321/2020 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 321 / 2020 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 321/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρήστο Βρυνιώτη, Γεώργιο Χοϊμέ, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου και Ελένη Φραγκάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Οκτωβρίου 2019, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην …, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Άννα Μαλιαρά, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Σ. Κ. του Β. και 2) Γ. Κ. του Β., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ανδρομάχη Δεληκωστοπούλου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-11-2015 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών και συνεκδικάστηκε με την από 20-9-2016 διά των προτάσεων ανταίτηση των ήδη αναιρεσιβλήτων.

Εκδόθηκε η 2517/2017 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 13-11-2017 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ελένη Φραγκάκη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης, η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθεμία δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η κρινόμενη από 13.11.2017 (γεν. αρ. καταθ. 8546/2017) αίτηση για την αναίρεση της με αριθμό 2517/2017 οριστικής απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, περί καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος της αναφερομένης σ' αυτήν ρυμοτομηθείσας εδαφικής έκτασης 534 τ.μ. ιδιοκτησίας των καθών που εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων με την ειδική διαδικασία του Ν. 2882/2001 - Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ΚΑΑΑ), έχει ασκηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα, πριν από την επίδοση της προσβαλλόμενης απόφασης. Επομένως η αίτηση αναίρεσης είναι παραδεκτή (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 1, 577 παρ. 1 ΚΠολΔ, σε συνδ. με άρθρ. 22 ΚΑΑΑ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και το βάσιμο των κατ' ιδίαν λόγων αυτής (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Κατά τη διάταξη του άρθρου 106 ΚΠολΔ το δικαστήριο ενεργεί μόνο ύστερα από αίτηση διαδίκου και αποφασίζει με βάση τους πραγματικούς ισχυρισμούς που προτείνουν και αποδεικνύουν οι διάδικοι και τις αιτήσεις που υποβάλλουν, εκτός αν ο νόμος ορίζει διαφορετικά, κατά τη διάταξη του άρθρου 111 παρ. 2 ΚΠολΔ καμία κύρια ή παρεμπίπτουσα αίτηση για δικαστική προστασία δεν μπορεί να εισαχθεί στο δικαστήριο χωρίς να τηρηθεί προδικασία, εκτός αν ο νόμος ορίζει διαφορετικά και κατά τη διάταξη του άρθρου 224 ΚΠολΔ (που σύμφωνα με το άρθρ. 18 παρ. 1 εδάφ. β' του ν. 2882/2001 εφαρμόζεται και στη διαδικασία των απαλλοτριώσεων), είναι απαράδεκτη η μεταβολή της βάσης της αγωγής, επιτρέπεται όμως στον ενάγοντα με τις κατατιθέμενες κατά το άρθρ. 237 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα προτάσεις του στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, ή όταν η κατάθεση των προτάσεων δεν είναι υποχρεωτική όπως συμβαίνει στην ειδική διαδικασία των απαλλοτριώσεων (άρθρο 19 παρ. 8 σε συνδ. άρθρ. με 20 παρ. 6 του Ν. 2882/2001) με σχετική δήλωση που θα καταχωρισθεί στα πρακτικά, να συμπληρώσει, να διευκρινίσει ή να διορθώσει τους ισχυρισμούς του, αρκεί να μη μεταβάλλεται έτσι η βάση της αγωγής του. Ως βάση της αγωγής, της οποίας δεν επιτρέπεται η μεταβολή, νοείται η ιστορική βάση αυτής, ήτοι το σύνολο των γεγονότων (πραγματικών περιστατικών) επί των οποίων θεμελιώνεται το αίτημα αυτής (Ολ.ΑΠ 2/1994), χωρίς την επίκληση των οποίων δεν είναι εφικτή η διάγνωση της επίδικης έννομης σχέσης (ΑΠ 1087/2014, ΑΠ 460/2013, ΑΠ 309/2011, ΑΠ 1261/1993). Μεταβολή της ιστορικής βάσης της αγωγής, η οποία επάγεται το κατά τα ανωτέρω απαράδεκτο, αποτελεί η προσθήκη νέων περιστατικών, παλαιότερων ή οψιγενών, με τα οποία τροποποιείται ή αντικαθίσταται η ιστορική βάση της αγωγής με άλλη ή προστίθεται στην αγωγή και νέα ιστορική βάση (ΑΠ 1152/2017, ΑΠ 1183/2015). Τέλος ο αναιρετικός λόγος από τον αρ. 9 περ. γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ δεν θεμελιώνεται αν από τη μη απάντηση στο αίτημα συνάγεται σιωπηρή απόρριψή του, ή αν το αίτημα που αφέθηκε αδίκαστο ήταν δικονομικά απαράδεκτο ή μη νόμιμο ή αλυσιτελές (ΑΠ 1088/2014, ΑΠ 861/2014).

Στην προκειμένη περίπτωση με την αναιρεσιβαλλομένη απόφαση έγιναν δεκτά τα εξής: "...Με την κρινόμενη αίτηση εκτίθεται ότι με τα αναφερόμενα πολεοδομικά Π.Δ/γματα, με τα οποία εγκρίθηκε και τροποποιήθηκε το ρυμοτομικό σχέδιο του Δήμου Μεταμορφώσεως Αττικής, προβλέφθηκε, μεταξύ άλλων, η διάνοιξη και διεύρυνση της Λεωφόρου Σταυρού - Ελευσίνας, καθώς και η διάνοιξη της οδού ... στο τμήμα αυτής από την ανωτέρω λεωφόρο μέχρι την οδό ... όπου βρίσκεται το φερόμενο ως ανήκον στους καθών η αίτηση ακίνητο, αρχικού εμβαδού 4.746,50 τ.μ. Ότι για την επίσπευση της διάνοιξης και διεύρυνσης των ανωτέρω οδών, εκδόθηκαν διαδοχικά οι τρεις αναφερόμενες στην αίτηση αποφάσεις του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ, δυνάμει των οποίων συνετάγησαν οι υπ' αριθ.... πράξεις αναλογισμού..., με τις οποίες ρυμοτομήθηκε διαδοχικά το... ακίνητο των καθών... Ότι οι τελευταίοι... με την πρώτη... πράξη αναλογισμού (19/1990) υποχρεώθηκαν σε αυτοαποζημίωση λόγω ωφελείας του ακινήτου τους, για τμήμα αυτού εκτάσεως 670 τ.μ. Ότι με τις αναφερόμενες δικαστικές αποφάσεις καθορίστηκε αρχικά προσωρινά και ακολούθως οριστικά η αποζημίωση του ρυμοτομούμενου ακινήτου των καθών και αναγνωρίστηκαν δικαιούχοι της αποζημίωσης αυτής. Ότι μετά την έκδοση της υπ' αριθμ. 2641/2012 απόφασης του Δικαστηρίου τούτου, με την οποία καθορίστηκε η οριστική τιμή... και η ιδιαίτερη αποζημίωση για τα ρυμοτομούμενα και εναπομείναντα τμήματα του ακινήτου... με βάση την... 1/2007 πράξη αναλογισμού, συντάχθηκε ο από 3-4-2013 συμπληρωματικός της παραπάνω πράξης αναλογισμού... κτηματολογικός πίνακας, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις του οποίου η ιδιοκτησία των καθών, με βάση το εμβαδόν της μετά την τρίτη ρυμοτόμησή της, επειδή είχε επιβαρυνθεί με αυτοαποζημίωση... έπρεπε να επιβαρυνθεί με αυτοαποζημίωση αντί για 670 τ.μ., με 136 τ.μ. και για το υπόλοιπο τμήμα, εκτάσεως 534 τ.μ. να λογισθούν οι καθών δικαιούχοι αποζημίωσης με επιβάρυνση του επισπεύδοντος Ελληνικού Δημοσίου. Ότι οι καθών με... αίτησή τους ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών ζήτησαν τον καθορισμό προσωρινής τιμής... της ανωτέρω έκτασης των 534 τ.μ. και να αναγνωρισθούν δικαιούχοι της... αποζημίωσης. Ότι επί της αιτήσεως αυτής εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 3590/2015 απόφαση..., η οποία καθόρισε την προσωρινή τιμή... για το ως άνω ρυμοτομούμενο τμήμα της ιδιοκτησίας των καθών... στο ποσό των 600 ευρώ ανά τ.μ. και αναγνώρισε τους τελευταίους δικαιούχους της επίδικης αποζημίωσης. Με βάση το ιστορικό αυτό το αιτούν ζητεί να καθορισθεί οριστική τιμή μονάδας..., για την περιγραφόμενη στον... συμπληρωματικό κτηματολογικό πίνακα εδαφική έκταση... Στην προκειμένη περίπτωση κατά τη συζήτηση της υπόθεσης στο ακροατήριο, η πληρεξούσια του Ελληνικού Δημοσίου με δήλωσή της που καταχωρήθηκε στα πρακτικά και αναλύεται στις προτάσεις του αιτούντος, δήλωσε, ότι μετά την έκδοση της ως άνω υπ' αριθμ. 3590/2015 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών περί καθορισμού προσωρινής τιμής μονάδας, έλαβε χώρα ανάκληση της επίδικης "συμπληρωματικής" ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης και ειδικότερα του από 3-4-2013 κτηματολογικού πίνακα της ΠΑ 1/2007, βάσει του οποίου ασκήθηκε η ένδικη αίτηση, με την υπ' αριθ. .../26-9-2016 απόφαση του Διευθυντή της Διεύθυνσης Απαλλοτριώσεων της Γ.Γ. Υποδομών του Υπουργείου Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, κατ' άρθρο 11 παρ. 1 του Ν. 2882/2001... επανήλθε δε σε ισχύ ο από 6-3-2007 κτηματολογικός πίνακας που συνοδεύει την ΠΑ 1/2007, με τον οποίο έχει καθοριστεί η οριστική τιμή μονάδας της επίδικης ρυμοτομικής αποζημίωσης δυνάμει της υπ' αριθμ. 2641/2012 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Κατόπιν όμως τούτου δεν υφίσταται έννομο συμφέρον του αιτούντος περί εκ νέου καθορισμού οριστικής τιμής μονάδας αυτής και η ένδικη αίτηση είναι..., απορριπτέα ως απαράδεκτη, ελλείψει εννόμου συμφέροντος. Ενόψει μη παραδεκτής άσκησης της ένδικης αίτησης, πρέπει να απορριφθεί και η ασκηθείσα με τις προτάσεις των καθών ανταίτησή τους, κατ' άρθρο 20 παρ. 5 του Ν. 2882/2001...".

Με τον πρώτο αναιρετικό λόγο, το αιτούν και ήδη αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, του οποίου απορρίφθηκε κατά τα ως άνω η ένδικη ενώπιον του Εφετείου Αθηνών υποβληθείσα αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος για το αναφερόμενο εδαφικό τμήμα που απαλλοτριώθηκε, ως απαράδεκτη ελλείψει εννόμου συμφέροντος, προσάπτει στην προσβαλλομένη απόφαση την από τον αριθμό 9 περ. γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, επικαλούμενο ότι το ως άνω εκδόσαν την απόφαση αυτή Δικαστήριο παρέλειψε να δικάσει το παραδεκτώς (κατ' επίκλησή του) υποβληθέν κατά τη συζήτηση της αίτησης αρνητικό αναγνωριστικό αίτημα περί μη συνδρομής λόγου καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος λόγω ανακλήσεως της απαλλοτρίωσης. Ωστόσο το ως άνω αρνητικό αναγνωριστικό αίτημα, το οποίο, υποβλήθηκε με δήλωση της πληρεξούσιας δικηγόρου του αιτούντος και ήδη αναιρεσείοντος που καταχωρήθηκε στα πρακτικά και συμπεριλήφθηκε στις προτάσεις, της ενώπιον του Εφετείου συζήτησης, είναι διαφορετικό και προδήλως αντιφατικό με εκείνο του καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης, συνιστά δε δικονομικά ανεπίτρεπτη μεταβολή βάσης της ένδικης εκδικασθείσας από το Εφετείο αίτησης. Η έμμεσα δε συναγόμενη από τις παραδοχές της προσβαλλομένης απόρριψη του, δικονομικά απαραδέκτως, κατά ως άνω, υποβληθέντος αιτήματος, χωρίς την τήρηση της αναγκαίας προς τούτο προδικασίας, δεν στοιχειοθετεί την από τον αριθμό 9 εδ. γ' του άρθρου 559ΚΠολΔ πλημμέλεια και κατά συνέπεια ο ως άνω αναιρετικός λόγος είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί.

Από τις διατάξεις των άρθρων 18, 19, 20 και 21 του Ν. 2882/ 2001 σαφώς προκύπτει ότι κατά τη διαδικασία του καθορισμού της αποζημίωσης λόγω αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, αν και η δικαιοδοσία του δικαστηρίου περιορίζεται κατά κανόνα μόνο στον προσδιορισμό τιμής μονάδας, δεν αποκλείεται η έρευνα ζητημάτων, τα οποία έχουν σχέση με θεμελιώδεις ιδιότητες των δικαζομένων, όπως είναι και η ύπαρξη εννόμου συμφέροντος για την κίνηση της διαδικασίας αυτής, πράγμα το οποίο εξετάζεται αυτεπάγγελτα από το δικαστήριο σε κάθε στάση της δίκης, κατά τα άρθρα 70 και 73 Κ.Πολ.Δ. (ΑΠ 1247/2007, ΝΟΜΟΣ). Αν δε από την έρευνα αυτή προκύψει ότι λείπει η προϋπόθεση της νομιμοποίησης, η αίτηση απορρίπτεται (ΑΠ 1299/2014). Η διαδικαστική προϋπόθεση της συνδρομής εννόμου συμφέροντος, συνιστά ουσιαστική προϋπόθεση παροχής δικαστικής προστασίας, και η κρίση περί συνδρομής αυτής από το δικαστήριο της ουσίας, με βάση τα γενόμενα δεκτά πραγματικά περιστατικά, υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο (ΑΠ 772/2014). Τέλος η παραβίαση της ως άνω διάταξης του άρθρου 68 του ΚΠολΔ. εμπίπτει στον αναιρετικό λόγο με αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, και όχι στον αναιρετικό λόγο με αρ. 14 του ίδιου άρθρου, ο οποίος ανακύπτει μόνο όταν το δικόγραφο της αγωγής δεν περιέχει τα στοιχεία που θεμελιώνουν τη νομιμοποίηση και δικαιολογούν το έννομο συμφέρον για την άσκησή της (Ολ.ΑΠ 25/2008).

Με τις παραπάνω παραδοχές του το Εφετείο, το οποίο, μετά την καταχωρηθείσα στα πρακτικά της ενώπιόν του συζήτησης δήλωση της πληρεξούσιας δικηγόρου του αιτούντος και νυν αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, ότι έλαβε χώρα ανάκληση της επίδικης "συμπληρωματικής" ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης του αναφερομένου στην ένδικη αίτηση εδαφικού τμήματος ιδιοκτησίας των καθών και ήδη αναιρεσιβλήτων, έκρινε ότι εξέλιπε το, προς προσδιορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης έννομο συμφέρον του αιτούντος, υπερού η απαλλοτρίωση, υποχρέου και απέρριψε την ένδικη αίτηση ως απαράδεκτη, ορθώς ερμήνευσε και εφάρμοσε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 20 παρ. 10 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) και δεν κήρυξε παρά το νόμο απαράδεκτο. Η αιτίαση του αναιρεσείοντος, ότι εξακολουθεί να έχει έννομο συμφέρον για τον προσδιορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης προκειμένου να μην αποτελέσει η προσωρινή τιμή μονάδος που προσδιορίστηκε με τη με αριθμό 3590/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών για το ως άνω εδαφικό τμήμα των αναιρεσιβλήτων, του οποίου η απαλλοτρίωση ανακλήθηκε, δυσμενές συγκριτικό στοιχείο, σε μεταγενέστερη διαδικασία είναι αβάσιμη, λαμβανομένου επιπροσθέτως υπόψη, ότι δεν επικαλείται ότι έχει κηρυχθεί νέα απαλλοτρίωση του ίδιου ακινήτου (ΑΠ 390/2009). Επομένως ο δεύτερος αναιρετικός λόγος με τον οποίο αποδίδονται στην προσβαλλομένη οι από τους αριθμούς 1 και 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αναιρετικές πλημμέλειες είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί.

Μετά από αυτά, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί και να καταδικαστεί το αναιρεσείον, που νικήθηκε, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, που κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά τους (άρθρ. 176, 183, 189 παρ. 1,191 παρ. 2 ΚΠολΔ), μειωμένων, όμως, κατά το άρθρο 22 παρ. 1 ν. 3693/1957 (που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 52 αριθμ. 18 ΕισΝΚΠολΔ), σε συνδυασμό με τις διατάξεις του άρθρου 5 παρ. 12 ν. 1738/1987 και αριθμ. 2 της 134423 οικ/8-12-1992 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης (ΦΕΚ 11/Β'/20-1-1993), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 13.11.2017 (γεν. αρ. καταθ. 8546/2017) αίτηση για αναίρεση της με αριθμό 2517/2017 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών.

Και

Καταδικάζει το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 19 Φεβρουαρίου 2020.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 30 Μαρτίου 2020.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ