327/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 327 / 2018 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 327/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Σακκά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Αβροκόμη Θούα, Μιλτιάδη Χατζηγεωργίου και Κυριάκο Οικονόμου - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 27 Νοεμβρίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Κωνσταντίνα Σαβράμη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου "ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ - ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αικατερίνη - Φωτεινή Μπουρνάζου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19-12-2006 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5095/2009 του ίδιου Δικαστηρίου και 6601/2011 του Εφετείου Αθηνών. Κατά της τελευταίας αυτής απόφασης ασκήθηκε αναίρεση και εκδόθηκε η υπ' αριθ. 324/2014 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αναίρεσε την 6601/2011 απόφαση του Εφετείου Αθηνών και παρέπεμψε την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτείτο από άλλους δικαστές.

Στη συνέχεια εκδόθηκε η 1401/2017 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 9-6-2017 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 του ΚΠολΔ., ιδρύεται λόγος αναιρέσεως αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοσθεί ενώ συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοσθεί ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένως, η δε παράβαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ ΑΠ 7/2006, 4/2005).

Εξ άλλου, με το άρθρο 41 του ν. δ. 496/1974 "περί λογιστικού των Ν.Π.Δ.Δ." ορίζεται ότι κάθε σύμβαση για λογαριασμό ν. π. δ. δ., που έχει αντικείμενο άνω των 10.000 δραχμών (ήδη 2.500 € σύμφωνα με την υπ' αριθμ. 2/42053/0094/02 απόφαση του Υπουργού Οικονομικών) ή δημιουργεί υποχρεώσεις διαρκείας, εφόσον δεν ορίζεται άλλως, υποβάλλεται στον τύπο του ιδιωτικού εγγράφου.

Το ποσό τούτο δύναται να αυξομειώνεται δι' αποφάσεων του Υπουργού των Οικονομικών, δημοσιευομένων στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Η πρόταση καταρτίσεως συμβάσεως και η αποδοχή αυτής δύναται να γίνουν και δια ιδιαιτέρων εγγράφων. Η εκ της μη τηρήσεως του τύπου της εγγράφου αποδοχής ακυρότης αίρεται σε περίπτωση εκπληρώσεως της συμβάσεως.

Από τις διατάξεις αυτές, συνάγεται ότι ο τύπος του ιδιωτικού εγγράφου, που απαιτείται για τις καταρτιζόμενες για λογαριασμό NΠΔΔ ως άνω συμβάσεις, είναι συστατικός και όχι αποδεικτικός, και για το λόγο αυτό η έλλειψή του καθιστά, κατά τα άρθρα 158 και 159 παρ. 1 του Α.Κ. άκυρη τη σύμβαση, αίρεται δε η ακυρότητα σε περίπτωση εκτελέσεως της συμβάσεως μόνο όταν για την σύναψή της προηγήθηκε χωριστή έγγραφη πρόταση χωρίς να επακολουθήσει και έγγραφη αποδοχή, όχι όμως και όταν δεν τηρήθηκε καθόλου ο έγγραφος τύπος για την πρόταση και την αποδοχή (ΟλΑΠ 62/1984, ΑΠ 1160/2013, ΑΠ 1057/2011 ).

Η πρόταση, ούσα μονομερής και απευθυντέα σε τρίτο δήλωση βουλήσεως και αποτελούσα ουσιώδες κατ` άρθ. 192 ΑΚ στοιχείο της συμβάσεως, πρέπει να είναι πλήρης κατά περιεχόμενο και ορισμένη. Περαιτέρω, κατά τις διατάξεις των άρθρων 82 παρ. 1 και 83 παρ. 1 του Ν. 2362/1995, για κάθε σύμβαση του Δημοσίου και ΝΠΔΔ που συνεπάγεται έσοδο ή δαπάνη αυτού, αν δεν ορίζεται διαφορετικά με ειδική διάταξη, προηγείται η προβλεπόμενη από τις κατά περίπτωση ισχύουσες διατάξεις διαδικασία ανοικτού ή κλειστού διαγωνισμού, επιτρέπεται, όμως, κατ εξαίρεση, η με απευθείας ανάθεση σύναψη σύμβασης προμήθειας προϊόντων, παροχής υπηρεσιών ή εκτέλεσης έργων για ετήσια δαπάνη μέχρι ποσού ενός εκατομμυρίου πεντακοσίων χιλιάδων (1.500.000) δραχμών.

Επί των ως άνω συμβάσεων, εφ' όσον καθεμία έχει μικρή διάρκεια (κάτω του έτους), για να επιτρέπεται η σύναψή τους από το Δημόσιο με απευθείας ανάθεση, πρέπει η από τις συμβάσεις αυτές προκαλούμενη για το Δημόσιο ετήσια δαπάνη να ανέρχεται μέχρι του ποσού του 1.500.000 δραχμών. Τούτο διότι, εάν στις άνω μικρής διάρκειας συμβάσεις, ληφθεί υπ' όψη, ως κριτήριο για το επιτρεπτό ή μη της συνάψεως τους με απευθείας ανάθεση, η για το Δημόσιο προκαλούμενη δαπάνη από εκάστη τούτων, τότε, προς καταστρατήγηση των διατάξεων του άρθρου 83 παρ.1 του Ν. 2362/1995, θα ήταν δυνατόν να συναφθούν πολλές όμοιες και διαδοχικές συμβάσεις, με μικρή διάρκεια η καθεμία, ώστε να παρακάμπτεται νομίμως η διαδικασία του διαγωνισμού και να συνάπτεται η σχετική σύμβαση με απευθείας ανάθεση, αφού η για το Δημόσιο δαπάνη από καθεμία σύμβαση δεν θα υπερέβαινε το ποσό των 1.500.000 δρχ., πράγμα που δεν ήταν στην πρόθεση του νομοθέτη που ήθελε να τηρείται η διαδικασία του διαγωνισμού, που εξασφαλίζει πλείονες συμμετοχές και αντίστοιχες προσφορές, εντεύθεν δε συνθήκες διαφάνειας και υγιούς ανταγωνισμού, για τις συμβάσεις από τις οποίες προκαλείται ετήσια δαπάνη για το Δημόσιο άνω του ποσού του 1.500.000 δραχμών.

Κατά τη διάταξη δε του άρθρου 85 εδ. α' του ίδιου νόμου "Η καθ' οιονδήποτε τρόπο παραβίαση των διατάξεων των άρθρων 79 έως 84 του παρόντος νόμου επάγεται την απόλυτη ακυρότητα της συμβάσεως". Τέλος, κατά το άρθρο 17 παρ.2 του ν. 3301/2004 "Προμήθειες των νοσοκομείων του Ε.Σ.Υ., εκτός των ψυχιατρικών νοσοκομείων, για υγειονομικό υλικό και χημικά αντιδραστήρια, που πραγματοποιήθηκαν από 1.1.2002 έως τη δημοσίευση του παρόντος (23-12-2004) με απευθείας ανάθεση ή στα πλαίσια συμβάσεων που είχαν καταρτιστεί νόμιμα αλλά είχε λήξει η ισχύς τους, εξαιτίας της μη ολοκλήρωσης των διαδικασιών κατακύρωσης των αποτελεσμάτων των σχετικών διαγωνισμών, θεωρούνται νόμιμες".

Από τη τελευταία αυτή διάταξη προκύπτει ότι μ' αυτήν και από τη δημοσίευση του ως άνω νόμου καλύφθηκε η ακυρότητα των προμηθειών των νοσοκομείων, οι οποίες είχαν μέχρι τότε (23-12-2004) συναφθεί κατά παράβαση των διατάξεων του Ν. 2362/1995 με απ' ευθείας ανάθεση, ακύρως, οι οποίες πλέον θεωρούνται νόμιμες ( ΑΠ 91/2016).

Εν προκειμένω, από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτουν τα εξής : Η αναιρεσείουσα, ανώνυμη εταιρεία υπό την επωνυμία "...", εδρεύουσα στην … και δραστηριοποιουμένη στην εμπορία ιατροτεχνολογικών υλικών, με την από 19-12-2006 αγωγή της ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, , ισχυρίσθηκε ότι με διαδοχικές συμβάσεις που καταρτίσθηκαν κατά το χρονικό διάστημα από 14-1- 2003 έως 22-12-2004, χωρίς να έχει προηγηθεί η σύναψη δημόσιας συμβάσεως προμήθειας, επώλησε και παρέδωσε στο εναγόμενο νοσοκομείο τα αναφερόμενα στη αγωγή νοσοκομειακά υλικά, ότι για τις ως άνω πωλήσεις εξέδωσε τα αναφερόμενα επίσης στην αγωγή τιμολόγια-δελτία αποστολής, στα οποία αναγράφεται και η αξία των υλικών..

Ζήτησε δε η ενάγουσα να υποχρεωθεί το εναγόμενο νοσοκομείο να της καταβάλει συνολικό τίμημα 159.180,86 ευρώ, νομιμοτόκως ,κατά τις διατάξεις περί πωλήσεως και επικουρικά κατά τις διατάξεις του αδικαιολογήτου πλουτισμού. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η υπ' αριθ. 5095/2009 οριστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία έγινε δεκτή η αγωγή, κατά την κύρια βάση της από τη σύμβαση και υποχρεώθηκε το εναγόμενο-αναιρεσίβλητο νοσοκομείο να καταβάλει στην ενάγουσα-εφεσίβλητη το συνολικό ποσό των 159.180,86 ευρώ, νομιμοτόκως.

Επί ασκηθείσης εφέσεως εκδόθηκε η υπ' αριθ. 6601/2011 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, με την οποία, έγινε τυπικά και ουσιαστικά δεκτή η έφεση, εξαφανίσθηκε η πρωτόδικη απόφαση, απορρίφθηκε η αγωγή ως μη νόμιμη για τις συμβάσεις πωλήσεως των οποίων το αντικείμενο υπερέβαινε το ποσό των 2.500 ευρώ, ελλείψει έγγραφου τύπου, κατά την κύρια εκ συμβάσεως βάση αυτής( συνολικού ποσού 78.369,74), δεν εξετάσθηκε δε η επικουρική βάση του αδικαιολογήτου πλουτισμού, διότι δεν εκκαλείτο με λόγο εφέσεως ή αντιφάσεως, και κατά τα λοιπά έγινε δεκτή η αγωγή κατ' ουσίαν και υποχρεώθηκε το εναγόμενο να καταβάλει στην ενάγουσα το ποσό των 80.811,41 ευρώ νομιμοτόκως.

Επί ασκηθείσης αναιρέσεως εκ μέρους της νυν αναιρεσείουσας εκδόθηκε η υπ' αριθ. 324/2014 απόφαση του Αρείου Πάγου, με την οποία κρίθηκε ότι η αγωγή είναι νόμιμη κατά την κύρια βάση της και ως προς τις διαδοχικές συμβάσεις πωλήσεως που το αντικείμενό τους υπερβαίνει το ποσό των 2.500 ευρώ και για την εγκυρότητα καταρτίσεως των οποίων απαιτείται κατ' άρθρο 41 του ν.

δ. 496/1974 η τήρηση εγγράφου τύπου - καθ' όσον γίνεται επίκληση στην αγωγή ότι προηγήθηκε της αποδοχής έγγραφη πρόταση (παραγγελίες) του εναγομένου νοσοκομείου περιέχουσα πλήρη τα στοιχεία της προς κατάρτιση δικαιοπραξίας, ώστε με την αποδοχή της προτάσεως από την ενάγουσα πωλήτρια καταρτίσθηκε η σύμβαση, η οποία και εκπληρώθηκε εκ μέρους της ενάγουσας - ακολούθως δε αναιρέθηκε η ανωτέρω προσβληθείσα απόφαση, διότι το Εφετείο παρεβίασε με εσφαλμένη εφαρμογή τη διάταξη του άρθρου 41 του ν.

δ. 496/1974, και παρεπέμφθη η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση. Μετά την εκ νέου εκδίκαση της υποθέσεως στο Εφετείο εκδόθηκε η προσβαλλομένη υπ' αριθμόν 1401/2017 απόφαση του, η οποία, μεταξύ άλλων δήχθηκε τα εξής: " ... Για την εγκυρότητα των παραπάνω συμβάσεων, απαιτείτο έγγραφος τύπος, σύμφωνα και με την προαναφερομένη απόφαση του Αρείου Πάγου διότι η αξία εκάστης υπερέβαινε το ποσό των 2.500 ευρώ και δεν αρκεί μόνο η παραλαβή των προϊόντων.

Από τις προεκτεθείσες συμβάσεις, οι ακόλουθες για τις οποίες εκδόθηκαν τα με αριθμό Τ-ΔΑ .../05/2003, συνολικής αξίας 4.449,78 ευρώ, Τ-ΔΑ ...23/05/2003 συνολικής αξίας 2.529,50 ευρώ, Τ-ΔΑ ...-11/09/2003 συνολικής αξίας 3.416.71 ευρώ και Τ- ΔΑ ... 29/10/2004 συνολικής αξίας, 4.725,45 ευρώ, δεν αποδείχθηκε ότι τηρήθηκε ο αναγκαίος έγγραφος τύπος, λόγω του ύψους του συμβατικού αντικειμένου, διότι δεν προσκομίστηκαν από την ενάγουσα σχετικά δελτία παραγγελίας, ούτε αυτή επικαλείται με τις προτάσεις της για τις παραπάνω συμβάσεις, όπως στις λοιπές, δελτία παραγγελίας.

Συνεπώς για τις εν λόγω συμβάσεις η αγωγή πρέπει ν' απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμη κατά την κύρια βάση της. .... Οι υπόλοιπες συμβάσεις, συνοδεύονται από αντίστοιχα δελτία αποστολής και συνεπώς έχει τηρηθεί γι' αυτές ο αναγκαίος έγγραφος τύπος, η δε ενάγουσα εταιρεία αποδέχτηκε την παραγγελία αυτή και εκτέλεσε τη σύμβαση, όπως προκύπτει και από τις υπογραφές των αρμοδίων υπαλλήλων του εναγομένου στα ως άνω παραδοθέντα τιμολόγια, γεγονός που αίρει την αρχική ακυρότητα της σύμβασης, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 41 του ν.δ.496/1974 και όσα προεκτέθηκαν στην σχετική προηγηθείσα νομική σκέψη.

Επομένως όλες οι πιο πάνω συμβάσεις, εκτός των τεσσάρων, για τις οποίες απορρίφθηκε η αγωγή, είναι έγκυρες και συνακόλουθα η ενάγουσα έχει βάσιμη αξίωση από τις έγκυρες αυτές συμβάσεις πώλησης, η οποία ανέρχεται στο ποσό των 63.248,01 (7.202,72+3.601,36+3.002,37+3.601,36+7.206,38+3.747,26 +5.826,25 + 5.402,04+5/402,04+7.626,93+7.626,93+3.002,37). ... Κατόπιν αυτών η έφεση κατά το μέρος που η με αριθμό 6601/2011 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου αναιρέθηκε με την με αριθμό 324/2014 απόφαση του Αρείου Πάγου, πρέπει να γίνει δεκτή ως ουσιαστικά βάσιμη, να εξαφανισθεί η εκκαλουμένη απόφαση, ως προς το κεφάλαιο που δέχτηκε την αγωγή ως ουσιαστικά βάσιμη για τις αξιώσεις της ενάγουσας που αφορούν συμβάσεις των οποίων το αντικείμενο υπερβαίνει το ποσό των 2.500 ευρώ, κρατεί και δικάζει την υπόθεση (άρθρο 535 ΚΠολΔ), δέχεται κατά ένα μέρος την από 19-12-2006 αγωγή ως ουσιαστικά βάσιμη και υποχρεώνει το εναγόμενο να καταβάλλει στην ενάγουσα και το συνολικό ποσό των 63.248,01, νομιμοτόκως....." Με την κρίση του αυτή το Εφετείο, ορθώς ερμήνευσε και εφήρμοσε τις ανωτέρω διατάξεις, εφ' όσον η κρινόμενη διαφορά, αφορά στις συμβάσεις εκείνες το αντικείμενο των οποίων υπερβαίνει το ποσό των 2.500 ευρώ και υπάγονται στο άρθρο 41 του Ν.Δ. 496/1974, διακρίνονται δε από τις συμβάσεις προμήθειας προϊόντων, παροχής υπηρεσιών ή εκτέλεσης έργων για ετήσια δαπάνη μέχρι ποσού ενός εκατομμυρίου πεντακοσίων χιλιάδων (1.500.000) δραχμών, που συνάπτονται με απευθείας ανάθεση, κατ' εφαρμογήν των διατάξεων των άρθρων 82 παρ. 1 και 83 παρ. 1 του Ν. 2362/1995, συμφώνως και προς τα εκτεθέντα στην μείζονα πρόταση.

Συνεπώς, ο από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ μοναδικός λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως, με τον οποίο η αναιρεσείουσα προέβαλε τον ισχυρισμό ότι η προσβαλλομένη απόφαση παρεβίασε ευθέως τον κανόνα ουσιαστικού δικαίου του άρθρου 17 του μεταγενέστερου νόμου 3301/2004, καθ' όσον οι ως άνω προμήθειες προς το αντίδικο ήσαν καθ' όλα έγκυρες ως εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής και καλυπτόμενες από το τεκμήριο νομιμότητας τούτου, είναι αβάσιμος. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η κρινομένη αίτηση ως αβάσιμη, να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος από την αναιρεσείουσα παραβόλου, λόγω της ήττας της, στο Δημόσιο Ταμείο(άρθρο 495 παρ. 3 του ΚΠολΔ).Δικαστική δαπάνη δεν θα επιδικασθεί, εφ' όσον εκ μέρους του νικήσαντος αναιρεσιβλήτου, που δεν κατέθεσε προτάσεις, δεν υπεβλήθη σχετικό αίτημα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 9-6-2017 αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθμ. 1401/2017 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος από την αναιρεσείουσα παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 30 Ιανουαρίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 13 Φεβρουαρίου 2018.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ