Supreme Court overturns appeal court dismissal for indeterminate disability compensation claim due to procedural error.

Απόφαση 329 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 329/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Ιανουαρίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Π. συζ. Δ. Κ., κατοίκου ... ως οριστικής δικαστικής συμπαραστάτριας του συζύγου της Δ. Κ. του Κ., κατοίκου ομοίως, η οποία παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου της Μιχαήλ Νικολιδάκη και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Μ. Γ. του Ι. κατοίκου ... η οποία δεν παραστάθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο και 2. Του εδρεύοντος στην Αθήνα με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ", νομίμως εκπροσωπούμενο ως ειδικού διαδόχου της Ανώνυμης Εταιρείας Ασφαλίσεων Ζημιών με την επωνυμία "ΕΟΣ INSURANCE CO S.A", της οποίας ανακλήθηκε η άδεια λειτουργίας και το οποίο εκπροσωπήθηκε δια της πληρεξουσίας δικηγόρου του Μεταξίας Αντωνίου, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-11-2007 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4752/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3236/2011 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 30-3-2012 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 16-1-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Όπως προκύπτει από την .../19-9-2012 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αθηνών …, αντίγραφο της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως με την νόμιμη πράξη του Προέδρου του Τμήματος περί ορισμού δικασίμου της 25-1-2013 και με κλήση για τη συζήτηση αυτής επιδόθηκαν νομίμως στην αναιρεσίβλητη Μ. Γ. Επομένως, αυτή εφόσον δεν εμφανίσθηκε κατά την ανωτέρω δικάσιμο, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση της υποθέσεως παρά την απουσία της (άρθρ. 576 παρ.2 ΚΠολΔ).

2. Κατά τη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ "η αναπηρία ή η παραμόρφωση, που προξενήθηκε στον παθόντα, λαμβάνεται υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης, αν επιδρά στο μέλλον του". Ως αναπηρία θεωρείται κάποια έλλειψη της σωματικής, νοητικής ή ψυχικής ακεραιότητας του προσώπου, ενώ ως παραμόρφωση, νοείται κάθε ουσιώδης αλλοίωση της εξωτερικής εμφάνισης του προσώπου, η οποία καθορίζεται όχι αναγκαίως κατά τις απόψεις της ιατρικής, αλλά κατά τις αντιλήψεις της ζωής.

Περαιτέρω, ως μέλλον νοείται η επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του προσώπου. Δεν απαιτείται βεβαιότητα δυσμενούς επιρροής της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης στο μέλλον του προσώπου. Αρκεί και απλή δυνατότητα κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων. Στον επαγγελματικό-οικονομικό τομέα η αναπηρία ή παραμόρφωση του ανθρώπου, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, αποτελεί αρνητικό στοιχείο στα πλαίσια του ανταγωνισμού και της οικονομικής εξέλιξης και προαγωγής του.

Οι δυσμενείς συνέπειες είναι περισσότερο έντονες σε περιόδους οικονομικών δυσχερειών και στενότητας στην αγορά εργασίας. Ο βαρυνόμενοι με αναπηρία ή παραμόρφωση μειονεκτούν και κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός εργασίας έναντι των υγιών συναδέλφων τους. Η ανωτέρω διάταξη προβλέπει επιδίκαση από το δικαστήριο χρηματικής παροχής στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση, εφόσον συνεπεία αυτών επηρεάζεται το μέλλον του.

Η χρηματική αυτή παροχή δεν αποτελεί αποζημίωση, εφόσον η τελευταία εννοιολογικώς συνδέεται με την επίκληση και απόδειξη ζημίας περιουσιακής, δηλαδή διαφοράς μεταξύ της περιουσιακής καταστάσεως μετά το ζημιογόνο γεγονός και εκείνης που θα υπήρχε χωρίς αυτό. Εξάλλου, η συνεπεία της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης ανικανότητα προς εργασία, εφόσον προκαλεί στον παθόντα περιουσιακή ζημία αποτελεί βάση αξιώσεως προς αποζημίωση, που στηρίζεται στη διάταξη του άρθρου 929 ΑΚ (αξίωση διαφυγόντων εισοδημάτων).

Όμως, η αναπηρία ή η παραμόρφωση ως τέτοια δεν σημαίνει κατ' ανάγκη πρόκληση στον παθόντα περιουσιακής ζημίας. Προέχον και κρίσιμο είναι το γεγονός της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης ως βλάβης του σώματος ή της υγείας του προσώπου, ως ενός αυτοτελούς έννομου αγαθού, που απολαύει και συνταγματικής προστασίας, σύμφωνα με τις παραγράφους 3 και 6 του άρθρου 21 του Συντάγματος, όχι μόνο στις σχέσεις των πολιτών προς το Κράτος, αλλά και στις μεταξύ τους σχέσεις, χωρίς αναγκαίως η προστασία αυτή να συνδέεται με αδυναμία πορισμού οικονομικών ωφελημάτων ή πλεονεκτημάτων.

Έτσι, ορθότερη κρίνεται η ερμηνεία της ΑΚ 931, που την καθιστά εφαρμόσιμη, σύμφωνα με, την οποία προβλέπεται από τη διάταξη η επιδίκαση στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση ενός εύλογου χρηματικού ποσού ακριβώς λόγω της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης, χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία, η οποία άλλωστε και δεν δύναται να προσδιοριστεί.

Το ποσό του επιδικαζόμενου κατά τη διάταξη αυτή εύλογου χρηματικού ποσού εξευρίσκεται κατ' αρχήν με βάση το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης αφενός και την ηλικία του παθόντος αφετέρου. Είναι πρόδηλο, ότι η κατά την ΑΚ 931 αξίωση είναι διαφορετική: α) από την ΑΚ 929 αξίωση για διαφυγόντα εισοδήματα του παθόντος, που κατ' ανάγκη συνδέεται με επίκληση και απόδειξη συγκεκριμένης περιουσιακής ζημίας, λόγω της ανικανότητας του παθόντος προς εργασία, και β) από την κατ' άρθρο 932 ΑΚ χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Είναι αυτονόητο ότι όλες οι παραπάνω αξιώσεις δύνανται να ασκηθούν είτε σωρευτικώς, είτε μεμονωμένως, αφού πρόκειται για αυτοτελείς αξιώσεις και η θεμελίωση κάθε μιας από αυτές δεν προϋποθέτει αναγκαίως την ύπαρξη μιας των λοιπών (ΑΠ 1712/2010). Εξάλλου, το ορισμένο ή όχι του δικογράφου της αγωγής ως προς την έκθεση των πραγματικών περιστατικών που συγκροτούν την ιστορική βάση που εκτιμάται κυριαρχικώς από το δικαστήριο της ουσίας.

Εξαίρεση ισχύει στην περίπτωση που το εν λόγω δικαστήριο αξιώνει στοιχεία περισσότερα από όσα πράγματι απαιτεί ο νόμος ή αρκείται σε λιγότερα ή διαφορετικά από αυτά. Στην περίπτωση αυτή υπάρχει παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου που ιδρύει τον προβλεπόμενο από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγο αναίρεσης.

Στην προκειμένη περίπτωση, από την επιτρεπτή κατ' άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ εκτίμηση του δικογράφου της αγωγής του ήδη αναιρεσείοντος και την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτουν τα εξής: Ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων στην από 15-11-2007 αγωγή του εκθέτει τα ακόλουθα, αναφορικά με το αίτημα για επιδίκαση αποζημίωσης, κατά το άρθρο 931 ΑΚ, ζήτημα το οποίο και μόνο αφορά η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης: "Με δεδομένα ότι: 1) ο συμπαραστατούμενος σύζυγός μου βρισκόταν προ του χρόνου του ένδικου τροχαίου ατυχήματος σε αρίστη κατάσταση από απόψεως υγείας, ότι ήταν κατά τον χρόνο του ατυχήματος ηλικίας 65 ετών, ότι υπέστη κατά το τροχαίο τούτο ατύχημα την προαναφερθείσα σοβαρότατη βλάβη της υγείας του (δυσχέρεια στην ομιλία, στην επικοινωνία και στη συγκέντρωση της προσοχής, χωλότητα στη βάδιση, πάρεση στο αριστερό άνω άκρο, έκτοπη οστεοποίηση στο έσω διαμέρισμα του αριστερού γόνατος και στον καταφυτικό τένοντα του τετρακέφαλου του ιδίου γόνατος και στην περιοχή του δεξιού ισχίου) και ότι εξαιτίας της ανωτέρω βλάβης της υγείας του τυγχάνει από του χρόνου του ατυχήματος του μέχρι σήμερα και θα τυγχάνει εφόρου ζωής πλήρως ανίκανος για κάθε εργασία, έχει επίσης από του χρόνου του ατυχήματος του μέχρι σήμερα και θα έχει εφόρου ζωής ανάγκη συνεχούς περιποιήσεως και φροντίδας από άλλα πρόσωπα, ότι υποφέρει από του χρόνου του ατυχήματός του μέχρι σήμερα και θα υποφέρει εφόρου ζωής, ότι μειονεκτεί από το χρόνου του ατυχήματος του μέχρι σήμερα και θα μειονεκτεί εφόρου ζωής στις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις και συναναστροφές του και ότι σύμφωνα με τις προβλέψεις των θεραπόντων ιατρών του δεν υπάρχει ελπίδα αποκαταστάσεως ή έστω βελτιώσεως της ανωτέρω βλάβης της υγείας του, 2) ότι η ένδικη μόνιμη και πλήρης αναπηρία του επιδρά δυσμενώς από του χρόνου του ατυχήματός του μέχρι σήμερα και θα επιδρά δυσμενώς εφόρου ζωής στην οικογενειακή, οικονομική και κοινωνική ζωή του για τον λόγο ότι εξαιτίας της ανωτέρω αναπηρίας του υποφέρει από του χρόνου του ατυχήματός του μέχρι σήμερα και θα υποφέρει εφόρου ζωής, μειονεκτεί από του χρόνου του ατυχήματός του μέχρι σήμερα και θα μειονεκτεί εφόρου ζωής έναντι των υγιών συνανθρώπων του στις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις και συναναστροφές του και ότι αδυνατεί από του χρόνου του ατυχήματός του μέχρι σήμερα και θα αδυνατεί εφόρου ζωής να προσφέρει οποιαδήποτε υπηρεσία στην οικογένειά του, 3) ότι δικαιούται να αξιώσει πρόσθετη αποζημίωση για την ανωτέρω μόνιμη και πλήρη σωματική αναπηρία του και τις συνέπειές της στην οικογενειακή, οικονομική και κοινωνική ζωή του ως και στις οικογενειακές, κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις και συναναστροφές του και 4) ότι η ανωτέρω μόνιμη και πλήρης σωματική αναπηρία του δεν μπορεί να καλυφθεί από τος παροχές που προβλέπονται από τα άρθ. 929 και 932 του Αστικού Κώδικα πρέπει εύλογα κατά την κρίση του δικαστηρίου σας να του επιδικασθεί ως αποζημίωση για την ανωτέρω σωματική αναπηρία του και τις δυσμενείς συνέπειες της στην οικονομική και κοινωνική ζωή του ως και στις κοινωνικές σχέσεις και συναναστροφές του το ποσό των 200.000 ευρώ".

Με αυτό το περιεχόμενο η αγωγή, ως προς την αξίωση αυτή, ήταν σαφής και ορισμένη, διότι περιείχε όλα τα αναγκαία από το νόμο στοιχεία (άρθρ. 931 ΑΚ και 216 ΚΠολΔ) για τη θεμελίωσή της. Το Εφετείο, που με την προσβαλλομένη απόφασή του, απέρριψε την αγωγή, κατά το κεφάλαιο αυτό, ως αόριστη, διότι ο αναιρεσείων δεν εκθέτει ως προς την αξίωση αυτή ειδικά περιστατικά, από τα οποία να προκύπτουν ιδιαίτεροι λόγοι και τρόποι, εξαιτίας των οποίων γεννώνται δυσμενείς συνέπειες στην οικονομική-επαγγελματική πλευρά της μελλοντικής ζωής του, υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, μέσω του οποίου ελέγχεται η νομική αοριστία της αγωγής, διότι αρκέστηκε σε λιγότερα στοιχεία από όσα πράγματι απαιτούνται για την εφαρμογή της άνω διατάξεως, περιοριζόμενο μόνο στο οικονομικό μέλλον του αναιρεσείοντος ως συνέπεια της αναπηρίας του, χωρίς όμως να επεκτείνει, όπως όφειλε, την έρευνά του και στους λοιπούς τομείς του μέλλοντος αυτού, ήτοι το οικογενειακό και κοινωνικό του μέλλον.

Επομένως, είναι βάσιμος ο μοναδικός, από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως, όπως διευκρινίστηκε και συμπληρώθηκε από τον Εισηγητή (ΚΠολΔ 562 παρ.4). Κατ' ακολουθία των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, διότι χρειάζεται διευκρίνιση, στο ίδιο Εφετείο, ήτοι το Εφετείο Αθηνών, κατά διορθωτική, με συμπλήρωση, ερμηνεία του άρθρου 580 παρ.3 εδ.2 περ.β' ΚΠολΔ, όπως αντικαταστάθηκε με άρθρο 12 παρ.4 του ν. 4055/2012, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Ακολούθως πρέπει οι αναιρεσίβλητοι να καταδικασθούν στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας (άρθρ. 178 και 183 ΚΠολΔ), η οποία παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 3236/2011 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει του αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, την 1η Φεβρουαρίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 26 Φεβρουαρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ