326/2013 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 326 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 326/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Ιανουαρίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων:1. Σ. Κ. συζ. Χ., κατοίκου ... 2. Χ. Κ. του Ν., 3. Α. Ζ. του Ν., 4. Α. Κ. του Ι. και 5. Β. Κ. συζ. Ι., κατοίκων όλων …, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Βασιλείου Άτσιου και κατέθεσαν προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΡΓΑ Ο.Σ.Ε." εδρεύουσας στην Αθήνα και εκπροσωπούμενη νομίμως, η οποία παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου της Κωνσταντίνου Χριστοδούλου και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-11-2006 αίτηση της ήδη αναιρεσιβλήτου, καθώς και ανταιτήσεις και κύριες παρεμβάσεις των ήδη αναιρεσειόντων που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λαμίας για τον καθορισμό προσωρινής τιμής μονάδας αποζημίωσης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 256/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και κατόπιν της από 2-10-2007 αίτηση της ήδη αναιρεσιβλήτου και της από 30/1/2008 αιτήσεως των ήδη αναιρεσειόντων για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Λαμίας, εκδόθηκε η απόφαση 196/2009 του Εφετείου Λαμίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 25-8-2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 9-4-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Από τις διατάξεις των άρθρων 62 εδ.α, 73, 159 παρ.2, 160 παρ.1 και 556 παρ.1 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι η αναίρεση που ασκήθηκε στο όνομα προσώπου που έχει πεθάνει κατά το χρόνο άσκησής της είναι απορριπτέα ως άκυρη για έλλειψη αναγκαίας διαδικαστικής προϋπόθεσης, η ακυρότητα δε αυτή λαμβάνεται υπόψη και αυτεπαγγέλτως. Στην προκείμενη περίπτωση, αποδεικνύεται από το .../15-6-2010 απόσπασμα ληξιαρχικής πράξεως θανάτου του ληξιαρχείου …, ότι η πέμπτη αναιρεσείουσα Β. Ι. Κ. έχει πεθάνει στις 15-6-2010, δηλαδή πριν από την άσκηση στις 30-8-2010 της κρινόμενης από 25-8-2010 αίτησης αναίρεσης.

Συνεπώς, ως προς την αναιρεσείουσα αυτή πρέπει να απορριφθεί η αναίρεση λόγω ακυρότητας του δικογράφου.

2. Κατά το άρθρο 13 παρ.4 ν.2882/2001, εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο.

Εξάλλου, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.1 και 19 ΚΠολΔ, αναίρεση χωρεί αν το δικαστήριο της ουσίας, ενόψει των πραγματικών παραδοχών που ανελέγκτως δέχτηκε, παραβίασε τον κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφάρμοσε (αριθ.1) ή αν δεν διέλαβε επαρκείς παραδοχές, ώστε να είναι δυνατός ο έλεγχος της ορθότητας της εφαρμογής του κανόνα αυτού (αριθ.19).

Η εσφαλμένη εκτίμηση των αποδείξεων δεν ιδρύει λόγο για αναίρεση, διότι απόκειται στην ανέλεγκτη κρίση του δικαστηρίου της ουσίας (άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ). Ανεπάρκεια ή αντίφαση αναγόμενη στην αξιολόγηση των αποδείξεων δεν εμπίπτει στον αναιρετικό λόγο του άρθρου 559 αριθ.19 ΚΠολΔ, αρκεί το αποδεικτικό πόρισμα, στο οποίο περιέχονται οι ουσιαστικές παραδοχές, να είναι σαφές.

Περαιτέρω, ο από το άρθρο 559 αριθ.17 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται αν οι αντιφατικές διατάξεις εντοπίζονται στο διατακτικό της απόφασης, ώστε να καθίσταται αδύνατη η εκτέλεσή της ή να εμποδίζεται η παραγωγή και η ενέργεια του δεδικασμένου. Επίσης, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ.8 ΚΠολΔ ως "πράγματα" νοούνται οι ουσιώδεις αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί των διαδίκων.

Έτσι ο προβλεπόμενος στη διάταξη αυτή αναιρετικός λόγος ιδρύεται και όταν το δικαστήριο της ουσίας παρείδε αγωγική βάση. Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.9 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται, αν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Ως αίτηση, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, θεωρείται εκείνη που αποτελεί ιδιαίτερο κεφάλαιο της δίκης και δημιουργεί εκκρεμοδικία, δηλαδή αίτημα ή βάση αγωγής, ανταγωγής, κυρίας ή αυτοτελούς πρόσθετης παρεμβάσεως, ανακοπής ενδίκου μέσου.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, δικάζοντας την από 30-1-2008 αίτηση των αναιρεσειόντων για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για τμήματα ακινήτων που απέμειναν σ'αυτούς μετά την απαλλοτρίωση, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά για κάθε ακίνητο των αναιρεσειόντων: "1. Για την με α/α ΚΠ 1 Α-26 ιδιοκτησία:

πρόκειται για αγροτεμάχιο (ποτιστικό), βρίσκεται στο Δ.Δ. ... εκτός οικισμού, εκτός σχεδίου και με πρόσωπο σε αγροτικό δρόμο, που είναι άρτιο και οικοδομήσιμο κατά κανόνα. Από την όλη έκταση των 5.932,00 τ.μ. απαλλοτριώνεται τμήμα 2.077,24 τ.μ. και απομένουν εκτός απαλλοτρίωσης δύο τμήματα, το ένα με εμβαδόν 3.763,09 τ.μ., και το δεύτερο 91,67 τ.μ., που καθίστανται μη άρτια και μη οικοδομήσιμα.

Από αυτά το πρώτο μπορεί να καλλιεργηθεί, το δεύτερο, όμως, όχι λόγω του εξαιρετικά μικρού μεγέθους του. Εξ αυτού του λόγου μειώθηκε η αξία του τμήματος των 3.763,09 τ.μ. κατά 30% και του τμήματος των 91,67 τ.μ. κατά ποσοστό 100% επί της καθοριζόμενης για την ιδιοκτησία αυτή που απαλλοτριώνεται τιμής μονάδας.

2. Για την με α/α ΚΠ 1 Σ-57 ιδιοκτησία : πρόκειται για αγροτεμάχιο (ποτιστικό), βρίσκεται στο Δ.Δ. …, εκτός οικισμού, εκτός σχεδίου και με πρόσωπο σε αγροτικό δρόμο, που είναι άρτιο και οικοδομήσιμο κατά κανόνα. Από την όλη έκταση των 29.960,51 τ.μ. απαλλοτριώνεται τμήμα 15.647,24 τ.μ. και απομένουν εκτός απαλλοτρίωσης τρία τμήματα. Το πρώτο έχει εμβαδόν 11.592,11 τ.μ. και παραμένει άρτιο και οικοδομήσιμο και μπορεί να καλλιεργηθεί και ως εκ τούτου δεν μειώνεται η αξία του. Το δεύτερο τμήμα έχει εμβαδόν 2.415,40 τ.μ., και το τρίτο 306,31 τ.μ. και καθίστανται μη άρτια και μη οικοδομήσιμα. Από αυτά το πρώτο μπορεί να καλλιεργηθεί, το δεύτερο, όμως, όχι λόγω του εξαιρετικά μικρού μεγέθους του. Εξ αυτού του λόγου μειώθηκε η αξία του τμήματος των 2,415,40 τ.μ. κατά 30% και του τμήματος των 306,31 τ.μ. κατά ποσοστό 100% επί της καθοριζόμενης για την ιδιοκτησία αυτή που απαλλοτριώνεται τιμής μονάδας.

3. Για την με α/α ΚΠ 1 Λ-74 ιδιοκτησία : πρόκειται για αγροτεμάχιο (ποτιστικό), βρίσκεται στο Δ.Δ. ... εκτός οικισμού, εκτός σχεδίου και με πρόσωπο σε αγροτικό δρόμο, που είναι μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο. Από την όλη έκταση των 3.805,78 τ.μ. απαλλοτριώνεται έκταση 3.087,69 τ.μ. και απομένουν εκτός απαλλοτρίωσης τμήμα 718,09 τ.μ., που παραμένει μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο, αποκτά όμως τριγωνικό σχήμα, με συνέπεια να είναι δυσχερής η μηχανική του καλλιέργεια. Ες αυτού του λόγου μειώθηκε η αξία του κατά ποσοστό 30%. επί της καθοριζόμενης για την ιδιοκτησία αυτή που απαλλοτριώνεται τιμής μονάδας.

4 . Για την με α/α ΚΠ 1 Α-77 ιδιοκτησία : πρόκειται για αγροτεμάχιο (ποτιστικό), βρίσκεται στο Δ.Δ. ... εκτός οικισμού, εκτός σχεδίου και με πρόσωπο σε αγροτικό δρόμο, που είναι άρτιο και οικοδομήσιμο, κατά. κανόνα. Από την όλη έκταση των 6.004.20 τ.μ. τ.μ. απαλλοτριώνεται έκταση 2.873,79 τ.μ. και απομένουν εκτός απαλλοτρίωσης τμήμα 3.130,41 τ.μ., που καθίσταται μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο. Εξ αυτού του λόγου μειώθηκε η αξία του κατά ποσοστό 30%. επί της καθοριζόμενης για την ιδιοκτησία αυτή που απαλλοτριώνεται τιμής μονάδας.

5. Για την με α/α ΚΠ 1 Λ-108 ιδιοκτησία: πρόκειται για αγροτεμάχιο (ποτιστικό), βρίσκεται στο Δ.Δ. ... του Δήμου …, εκτός οικισμού, εκτός σχεδίου και με πρόσωπο σε αγροτικό δρόμο, που είναι άρτιο και οικοδομήσιμο, με εμβαδόν 7.461,44 τ.μ. Μετά την απαλλοτρίωση των 3.307,72 τ.μ. απομένει τμήμα 4.153,72 τ.μ. εκτός απαλλοτρίωσης, που διατηρεί την αρτιότητα και οικοδομησιμότητά του, έχει πρόσβαση στον ίδιο αγροτικό δρόμο όπως και προηγουμένως και δεν είναι δυσχερής η αγροτική του εκμετάλλευση, ενώ η απαλλοτρίωση του τμήματος, όπου και η γεώτρηση, δεν καθιστά μη ποτιστικό το μέρος αυτό του ακινήτου, εφόσον υπάρχει δυνατότητα να κατασκευαστεί νέα γεώτρηση στο τμήμα αυτό. Συνεπώς ες αυτού ή και άλλου λόγου δε μειώνεται η αξία του. Όμως το αρδευτικό σύστημα [δίκτυο αγωγών (σωλήνες πλαστικές) επί πλέον μήκους 22 μέτρων υπό το έδαφος] του εναπομείναντος τμήματος αχρηστεύεται μετά την απαλλοτρίωση της γεώτρησης, με την οποία ήταν συνδεδεμένο, όχι όμως το σύστημα στάγδην (δηλ. σταλακτοβόροι πλαστικοί σωλήνες 700 μέτρων μήκους ανά στρέμμα επί του εδάφους), γιατί είναι εφικτή η σύνδεση του με άλλη γεώτρηση. Η μείωση της αξίας του ως άνω αρδευτικού συστήματος ανέρχεται σε 100% επί της καθορισθείσας αξίας για το υπόγειο σύστημα άρδευσης με αγωγούς από πλαστικούς σωλήνες Φ 110 της ίδιας ιδιοκτησίας.

6. Για την με α/α ΚΠ Λ 112 Α ιδιοκτησία όπως διορθώθηκε η αρίθμηση της με τον από 22.1.2008 διορθωτικό πίνακα: πρόκειται για αγροτεμάχιο (ποτιστικό), βρίσκεται στο Δ.Δ. ... εκτός οικισμού, εκτός σχεδίου και με πρόσωπο σε αγροτικό δρόμο, που είναι άρτιο και οικοδομήσιμο κατά κανόνα. Από την όλη έκταση των 4.500 τ.μ. απαλλοτριώνεται τμήμα 1.095,24 τ.μ.

και απομένουν εκτός απαλλοτρίωσης δύο τμήματα, το ένα με εμβαδόν 2.860,57 τ.μ., και το δεύτερο 544,19 τ.μ., που καθίστανται μη άρτια και μη οικοδομήσιμα. Από αυτά το πρώτο, καθίσταται περίκλειστο, με συνέπεια να μην μπορεί να καλλιεργηθεί με μηχανικά μέσα, όπως και το δεύτερο λόγω του μικρού μεγέθους του. Εξ αυτού του λόγου μειώθηκε η αξία των τμήματος αυτών [2.860,57 τ.μ.

και 544,19 τ.μ αντίστοιχα] κατά ποσοστό 50% επί της καθοριζόμενης για την ιδιοκτησία αυτή που απαλλοτριώνεται τιμής μονάδας. Επίσης το αρδευτικό σύστημα [δίκτυο αγωγών (σωλήνες πλαστικές) Φ 120 επί πλέον μήκους 16 μέτρων υπό του εδάφους] και το σύστημα στάγδην (δηλ. σταλακτοβόροι πλαστικοί σωλήνες 700 μέτρων μήκους ανά στρέμμα επί του εδάφους), των εναπομεινάντων τμημάτων αχρηστεύονται μετά την απαλλοτρίωση της γεώτρησης, με την οποία ήταν συνδεδεμένο.

Η μείωση της αξία του ως άνω αρδευτικού συστήματος και του συστήματος στάγδην ανέρχεται σε 100% επί της καθορισθείσας αξίας τους, όπως στο διατακτικό". Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δεν παραβίασε τη διάταξη του άρθρου 13 παρ.4 ν.2882/2001, ούτε τις διατάξεις του άρθρου 17 του Συντάγματος, που προστατεύει την ιδιοκτησία και το άρθρο 1 παρ.1 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, που προστατεύουν την περιουσία.

Διέλαβε δε επαρκή και μη αντιφατική αιτιολογία σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, δηλαδή στη μείωση ή όχι της αξίας των τμημάτων των ακινήτων που απέμειναν μετά την απαλλοτρίωση στους αναιρεσείοντες ιδιοκτήτες, η οποία καθιστά εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο. Άρα οι από το άρθρο 559 αριθ.1 και 19 αιτιάσεις του πρώτου, δευτέρου και πέμπτου αναιρετικών λόγων είναι αβάσιμοι και πρέπει να απορριφθούν.

Περαιτέρω, το Εφετείο έλαβε υπόψη τους αναφερόμενους στην κρινόμενη αίτηση ισχυρισμούς των αναιρεσειόντων, τους οποίους δεν παρείδε και άρα δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ.8 ΚΠολΔ, καθώς επίσης δεν άφησε αίτηση αδίκαστη. Από την ίδια προσβαλλομένη απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο, προκειμένου να καταλήξει στην ανωτέρω κρίση του για τη μείωση ή όχι της αξίας των ανωτέρω ακινήτων έλαβε υπόψη, όπως βεβαιώνει, όλα τα προσκομιζόμενα και επικαλούμενα έγγραφα, μεταξύ των οποίων και το υπ' αριθμ.10550/2007 έγγραφο του Ο.Σ.Ε.

Άρα, οι λόγοι αναιρέσεως, από το άρθρο 559 αριθ.8, 9 και 11 ΚΠολΔ, τρίτος και τέταρτος είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι. Κατά τα λοιπά με τους ίδιους ανωτέρω λόγους πλήττεται απαραδέκτως η ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων ως προς το ύψος της αποζημιώσεως των απομεινάντων τμημάτων των απαλλοτριωθέντων ακινήτων.

Τέλος, η από το άρθρο 559 αριθ.12 ΚΠολΔ αιτίαση δεν αναφέρεται σε κάποια συγκεκριμένη πλημμέλεια της προσβαλλομένης απόφασης και είναι συνεπώς αόριστη. Επίσης αόριστη είναι και η αιτίαση από το άρθρο 559 αριθ.17 ΚΠολΔ, εφόσον δεν προσάπτεται στην αναιρεσιβαλλομένη αντίφαση διατάξεων και όχι αιτιολογιών (του διατακτικού ή έστω του σκεπτικού).

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως και να καταδικαστούν οι αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης (αρθρ.176 και 183 ΚΠολΔ), η οποία παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 25-8-2010 αίτηση των Σ. Κ. κ.λπ. για αναίρεση της 196/2009 αποφάσεως του Εφετείου Λαμίας. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 12 Φεβρουαρίου 2013.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 26 Φεβρουαρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ