού υλικού) στο δείγμα από τον ψύκτη - εναλλάκτη θερμότητας, η δε διαφοροποίηση μπορεί να δικαιολογηθεί από την όχι ασυνήθιστη αυτόματη μεταφορά του σε άλλα βακτήρια του φυσικού περιβάλλοντος του μικροοργανισμού, δεδομένου ότι τα πλασμίδια είναι κινητές δομές.

Μετά τις διαπιστώσεις αυτές, η εταιρία ..., διά των δικηγόρων της, με την από 28.11.2008 επιστολή της προς την εταιρία ..., αναφερόμενη στο περιστατικό μόλυνσης με σαλμονέλα των τελικών ειδών διατροφής της εταιρίας ..., το οποίο κατά τους ισχυρισμούς της οφειλόταν αποκλειστικά στην επίμαχη μολυσμένη παρτίδα ταχινιού που είχε προμηθευτεί απ' αυτήν και επισημαίνοντας ότι η μόλυνση των προϊόντων της ...

είχε επιβεβαιωθεί και κατά τις επιτόπιες επισκέψεις στις εγκαταστάσεις της, την κατέστησε υπεύθυνη για τυχόν αποζημίωση που θα καλούνταν να καταβάλει στην εταιρία ... για τη ζημία που εκείνη υπέστη από την απόσυρση των τελικών προϊόντων της, καθώς και για οποιαδήποτε άλλη μελλοντική ζημία της. Τελικά, η εταιρία ...

άσκησε σε βάρος της εταιρίας ... αγωγή στα αγγλικά δικαστήρια, με την οποία εκνικούσε την καταβολή αποζημίωσης από την αντίδικο της ύψους 23.299.806 λιρών Αγγλίας για την αποκατάσταση της ζημίας της, οφειλόμενης κατά τους ισχυρισμούς της στην επιμόλυνση των προϊόντων χούμους, τα οποία είχε παρασκευάσει με ταχίνι της επίμαχης, μολυσμένης με σαλμονέλα, παρτίδας ταχινιού (παρασκευής της εταιρίας ...), που είχε προμηθευτεί από την εταιρία ....

Στο πλαίσιο διαμεσολάβησης που διεξήχθη στις 16.1.2011 μεταξύ των δύο ως άνω αγγλικών εταιριών, για την εξωδικαστική επίλυση της διαφοράς τους, αυτές κατέληξαν σε συμφωνία για την καταβολή από την εταιρία ... στην εταιρία ..., 3.200.000 λιρών Αγγλίας για κεφάλαιο και τόκους, και 300.000 λιρών Αγγλίας για δικαστικά έξοδα.

Όμως, (από) τα ίδια, ως άνω αποδεικτικά μέσα ουδόλως αποδείχθηκε, ότι πηγή επιμόλυνσης των προϊόντων χούμους, που είχε παρασκευάσει και διαθέσει στην αγγλική αγορά η εταιρία ..., ήταν η επίμαχη παρτίδα ταχινιού, που παρασκευάστηκε και συσκευάστηκε στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου της εταιρίας .... Η άνω παραδοχή προκύπτει αναμφίλεκτα και κατά παραγωγικό τρόπο από τον πίνακα όπου αποτυπώνονται στοιχεία της σύνοψης ανιχνευσιμότητας των επτά προϊόντων χούμους, που παρασκευάστηκαν από την εταιρία ..., καθώς τα αποτελέσματα των αναλύσεων για την ανίχνευση και ταυτοποίηση σαλμονέλας σ' αυτά, ο οποίος (πίνακας) είναι συνημμένος στην, από 24.9.2010 κατάθεση της A.

S., Διευθύντριας του Τεχνικού Τμήματος της εταιρίας ... (η τελευταία εξαγόρασε την εταιρία ...). Από τον εν λόγω πίνακα, η γνησιότητα του οποίου δεν αμφισβητήθηκε, προκύπτει ότι η επίμαχη παρτίδα ταχινιού δεν χρησιμοποιήθηκε για την παρασκευή και των επτά προϊόντων χούμους, στα οποία ανιχνεύθηκε σαλμονέλα.

Τουναντίον, προκύπτει ότι η επίμαχη παρτίδα χρησιμοποιήθηκε στην παρασκευή των τεσσάρων προϊόντων χούμους που προμήθευσε (η ...) στην εταιρία ... καθώς και του προϊόντος χούμους που προμήθευσε στην εταιρία ... ενώ το ταχίνι που χρησιμοποιήθηκε για την παρασκευή του προϊόντος χούμους, που προμήθευσε στην εταιρία S., προερχόταν από την παρτίδα ταχινιού με αριθμό ..., ημερομηνίας παραγωγής 30.11.2006, για την οποία δεν αποδείχθηκε οποιαδήποτε επιμόλυνσή της με σαλμονέλα.

Για την αρασκευή του δοκιμαστικού προϊόντος χούμους, που προμήθευσε (η ...) στην εταιρία ..., κατά λογική αναγκαιότητα δεν χρησιμοποιήθηκε ταχίνι της επίμαχης παρτίδας, καθόσον αυτό (χούμους) παρασκευάστηκε στις 10.1.2007, ενώ η πρώτη παράδοση ποσότητας του επίμαχου ταχινιού από την εταιρία ... στην εταιρία ...

έλαβε χώρα μετά την παρασκευή του ανωτέρω προϊόντος, στις 12.1.2007". Όπως όμως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο στο σχετικό αποδεικτικό πόρισμα του κατέληξε ύστερα από εκτίμηση του συνόλου των μνημονευομένων αποδεικτικών μέσων (ένορκων μαρτυρικών καταθέσεων, ένορκων βεβαιώσεων και εγγράφων) που προσκομίστηκαν με επίκληση από αμφοτέρους τους διαδίκους, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και το παραπάνω έγγραφο (επισυναπτόμενος στην από 24.9.2010 κατάθεση της A.

S. πίνακας, που φέρεται ότι παραμορφώθηκε κατά το περιεχόμενό του και ειδικότερα ως προς τα εξετασθέντα δείγματα χούμους, στα οποία παρά το ότι πράγματι μνημονεύονται και αξιολογούνται στην προσβαλλόμενη απόφαση, εν τούτοις δεν βασίστηκε αποκλειστικά ή έστω, κατά κύριο λόγο η κρίση του δικαστηρίου σ'αυτά αναφορικά με το αποδεικτικό πόρισμα, στο οποίο αυτό κατέληξε.

Ειδικότερα από την προσβαλλόμενη απόφαση, δεν προκύπτει εσφαλμένη ανάγνωση του επίδικου αποδεικτικού εγγράφου, δηλαδή ότι περιέχει περιστατικά προφανώς διάφορα από εκείνα που πράγματι περιλαμβάνει το σχετικό έγγραφο. Αντιθέτως όπως δέχθηκε και το Εφετείο, από τον πίνακα που επισυνάπτεται στην από 24.9.2010 κατάθεση της A.

S. προκύπτει ότι η επίμαχη παρτίδα ... δεν χρησιμοποιήθηκε για την παρασκευή και των επτά (7) προϊόντων χούμους, παραγωγής της εταιρίας ..., στα οποία ανιχνεύθηκε σαλμονέλα. Πράγματι, από τον ως άνω πίνακα προκύπτει ότι σε ένα από τα επτά (7) προϊόντα χούμους χρησιμοποιήθηκε η παρτίδα ταχινιού ... και όχι η επίδικη παρτίδα ..., ενώ και σε ένα (1) ακόμη από τα επτά (7) δείγματα χούμους που βρέθηκε σαλμονέλα επίσης δεν είχε χρησιμοποιηθεί η επίδικη παρτίδα ταχινιού ..., διότι αυτό έχει παραχθεί στις 10 Ιανουαρίου 2007, ενώ η πρώτη από τις διαδοχικές πωλήσεις της επίδικης παρτίδας ταχινιού ...

από την πρώτη αναιρεσείουσα προς την ... είχε λάβει χώρα στις 12.1.2007, σύμφωνα άλλωστε με όσα αναφέρουν στην αγωγή τους οι αναιρεσείουσες, και συνεπώς δεν μπορεί το συγκεκριμένο προϊόν χούμους της ... να έχει παραχθεί από την επίδικη παρτίδα .... Με βάση τα περιστατικά αυτά και σε συνδυασμό με τα λοιπά αποδεικτικά στοιχεία το Εφετείο κατέληξε στο αποδεικτικό πόρισμα ότι η επίδικη παρτίδα ταχινιού ..., είχε τελικά χρησιμοποιηθεί μόνο σε πέντε (5) από τα επτά (7) δείγματα του επιμολυσμένου χούμους και συνεπώς πηγή μόλυνσης των προϊόντων χούμους που είχε παρασκευάσει η εταιρία ...

δεν ήταν η επίδικη παρτίδα προϊόντων ταχινιού, που παρασκευάστηκε και συσκευάστηκε στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου της εταιρίας .... Επιπρόσθετα οι αναιρεσείουσες, όσον αφορά την παραμόρφωση του συγκεκριμένου εγγράφου, ισχυρίζονται ότι το κείμενο στο οποίο προσαρτάται ο πίνακας ως παράρτημα, έχει νόημα αντίθετο όχι ως προς την ανάγνωσή του αλλά ως προς την απόδειξη πραγματικών περιστατικών που εξάγονται από το εν λόγω έγγραφο.

Όμως, το κείμενο στο οποίο προσαρτάται ο επίδικος πίνακας, είναι η κατάθεση της A. S., η οποία επιχειρεί με βάση τα στοιχεία του εν λόγω πίνακα να υποστηρίξει ότι η επιμόλυνση με σαλμονέλα των προϊόντων χούμους, προερχόταν από το ταχίνι της αναιρεσίβλητης. Ωστόσο, το Εφετείο δεν παραμόρφωσε την ως άνω κατάθεση, ακόμη και αν ήθελε θεωρηθεί ότι αποτελεί έγγραφο κατά την έννοια των άρθρων 432 επ.

ΚΠολΔ, αφού έχει δοθεί στα πλαίσια άλλης δίκης. Αντιθέτως ορθά την ανέγνωσε, πλην όμως δεν την υιοθέτησε ως προς το πόρισμά της. Ειδικότερα το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε ως προς τον ισχυρισμό αυτό τα ακόλουθα: "...Περαιτέρω, η ανίχνευση σαλμονέλας και δη οροτύπου S.M. στο δείγμα από τα υπολείμματα ταχινιού που βρέθηκαν εντός του, εγκαταλειμένου στον εξωτερικό περιβάλλοντα χώρο του εργοστασίου της εταιρίας ..., ψύκτη- εναλλάκτη θερμότητας, δεν αποτελεί πλήρη απόδειξη περί της υποστηριζόμενης, από τις ενάγουσες εταιρίες της δεύτερης αγωγής (εκκαλούσες), επιμόλυνσης με το βακτήριο της σαλμονέλας της επίμαχης παρτίδας ταχινιού, η οποία, ωστόσο, όπως εκτέθηκε ανωτέρω, δεν χρησιμοποιήθηκε για την παρασκευή όλων των προϊόντων χούμους της εταιρίας ..., στα οποία ανιχνεύθηκε.

Ειδικότερα, με δεδομένο ότι ουδόλως αποδείχθηκε ανεπαρκής θερμική επεξεργασία των σπόρων σησαμιού, ακόμη και κατά τον χρόνο που ο εν λόγω ψύκτης αποτελούσε τμήμα του συστήματος της παραγωγικής διαδικασίας του ταχινιού, ενόψει δε και του ότι η λήψη του δείγματος αυτού έλαβε χώρα ένα περίπου μήνα μετά την απομάκρυνσή του από τη γραμμή παραγωγής και ενόσω αυτός βρισκόταν καθ' όλο το ανωτέρω χρονικό διάστημα εκτεθειμένος στο προαύλιο του εργοστασίου, δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα επιμόλυνσης των υπολειμμάτων αυτών, που είχαν επικαθίσει στα τοιχώματα των σωληνώσεων του ψύκτη, από μικρόβια, τα οποία μετέφεραν φυσικοί φορείς που διαβιούσαν στο περιβάλλον, όπως έντομα ή ερπετά π.χ.

σαύρες, και ήλθαν σε επαφή με τον εναλλάκτη. Εξάλλου, η ανίχνευση ενός πλασμιδίου στο δείγμα αυτό, σε αντίθεση με τα λοιπά δείγματα του χούμους, που εξετάστηκαν και στα οποία δεν ανιχνεύθηκε οποιοδήποτε πλασμίδιο, δεν είναι δυνατόν να παράσχει βεβαιότητα περί της κοινής πηγής προέλευσης των απομονώσεων αυτών, ήτοι του γενετικά ταυτοσήμου τους ως προς τη χρωμοσωμική τους δομή.

Σε κάθε περίπτωση, είτε τα υπολείμματα ταχινιού εντός του ψύκτη δεν θα μπορούσαν να επιμολυνθούν από φυσικούς φορείς του περιβάλλοντος, διότι το σημείο, όπου εντοπίστηκαν και λήφθηκαν σχετικά δείγματα, ήταν επαρκώς προστατευόμενο και δεν ήταν πρακτικά εφικτή η επιμόλυνση... οπότε, στην περίπτωση αυτή δεν δικαιολογείται το διαφορετικό πλασμιδιακό προφίλ του δείγματος αυτού από τα λοιπά δείγματα του χούμους, είτε πράγματι η ύπαρξη πλασμιδίου δικαιολογείται από την αυτόματη μεταφορά του από/σε άλλα βακτήρια του φυσικού περιβάλλοντος του μικροοργανισμού, δοθέντος ότι τα πλασμίδια είναι κινητές δομές, ο δε εναλλάκτης θερμότητας παρέμεινε εκτεθειμένος στο περιβάλλον για μεγάλο σχετικά χρονικό διάστημα, οπότε, όμως, στην περίπτωση αυτή, δεν αποκλείεται και η επιμόλυνση των υπολειμμάτων του ταχινιού του ψύκτη από μεταφερόμενο, από ξένο φυσικό φορέα, μικρόβιο της σαλμονέλας".

Κατά συνέπεια το Εφετείο με τις παραδοχές του αυτές δεν υπέπεσε σε διαγνωστικό λάθος ανάγνωσης των ως άνω εγγράφων. Αντιθέτως από το περιεχόμενο των εγγράφων αυτών, τα οποία σωστά ανέγνωσε, συνήγαγε αποδεικτικό πόρισμα διαφορετικό από εκείνο που οι αναιρεσείουσες θεωρούν ορθό. Αυτό όμως δε συνιστά παραμόρφωση του εγγράφου, κατά την έννοια που προεκτέθηκε στη μείζονα σκέψη, αλλά για παράπονο αναφερόμενο στην εκτίμηση πραγματικών γεγονότων που εκφεύγει από τον αναιρετικό έλεγχο (άρθρο561 παρ.1 ΚΠολΔ).

Επομένως, ο σχετικός λόγος της αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 20 του άρθρου 559 είναι αβάσιμος. Με το δεύτερο σκέλος, του πρώτου λόγου της αίτησης αναίρεσης, οι αναιρεσείουσες προσάπτουν στο Εφετείο την αιτίαση, ότι παραμόρφωσε το περιεχόμενο του από 29.12010 δικογράφου άμυνας της πρώτης αναιρεσείουσας, το οποίο αποτελεί αντίκρουση στην εναντίον της, από 27.11.2009 με αριθμό κατάθεσης ..., αγωγής της ..., ενώπιον του Εμποροδικείου του Λονδίνου, συνάγοντας εμμέσως ομολογία της πρώτης αναιρεσείουσας ότι δεν "ενοχοποιείται" η επίμαχη παρτίδα ταχινιού που παρασκευάστηκε στο εργοστάσιο της αναιρεσίβλητης.

Η προσβαλλόμενη απόφαση στις ουσιαστικές παραδοχές της πράγματι διαλαμβάνει απόσπασμα από το περιεχόμενο του παραπάνω δικογράφου, κατά λέξη ως εξής: " γίνεται αποδεκτό ότι οι σωληνώσεις στο εργοστάσιο ... διατηρούσαν μολυσμένα υπολείμματα προϊόντος, αλλά δεν γίνεται αποδεκτό ότι αυτό ήταν η πηγή μόλυνσης με σαλμονέλα της παρτίδας ....

Η σαλμονέλα μπορεί να είχε ως πηγή τους ακατέργαστους σπόρους σησαμιού... Η προεκτεθείσα παραδοχή περί μη ενοχοποίησης της επίμαχης παρτίδας ταχινιού, που παρασκευάστηκε και συσκευάστηκε στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου της εταιρίας ..., ενισχύεται και από τα κάτωθι αποδειχθέντα συμβεβηκότα...". Ωστόσο οι παραδοχές του εφετείου, όπως εκτέθηκαν κατά την έρευνα του προηγούμενου λόγου, δεν συνιστούν παραμόρφωση ούτε αυτού του εγγράφου, κατά την έννοια που προεκτέθηκε στη μείζονα σκέψη, αλλά εξαγωγή αποδεικτικού πορίσματος από το εν λόγω έγγραφο, συνεκτιμώμενο με τα άλλα αποδεικτικά μέσα, κατά συνέπεια οι αιτιάσεις αυτές δεν συνιστούν στην ουσία παραμόρφωση εγγράφου αλλά παράπονο που αναφέρεται στην εκτίμηση πραγματικών γεγονότων, που εκφεύγει του αναιρετικού ελέγχου.

Επομένως, ο σχετικός λόγος της αίτησης αναίρεσης , με τον οποίο αποδίδεται η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 20 του άρθρου 559 είναι αβάσιμος. Ο λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 11 περ. γ του άρθρου 559 ΚΠολ.Δ, κατά τον οποίο επιτρέπεται αναίρεση αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν, ελέγχεται ουσιαστικά αβάσιμος, αν αποδεικνύεται από την προσβαλλόμενη απόφαση ότι το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι προς απόδειξη των ισχυρισμών τους.

Προς τούτο αρκεί η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου (μάρτυρες, έγγραφα κλπ.) που έλαβε υπόψη του το δικαστήριο, χωρίς την ανάγκη ειδικής μνείας και αξιολόγησης εκάστου και χωρίς διάκριση από ποια αποδεικτικά μέσα προκύπτει άμεση και από ποια έμμεση απόδειξη. Για την ίδρυση του λόγου αυτού αναίρεσης αρκεί μόνη η ύπαρξη αμφιβολιών για το αν το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, τα οποία ήταν υποχρεωμένο να λάβει υπόψη, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 338 έως 340 ΚΠολΔ, υπό την προϋπόθεση ότι το πραγματικό γεγονός, που επικαλείται ο διάδικος προς απόδειξη με το αποδεικτικό μέσο, ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, δηλαδή επιδρά στο διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης (ΟλΑΠ42/2002, ΟλΑΠ2/2008, ΑΠ198/2015).

Μόνο αν από τη γενική αυτή αναφορά, σε συνδυασμό με το περιεχόμενο της απόφασης, δεν προκύπτει κατά τρόπο αναμφίβολο ότι λήφθηκε υπόψη κάποιο συγκεκριμένο αποδεικτικό μέσο, στοιχειοθετείται ο αναιρετικός αυτός λόγος. Επίσης, ο λόγος αυτός αναίρεσης δεν ιδρύεται όταν το Δικαστήριο δεν προσέδωσε στο αποδεικτικό μέσο την αποδεικτική βαρύτητα που υποστηρίζει ο αναιρεσείων ότι αυτό έχει, αφού η σχετική εκτίμηση δεν υπόκειται, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 561 παρ.1 ΚΠολΔ, στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, διότι έτσι πλήττεται η αναιρετικώς ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων (ΑΠ1784/2017).

Με το δεύτερο λόγο της αίτησης αναίρεσης, αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια του αριθμού 11γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ, και συγκεκριμένα προβάλλεται από τις αναιρεσείουσες ότι, αν και είχαν νόμιμα επικαλεστεί με τις έγγραφες προτάσεις τους ενώπιον του Εφετείου και είχαν προσκομίσει έγγραφα προς απόδειξη των ισχυρισμών τους και ανταπόδειξη των ισχυρισμών της αντιδίκου τους, και ειδικότερα:

α) τις με ημερομηνία 25 και 26 Μαϊου 2007 δύο(2) επιστολές του τότε διευθύνοντος συμβούλου της αναιρεσίβλητης Α. Χ., προς το νόμιμο εκπρόσωπο της πρώτης αναιρεσείουσας, με τις οποίες η αναιρεσίβλητη, διά του νομίμου εκπροσώπου της, δήλωσε ότι έχει προβεί σε σημαντικές βελτιώσεις σε σχέση με τη διασφάλιση συνθηκών υγιεινής στο εργοστάσιο της, καθώς και βίντεο που εμφανίζεται στο διαδίκτυο σχετικά με την κακή κατάσταση από άποψη υγιεινής ενός εργοστασίου της ...

και β) την υπ'αριθ.3055/2017 ένορκη βεβαίωση του Κ. Κ. που λήφθηκε ενώπιον του Έλληνα Προξένου στο Λονδίνο, το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του και δεν εκτίμησε τα έγγραφα αυτά, που είχαν ουσιώδη σημασία στην έκβαση της δίκης, με αποτέλεσμα να καταλήξει σε αποδεικτικό πόρισμα, σύμφωνα με το οποίο αφενός μεν απέρριψε κατ' ουσία την από 18.07.2012 αγωγή τους, αφετέρου δε έκανε δεκτή την από 30.12.2009 αγωγή της αναιρεσίβλητης.

Ωστόσο, από την περιλαμβανόμενη στην προσβαλλόμενη απόφαση του Εφετείου ρητή βεβαίωση, ότι στο αποδεικτικό του πόρισμα κατέληξε, αφού έλαβε υπόψη, πλην άλλων αποδεικτικών μέσων, όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα που νόμιμα επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, είτε ως αυτοτελή αποδεικτικά μέσα είτε για να χρησιμεύσουν προς συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, καθώς και τις προσκομιζόμενες φωτογραφίες, η γνησιότητα των οποίων δεν αμφισβητήθηκε και σε συνδυασμό με τις παραδοχές που εκτέθηκαν παραπάνω δεν γεννάται οποιαδήποτε αμφιβολία, ότι για να καταλήξει στο προαναφερόμενο αποδεικτικό του πόρισμα, το Εφετείο έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε με τις υπόλοιπες αποδείξεις και τις από 25 και 26 Μαϊου 2007 δύο (2) επιστολές του τότε διευθύνοντος συμβούλου της αναιρεσίβλητης και το βίντεο, χωρίς να είναι αναγκαίο να γίνεται ειδική μνεία και χωριστή αξιολόγηση καθενός τούτων.

Επίσης από τη ρητή μνεία που γίνεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, ότι μεταξύ των άλλων αποδεικτικών μέσων έλαβε υπόψη ως ιδιαίτερο αποδεικτικό μέσο και τις επικαλούμενες και προσκομιζόμενες εκατέρωθεν ένορκες βεβαιώσεις, χωρίς να γίνεται διάκριση αν αυτές είχαν προσκομισθεί ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου ή προσκομίσθηκαν το πρώτον ενώπιον του Εφετείου, δεν καταλείπεται αμφιβολία ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε και την υπ'αριθ.3055/2017 ένορκη βεβαίωση του Κ.

Κ. που λήφθηκε ενώπιον του Έλληνα Προξένου στο Λονδίνο. Η παράλειψη ειδικής μνείας της ως άνω ένορκης βεβαίωσης, στο αιτιολογικό της προσβαλλόμενης αποφάσεως, ενώ γίνεται μνεία των λοιπών ενόρκων βεβαιώσεων κατά την αξιολόγηση αυτών, δεν συνεπάγεται και παράλειψη της αξιολόγησης αυτής. Ο ειδικότερος ισχυρισμός των αναιρεσειουσών ότι η διαφορετική εκτίμηση των επίμαχων αποδεικτικών μέσων, σε συνδυασμό με τις λοιπές αποδείξεις, θα οδηγούσε το δικαστήριο σε αποδεικτικό πόρισμα διαφορετικό από το εξαχθέν, συνιστά εκτίμηση, υπέρ της άποψης των αναιρεσειουσών, του αποδεικτικού υλικού από το αντίθετο αποδεικτικό πόρισμα που εξήγαγε η προσβαλλόμενη απόφαση με βάση την εκτίμηση των ίδιων αποδεικτικών μέσων.

Έτσι οι αναιρεσείουσες υπό την επίφαση του ως άνω αναιρετικού ελέγχου πλήττουν την ανέλεγκτη επί της ουσίας κρίση του Εφετείου. Επομένως ο λόγος αυτός κρίνεται ως αβάσιμος.

Κατά το άρθρο 559 αρ. 8 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως, "πράγματα" θεωρούνται οι πραγματικοί ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη και τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος, που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο και άρα στηρίζουν το αίτημα αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως ή λόγου εφέσεως.

Αντιθέτως, δεν αποτελούν "πράγματα" η αιτιολογημένη άρνηση, οι ισχυρισμοί που αποτελούν επιχειρήματα ή συμπεράσματα των διαδίκων ή του δικαστηρίου, τα οποία συνάγονται από την εκτίμηση των αποδείξεων, καθώς και οι απαράδεκτοι ή αβάσιμοι κατά νόμο ισχυρισμοί, οι οποίοι δεν ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Εξάλλου, δεν στοιχειοθετείται ο λόγος αυτός αναιρέσεως, όταν το δικαστήριο έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό και τον απέρριψε για οποιοδήποτε λόγο, τυπικό ή ουσιαστικό (ΑΠ Ολομ. 12/1991), γεγονός που συντρέχει στην τελευταία περίπτωση, και όταν το δικαστήριο δέχθηκε ως αποδειχθέντα γεγονότα αντίθετα από εκείνα που συγκροτούν τον ισχυρισμό, οπότε τον αντιμετωπίζει και τον απορρίπτει εκ των πραγμάτων κατ' ουσία (ΑΠ 191/2018).

Με τον τρίτο λόγο της κρινόμενης αίτησης, οι αναιρεσείοντες, κατ'επίκληση αναιρετικής πλημμέλειας από το άρθρο 559 αριθ.8 ΚΠολΔ μέμφονται την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη ισχυρισμούς των αναιρεσειουσών που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και συγκεκριμένα α) ότι εσφαλμένα δέχθηκε το Εφετείο ότι η επίμαχη παρτίδα δεν ήταν μολυσμένη, διότι ένα από τα επτά (7) προϊόντα χούμους που βρέθηκαν να έχουν σαλμονέλα είχαν παραχθεί από άλλη παρτίδα, καθόσον και η άλλη παρτίδα είχε παραχθεί την ίδια περίοδο με την επίμαχη παρτίδα και β) ότι η εμφάνιση του ίδιου οροτύπου σαλμονέλας στο εργοστάσιο της αναιρεσίβλητης και στο τελικό προϊόν της ...

αποτελεί πλήρη απόδειξη της αγωγής τους. Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε, κατά το μέρος, που ενδιαφέρει την αναιρετική διαδικασία τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "... Περαιτέρω η ανίχνευση σαλμονέλας και δη οροτύπου S.M. στο δείγμα από τα υπολείμματα ταχινιού που βρέθηκαν εντός του, εγκαταλειμμένου στον εξωτερικό περιβάλλοντα χώρο του εργοστασίου της εταιρίας ..., ψύκτη - εναλλάκτη θερμότητας, δεν αποτελεί πλήρη απόδειξη περί της υποστηριζόμενης, από τις ενάγουσες εταιρίες της δεύτερης αγωγής (εκκαλούσες), επιμόλυνσης με το βακτήριο της σαλμονέλας της επίμαχης παρτίδας ταχινιού, η οποία, ωστόσο όπως εκτέθηκε ανωτέρω, δεν χρησιμοποιήθηκε για την παρασκευή όλων των προϊόντων χούμους της εταιρίας ..., στα οποία ανιχνεύθηκε.

Ειδικότερα με δεδομένο ότι ουδόλως αποδείχθηκε ανεπαρκής θερμική επεξεργασία των σπόρων σησαμιού, ακόμη και κατά το χρόνο που ο εν λόγω ψύκτης αποτελούσε τμήμα του συστήματος της παραγωγικής διαδικασίας του ταχινιού, ενόψει δε και του ότι η λήψη του δείγματος αυτού έλαβε χώρα ένα περίπου μήνα μετά την απομάκρυνσή του από τη γραμμή παραγωγής και ενόσω αυτός βρισκόταν καθ' όλο το ανωτέρω χρονικό διάστημα εκτεθειμένος στο προαύλιο του εργοστασίου, δεν μπορεί να αποκλεισθεί η πιθανότητα επιμόλυνσης των υπολειμμάτων αυτών, που είχαν επικαθίσει στα τοιχώματα σωληνώσεων του ψύκτη, από μικρόβια, τα οποία μετέφεραν φυσικοί φορείς που διαβιούσαν στο περιβάλλον, όπως έντομα, ή ερπετά π.χ.

σαύρες, και ήλθαν σε επαφή με τον εναλλάκτη. Eξάλλου, η ανίχνευση ενός πλασμιδίου στο δείγμα αυτό, σε αντίθεση με τα λοιπά δείγματα του χούμους, που εξετάστηκαν και στα οποία δεν ανιχνεύθηκε οποιοδήποτε πλασμίδιο, δεν είναι δυνατό να παράσχει βεβαιότητα περί της κοινής πηγής προέλευσης των απομονώσεων αυτών, ήτοι του γενετικά ταυτοσήμου τους ως προς τη χρωμοσωμική τους δομή.

Σε κάθεπερίπτωση, είτε τα υπολείμματα ταχινιού εντός του ψύκτη δεν θα μπορούσαν να επιμολυνθούν από φυσικούς φορείς του περιβάλλοντος, διότι το σημείο, όπου εντοπίστηκαν και λήφθηκαν σχετικά δείγματα, ήταν επαρκώς προστατευόμενο και δεν ήταν πρακτικά εφικτή η επιμόλυνση ... οπότε στην περίπτωση αυτή δεν δικαιολογείται το διαφορετικό πλασμιδιακό προφίλ του δείγματος αυτού από τα λοιπά δείγματα του χούμους, είτε πράγματι η ύπαρξη πλασμιδίου δικαιολογείται από την αυτόματη μεταφορά του από/σε άλλα βακτήρια του φυσικού περιβάλλοντος του μικροοργανισμού, δοθέντος ότι τα πλασμίδια είναι κινητές δομές, ο δε εναλλάκτης θερμότητας παρέμεινε εκτεθειμένος στο περιβάλλον για μεγάλο σχετικά χρονικό διάστημα, οπότε, όμως, στην περίπτωση αυτή, δεν αποκλείεται και η επιμόλυνση των υπολειμμάτων του ταχινιού του ψύκτη από μεταφερόμενο, από ξένο φυσικό φορέα, μικρόβιο της σαλμονέλας".

Οι παραδοχές αυτές του Εφετείου δεν ιδρύουν τον αναιρετικό λόγο από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, καθόσον δεν πρόκειται για παράλειψη του δικαστηρίου να λάβει υπόψη του πράγματα που προτάθηκαν από τις αναιρεσείουσες και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με την έννοια των "πραγμάτων " που προεκτέθηκαν στη μείζονα σκέψη της παρούσας.

Αντιθέτως οι αιτιάσεις αυτές των αναιρεσειουσών ελήφθησαν υπόψη, πλην όμως το Εφετείο τις απέρριψε εμμέσως, δεχόμενο ότι η επιμόλυνση του ψύκτη έγινε καθ' ον χρόνο αυτός δεν βρισκόταν στο στάδιο παραγωγής αλλά ήταν εκτεθειμένος στο περιβάλλον. Επομένως ο τρίτος λόγος της αίτησης αναίρεσης με τον οποίο αποδίδεται η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι αβάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν τούτων, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί και να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου, που έχουν καταθέσει οι αναιρεσείουσες, στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 του ΚΠολΔ, όπως ισχύει και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του ν. 4335/2015 που ισχύει, κατ' άρθρ. 1 άρθρο ένατο παρ. 2 και 4 αυτού, για τα ένδικα μέσα που κατατίθενται από 01.01.2016).

Τέλος, οι αναιρεσείουσες που νικήθηκαν στη δίκη πρέπει να καταδικαστούν στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά της (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1, 191 παρ.2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 06.11.2017 αίτηση αναίρεσης της εταιρείας με την επωνυμία "... LIMITED" και της εταιρείας με την επωνυμία "... CO LTD", για αναίρεση της υπ' αριθ. 1186/2017 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Διατάζει την εισαγωγή του παραβόλου που έχουν καταθέσει οι αναιρεσείουσες στο δημόσιο ταμείο.

Και

Καταδικάζει τις αναιρεσείουσες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων εφτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Μαρτίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 20 Ιανουαρίου 2020.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και νυν

ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ