327/2013 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 327 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 327/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Ιανουαρίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Τ. Λ. του Κ., κατοίκου ... ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Βασίλειου Άτσιου και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΡΓΑ Ο.Σ.Ε.ΑΕ" η οποία εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου της Κωνσταντίνου Χριστοδούλου και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-11-2006 και αριθ.4554/ΑΠ452/2006 αίτηση της ήδη αναιρεσιβλήτου και η από 9-3-2007 ανταίτηση του ήδη αναιρεσείοντα, για καθορισμό προσωρινής τιμής μονάδος αποζημίωσης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λαμίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:256/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και κατόπιν των από 2-10-2007 και 30-1-2008 αιτήσεων των ήδη διαδίκων και άλλων προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης ενώπιον του Εφετείου Λαμίας εκδόθηκε η απόφαση 196/2009 του Εφετείου Λαμίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί o αναιρεσείων με την από 25-10-2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 9-4-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 13 εδ. 2 του νόμου 2882/ 2001 "Περί Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων", προκύπτει ότι προκειμένης απαλλοτρίωσης για δημόσια ωφέλεια για τη διακρίβωση της πραγματικής αξίας του ακινήτου λαμβάνεται υπόψη ως κριτήριο και η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριούμενου.

Ως πρόσοδος νοείται, η προερχόμενη από φύση και τη δυνατότητα εκμετάλλευσης του απαλλοτριούμενου, ως εκ της θέσης, της μορφής και του προορισμού του σε σχέση με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται. Ως κριτήριο, δηλαδή, διαφοροποίησης και στοιχείο αξιολόγησης αποτελεί επί αγροτικού, ακινήτου, αν τούτο είναι γόνιμο ή άγονο, ξηρικό ή ποτιστικό, φυτεία ή χέρσο και προκειμένου περί αστικού, αν το απαλλοτριούμενο είναι εντός ή εκτός σχεδίου, εντός ή εκτός ζώνης, ποιοι σε κάθε περίπτωση οι όροι δόμησης, τα ποσοστά κάλυψης και αντιπαροχής και ο συντελεστής εμπορικότητας, σε σχέση όμως με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται το ακίνητο (ΑΠ 588/2005).

Εξάλλου, κατά την παρ.4 του ιδίου άρθρου, εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο.

Περαιτέρω, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.1 και 19 ΚΠολΔ, αναίρεση χωρεί αν το δικαστήριο της ουσίας, ενόψει των πραγματικών παραδοχών που ανελέγκτως δέχτηκε, παραβίασε τον κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφάρμοσε (αριθ.1) ή αν δεν διέλαβε επαρκείς παραδοχές, ώστε να είναι δυνατός ο έλεγχος της ορθότητας της εφαρμογής του κανόνα αυτού (αριθ.19).

Η εσφαλμένη εκτίμηση των αποδείξεων δεν ιδρύει λόγο για αναίρεση, διότι απόκειται στην ανέλεγκτη κρίση του δικαστηρίου της ουσίας (αρθρ.561 παρ.1 ΚΠολΔ). Ανεπάρκεια ή αντίφαση αναγόμενη στην αξιολόγηση των αποδείξεων δεν εμπίπτει στον αναιρετικό λόγο του άρθρου 559 αριθ.19 ΚΠολΔ, αρκεί το αποδεικτικό πόρισμα, στο οποίο περιέχονται οι ουσιαστικές παραδοχές, να είναι σαφές.

Επίσης ο από το άρθρο 559 αριθ.17 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται αν οι αντιφατικές διατάξεις εντοπίζονται στο διατακτικό της απόφασης, ώστε να καθίσταται αδύνατη η εκτέλεσής της ή να εμποδίζεται η παραγωγή και η ενέργεια του δεδικασμένου. Περαιτέρω, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ.8 ΚΠολΔ ως "πράγματα" νοούνται οι ουσιώδεις και αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί των διαδίκων.

Έτσι ο προβλεπόμενος στη διάταξη αυτή αναιρετικός λόγος ιδρύεται και όταν το δικαστήριο της ουσίας παρείδε αγωγική βάση. Τέλος κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.9 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται, αν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Ως αίτηση, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, θεωρείται εκείνη που αποτελεί ιδιαίτερο κεφάλαιο της δίκης και δημιουργεί εκκρεμοδικία, τέτοια δε αίτηση αποτελεί και η προσφυγή στο Εφετείο για καθορισμό τιμής μονάδας αποζημιώσεως για απαλλοτριωθέν ακίνητο.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δικάζοντας αίτηση του αναιρεσείοντος και της αναιρεσίβλητης εταιρείας για καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης του απαλλοτριωθέντος ακινήτου του αναιρεσείοντος με Α.Κ.Π. 1 Λ-11, καθώς και ιδιαίτερης αποζημίωσης για τμήμα του ιδίου ακινήτου που απέμεινε σ'αυτόν μετά την απαλλοτρίωση, δέχτηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: "Με την υπ'αριθ.πρωτ.1019866/1421/0010/16-3-2006 κοινή υπουργική απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Μεταφορών και Επικοινωνιών, που δημοσιεύθηκε νόμιμα στο με αριθμ.232/Δ/24-3-2006 ΦΕΚ και μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Λαμίας, κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση, για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή της νέας διπλής σιδηροδρομικής γραμμής υψηλών ταχυτήτων μεταξύ Σιδ.Σταθμ.Λιανοκλαδίου - Σιδ.Σταθ.Δομοκού στο τμήμα από χθο + 800 έως 13 + 950 στο Νομό Φθιώτιδας, έκτασης συνολικού εμβαδού 608.081 τ.μ., που βρίσκεται στην περιοχή του Νομού Φθιώτιδας.

Τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα είναι αγροτεμάχια, κατά το πλείστον ποτιστικά, καλλιεργούμενα με ελιές, βαμβάκι, καπνό, κηπευτικά, ενώ τα αγροτεμάχια της περιφέρειας … έχουν ενταχθεί σε μελέτη αναδασμού. Έχουν συγκοινωνιακό δίκτυο και εξυπηρετούνται από τα δίκτυα παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας ΔΕΗ και ΟΤΕ.

Σχεδόν όλα τα ακίνητα αυτά βρίσκονται εκτός ρυμοτομικού σχεδίου πόλεως και εκτός ζώνης οικισμού...Η ευρύτερη περιοχή των κτηματικών περιφερειών.. ..δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη οικιστική και εμπορική ανάπτυξη, διότι απέχει αρκετή απόσταση από την πόλη της Λαμίας και γι'αυτό δεν μπορούν να θεωρηθούν "προάστια" της Λαμίας, επιπλέον δε γεωγραφικά δεν τοποθετείται σε προνομιακό σημείο του Νομού Φθιώτιδας, σε σχέση με τις λοιπές περιοχές του Νομού, που γειτνιάζουν σε τουριστικά θέρετρα (Καμένα Βούρλα, Άγιος Κωνσταντίνος κ.λπ.).

Η κύρια κατά προορισμό χρήση όλων των απαλλοτριωθέντων ακινήτων ακόμη και αυτών που βρίσκονται εντός ζώνης οικισμού … είναι εκείνη της αγροτικής εκμετάλλευσης και όχι της οικιστικής και εμπορικής αξιοποίησης, γι'αυτό και δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν πρωτεύοντως ως οικόπεδα, αποβάλλοντας τον αγροτικό τους χαρακτήρα...Η αρτιότητά τους δε, κατά τις ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις, είναι εκείνη που ισχύει για τα εκτός σχεδίου και εκτός ζώνης οικισμού ακίνητα".

Στη συνέχεια, το Εφετείο, για τα ακίνητα που βρίσκονται στην κτηματική περιφέρεια του δημοτικού διαμερίσματος … του Δήμου … και ειδικότερα για τα αγροτεμάχια (ποτιστικά) εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού και εφαπτόμενα αγροτικών δρόμων, μεταξύ των οποίων και το με Α.Κ.Π. Λ-11 ακίνητο του αναιρεσείοντος, καθόρισε την οριστική μονάδας αποζημίωσης σε 25 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο.

Ακολούθως, για τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για το τμήμα του ανωτέρω ακινήτου που απέμεινε στον αναιρεσείοντα, δέχτηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Για την με α/α ΚΠ 1 Α-11 ιδιοκτησία: πρόκειται για αγροτεμάχιο (ποτιστικό), βρίσκεται στο … του Δήμου ..., εκτός οικισμού, εκτός σχεδίου και με πρόσωπο σε αγροτικό δρόμο, που είναι άρτιο και οικοδομήσιμο.

Μετά την απαλλοτρίωση των 32.348,49 τ.μ. απομένουν δύο τμήματα εκτός απαλλοτρίωσης. Το ένα εμβαδού 16.120,28 τ.μ., που διατηρεί την αρτιότητα και οικοδομησιμότητά του και δεν είναι δυσχερής η αγροτική του εκμετάλλευση, ενώ η απαλλοτρίωση του τμήματος, όπου και η γεώτρηση, δεν καθιστά μη ποτιστικό το μέρος αυτό του ακινήτου, εφόσον υπάρχει δυνατότητα να κατασκευαστεί νέα γεώτρηση στο τμήμα αυτό.

Συνεπώς εξ αυτού ή και άλλου λόγου δε μειώνεται η αξία του. Όμως το αρδευτικό σύστημα [δίκτυο αγωγών (σωλήνες πλαστικές) επί πλέον μήκους 1.400 μέτρων υπό το έδαφος] του εναπομείναντος τμήματος αχρηστεύεται μετά την απαλλοτρίωση της γεώτρησης, με την οποία ήταν συνδεδεμένο, όχι όμως το σύστημα στάγδην (δηλ.

σταλακτοβόροι πλαστικοί σωλήνες 700 μέτρων μήκους ανά στρέμμα επί του εδάφους), γιατί είναι εφικτή η σύνδεση του με άλλη γεώτρηση. Η μείωση της αξία του ως άνω αρδευτικού συστήματος ανέρχεται σε 100% επί της καθορισθείσας αξίας για το υπόγειο σύστημα άρδευσης με αγωγούς από πλαστικούς σωλήνες Φ 110 της ίδιας ιδιοκτησίας.

Το δεύτερο εναπομείναν τμήμα της ιδιοκτησίας αυτής έχει εμβαδόν 1.906,73 τ.μ. είναι μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο. Ως εκ τούτου μειώνεται η αξία του τμήματος αυτού των 1.906,73 τ.μ. κατά ποσοστό 100%". Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δεν παραβίασε τη διάταξη του άρθρου 13 παρ.4 ν.2882/2001, ούτε τις διατάξεις του άρθρου 17 του Συντάγματος, που προστατεύει την ιδιοκτησία και το άρθρο 1 παρ.1 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ που προστατεύει την περιουσία.

Διέλαβε δε επαρκή και μη αντιφατική αιτιολογία σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, δηλαδή στην αξία του απαλλοτριωθέντος ακινήτου και στη μείωση της αξίας του τμήματος που απομένει στον αναιρεσείοντα ιδιοκτήτη. Άρα οι από το άρθρο 559 αριθ.1 και 19 ΚΠολΔ πρώτος, δεύτερος και πέμπτος αναιρετικοί λόγοι είναι αβάσιμοι και πρέπει να απορριφθούν.

Οι ίδιοι λόγοι αναιρέσεως, κατά το μέρος που αποδίδεται στο Εφετείο η αιτίαση ότι παραβίασε τις διατάξεις του ν.2508/1997, διότι το απαλλοτριούμενο έχει τις προϋποθέσεις για ιδιωτική πολεοδόμηση, είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, διότι η πληττόμενη απόφαση δεν έχει τέτοιες παραδοχές. Εξάλλου, η αναιρεσιβαλλομένη απόφαση έλαβε υπόψη τους αναφερόμενους στην κρινόμενη αίτηση ισχυρισμούς του αναιρεσείοντος, τους οποίους δεν παρείδε και άρα δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ.8 ΚΠολΔ, καθώς επίσης δεν άφησε αίτηση αδίκαστη.

Από την ίδια απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο, προκειμένου να καταλήξει στην ανωτέρω κρίση του, έλαβε υπόψη, όπως βεβαιώνει, όλα τα προσκομιζόμενα και επικαλούμενα έγγραφα, μεταξύ των οποίων και την από 8-3-2007 έκθεση εκτιμήσεως της αξίας των ακινήτων του Σώματος Ορκωτών Λογιστών και την τεχνική έκθεση του αγρονόμου - τοπογράφου μηχανικού Α.

Μ., που συνεκτίμησε με τις άλλες αποδείξεις. Επομένως, οι λόγοι του αναιρετηρίου τρίτος και τέταρτος, από το άρθρο 559 αρ.8, 9 και 11 ΚΠολΔ, είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι. Κατά τα λοιπά με τους ίδιους ανωτέρω λόγους πλήττεται απαραδέκτως η ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων ως προς το ύψος της τιμής μονάδος αποζημιώσεως και για το μη καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για το τμήμα των 16.120,28 τ.μ.

που απέμεινε στον αναιρεσείοντα μετά την απαλλοτρίωση. Τέλος, η από το άρθρο 559 αρ.12 ΚΠολΔ αιτίαση δεν αναφέρεται σε κάποια συγκεκριμένη πλημμέλεια της προσβαλλομένης απόφασης και είναι συνεπώς αόριστη. Επίσης αόριστη είναι και η αιτίαση από το άρθρο 559 αριθ.17 ΚΠολΔ, εφόσον δεν προσάπτεται στην αναιρεσιβαλλομένη αντίφαση διατάξεων και όχι αιτιολογιών (του διατακτικού ή έστω του σκεπτικού).

Κατ'ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως και να καταδικαστεί ο αναιρεσείων στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης (αρθρ.176 και 183 ΚΠολΔ), η οποία παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 25-8-2010 αίτηση του Λ. Τ. για αναίρεση της 196/2009 αποφάσεως του Εφετείου Λαμίας. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 12 Φεβρουαρίου 2013.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 26 Φεβρουαρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ