324/2010 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 324 / 2010 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 324/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ηλία Γιαννακάκη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Σπυρίδωνα Ζιάκα, Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Παναγιώτη Κομνηνάκη και Ανδρέα Δουλγεράκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του την 12η Ιανουαρίου 2010, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Χ1 και 2) Χ2, κατοίκων ... Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Μιλτιάδη Καραγιάννη, ο οποίος δήλωσε στο ακροατήριο ότι εκ παραδρομής η 2η αναιρεσίβλητη "..." γράφτηκε στο αναιρετήριο "...".

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ψ1, 2) Ψ2, 3) Ψ3 και 4) Ψ4, κατοίκων όλων ... Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αλέξανδρο Γιαουτζή με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-9-2003 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Σάμου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 92/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου, 141/2008 μη οριστική και 15/2009 οριστική του Εφετείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 15-4-2009 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βαρβάρα Κριτσωτάκη διάβασε την από 17-12-2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά τη διάταξη του άρθρου 914 του Α.Κ., όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια, έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει. Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με εκείνες των άρθρων 297, 298 και 330 του ίδιου Κώδικα, προκύπτει ότι προϋποθέσεις της υποχρεώσεως προς αποζημίωση, είναι: 1) ζημιογόνος συμπεριφορά (πράξη ή παράλειψη), 2) παράνομος χαρακτήρας της πράξεως ή παραλείψεως, 3) υπαιτιότητα και 4) πρόσφορος αιτιώδης σύνδεσμος, μεταξύ ζημιογόνου συμπεριφοράς (νόμιμου λόγου ευθύνης) και αποτελέσματος (ζημίας).

Στην έννοια της υπαιτιότητας περιλαμβάνεται ο δόλος και η αμέλεια (υπό τις διάφορες μορφές της). Η αμέλεια, ο ορισμός της οποίας δίδεται στο άρθρο 330 εδ. 2 του Α.Κ. (μη καταβολή της επιμέλειας που απαιτείται στις συναλλαγές), είναι παρά ταύτα αόριστη νομική έννοια, της οποίας απαιτείται εκάστοτε εξειδίκευση, με βάση και τα διδάγματα της κοινής πείρας.

Όταν η ζημιογόνος συμπεριφορά συνίσταται σε υπαίτια παράλειψη, αμέλεια και εντεύθεν υποχρέωση αποζημιώσεως υφίσταται, μόνον όταν υπήρχε υποχρέωση του υπαίτιου, προς ενέργεια της πράξεως που παραλήφθηκε, από το νόμο ή δικαιοπραξία ή την καλή πίστη κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη και ιδία προηγούμενη συμπεριφορά του (υπαίτιου), από την οποία δημιουργήθηκε κατάσταση, η οποία επέβαλε τη λήψη μέτρων προς αποτροπή του απειλουμένου κινδύνου.

Εξάλλου από τις πιο πάνω διατάξεις σε συνδυασμό με το άρθρο 16 του ν. 551/1915 προκύπτει ότι χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη οφείλεται και επί εργατικού ατυχήματος όταν συντρέχουν οι όροι της αδικοπραξίας Οι διατάξεις του άρθρου 16 παρ. 1 του ν. 551/1915 κατά τις οποίες ο παθών σε εργατικό ατύχημα ή τα κατά το άρθρο 6 αυτά πρόσωπα, δικαιούνται να εγείρουν την αγωγή του κοινού αστικού δικαίου και να ζητήσουν πλήρη αποζημίωση μόνον όταν το ατύχημα μπορεί να αποδοθεί σε δόλο του εργοδότη ή των προστηθέντων του ή όταν επήλθε σε εργασία στην οποία δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις νόμων, διαταγμάτων ή κανονισμών για τους όρους ασφαλείας των εργαζομένων και εξαιτίας της μη τηρήσεως αυτών, αναφέρονται στην επιδίκαση αποζημιώσεως για περιουσιακή ζημία και όχι στη χρηματική ικανοποίηση για ηθική ζημία, για την οποία δεν υπάρχει πρόβλεψη στον ανωτέρω νόμο και εφαρμόζονται γι' αυτό μόνο οι γενικές διατάξεις.· Επομένως για να δικαιούται η οικογένεια του θανατωθέντος σε εργατικό ατύχημα, χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης αρκεί να συνετέλεσε στην επέλευση του ατυχήματος πταίσμα του εργοδότη του θανατωθέντος ή του κυρίου του έργου ή των προστηθέντων απ' αυτούς (αρθρ. 922 ΑΚ) με την έννοια της διάταξης του άρθρου 914 ΑΚ, δηλαδή της υπαίτιας ζημιογόνου πράξης ή παράλειψης και όχι μόνον η ειδική αμέλεια περί την τήρηση των όρων ασφαλείας του άρθρου 16 παρ. 1 ν. 551/1915.

Τέτοιο πταίσμα, θεμελιώνεται και από τη μη τήρηση των παρακάτω αναφερομένων διατάξεων και δη: α) του άρθρου 85 παρ. 1 εδ. α' και 2 του ΠΔ 1073/1981 "για τις εργασίες αρμοδιότητας Πολιτικού Μηχανικού-Μέτρα Ασφαλείας", που κατά το άρθρο 1 του ίδιου Π.Δ. έχει πεδίο εφαρμογής επί των πάσης φύσεως εργοταξιακών έργων αρμοδιότητας πολιτικού μηχανικού, κατά τις οποίες: 1.

Η φόρτωση, εκφόρτωση και μεταφορά υλικών ή αντικειμένων πρέπει να γίνεται κατά τρόπον ώστε να μην εκτίθενται σε κίνδυνο πρόσωπα λόγω καταπτώσεως, κυλίσεως, ανατροπής, καταρρεύσεως ή θραύσεως αντικειμένων 2. Οι οδηγοί εκφορτώσεως με κύλιστρα, κεκλιμένοι αγωγοί εκφορτώσεως, κεκλιμέναι τροχιαί και φορτωτήρες πρέπει να ασφαλίζονται κατά εκτροχιασμών, πλαγίων μετατοπίσεων και καταπτώσεων εν ανάγκη δε να υποστηρίζονται, β) του άρθρου 95 του ίδιου Π.Δ.

σύμφωνα με τις οποίες οι επικίνδυνες θέσεις και τόποι εργασίας πρέπει να επισημαίνονται με ευκρινή σήματα κινδύνου σύμφωνα με το Π. Δ/γμα 422/15-6-79 "περί συστήματος σηματοδοτήσεως ασφαλείας εις τους χώρους εργασίας" να κλείνονται με περιφράξεις, καλύμματα, προστατευτικά στέγαστρα ή να φυλάσσονται με φύλακες και γ) του άρθρου 103 παρ. 1 ως άνω του ΠΔ 1073/1981, κατά το οποίο οι εργαζόμενοι εις Εργοτάξια, ασχέτως απασχολήσεως, πρέπει, να φέρουν κράνη προστασίας της κεφαλής, χορηγούμενα υπό του εκτελούντος το έργον.

Η χρήση κρανών είναι, υποχρεωτική, ενώ κατά το άρθρο 111 για τη διαρκή επίβλεψη και επιμέλεια της εφαρμογής του παρόντος ως και του Π. Δ/τος 778/8Ο "περί των μέτρων ασφαλείας κατά την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών" στις οικοδομικές και εν γένει εργοταξιακές εργασίες, παρίσταται, ανελλιπώς καθ" όλη την διάρκεια της ημερησίας εργασίας οι κατά το νόμο υπόχρεοι εργοδότες ή οι εκπρόσωποι τούτων.

Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 7 παρ. 6 παρ. γ' του ΠΔ 17/1996 για τα μέτρα υγείας εργαζομένων, μεταξύ των γενικών υποχρεώσεων του εργοδότη είναι να επιβλέπει την ορθή εφαρμογή των μέτρων υγιεινής και ασφαλείας της εργασίας, ενώ παρομοίου περιεχομένου με την ως άνω γενική υποχρέωση του εργοδότη κατά εκτέλεση του έργου προβλέπει το άρθρο 8 παρ. 1 του ΠΔ 305/1996 για τις προδιαγραφές ασφαλείας προσωρινών και κινητών εργοταξίων στο οποίο μεταξύ άλλων αναφέρεται η λήψη προληπτικών μέτρων για την επιλογή της τοποθέτησης των θέσεων εργασίας ενόψει των συνθηκών πρόσβασης σ' αυτές, καθώς και τον καθαρισμό των οδών μετακίνησης ή κυκλοφορίας, τις συνθήκες μεταφοράς των διαφόρων υλικών και την οριοθέτηση και διευθέτηση των ζωνών αποθήκευσης και εναπόθεσης των διαφόρων υλικών.

Τέλος, κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ. 19 του Κ.Πολ.Δ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση όταν στις αιτιολογίες που συνιστούν την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται διόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχτηκε κατ' ανέλεγκτη κρίση τα εξής: Την 20-3-2002 και περί ώρα 08.00Ό Πέτρος Αρβανίτης, σύζυγος της πρώτης και πατέρας των λοιπών αναιρεσιβλήτων ανέλαβε την καθημερινή του εργασία ως χειριστής μηχανημάτων έργων και συγκεκριμένα του λαστιχοφόρου φορτωτή τύπου Caterpilar 950/43G/11500 με αριθμό κυκλοφορίας ΜΕ ...

διαθέτοντας άδεια μηχανοδηγού-χειριστή μηχανημάτων εκτελέσεως τεχνικών έργων ειδικότητας Α' εκσκαπτικών και ανυψωτικών μηχανημάτων, με εργοδότες τους αναιρεσείοντες στους οποίους εργαζόταν με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου περίπου από τον Αύγουστο 2001. Οι αναιρεσείοντες είχαν συστήσει την εταιρία με την επωνυμία "Χ1-Χ2 ΟΕ" στην οποία ανήκε ο πιο πάνω φορτωτής και εκτελούσαν το έργο της αποκατάστασης των ζημιών στο δρόμο ...-...λόγω των πλημμύρων έτους 2001, που είχε αναλάβει ως ανάδοχος με την από 22-3-2002 έγγραφη σύμβαση κατασκευής έργου ποσού 38.180 ευρώ ο πρώτος αναιρεσείων πολιτικός μηχανικός.

Ειδικότερα, την πιο πάνω ημέρα ο ΑΑ απασχολούνταν υπό την ειδικότητά του στο ανωτέρω έργο στην περιοχή ... και επί της περιφερειακής οδού ...-... φορτώνοντας εντός του εργοταξίου των αναιρεσειόντων με επιχώματα (μπάζα) από το σημείο φόρτωσης, με την παρουσία του δευτέρου από αυτούς, το φορτηγό του ..., ο οποίος ακολούθως τα μετέφερε και τα εναπόθετε στα σημεία εκφόρτωσης σε απόσταση περίπου 200 μέτρων πιο κάτω.

Περί ώρα 09.45' ο ΑΑ χειριζόμενος τον ως άνω φορτωτή μήκους 6,50 μ., πλάτους 2,70 μ. και βάρους 13,3 τόνων, ο οποίος ήταν σε καλή κατάσταση και λειτουργούσε κανονικά βρισκόταν με πορεία προς ..., σε σημείο όπου η ανωτέρω περιφερειακή οδός παρουσιάζει ως προς την κατεύθυνση προς ... κατωφέρεια με στροφή αριστερά με πλάτος οδοστρώματος από άσφαλτο 5,60 μέτρα και παρακείμενο προς τα δεξιά λόφο προς τα αριστερά δε χαράδρα, προβαίνοντας στην διάστρωση των επιχωμάτων που είχαν συσσωρευτεί, στον καθαρισμό του οδοστρώματος από τους πέτρινους όγκους μικρών ή μεγάλων διαστάσεων και την εναπόθεση τους στο κάδο του φορτωτή.

Κατά την εκτέλεση των εργασιών αυτών ο ΑΑ βρέθηκε αριστερά πλησίον της χαράδρας και μη μπορώντας ενόψει της στενότητας της οδού σε σχέση με το πλάτος του μηχανήματος να το συγκρατήσει έπεσε στην παρακείμενη στα αριστερά του χαράδρα σε βάθος 40 μέτρων ... Αποτέλεσμα της πτώσης του εν λόγω μηχανήματος ήταν να τραυματιστεί θανάσιμα ο ΑΑ ...

Με βάση τα πιο πάνω περιστατικά είναι πρόδηλο ότι ο θάνατος του συγγενούς των αναιρεσιβλήτων είναι εργατικό ατύχημα, αφού υπήρξε βίαιο συμβάν γενόμενο κατά την εκτέλεση της εργασίας του θανόντος. Το εργατικό αυτό ατύχημα οφείλεται σε αμέλεια των αναιρεσειόντων εργοδοτών του θανόντος, αφού με βάση τόσον την επιμέλεια που επιβάλλεται με μέτρο το μέσο συνετό και επιμελή εκπρόσωπο του κύκλου δραστηριότητος τους, όσον και τους κανόνες που επιβάλλουν οι διατάξεις ισχυόντων νόμων ή κανονισμών που επιβάλουν όρους υγιεινής και ασφαλείας των εργαζομένων όπως αυτές των άρθρων 85 παρ. 1 εδ.

α' και 2 του ΠΔ 1073/1981, 103 παρ. 1 και 111 ΠΔ 1073/1981, 7 παρ. 6 περ. γ' ΠΔ 17/1996 και 8 παρ. 1 ΠΔ 305/1996, δεν έλαβαν τα ενδεικνυόμενα μέτρα και συγκεκριμένα αν και όφειλαν, δεν φρόντισαν: α) να εποπτεύουν συνεχώς είτε αυτοπροσώπως είτε με εκπροσώπους τους καθ' όλη τη διάρκεια των εργασιών του θανόντος ΑΑ και ειδικότερα μετά την εκφόρτωση των επιχωμάτων κατά τη διάστρωση των τελευταίων που είχαν συσσωρευτεί, τον καθαρισμό του οδοστρώματος από τους πέτρινους όγκους μικρών ή μεγάλων διαστάσεων και την μη εναπόθεση των αδρανών υλικών με τον κάδο του φορτωτή του στην παρακείμενη χαράδρα, λαμβανομένων υπόψη και των προαναφερθεισών συνθηκών της τοποθεσίας όπου γίνονταν αυτές που τις καθιστούσαν ιδιαίτερα επικίνδυνες, ασφαλίζοντας με την εποπτεία τους το ανωτέρω μηχάνημα από πλάγια μετατόπιση, ώστε να αποτραπεί ο θανατηφόρος τραυματισμός ένεκα πτώσης του, β) να επισημαίνουν με ευκρινή σήματα την επικινδυνότητα του εδάφους και της τοποθεσίας των ανωτέρω εργασιών κλείνοντας το χώρο με περίφραξη ή προστατευτικό κάλυμμα φυλάσσοντας δε αυτόν με φύλακες και γ) να παράσχουν υποχρεωτικά κράνος στον ανωτέρω θανόντα ως εργαζόμενο σε εργοτάξιο, το οποίο θα τον προστάτευε από τις προξενηθείσες στα μέρη του κεφαλιού του βλάβες κατά τον εκσφενδονισμό του από το ανωτέρω λαστιχοφόρο μηχάνημα μετά την πτώση του, που οπωσδήποτε με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας συνετέλεσαν στο θάνατό του, ώστε να αποτραπεί ο θανατηφόρος τραυματισμός του ένεκα της πτώσης του πιο πάνω μηχανήματος.

Αμέλεια όμως επέδειξε εξίσου και ο θανών ΑΑ, αφού με βάση την επιμέλεια που επιβάλλεται με μέτρο το συνετό και επιμελή εκπρόσωπο του κύκλου δραστηριότητός του όφειλε, ενόψει της στενότητας της οδού στο σημείο όπου εκτελούνταν απ' αυτόν οι πιο πάνω εργασίες σε σχέση με το πλάτος του εν λόγω μηχανήματος σε συνδυασμό με το μεγάλο βάρος του και των ιδιαιτέρων συνθηκών της τοποθεσίας όπου αυτές πραγματοποιούνταν, να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός κατά τους χειρισμούς του, ώστε να αποτραπεί η εκτροπή του από το οδόστρωμα της οδού και συνακόλουθα η πτώση του παραπάνω μηχανήματος και ο εξ αυτής θανάσιμος τραυματισμός του ...

Με βάση δε τις παραδοχές αυτές κατέληξε συνεκτιμώντας τις εν γένει κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες των διαδίκων τις οποίες εκθέτει ότι οι αναιρεσίβλητοι συγγενείς του ως άνω θανόντος δικαιούνται χρηματική ικανοποίηση λόγω της ψυχικής οδύνης που υπέστησαν εξαιτίας του θανάτου του, και αφού εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση με την οποία είχε γίνει επίσης εν μέρει δεκτή η αγωγή, αναγνώρισε ότι οι εναγόμενοι οφείλουν να καταβάλουν στην μεν πρώτη αναιρεσίβλητη σύζυγο αυτού, το ποσό των 45.000 ευρώ στους δε λοιπούς αναιρεσιβλήτους τέκνα αυτού, το ποσό των 35.000 ευρώ στον καθένα.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο δεν παραβίασε τις αναφερόμενες στη μείζονα σκέψη ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, περιέλαβε δε πλήρεις σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες τόσο ως προς την παθητική νομιμοποίηση των αναιρεσειόντων, όσο και ως προς την ύπαρξη της ευθύνη τους για το θάνατο του ως άνω συγγενούς των αναιρεσιβλήτων και οι πρώτος, δεύτερος και τέταρτος λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως από τους αριθμούς 1 και 19 του Κ.Πολ.Δ.

είναι αβάσιμοι και πρέπει να απορριφθούν.

Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 335, 338-340 και 346 του Κ.Πολ.Δ., συνάγεται ότι το δικαστήριο για το σχηματισμό της κρίσης του ως προς τα πραγματικά γεγονότα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη του όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι και στηρίζουν την άμεση ή έμμεση απόδειξη, την κύρια απόδειξη ή ανταπόδειξη. Η παράβαση δε της υποχρέωσης αυτής ιδρύει τον προβλεπόμενο από το άρθρο 559 αρ. 11 του Κ.Πολ.Δ. λόγο αναίρεσης. Στην προκείμενη περίπτωση, με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, από το άρθρο 559 αρ. 11 του Κ.Πολ.Δ., προβάλλεται η αιτίαση, ότι το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση κατέληξε στο προαναφερόμενο αποδεικτικό πόρισμα γιατί δεν έλαβε υπόψη την υπ' αριθμ. 16/2008 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Αιγαίου (Μεταβατική έδρα Σάμου) με την οποία οι αναιρεσείοντες κηρύχθηκαν αθώοι της αποδοθείσας σ' αυτούς κατηγορίας της ανθρωποκτονίας από αμέλεια εις βάρος τους ως άνω συγγενούς των αναιρεσιβλήτων. Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, αφού από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Εφετείο για τη θεμελίωση του αποδεικτικού του πορίσματος έλαβε υπόψη όλα τα νομίμως επικαλούμενα από τους διαδίκους αποδεικτικά μέσα μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται και η παραπάνω αθωωτική απόφαση την οποία μάλιστα ρητώς μνημονεύει.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 15-4-2009 αίτηση των Χ1 και Χ2 για αναίρεση της 15/2009 αποφάσεως του Εφετείου Αιγαίου (μεταβατική έδρα Σάμου). Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 26 Ιανουαρίου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Φεβρουαρίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ