328/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 328 / 2009 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 328/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 13 Οκτωβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Χ1, κατοίκου ......, 2. Χ2, κατοίκου ......, οι οποίοι παραστάθηκαν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Φατούρου και 3. Χ3, κατοίκου ......, που εκπροσωπήθηκε από τον ίδιο πιο πάνω πληρεξούσιο δικηγόρο .

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ, κατοίκου ......, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Κεχαγιά.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 3-3-2002 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Άστρους. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 235/2006 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 20-6-2006 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Ζώης ανέγνωσε την από 1-4-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης κατά παραδοχή ως βασίμων των δεύτερου κατά το οικείο μέρος του και του τρίτου λόγου αναίρεσης και να απορριφθούν οι λοιποί.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά το άρθρο 560 ΚΠολΔ κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των Πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση μόνο 1) αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου.

Η παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας αποτελεί λόγο αναίρεσης μόνο αν τα διδάγματα αυτά αφορούν την εφαρμογή των κανόνων του δικαίου ή την υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων σ' αυτούς, 2) αν το δικαστήριο δεν συγκροτήθηκε όπως ορίζει ο νόμος ή δίκασε ειρηνοδίκης του οποίου είχε γίνει δεκτή η εξαίρεση, 3) αν το δικαστήριο έχει υπερβεί τη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων ή δεν είχε καθ' ύλην αρμοδιότητα, 4) αν παράνομα αποκλείστηκε η δημοσιότητα της διαδικασίας.

Η απαρίθμηση των λόγων αυτών αναίρεσης είναι περιοριστική. Έτσι, στους λόγους αυτούς δεν περιλαμβάνονται, πλην άλλων, και οι προβλεπόμενοι από τους αριθμούς 11 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγοι αναίρεσης (λήψη υπόψη αποδεικτικών μέσων που ο νόμος δεν επιτρέπει και έλλειψη νόμιμης βάσης). Στην προκειμένη περίπτωση με τους πρώτο και δεύτερο, κατά το οικείο μέρος του λόγους, οι αναιρεσείοντες ζητούν την αναίρεση της 235/2006 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου που εκδόθηκε επί εφέσεων των διαδίκων κατά αποφάσεως του Ειρηνοδικείου 'Αστρους, αποδίδοντας στο κατ' έφεση δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο τις εξής αιτιάσεις αντίστοιχα:

α) ότι, με το να δεχθεί ότι η κατάρτιση της μεταξύ του πρώτου εξ αυτών ενεργούντος ατομικά και ως αμέσου αντιπροσώπου των λοιπών και του αναιρεσιβλήτου σύμβαση, δυνάμει της οποίας αυτοί υποσχέθηκαν να μεταβιβάσουν αιτία πωλήσεως στο αναιρεσίβλητο, το ανήκον σ' αυτούς εξ αδιαιρέτου ακίνητο, καθώς και ότι η καταβολή από τον τελευταίο στον πρώτο του αναφερομένου στην προσβαλλόμενη απόφαση, έναντι του συμφωνηθέντος τιμήματος, ποσού, αποδεικνύονται από τις καταθέσεις των εξετασθέντων μαρτύρων, έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα και δή μάρτυρες, τα οποία ο νόμος (άρθρα 393 παρ.1 και ΚΠολΔ σε συνδυασμό με το άρθρο 416 ΑΚ), δεν επιτρέπει, υποπίπτοντας έτσι στην από το άρθρο 559 αρ.11 περ.

α ΚΠολΔ πλημμέλεια (πρώτος λόγος) και β) όπως επί λέξει αναφέρεται, η προσβαλλόμενη απόφαση "δεν περιέχει συλλογισμό περί των γεγονότων τα οποία έπρεπε να δεχθεί ότι αποδείχθηκαν περί της υπάρξεως της φερομένης αντιπροσωπεύσεως των β' και γ' εξ ημών υπό του α' εξ ημών στη φερόμενη καταρτισθείσα μεταξύ του αντιδίκου και του α' εξ ημών συμφωνία..." (δεύτερος λόγος κατά το οικείο μέρος του).

Οι λόγοι αυτοί, ο πρώτος από το άρθρο 559 αρ.11 περ.α' ΚΠολΔ και ο δεύτερος, κατ' εκτίμηση από τον αριθμό 19 του ιδίου άρθρου, είναι απαράδεκτοι, διότι δεν συγκαταλέγονται στην περιοριστική επαρίθμηση του άρθρου 560 ΚΠολΔ. Από τις διατάξεις των άρθρων 1033 και 166 ΑΚ προκύπτει ότι το προσύμφωνο μεταβίβασης ακινήτου, ως τελεία σύμβαση υποβάλλεται, με ποινή ακυρότητας, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 159 και 180 ιδίου κώδικα, στον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου.

Η δήλωση βουλήσεως του εκ προσυμφώνου πωλητή, με την οποίαν αυτός αναλαμβάνει έναντι του αντισυμβαλλομένου του να συνάψει ορισμένο σύμβαση περί μεταβιβάσεως ακινήτου, μπορεί να γίνει και δια πληρεξουσίου (αντιπροσώπου) σύμφωνα με το άρθρο 211ΑΚ. Σ' αυτή την περίπτωση, η δήλωση του αντιπροσωπευομένου προς τον εξουσιοδοτούμενο (πληρεξουσιότητα), για να είναι έγκυρη η εν συνεχεία καταρτισθείσα μεταξύ του αντιπροσώπου και του τρίτου σύμβαση προσυμφώνου, με την οποία ο αντιπρόσωπος υπόσχεται, στο όνομα του αντιπροσωπευομέου, ότι ο τελευταίος υποχρεούται να μεταβιβάσει στον τρίτο ορισμένο ακίνητο, πρέπει να περιβληθεί τον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου, που απαιτείται για την κατάρτιση της κυρίας σύμβασης, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 217 εδ.β, 158, 159 εδ.α και 180 ΑΚ, οι οποίες αποσκοπούν τόσο στην προστασία του δικαιοπρακτούντος αντιπροσωπευομένου, στο όνομα και για λογαριασμό του οποίου ενήργησε ο άμεσος αυτού αντιπρόσωπος, όσο και στην προστασία των συναλλαγών (ΟΛ.ΑΠ 19/2003).

Η επιφύλαξη της ΑΚ 217 παρ. 2 ("εφόσον δεν συνάγεται κάτι άλλο") δεν εννοεί ιδιωτική συμφωνία μη τήρησης του (από διάταξη νόμου προβλεπόμενου) τύπου της πληρεξουσιότητας, διότι οι διατάξεις που επιβάλλουν συστατικό τύπο, άρα, για την ταυτότητα του λόγου, και η ΑΚ 217 παρ. 2, που αναφέρεται στον σκοπό του τύπου της επιχειρητέας από τον πληρεξούσιο δικαιοπραξίας, αποσκοπούν στην προστασία των συναλλασσομένων από εσπευσμένες και επιπόλαιες αποφάσεις, αλλά και στην ασφάλεια των συναλλαγών και είναι, συνεπώς, διατάξεις δημόσιας τάξης (ius cogens, ΑΚ 3), και δεν μπορούν να εκτοπισθούν από την ιδιωτική βούληση.

Η εκδοχή αυτή δεν επηρεάζεται από το γεγονός ότι η διάταξη του άρθρου 217 παρ. 2 ΑΚ έχει εφαρμογή, όπως από αυτή προκύπτει, μόνον στην περί πληρεξουσιότητας μονομερή, δικαιοπραξία, η οποία είναι ιδία και αυτοτελής, όχι δε και στην διάφορη αυτής σύμβαση εντολής και αν ακόμη η τελευταία έχει ως περιεχόμενο την "εντολή για άμεση αντιπροσώπευση" στην κατάρτιση τυπικής δικαιοπραξίας και αν, δηλαδή, επί της συμβάσεως αυτής (εντολής) στηρίζεται η πληρεξουσιότητα.

Και τούτο γιατί από τις διατάξεις των άρθρων 713 επ. ΑΚ συνάγεται ότι η εξώδικη εντολή (με σαφή δράση "προς τα έσω") είναι σύμβαση μη υποβαλλόμενη σε κάποιον τύπο και έχει ως μόνο δικαιοπρακτικό αποτέλεσμα την υποχρέωση του εντολοδόχου να διεξαγάγει την ανατεθείσα υπόθεση του εντολέα, οποιασδήποτε φύσης (είτε νομικής είτε υλικής), ενώ μόνο η πληρεξουσιότητα δίνει εξουσία "προς τα έξω", δηλαδή την εξουσία στον εντολοδόχο να ενεργήσει έναντι του τρίτου ως άμεσος αντιπρόσωπος του εντολέα, και εντεύθεν έπεται ότι η εντολή δεν εκτοπίζει ούτε καθιστά περιττή την πληρεξουσιότητα, αφού η τελευταία είναι η εξουσία με την οποία πρέπει απαραιτήτως να είναι εφοδιασμένος ο αντιπρόσωπος- εντολοδόχος, ώστε οι υπό τούτου επιχειρούμενες στο όνομα του αντιπροσωπευομένου δικαιοπραξίες να ενεργούν απ' ευθείας υπέρ η κατ' αυτού (Ολ.ΑΠ. 104/1975).

Τέλος, με τον λόγο αναίρεσης από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. (παραβίαση κανόνα του ουσιαστικού δικαίου) ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βασίμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κλπ ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν.

Στην προκειμένη περίπτωση, το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο, δέχθηκε ως αποδειχθέντα τα εξής τα εξής: Ότι οι εναγόμενοι και ήδη αναιρεσείοντες αδελφοί είναι συγκύριοι, κατά ποσοστό 1/3 εξ αδιαιρέτου ο καθένας, ενός οικοπέδου εμβαδού 493,80 τ.μ. που βρίσκεται στη θέση "......" στο ...... του Δήμου ...... . Ότι τον Νοέμβριο του έτους 1997, με σύμβαση που καταρτίστηκε προφορικώς μεταξύ του ενάγοντος και του πρώτου εναγομένου ενεργούντος ατομικά και ως αμέσου αντιπροσώπου των λοιπών δύο συγκυρίων, οι εναγόμενοι υποσχέθηκαν να μεταβιβάσουν αιτία πωλήσεως στον ενάγοντα, το άνω κοινό αυτών ακίνητο, αντί συμφωνηθέντος τιμήματος 3.000.000 δραχμών, καταβλητέου τμηματικά μέχρι τέλος 1998, έναντι του οποίου ο ενάγων, τον μήνα Νοέμβριο 1997, κατέβαλε στον πρώτο εναγόμενο, που ενεργούσε στο όνομά του και ως άμεσος αντιπρόσωπος των άλλων δύο, το ποσό των 450.000 δρχ. 'Οτι περί τα μέσα Ιουλίου 1998, ο πρώτος εναγόμενος δήλωσε στον ενάγοντα ότι πλέον οι άνω εκ προσυμφώνου πωλητές του ακινήτου, δεν επιθυμούν να μεταβιβάσουν σ' αυτόν το ακίνητο και υπαναχωρούν από τη σύμβαση, παρότι δε ο ενάγων με εξώδικό του που κοινοποίησε στον πρώτο εναγόμενο ατομικώς και ως αντιπρόσωπο των λοιπών την 12.8.1998, ζήτησε την επιστροφή του καταβληθέντος ως άνω έναντι του τιμήματος ποσού, οι εναγόμενοι αρνήθηκαν να του το επιστρέψουν.

Με βάση τις παραδοχές αυτές το δικαστήριο, απέρριψε τις συνεκδικασθείσες έφεση και αντέφεση κατά της απόφασης του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, με την οποία καταδικάσθηκαν οι εναγόμενοι, ως καταστάντες αδικαιολογήτως πλουσιότεροι, να καταβάλουν στον ενάγοντα, ο καθένας το ποσό των 440,20 ευρώ, που έλαβε εκ του καταβληθέντος μέρος του τιμήματος, νομιμοτόκως από 18.8.1998 (χρόνος όχλησης). 'Ετσι που έκρινε το Πολυμελές Πρωτοδικείου, υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αρ.1 ΚΠολΔ πλημμέλεια, διότι με εσφαλμένη ερμηνεία εφάρμοσε, ως προς τους δεύτερο και τρίτο εναγομένους, τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 211, 217 και 345 ΑΚ, αρκούμενο για την εφαρμογή τους σε στοιχεία λιγότερα από όσα αυτές απαιτούν και ειδικότερα έκρινε ότι οι δεύτερος και τρίτος των εναγομένων πωλητών υποχρεούνται να επιστρέψουν στον ενάγοντα το ληφθέν από τον πρώτο εναγόμενο, υπό την ιδιότητά του ως αμέσου αυτών αντιπροσώπου, ποσό, δεχθέν σχέση έγκυρης αντιπροσωπείας για την κατάρτιση προσυμφώνου πώλησης ακινήτου, χωρίς την τήρηση του συμβολαιογραφικού τύπου ως προς την παρασχεθείσα στον πρώτο των εναγομένων από τους λοιπούς πληρεξουσιότητα.

Επομένως πρέπει να γίνουν δεκτοί ως βάσιμοι ο δεύτερος, κατά το οικείο μέρος του, καθώς και ο τρίτος λόγοι της αίτησης αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθμ.1 ΚΠολΔ και να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση, ήτοι αναφορικώς μόνο ως προς στους δεύτερο και τρίτο των αναιρεσειόντων. Ακολούθως πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρούμενη, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που εξέδωσαν αυτή (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20.06.2006 αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθμ. 235/2006 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου, ως προς τον αναιρεσείοντα Χ1. Και

Καταδικάζει τον άνω αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου από ευρώ χίλια οκτακόσια (1.800).

Αναιρεί την άνω απόφαση, ως προς τους αναιρεσείοντες Χ2 και Χ3.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το άνω αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρούμενη, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που εξέδωσαν αυτή. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα των άνω δεύτερου και τρίτου των αναιρεσειόντων από ευρώ δύο χιλιάδες (2.000).

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 9 Δεκεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Φεβρουαρίου 2009 .

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ