Supreme Court dismisses appeals on personal injury damages, rejecting arguments regarding nursing services and amputation compensation calculations.

Απόφαση 312 / 2019 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 312/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σοφία Ντάντου, Μαρία Τζανακάκη, Αντώνιο Τσαλαπόρτα και Ελένη Φραγκάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 16 Νοεμβρίου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος - αναιρεσιβλήτου: Γ. Κ. του Κ., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Ρισβά, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι ανακαλεί την από 14-11-2018 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων - αναιρεσειόντων: 1) Α. Ζ. του Σ., κατοίκου ..., 2) Μ. Ν. του Ν., κατοίκου ... και 3) ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "..." και ήδη "... ΑΕ", που εδρεύει στη ... και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ζωή Κουγιουμτζοπούλου, που δήλωσε στο ακροατήριο την ανωτέρω μετονομασία της 3ης αναιρεσίβλητης-αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρείας.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 29-10-2014 αγωγή του Γ. Κ. του Κ., που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2239/2015 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 7/2017 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων-αναιρεσίβλητος με την από 4-4-2017 αίτησή του και οι αναιρεσίβλητοι-αναιρεσείοντες με την από 24-11-2017 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση των υποθέσεων αυτών, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Σοφία Ντάντου, που εκφωνήθηκαν από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσειόντων ζήτησαν την παραδοχή της αντίστοιχης αίτησής τους, την απόρριψη της αντίθετης, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 246 ΚΠολΔ το Δικαστήριο σε κάθε στάση της δίκης μπορεί, αυτεπαγγέλτως ή ύστερα από αίτηση κάποιου διαδίκου, να διατάξει την ένωση και συνεκδίκαση περισσοτέρων εκκρεμών ενώπιόν του δικών, ανάμεσα στους ίδιους ή διαφορετικούς διαδίκους, αν υπάγονται στην ίδια διαδικασία και κατά την κρίση του διευκολύνεται ή επιταχύνεται η διεξαγωγή της δίκης ή επέρχεται μείωση των εξόδων. Στην προκειμένη περίπτωση, η από 4.4.2017 (και με αριθμό κατάθ. 316/25.5.2017) αίτηση αναίρεσης και η από 24.11.2017 (και με αριθμό κατάθ. 890/7.12.2017) αίτηση αναίρεσης κατά της 7/2017 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών θα πρέπει να συνεκδικασθούν για λόγους, που αφορούν την επιτάχυνση της διεξαγωγής της δίκης.

Από την διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ προκύπτει ότι ο σκοπός της διάταξης είναι να επιτυγχάνεται μία υπό ευρεία έννοια αποκατάσταση του παθόντος για την ηθική του βλάβη, λόγω της αδικοπραξίας, ώστε αυτός να απολαύει μία δίκαιη και επαρκή ανακούφιση και παρηγοριά, χωρίς, από το άλλο μέρος, να εμπορευματοποιείται η προσβληθείσα ηθική βλάβη, που δεν μπορεί να αποτιμηθεί επακριβώς σε χρήμα.

Με βάση τον σκοπό αυτόν αντλούνται, στη συνέχεια, ως ουσιώδη χαρακτηριστικά της έννοιας του "ευλόγου" εκείνα τα στοιχεία που αποτελούν τα πλέον πρόσφορα μέσα για την εκπλήρωση του εν λόγω σκοπού της διάταξης. Τέτοια στοιχεία είναι κυρίως: το είδος και η βαρύτητα της ηθικής προσβολής, η περιουσιακή, κοινωνική και προσωπική κατάσταση των μερών και κυρίως του παθόντος, η βαρύτητα του πταίσματος του δράστη (στον βαθμό που επηρεάζει την ένταση της ηθικής βλάβης), η βαρύτητα του τυχόν συντρέχοντος πταίσματος του θύματος, οι όλες ειδικότερες συνθήκες πρόκλησης της ηθικής βλάβης.

Τα στοιχεία αυτά πρέπει να οδηγούν τον Δικαστή να σχηματίσει την κατά το άρθρο 932 ΑΚ εύλογη κρίση του (όχι κατά τις υποκειμενικές του ανέλεγκτες αντιλήψεις, αλλά) κατ' εφαρμογή του αντικειμενικού μέτρου που θα εφάρμοζε και ο νομοθέτης, αν έθετε ο ίδιος τον κανόνα αποκατάστασης της ηθικής βλάβης στην ατομική περίπτωση.

Συνάγεται δε το αντικειμενικό αυτό μέτρο από τον ανωτέρω σκοπό του άρθρου 932 ΑΚ και, μέσω αυτού, από την όλη κλίμακα των υπερκειμένων σκοπών του συστήματος αποζημίωσης λόγω αδικοπραξίας του ΑΚ. Η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας, όσον αφορά το ύψος της επιδικαστέας χρηματικής ικανοποίησης αποφασίζεται (κατ' αρχήν αναιρετικώς ανέλεγκτα), με βάση τους ισχυρισμούς και τα αποδεικτικά στοιχεία που θέτουν στη διάθεσή του οι διάδικοι.

Επιβάλλεται όμως, σε κάθε περίπτωση να τηρείται, κατά τον καθορισμό του επιδικαζόμενου ποσού, η αρχή της αναλογικότητας ως γενική νομική αρχή και δη αυξημένης τυπικής ισχύος (άρθρα 2 παρ. 1 και 25 του ισχύοντος Συντάγματος) με την έννοια ότι η σχετική κρίση του Δικαστηρίου, δεν πρέπει να υπερβαίνει τα όρια όπως αυτά διαπιστώνονται από τα δεδομένα της κοινής πείρας και την κοινή περί δικαίου συνείδηση σε ορισμένο τόπο και χρόνο, που αποτυπώνονται στη συνήθη πρακτική των Δικαστηρίων.

Και τούτο, διότι μια απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο κατά την ελεύθερη κρίση του Δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, ευτελίζει, στην πρώτη περίπτωση, (όσον αφορά τον παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου, και στην δεύτερη, (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας του, αφού το Δικαστήριο επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών πρέπει, όπως προαναφέρθηκε, να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Στο σημείο αυτό σημειώνεται ότι η έννοια της αναλογικότητας είναι έννοια αυστηρότερη του "ευλόγου" και συνακόλουθα το "εύλογο" εμπεριέχεται αναγκαίως στο "ανάλογο". Άλλωστε την αρχή αυτή, υπό την προεκτεθείσα έννοια, εκφράζει και η υπερνομοθετικής ισχύος διάταξη του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, υπό την έννοια ότι πρέπει να υπάρχει μια ανεκτή σχέση αναλογικότητας μεταξύ των χρησιμοποιούμενων μέσων και του σκοπού που επιδιώκει κάθε μέτρο, το οποίο αποστερεί ένα άτομο από θεμελιακό δικαίωμά του, όπως από την ιδιοκτησία του.

Ενόψει όλων αυτών η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας, ως προς το ύψος του ποσού της επιδικασθείσης χρηματικής ικανοποίησης, πρέπει να ελέγχεται αναιρετικά, για το αν παραβιάζεται ευθέως ή εκ πλαγίου (άρθρο 559 ΚΠολΔ αναλόγως από τους αρ. 1 ή 19), η αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 2 παρ. 1 και 25 του Συντάγματος) υπό την προεκτεθείσα έννοια, αλλά και όταν διαπιστώνεται υπέρβαση από το Δικαστήριο της ουσίας των ακραίων ορίων, της διακριτικής του ευχέρειας (Ολ.ΑΠ 9/2015).

Εξάλλου, κατά την διάταξη του αριθμού 19 του άρθρου 559 ΚπολΔ λόγος για αναίρεση απόφασης, επειδή δεν έχει νόμιμη βάση ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν επαρκώς από τις παραδοχές της τα περιστατικά που είναι αναγκαία, στη συγκεκριμένη περίπτωση, για την κρίση του Δικαστηρίου περί της συνδρομής των νόμιμων όρων και προϋποθέσεων της διάταξης που εφαρμόστηκε ή περί της μη συνδρομής τούτων, η οποία αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες σχετικά με το χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης (Ολ.ΑΠ 1/1999).

Αντίθετα, δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, όταν πρόκειται για ελλείψεις, αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγόμενου απ' αυτές συμπεράσματος, γιατί το Δικαστήριο προβαίνει στην κρίση του αυτή, ανέλεγκτα (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ) εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτόν είναι αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Τέλος κατά το άρθρο 559 αριθμ. 8 Κ.Πολ.Δ. αναίρεση επιτρέπεται και αν το Δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη "πράγματα" που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. "Πράγματα", κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως, νοούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί που συνθέτουν την ιστορική βάση και, άρα, στηρίζουν το αίτημα αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως, καθώς και οι κύριοι και πρόσθετοι λόγοι εφέσεως που αφορούν σε αυτοτελείς πραγματικούς ισχυρισμούς.

Αντίθετα, δεν αποτελούν "πράγματα" η αιτιολογημένη άρνηση της αγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως, ούτε οι νομικοί ισχυρισμοί και η εν γένει νομική επιχειρηματολογία του διαδίκου, ούτε τα πραγματικά επιχειρήματα, ήτοι οι πραγματικοί ισχυρισμοί προς ενδυνάμωση ή αποδυνάμωση των απόψεων κάποιου διαδίκου, έστω και αν προτείνονται ως λόγοι εφέσεως (ΑΠ 701/2011).

Ωσαύτως, ο λόγος αυτός δεν ιδρύεται αν το Δικαστήριο έλαβε υπόψη του τον ουσιώδη ισχυρισμό και τον απέρριψε για οποιοδήποτε λόγο τυπικό ή ουσιαστικό (ΑΠ 2166/2009).

Το Εφετείο, αναφορικά με τα αγωγικά κονδύλια της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης, της αποζημίωσης του άρθρου 931 ΑΚ, των διαφυγόντων κερδών του από 6.3.2015 έως 31.10.2016 χρονικού διαστήματος και της βελτιωμένης τροφής για το πέραν της 1.1.2014 έως την 1.11.2016 χρονικό διάστημα και της πλασματικής δαπάνης για παροχή υπηρεσιών από την σύζυγο του ενάγοντος και ήδη αναιρεσείοντος της από 4.4.2017 (και με αριθμό κατάθ. 316/2017) αίτησης αναίρεσης και αναιρεσιβλήτου της από 24.11.2017 (και με αριθμό κατάθ. 890/2017) αίτησης αναίρεσης, αντίστοιχα δέχθηκε, ανελέγκτως, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "...Μετά το ατύχημα ο ενάγων, 57 ετών τότε, διακομίστηκε με ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ στο Γενικό Νοσοκομείο …. "...", όπου διαπιστώθηκαν ανοικτά κατάγματα - εξαρθρήματα των ταρσομεταταρσίων αρθρώσεων δεξιού άκρου ποδός και απογαντισμός της δεξιάς πτέρνης, κάταγμα έσω σφυρού δεξιά, κάταγμα κεφαλής περόνης δεξιά, καθώς και αρρύθμιστος σακχαρώδης διαβήτης, μη συνδεόμενος με το ατύχημα.

Μεταφέρθηκε στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο "..." για αγγειοχειρουργική εκτίμηση και επανήλθε αυθημερόν στο νοσοκομείο "...". Εισήχθη στη Β' Ορθοπεδική Κλινική και έγινε ανάταξη των εξαρθρημάτων και των καταγμάτων και διαθερμική σταθεροποίηση με βελόνες STEINMANN, συμπλησιαστική συρραφή του τραύματος και τοποθέτηση κνημοποδικού γυψονάρθηκα.

Τόσο πριν όσο και μετά τη χειρουργική επέμβαση διαπιστώθηκε αγγειακή δυσπραγία ολόκληρου του άκρου ποδός. Κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του παρουσιάστηκε επιδείνωση της ισχαιμίας που κατέστη μη ανατρέψιμη και οδήγησε σε ξηρά γάγγραινα του άκρου ποδός κάτωθεν του επιπέδου των σφυρών. Έτσι, στις 17-7-2014 υποβλήθηκε σε ακρωτηριασμό κάτωθεν του γόνατος.

Η ως άνω επιδείνωση που οδήγησε στον ακρωτηριασμό, είναι απότοκος της βαρύτατης συνθλιπτικής βλάβης του δεξιού άκρου ποδός και όχι στον ήπιας μορφής προϋπάρχοντα σακχαρώδη διαβήτη, ο οποίος θεωρείται απλώς επιβαρυντικός παράγων. Από το Νοσοκομείο εξήλθε στις 28-7-2014 με οδηγίες για συνέχιση της φαρμακευτικής αγωγής, ενεργητική κινησιοθεραπεία γόνατος και ισχίου δεξιά, επανεξέταση στα Εξωτερικά Ορθοπεδικά Ιατρεία, συνέχιση κατ' οίκον της ψυχολογικής υποστήριξης, την οποία δεχόταν κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του και αναρρωτική άδεια τριών μηνών.

Στα Εξωτερικά Ιατρεία του παραπάνω Νοσοκομείου εξετάστηκε ακόμη στις 19-9-2014 και, ευρισκόμενος σε φάση εφαρμογής πρόθεσης και εκμάθησης βάδισης, 1) στις 7-10-2014 οπότε δόθηκαν οδηγίες για εκμάθηση βάδισης και αναρρωτική άδεια ενός μηνός, 2) στις 11-11-2014, οπότε συνεστήθη αναρρωτική άδεια 90 ημερών, 3) στις 27-3-2015, 4) στις 31-7-2015, οπότε συνεστήθη αναρρωτική άδεια τριών μηνών και 5) στις 6-11-2015, οπότε υποβλήθηκε σε χειρουργικό καθαρισμό του δεξιού κάτω άκρου και συνεστήθη παράταση της αναρρωτικής άδειας επί τρίμηνο.

Παράλληλα, το τραυματικό γεγονός του ατυχήματος προκάλεσε στον ενάγοντα μείζονα καταθλιπτική διαταραχή (F-32) και από 6-11-2014, παρακολουθείται στο Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής, υποβαλλόμενος σε Φαρμακευτική αγωγή με Τ. Entact 20 mg και Τ. Xanax 0,5 mg και υποστηρικτική ψυχοθεραπεία.

Με τη 09905/ 2015/11931 απόφαση της Πρωτοβάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής του ΚΕ.Π.Α. κρίθηκε ανάπηρος σε ποσοστό 67% από 8-9-2015 και εφ' όρου ζωής. Εξάλλου, με τη 099/2016/134 απόφαση του Διευθυντή του Περιφερειακού Υποκαταστήματος Συντάξεων του ασφαλιστικού φορέα ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, στο οποίο ήταν άμεσα ασφαλισμένος, χορηγήθηκε προσωρινή σύνταξη λόγω αναπηρίας από 1-2-2016 έως 31-10-2016, ενώ με τη 13789/2-8-2016 απόφαση του ίδιου Διευθυντή διακόπηκε η προσωρινή σύνταξη και απονεμήθηκε σύνταξη α) μερικής αναπηρίας μηνιαίου ποσού 275,13 ευρώ από 12-8-2014 έως 30-9- 014, 260,26 ευρώ από 1-10-2014 έως 28-10-2014 και β) σύνταξη συνήθους αναπηρίας από 29-10-2014 έως 31-10-2016 μηνιαίου ποσού 508,13 ευρώ.

Με την εκκαλουμένη κρίθηκε ότι ο ενάγων κατά το χρόνο του ατυχήματος εργαζόταν ως διανομέας έτοιμου φαγητού στην εταιρεία "... Ο.Ε." στο ..., ότι κέρδιζε κάθε μήνα, με τα φιλοδωρήματα, 187,60 ευρώ και ότι για το χρονικό διάστημα από 15-6-2014 έως 6-3-2015 θα αποκόμιζε από την εργασία του 1.594,60 ευρώ, ζημία που υπερκαλύφθηκε από την επιδότηση του ΙΚΑ, η οποία ανήλθε σε 1.632,06 ευρώ.

Αποδεικνύεται περαιτέρω ότι κατά το διάστημα από 6-3-2015 έως 31-10-2016 θα εξακολουθούσε επίσης να εργάζεται ως διανομέας έτοιμου φαγητού στην πιο πάνω εταιρεία και θα κέρδιζε από την εργασία του αυτή, με πιθανότητα και κατά την συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, λαμβανομένης υπόψη και της οικονομικής κατάστασης της χώρας, 187,60 ευρώ το μήνα (147,60 ευρώ εργαζόμενος επί τρεις ώρες ημερησίως και τρεις ημέρες εβδομαδιαίως + 40 ευρώ τα μηνιαία φιλοδωρήματα).

Στο ίδιο διάστημα ελάμβανε από τον ως άνω ασφαλιστικό του φορέα σύνταξη συνήθους αναπηρίας, μηνιαίου ποσού 508,13 ευρώ.

Συνεπώς, αφού οι παροχές που έλαβε ως σύνταξη από το ΙΚΑ καθ' όλο το πιο πάνω επίδικο διάστημα υπερβαίνουν τα διαφυγόντα εισοδήματά του και η σχετική αξίωσή του κατά των εναγομένων προς αποζημίωση μεταβιβάστηκε αυτοδικαίως από τη γέννησή της στον ασφαλιστικό του φορέα, αυτός έως 31-10-2016 ουδέν δικαιούται για απώλεια εισοδημάτων.

Όσον αφορά το υπόλοιπο επίδικο διάστημα από 1-11-2016 έως 1-11-2019, η αγωγή είναι απορριπτέα ως πρόωρη, γιατί πριν κριθεί από το ΙΚΑ εάν και κατά το διάστημα αυτό ο ενάγων δικαιούται αντίστοιχων παροχών, δεν μπορεί να γίνει υπολογισμός της σχετικής ζημίας. Περαιτέρω, κατά το διάστημα της νοσηλείας του στο Νοσοκομείο ο ενάγων αδυνατούσε πλήρως να αυτοεξυπηρετηθεί και είχε ανάγκη αποκλειστικής νοσοκόμας καθ' όλο το 24ωρο.

Τις σχετικές υπηρεσίες προσέφερε η σύζυγός του επί δύο βάρδιες ανά 24ωρο, με υπερένταση των δυνάμεών της και εις βάρος των λοιπών ασχολιών της, για τις οποίες αυτός δικαιούται ως αποζημίωση το ποσό των 80 ευρώ ημερησίως και συνολικά των 3.520 ευρώ (44 ημέρες χ 80 ευρώ ημερησίως), που θα είχε καταβάλει αν προσλάμβανε για τις ίδιες υπηρεσίες αποκλειστική νοσοκόμα χωρίς εξειδικευμένες γνώσεις, όπως η σύζυγός του.

Μετά την έξοδό του από το Νοσοκομείο και έως 31-10-2016, λόγω του ακρωτηριασμού του δεξιού του ποδιού, ο ενάγων αδυνατούσε επίσης να αυτοεξυπηρετηθεί και να φροντίσει μόνος τον εαυτό του και είχε ανάγκη οικιακής βοηθού. Τις υπηρεσίες αυτές, προσέφερε και πάλι η σύζυγός του και ο ίδιος δικαιούται ως αποζημίωση το ποσό των 600 ευρώ κατά μήνα που θα κατέβαλε αν είχε προσλάβει ως οικιακή βοηθό άλλο πρόσωπο.

Η αποζημίωση αυτή θα καταβληθεί σε κεφάλαιο εφάπαξ για τους επτά πρώτους μήνες, όπως κρίθηκε με την εκκαλουμένη και ειδικότερα κατά το ποσό των 4.200 ευρώ (7 μήνες χ 600 ευρώ μηνιαίως) και σε δόσεις κατά μήνα για το διάστημα από 1-3-2015 έως 31-10-2016. Ο ενάγων επί τρεις μήνες μετά την έξοδό του από το νοσοκομείο, προς ενδυνάμωσή του και λόγω της φαρμακευτικής αγωγής που ακολουθούσε, έλαβε κατά σύσταση των θεραπόντων ιατρών του, βελτιωμένη διατροφή, πλούσια σε ασβέστιο, πρωτεΐνες και βιταμίνες, για την οποία κατέβαλε 450 ευρώ (90 ημέρες χ 5 ευρώ ημερησίως).

Δεν αποδεικνύεται όμως ότι αυτός είχε ανάγκη βελτιωμένης διατροφής και κατά το διάστημα από 1-11-2014 έως 1-11-2016 και η αγωγή ως προς το αντίστοιχο κονδύλιο κρίνεται απορριπτέα ως ουσιαστικά αβάσιμη. Η πιο πάνω μόνιμη αναπηρία του ενάγοντος, επηρεάζει δυσμενώς το οικονομικό, επαγγελματικό και κοινωνικό του μέλλον, γιατί τον εμποδίζει να αναπτύξει κάθε επαγγελματική δραστηριότητα που απαιτεί, κίνηση, βάδιση, ορθοστάτηση και οδήγηση, καθώς και να αθληθεί, να ταξιδέψει χωρίς συνοδό και να διασκεδάσει, όπως τα λοιπά άτομα της ηλικίας του, ενώ τον περιορίζει και στις κοινωνικές του σχέσεις και συναναστροφές, προκαλώντας εσωστρέφεια και μειονεξία έναντι των άλλων ατόμων.

Έτσι, κατά το άρθρο 931 του ΑΚ, δικαιούται πρόσθετη αποζημίωση, το ύψος της οποίας, μετά από συνεκτίμηση όλων των πιο πάνω στοιχείων, πρέπει να καθοριστεί στο ποσό των 60.000 ευρώ. Τέλος, ενόψει των συνθηκών που έγινε το ατύχημα, του είδους της προσβολής, της έκτασης της βλάβης, του βαθμού πταίσματος του πρώτου εναγομένου οδηγού (34 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος, ιδιωτικού υπαλλήλου) και της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης των εκ των διαδίκων φυσικών προσώπων (η ευθύνη της τρίτης εναγομένης είναι εγγυητική), ο ενάγων, από τον τραυματισμό του, από τον οποίο υπέφερε πολύ σωματικά και ψυχικά, νοσηλεύτηκε στο Νοσοκομείο, υποβλήθηκε σε ακρωτηριασμό του δεξιού κάτω άκρου κάτωθεν του γόνατος, καθιστάμενος μονίμως ανάπηρος σε ποσοστό 67% και ανίκανος προς εργασία, ενώ παρουσιάζει, ως απότοκο του τραυματισμού του, μείζονα καταθλιπτική διαταραχή, έπαθε ηθική βλάβη, για την οποία δικαιούται εύλογη χρηματική ικανοποίηση ποσού 80.000 ευρώ.

Κατά συνέπεια, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, κατά το μέρος που α) απέρριψε την αγωγή ως πρόωρη ως προς το κονδύλιο διαφυγόντων εισοδημάτων του διαστήματος από 1-11-2016 έως 1-11-2019 και β) έκρινε ότι ο σακχαρώδης διαβήτης από τον οποίο έπασχε ο ενάγων ουδόλως συνδέεται με τον ακρωτηριασμό του δεξιού κάτω άκρου του και ότι αυτός παρουσιάζει μόνιμη αναπηρία, για την οποία δικαιούται πρόσθετη αποζημίωση ποσού 60.000 ευρώ, ορθά εκτίμησε τις αποδείξεις και όσα αντίθετα υποστηρίζουν οι εκκαλούντες είναι αβάσιμα και απορριπτέα.

Κατά το μέρος όμως που 1) καθόρισε την αποζημίωση του ενάγοντος για τις υπηρεσίες της συζύγου του ως αποκλειστικής νοσοκόμας στο Νοσοκομείο σε 180 ευρώ ημερησίως και ως οικιακής βοηθού στην οικία του επί 7 μήνες σε 700 ευρώ μηνιαίως, αντί των 80 ευρώ και 600 ευρώ αντίστοιχα, 2) απέρριψε κατ' ουσίαν την αγωγή ως προς το κονδύλιο της βελτιωμένης διατροφής, αντί να το δεχτεί κατά το ποσό των 450 ευρώ, 3) απέρριψε ως πρόωρη την αγωγή ως προς το κονδύλιο περί αποζημίωσης για πλασματική δαπάνη οικιακής βοηθού από 1-3-2015 έως 31-10-2016, αντί να το ερευνήσει κατ' ουσίαν, 4) απέρριψε ως πρόωρη την αγωγή ως προς το κονδύλιο των διαφυγόντων εισοδημάτων του διαστήματος από 6-3-2015 έως 31-10-2016, αντί να την ερευνήσει και να την απορρίψει κατ' ουσίαν λόγω κάλυψης της αντίστοιχης ζημίας του ενάγοντος με συνταξιοδότηση από το ΙΚΑ και 5) καθόρισε τη χρηματική ικανοποίηση του ενάγοντος σε 100.000 ευρώ αντί 80.000 ευρώ, εσφαλμένα εφάρμοσε το νόμο και εκτίμησε τις αποδείξεις και πρέπει να γίνουν δεκτοί οι σχετικοί λόγοι έφεσης των εναγομένων που αναφέρονται στα κονδύλια της πλασματικής δαπάνης αποκλειστικής νοσοκόμας και οικιακής βοηθού και της χρηματικής ικανοποίησης και οι λόγοι έφεσης του ενάγοντος που αναφέρονται στα κονδύλια της πλασματικής δαπάνης οικιακής βοηθού του διαστήματος από 1-3-2015 έως 31-10-2016 και των διαφυγόντων εισοδημάτων ως και ουσιαστικά βάσιμοι και να απορριφθούν αντίστοιχα οι λοιποί λόγοι των εφέσεων που αναφέρονται στα ίδια κεφάλαια ως ουσιαστικά αβάσιμοι...".

Με βάση τις παραπάνω παραδοχές, το Δικαστήριο της ουσίας καθόρισε, όπως προαναφέρθηκε, την αποζημίωση του άρθρου 931 και χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης, που υπέστη ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων (της από 4.4.2017 αίτησης αναίρεσης) και αναιρεσίβλητος (της από 24.11.2017 αίτησης αναίρεσης) συνεπεία του σοβαρού τραυματισμού του (ακρωτηριασμού του δεξιού ποδιού κάτω από το γόνατο), κατά το ένδικο ατύχημα από αποκλειστική υπαιτιότητα του εναγομένου, σε 60.000 ευρώ και 80.000 ευρώ, αντιστοίχως. Με τις κρίσεις και παραδοχές αυτές το Εφετείο καθορίζοντας την αποζημίωση του άρθρου 931 ΑΚ και την χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης του αναιρεσείοντος - αναιρεσιβλήτου στα ποσά των 60.000 ευρώ και 80.000 ευρώ, αντιστοίχως, δεν υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας και δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, καθώς και τα διδάγματα της κοινής πείρας, αφού τα εν λόγω ποσά, κατά την κοινή πείρα, την δικαστηριακή πρακτική και την περί δικαίου συνείδηση, δεν υπολείπονται αλλά και δεν είναι μεγαλύτερα (και μάλιστα καταφανώς), των συνήθως επιδικαζομένων σε παρόμοιες περιπτώσεις. Επομένως, ο κατ' ορθότερο χαρακτηρισμό από τον αριθ.1 και όχι και από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πρώτος λόγος αναίρεσης της από 4.4.2017 αίτησης αναίρεσης και της από 24.11.2017 αίτησης αναίρεσης, με στοιχεία Α', Β' και Γ' πρέπει ν' απορριφθούν.

Με τον δεύτερο από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγο της από 4.4.2017 αίτησης αναίρεσης, ο αναιρεσείων πλήττει την προσβαλλόμενη απόφαση για έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκών αιτιολογιών ως προς το αγωγικό κονδύλιο της απώλειας εισοδήματος - διαφυγόντων κερδών του χρονικού διαστήματος από 6.3.2015 έως 31.10.2016 το οποίο, σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης απορρίφθηκε ως προώρως ασκηθέν. Ο λόγος αυτός πρέπει ν' απορριφθεί, διότι τίθεται επί εσφαλμένης προϋπόθεσης αφού κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης τα εισοδήματα - διαφυγόντα κέρδη του αναιρεσείοντος του εν λόγω χρονικού διαστήματος, υπερκαλύπτονταν από τα 508,13 ευρώ μηνιαίως, που έλαβε ως σύνταξη από το ΙΚΑ, έναντι των 187,60 ευρώ + 40 ευρώ μηνιαίως, που κατά την συνήθη πορεία των πραγμάτων, θα κέρδιζε από την εργασία του ως διανομέα έτοιμου φαγητού στην εταιρία "... Ο.Ε." στον .... Η αξίωση δε αυτή του αναιρεσείοντος μεταβιβάστηκε αυτοδικαίως από την γέννησή της στον ασφαλιστικό του φορέα - ΙΚΑ.

Περαιτέρω, ο αυτός ως άνω αναιρεσείων με τον τρίτο από τον αριθ. 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγο της από 4.4.2017 αίτησης αναίρεσής του, αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια ότι το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, ως προς το αγωγικό κονδύλιο της βελτιωμένης διατροφής για το πέραν της 1.11.2014 χρονικό διάστημα παραμόρφωσε το περιεχόμενο των ιατρικών βεβαιώσεων του Νοσοκομείου "...", όπου νοσηλεύθηκε, σύμφωνα με τις οποίες λόγω της σοβαρότητας της υγείας του και της ανάγκης της ενδυνάμωσης της μυϊκής του μάζας και του οργανισμού του, είχε ανάγκη βελτιωμένης διατροφής για 24 μήνες από την έξοδό του στις 28.7.2014, από το ως άνω Νοσοκομείο.

Ο λόγος αυτός εκτός της αοριστίας του, διότι δεν παρατίθεται στο αναιρετήριο το αληθινό περιεχόμενο κατά λέξη των εγγράφων, το περιεχόμενο των οποίων φέρεται να έχει παραμορφωθεί, δεν συνιστά διαγνωστικό λάθος, αναγόμενο δηλαδή στην ανάγνωση του εγγράφου (σφάλμα ανάγνωσης), αλλά πρόκειται για παράπονο αναφερόμενο στην εκτίμηση πραγματικών γεγονότων, που εκφεύγει από τον αναιρετικό έλεγχο και πρέπει ν' απορριφθεί ως απαράδεκτος.

Με τον τέταρτο λόγο της ανωτέρω από 4.4.2017 αίτησης αναίρεσης ο αναιρεσείων αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από τον αριθ. 12 του άρθρου 559 ΚΠολΔ διότι, παραβίασε τους ορισμούς των άρθρων 438 και 440 ΚΠολΔ σχετικά με τη δύναμη των αποδεικτικών μέσων ως προς το αγωγικό κονδύλιο της βελτιωμένης διατροφής, ποσού 10 ευρώ ημερησίως επί 24 μήνες, που έπρεπε να το δεχθεί, ως πλήρως αποδεδειγμένο και βεβαιούμενο από τις σχετικές ιατρικές βεβαιώσεις, ως προς τις οποίες δεν υπήρξε ανταπόδειξη εναντίον τους.

Ο λόγος αυτός πρέπει ν' απορριφθεί ως απαράδεκτος, διότι με την κατ' επίφαση αναιρετική πλημμέλεια του αριθ. 12 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλήττεται η ανέλεγκτη αναιρετικά ουσιαστική κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας ως προς το εν λόγω αγωγικό κονδύλιο.

Με τον πέμπτο λόγο της από 4.4.2017 αίτησης αναίρεσης αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι ως προς τα αγωγικά κονδύλια της πλασματικής δαπάνης νοσοκόμας - οικιακής βοηθού και βελτιωμένης διατροφής, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν έχει την απαιτούμενη αιτιολογία, διότι δεν παραθέτει τους λόγους, που την οδήγησαν στη μείωση των πρωτοδίκως επιδικασθέντων ποσών των εν λόγω αγωγικών κονδυλίων.

Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος και πρέπει ν' απορριφθεί, διότι από τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης στο αποδεικτικό της πόρισμα, προκύπτει ότι έχει την απαιτούμενη αιτιολογία: α) ως προς την ανάγκη παροχής από την σύζυγό του υπηρεσιών νοσοκόμου κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του στο ανωτέρω Νοσοκομείο και μετέπειτα υπηρεσιών οικιακής βοηθού μετά την έξοδό του από το εν λόγω Νοσοκομείο και μέχρι 31.10.2016, διότι λόγω του ακρωτηριασμού του δεξιού ποδιού (από το γόνατο και κάτω) δεν μπορούσε να αυτοεξυπηρετηθεί και να φροντίσει τον εαυτό του και β) ως προς την ανάγκη λήψης βελτιωμένης διατροφής που ακολούθησε και έλαβε κατά σύσταση των θεραπόντων ιατρών του, βελτιωμένη διατροφή, πλούσια σε ασβέστιο, πρωτεΐνες και βιταμίνες επί 90 ημέρες, ενώ για το από 1.11.2014 έως 1.11.2016 διάστημα κρίθηκε ότι αυτός δεν είχε ανάγκη βελτιωμένης διατροφής.

Επομένως και ο πέμπτος από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚπολΔ λόγος αναίρεσης, πρέπει να απορριφθεί. Τέλος, με τον δεύτερο λόγο της από 24.11.2017 αίτησης αναίρεσης, αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 8 του άρθρ. 559 του ΚΠολΔ, διότι η προσβαλλόμενη απόφαση, προκειμένου να καθορίσει το ύψος της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης και της λόγω αναπηρίας πρόσθετης αποζημίωσης, δεν έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό τους ότι ο παθών είχε τοποθετήσει "κνημιαία πρόθεση" λόγω του ακρωτηριασμού του άκρου ποδός του, γεγονός που αποκαθιστούσε τη δυνατότητα βάδισής του.

Ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, καθόσον ο παραπάνω ισχυρισμός δεν αποτελεί "πράγμα" υπό την εκτεθείσα στην οικεία νομική σκέψη έννοια, αλλά αποτελεί ένα πραγματικό ισχυρισμό, ο οποίος σε κάθε περίπτωση λήφθηκε υπόψη για τον καθορισμό του ποσοστού αναπηρίας του, εξ 67% εφ' όρου ζωής από την Πρωτοβάθμια Υγεινομική επιτροπή του ΚΕΠΑ, ποσοστό αναπηρίας που δέχεται και η προσβαλλόμενη απόφαση.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω οι από 4.4.2017 (και με αριθμό καταθ. 316/25.5.2017) και 24.11.2017 (και με αριθμό κατάθ. 890/7.12.2017) συνεκδικασθείσες αιτήσεις αναίρεσης πρέπει ν' απορριφθούν, να καταδικασθούν οι αναιρεσείοντες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, αμφοτέρων των αιτήσεων αναίρεσης, που κατέθεσαν και προτάσεις (άρθρα 176, 183 ΚΠοΛΔ), όπως ορίζεται, ειδικότερα στο διατακτικό και να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου των εν λόγω αιτήσεων αναίρεσης στο Δημόσιο Ταμείο, κατ' άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε' ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Συνεκδικάζει τις από 4.4.2017 (και με αριθμό κατάθ. 316/ 25.5.2017) και 24.11.2017 (και με αριθμό κατάθ. 890/7.12.2017) αιτήσεις αναίρεσης της 7/2017 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Απορρίπτει την από 4.4.2017 (και με αριθμό κατάθ. 316/25.5.2017) αίτηση αναίρεσης της 7/2017 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, τα οποία καθορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

Απορρίπτει την από 24.11.2017 (και με αριθμό καταθ. 890/7.12.2017) αίτηση αναίρεσης της 7/2017 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ. Και Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα την 1η Φεβρουαρίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 15 Μαρτίου 2019.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ