312/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 312 / 2012 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 312/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χαράλαμπο Δημάδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Δημήτριο Μαζαράκη και Νικόλαο Μπιχάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 2 Νοεμβρίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Σ. συζ. Γ. Χ., το γένος Ε. Κ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Μ. Καδδίτη.

Του αναιρεσίβλητου: Γ. Ε. Κ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ματθαίο Χαλκιαδάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-2-2005 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ρεθύμνου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 23/626/ΠΤ/ 50/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 395/2009 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 30-4-2010 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Νικόλαος Μπιχάκης ανέγνωσε την από 21-10-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με το άρθρο 1045 ΑΚ, για τη κτήση της κυριότητας με έκτακτη χρησικτησία, απαιτείται άσκηση νομής επί συνεχή εικοσαετία, με τη δυνατότητα εκείνου που απέκτησε τη νομή του πράγματος με καθολική ή ειδική διαδοχή να συνυπολογίσει στο χρόνο της δικής του νομής και το χρόνο νομής του δικαιοπαρόχου του (άρθρο 1051 ΑΚ). Νομέας δε, κατά το άρθρο 974 του ίδιου Κώδικα, είναι όποιος απέκτησε τη φυσική εξουσία πάνω στο πράγμα, αν ασκεί την εξουσία αυτή με διάνοια κυρίου. Άσκηση της νομής επί ακινήτου αποτελούν οι εμφανείς υλικές πράξεις επ' αυτού που είναι δηλωτικές της βούλησης του νομέα να εξουσιάζει τούτο και οι οποίες ποικίλουν ανάλογα με τον κατά τη βούληση του νομέα προορισμό του πράγματος. Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ., προκύπτει, ότι ο λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του ή αν εφαρμοσθεί ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, αντιστοίχως δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού κανόνα δικαίου για την επέλευση της απαγγελθείσας έννομης συνέπειας ή την άρνησή της.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο δέχτηκε τα εξής: "Ο πατέρας των διαδίκων Ε. Κ., κάτοικος ... μέχρι το έτος 1968 και έκτοτε στην Αθήνα, απεβίωσε την 09.12.84 χωρίς να αφήσει διαθήκη και εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του ήταν η σύζυγός του Μ. και τα τέκνα τους και συγκεκριμένα η εκκαλούσα, ο εφεσίβλητος, η Ο. και Σ. Κ.. Ο Ε. Κ. είχε στην κυριότητα του τέσσερα αγροκτήματα στις θέσεις "Γράμπελες, Πηγαδάκια, Βρύσινα και Κάμπος", της κτηματικής περιφέρειας Καρέ του Δήμου Ρεθύμνου και το επίδικο ακίνητο, ήτοι οικόπεδο, έκτασης 1.209,71 τ.μ., που βρίσκεται στη θέση "Μπιζαριανά" της ίδιας ως άνω κτηματικής περιφέρειας, μέσα στο οποίο υπήρχε μια ερειπωμένη πετρόκτιστη ισόγεια οικία με υπόγειο χωρίς σκεπή, επιφάνειας συνολικά 62,59 τ.μ. Το ακίνητο αυτό ο πατέρας των διαδίκων το απέκτησε κατά κυριότητα με έκτακτη χρησικτησία, καθόσον το νεμόταν και το κατείχε με διάνοια κυρίου από το έτος 1952, που του το δώρισε άτυπα ο πατέρας του Γ. Κ. μέχρι το έτος 1980. Συγκεκριμένα από το έτος 1952 κατοικούσε με τη σύζυγό του και τα τέσσερα παιδιά τους στην οικία αυτή, μέχρι το έτος 1968 που εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα, έκτοτε δε μέχρι το 1980 επισκεπτόταν και επέβλεπε το ακίνητο αυτό. Με την πάροδο του χρόνου η οικία κατέστη ετοιμόρροπη και ακατάλληλη για διαμονή και για το λόγο αυτόν όταν ο πατέρας των διαδίκων επισκεπτόταν το χωριό του, εφιλοξενείτο από τον αδερφό του Γ. Κ.. Το έτος 1980 ο Ε. Κ. παραχώρησε το επίδικο με άτυπη δωρεά στο μοναχογιό του Γ. -εφεσίβλητο, προτρέποντάς τον να προβεί στην ανακαίνιση της οικίας για να μην καταρρεύσει πλήρως. Κατά την ίδια χρονική περίοδο και με τον ίδιο τρόπο (άτυπη δωρεά) παραχώρησε στην εκκαλούσα-ενάγουσα το κείμενο στη θέση "Κάμπος" αγρόκτημα, έκτασης δύο περίπου στρεμμάτων με 25-20 ελαιόδενδρα, το οποίο συνορεύει με άλλο Αγρόκτημα του συζύγου της και το οποίο η τελευταία το έτος 1996, πώλησε μαζί με αυτό του συζύγου της αντί τιμήματος 1.000.000 δρχ, ενώ στις άλλες δύο θυγατέρες του Ο. και Σ. δώρισε άτυπα τα τρία αγροκτήματα στις θέσεις "Γράμπελες, Βρύσινα και Πηγαδάκια". Ο εφεσίβλητος από το έτος 1980 και μέχρι την άσκηση της αγωγής νεμόταν και κατείχε το επίδικο ακίνητο για δικό του αποκλειστικά λογαριασμό με διάνοια κυρίου, εν γνώσει και χωρίς εναντίωση της εκκαλούσας - ενάγουσας και των υπολοίπων αδελφών του, οι οποίοι γνώριζαν, ότι ο εφεσίβλητος νέμεται το επίδικο αποκλειστικά για τον εαυτό του, και ουδέποτε εναντιώθηκαν μετά το θάνατο του πατέρα τους το έτος 1984, σεβόμενοι την επιθυμία του να περιέλθει στον εφεσίβλητο γιο του. Έτσι αυτός έγινε κύριος αυτού με έκτακτη χρησικτησία, αφού συμπλήρωσε από το 1980 μέχρι την άσκηση της αγωγής χρόνο νομής μεγαλύτερο από 20 έτη. Παρότι μετά το θάνατο του πατέρα τους, ο εφεσίβλητος δεν είχε δικαίωμα κυριότητας επί του επιδίκου ακινήτου, συνέχιζε να νέμεται και να το κατέχει αποκλειστικά για τον εαυτόν του, αφού ο πατέρας του το είχε άτυπα παραχωρήσει σ' αυτόν. Ειδικότερα αποδείχθηκε ότι οι πράξεις νομής που ασκούσε ο εφεσίβλητος στο επίδικο συνίσταντο στην επίσκεψη, επίβλεψη του και προγραμματισμό της ανακαίνισης της οικίας, αφού, όπως προαναφέρθηκε με την πάροδο του χρόνου αυτή έγινε ετοιμόρροπη και ακατάλληλη προς χρήση και ο εφεσίβλητος όπως και ο πατέρας του μέχρι το θάνατο του, όταν επισκεπτόταν το χωριό του διέμενε στην οικία του θείου του Γ. Κ.. Η εκκαλούσα λόγω καταγωγής και του συζύγου της από το ίδιο χωριό (Καρέ) επισκεπτόταν και αυτή την πατρική οικία για συναισθηματικούς λόγους, γνωρίζοντας όμως ότι αυτή νέμεται για δικό του αποκλειστικά λογαριασμό ο εφεσίβλητος αδερφός της και ουδέποτε μέχρι το έτος 2002, που ολοκληρώθηκε η επισκευή της οικίας, για την οποία θα γίνει λόγος παρακάτω, διαμαρτυρήθηκε ή πρόβαλε αξίωση. Όπως αποδείχθηκε το καλοκαίρι του έτους 2000 ο εφεσίβλητος άρχισε να επισκευάζει την οικία, έχοντας προς τούτο και τη σύμφωνη γνώμη όλων των αδερφών του, δαπανώντας περίπου 100.000 ευρώ. Τις εργασίες επισκευής, οι οποίες διήρκεσαν μέχρι το έτος 2002, τις επέβλεπε μάλιστα για λογαριασμό του ο σύζυγος της εκκαλούσας, αφού αυτοί είχαν εγκατασταθεί τότε και διέμεναν στο χωριό. Εξάλλου καμία από τις αδερφές του ούτε η εκκαλούσα αναμείχθηκε στις εργασίες επισκευής και δεν συμμετείχε στις απαιτούμενες δαπάνες, ούτε και εναντιώθηκε στην επισκευή και αναπαλαίωση της οικίας. Η εκκαλούσα με τη .../04 δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της συμβολαιογράφου Περιστερίου Παναγιώτας Στελιουδάκη, που μεταγράφηκε νόμιμα, αποδέχθηκε την κληρονομιά του πατέρα της Ε. Κ. και συγκεκριμένα τα 3/16 εξ αδιαιρέτου του επιδίκου ακινήτου, θεωρώντας ότι ως προς αυτό εχώρησε η εξ αδιαιρέτου διαδοχή. Όμως με την ως άνω μεταγραφή της αποδοχής κληρονομιάς η εκκαλούσα δεν απέκτησε τη συγκυριότητα του επιδίκου ακινήτου κατά ποσοστό 3/16 εξ αδιαθέτου αναδρομικά από το χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου πατέρας της, διότι την κυριότητα του επιδίκου είχε αποκτήσει ο εφεσίβλητος με τον προαναφερθέντα πρωτότυπο τρόπο-έκτακτη χρησικτησία. Ακολούθως, το Εφετείο απέρριψε την έφεση της αναιρεσείουσας και επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση, με την οποία απορρίφθηκε η ένδικη αναγνωριστική κυριότητας αγωγή, κατά παραδοχή ένστασης ιδίας κυριότητας του αναιρεσιβλήτου, ερειδομένης στην έκτακτη χρησικτησία. Με αυτά που δέχτηκε και, έτσι, που έκρινε το Εφετείο, ως προς το κρίσιμο ζήτημα της άσκησης από τον αναιρεσίβλητο εμφανών υλικών πράξεων φυσικής εξουσιάσεως του επιδίκου ακινήτου επί εικοσαετία, δια της επισκέψεώς του και της επίβλεψής του, επί του οποίου η οικία ήταν ετοιμόρροπη και προγραμμάτιζε την ανακαίνισή της, δεν παραβίασε τις ως άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις τις οποίες ορθά εφάρμοσε και ο περί του αντιθέτου πρώτος λόγος αναίρεσης από τον αριθ.1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Επειδή κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ.8 Κ.Πολ.Δ. ιδρύεται λόγος αναίρεσης και όταν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. "Πράγματα" θεωρούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί των διαδίκων που συγκροτούν την ιστορική βάση και επομένως θεμελιώνουν το αίτημα αγωγής, ανταγωγής, ένστασης ή αντένστασης και όχι ισχυρισμοί που αποτελούν άρνηση της αγωγής κλπ, ή επιχειρήματα νομικά ή πραγματικά, τα οποία αντλούνται από το νόμο ή από την εκτίμηση των αποδείξεων.

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον δεύτερο λόγο αναίρεσης αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, η από τον αριθ. 8β του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. πλημμέλεια, γιατί το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του ισχυρισμό της αναιρεσείουσας, ότι ο αναιρεσίβλητος είχε αποκτήσει το επίδικο ακίνητο με το .../2000 συμβόλαιο γονικής παροχής της συμ/φου Ρεθύμνης Γεωργίας Ψαρουδάκη, που μεταγράφηκε νόμιμα, τον δε ισχυρισμό αυτόν πρόβαλε με την αγωγή της με λόγο έφεσης και με τις προτάσεις της. Ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, αφού το Εφετείο, δεχόμενο την ένσταση ιδίας κυριότητας του αναιρεσιβλήτου στο επίδικο ακίνητο με πρωτότυπο τρόπο (έκτακτη χρησικτησία), έλαβε υπόψη τον παραπάνω αγωγικό ισχυρισμό της αναιρεσείουσας περί του παράγωγου τρόπου κτήσης της ιδίας κυριότητας στο επίδικο ακίνητο από τον αναιρεσίβλητο και τον απέρριψε εκ του πράγματος. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 11 περ. γ του ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη του αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Για την ίδρυση του λόγου αυτού αρκεί και η ύπαρξη αμφιβολιών για το αν λήφθηκε υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας συγκεκριμένο αποδεικτικό μέσο. Όμως δεν γεννάται ο λόγος αυτός, αν και από τη γενική μνεία ότι λήφθηκαν υπόψη όλα τα κατ' είδος έστω αναφερόμενα αποδεικτικά μέσα, σε συνδυασμό με το υπόλοιπο περιεχόμενο της απόφασης, καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο ότι λήφθηκε υπόψη συγκεκριμένο αποδεικτικό μέσο που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι. Η παραβίαση της υποχρέωσης αυτής ιδρύει τον λόγο αναίρεσης του άρθρου 559 αρ. 11 γ' του ΚΠολΔ, υπό την προϋπόθεση ότι το πραγματικό γεγονός που επικαλείται ο διάδικος ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, αφού μόνο ένα τέτοιο (ουσιώδες) γεγονός καθίσταται αντικείμενο απόδειξης.

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον τρίτο λόγο αναίρεσης αίτησης προβάλλεται η από τον αρ. 11 γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και συγκεκριμένα ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του το .../2000 συμβόλαιο γονικής παροχής της συμ/φου Ρεθύμνης Γεωργίας Ψαρουδάκη, στο οποίο φέρεται κυρία του επιδίκου το έτος 2000 η μητέρα των διαδίκων και όχι ο αναιρεσίβλητος, και την .../2005 ένορκη βεβαίωση ενώπιον του συμ/φου Ρεθύμνου Γεωργίου Λουκάκη,- που επικαλέστηκε και προσκόμισε η αναιρεσείουσα. Ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, αφού από την υπάρχουσα στην προσβαλλόμενη απόφαση βεβαίωση ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη τόσο την αμέσως πιο πάνω ένορκη βεβαίωση, όσο και όλα τα επικαλούμενα και προσκομιζόμενα από τους διαδίκους έγγραφα δεν καταλείπεται καμία αμφιβολία ότι αυτό κατέληξε στην παραπάνω κρίση του περί της ουσιαστικής βασιμότητας της ένστασης ίδιας κυριότητας του αναιρεσιβλήτου στο επίδικο ακίνητο, λαμβάνοντας υπόψη και συνεκτιμώντας με τις λοιπές αποδείξεις τόσο την επίμαχη ένορκη βεβαίωση, όσο και το προμνημονευόμενο συμβόλαιο.

Κατά την έννοια του αριθ. 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νομίμου βάσεως, υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία σύμφωνα με το νόμο είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόσθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση, όχι, όμως και όταν υπάρχουν ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που έχει εξαχθεί από αυτές, εφόσον τούτο εκτίθεται σαφώς. Ως "ζητήματα" των οποίων η μη αιτιολόγηση ή η αιτιολόγηση κατά τρόπο ανεπαρκή ή αντιφατικό στερεί απ' την απόφαση τη νόμιμη βάση της, νοούνται μόνον οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, δηλαδή εκείνοι που τείνουν στη θεμελίωση ή την κατάλυση δικαιώματος που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο, όχι όμως και τα απλά πραγματικά ή νομικά επιχειρήματα, που δεν συνέχονται με την αξιολόγηση και στάθμιση των αποδείξεων, για την οποία η έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας δεν ιδρύει λόγο αναιρέσεως.

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον τέταρτο λόγο αναίρεσης προβάλλεται η από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ αιτίαση, γιατί η προσβαλλόμενη απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες για την κτήση της κυριότητας του ακινήτου από τον αναιρεσίβλητο με βάση το ως άνω συμβόλαιο γονικής παροχής. Ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος ως αβάσιμος ως επί εσφαλμένης βάσης στηριζόμενος, αφού, όπως προκύπτει από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο δεν ασχολήθηκε με την κτήση της κυριότητας του επιδίκου ακινήτου από τον αναιρεσίβλητο με βάση τον παραπάνω τίτλο.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 30.4.2010 αίτηση της Σ. Χ. για αναίρεση της 395/2009 απόφασης του Εφετείου Κρήτης. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 16 Δεκεμβρίου 2011.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 22 Φεβρουαρίου 2012.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ