Supreme Court allows partial appeal regarding land compensation valuation, remanding case for retrial on specific items.

Απόφαση 310 / 2021 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 310/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Μαρία Τζανακάκη, Αικατερίνη Βλάχου και Ευστάθιο Νίκα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Νοεμβρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) … …και 33)…. , εκ των οποίων οι υπό στοιχ. 2ος, 5ος, 10ος, 12η, 18α, 18β, 20ος, 31η και 32ος εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Φανή Παναγοπούλου, ενώ οι λοιποί δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο. Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Παναγιώτα Παρασκευοπούλου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-11-2009 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης των ήδη υπό στοιχ. 1ης έως και 31ης των αναιρεσειόντων και άλλων προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη (μετά την έκδοση της 221/2009 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σπάρτης που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Ναυπλίου και συνεκδικάστηκε με την από 10-11-2009 αίτηση του ήδη 32ου αναιρεσείοντος, με τις αιτήσεις άλλων προσώπων μεταξύ των οποίων και του ήδη 33ου αναιρεσείοντος, καθώς και με τις ανταιτήσεις και παρεμβάσεις των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η 193/2013 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ναυπλίου, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 1-8-2014 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Μαρία Τζανακάκη διάβασε την από 13-11-2020 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε: Ι. να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης των 5ου, 10ου, 12ης, 20ου, 31ης και 32ου των αναιρεσειόντων αναφορικά Α) με το αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος των ιδιοκτησιών τους και Β) επί πλέον του 20ου και της 31ης των αναιρεσειόντων αναφορικά με το αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος για τις ξερολιθιές των ιδιοκτησιών τους,

ΙΙ. να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης του 2ου αναιρεσείοντα αναφορικά με το αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για το επικείμενο κτίσμα της ιδιοκτησίας του,

ΙΙΙ. να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης των 18α και 18β αναιρεσειόντων αναφορικά με το αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για τα επικείμενα κτίσματα της ιδιοκτησίας τους και

ΙV. να απορριφθεί κατά τα λοιπά η αίτηση αναίρεσης των 5ου, 10ου, 12ης, 20ου, 31ης και 32ου των αναιρεσειόντων αναφορικά με το αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για τα επικείμενα δέντρα των ιδιοκτησιών τους και επί πλέον της 31ης αναιρεσείουσας αναφορικά με το αίτημα καθορισμού αποζημίωσης για το ισόγειο κεραμοσκεπές κτίσμα της ιδιοκτησίας της. Η πληρεξούσια των παραστάντων αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης, η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθεμία δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η κρινόμενη από 1-8-2014 (αρ.κατ. 15/2014) αίτηση για την αναίρεση της υπ'αρ. 193/2013 οριστικής απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Ναυπλίου, που εκδόθηκε με την ειδική διαδικασία του Ν.2882/2001- Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων και χάριν συντόμευσης ΚΑΑΑ, έχει ασκηθεί νόμιμα ως προς τους 2ο,5ο, 10ο,12η,18 α και β, 20ο,31η και 32ο αναιρεσείοντες και πρέπει να ερευνηθεί ως προς αυτούς κατά το παραδεκτό και βάσιμο του μοναδικού λόγου αυτής (άρθρο 577 παρ.1 και 3 ΚΠολΔ).

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 299,294,295 παρ.1 και 297 του ΚΠολΔ, οι οποίες, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 573 παρ.1 του ίδιου Κώδικα, εφαρμόζονται και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση, προκύπτει ότι ο αναιρεσείων, με προφορική δήλωσή του, που καταχωρίζεται στα πρακτικά ή με δικόγραφο, που επιδίδεται στον αναιρεσίβλητο, είτε από τον ίδιο τον αναιρεσείοντα,είτε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του, (που αρκεί να έχει γενική πληρεξουσιότητα, κατά τα άρθρα 94 παρ.1, 96 παρ.1,98 ΚΠολΔ), μπορεί να παραιτηθεί από το δικόγραφο της αναίρεσης,χωρίς τη συναίνεση του αναιρεσιβλήτου, πριν αυτός προχωρήσει στην προφορική συζήτηση της ουσίας της υπόθεσης. Η ως άνω νομότυπη παραίτηση έχει ως αποτέλεσμα να θεωρείται, ότι η αναίρεση δεν ασκήθηκε και έτσι να καταργείται η αναιρετική δίκη, που ανοίχθηκε με την άσκηση της αναίρεσης. Στην περίπτωση αυτή η εκκαθάριση των δικαστικών εξόδων, που βαρύνουν τον παραιτούμενο διάδικο, γίνεται, (μετά την κατάργηση της διαδικασίας των άρθρων 679 επ. ΚΠολΔ από τον Ν.4335/2015), με την απόφαση του Δικαστηρίου, που εκδίδεται, εφόσον υποβλήθηκε σχετικό αίτημα από τον αναιρεσίβλητο (άρθρα 188 παρ.1,189,191 παρ.2,192 ΚΠολΔ). Το αίτημα αυτό δεν είναι απαραίτητο να συνοδεύεται από κατάλογο των εξόδων (ΑΠ552/2018,,ΑΠ 1122/2017, ΑΠ 882/2017, ΑΠ 833/2012).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την επισκόπηση του φακέλου της δικογραφίας προκύπτει ότι οι αναιρεσείοντες (πλην του 2ου, 5ου, 10ου,12ης,18ου α και β, 20ου, 31ης και 32ης τούτων) υπέβαλαν ενώπιον του Εφετείου Ναυπλίου την από 6-5-2019 δήλωση παραίτησης από το δικόγραφο της ένδικης αίτησης αναίρεσης. Η ανωτέρω δήλωση παραίτησης κατατέθηκε στη γραμματεία του Δικαστηρίου,που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση.

Εξάλλου, από την υπ'αριθμόν 4642/12-11-2020 έκθεση επίδοσης της αρμόδιας δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Αθηνών, Κ. Δ., προκύπτει ότι μετά από έγγραφη παραγγελία της πληρεξουσίας δικηγόρου, Φανής Παναγοπούλου, που ενήργησε κατ'εντολή των λοιπών αναιρεσειόντων, πλην των ανωτέρω, που παραστάθηκαν νόμιμα με την ίδια επίσης ως άνω πληρεξούσια δικηγόρο , ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της ανωτέρω δήλωσης παραίτησης κοινοποιήθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στο αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο,όπως εκπροσωπείται νόμιμα από την Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους .

Επομένως η ανωτέρω νομότυπη παραίτηση έχει ως αποτέλεσμα να θεωρείται, ότι η αίτηση αναίρεσης δεν ασκήθηκε ως προς αυτούς και η δίκη, που ανοίχθηκε με την ένδικη αίτηση αναίρεσης, καταργείται ως προς τους λοιπούς αναιρεσείοντες,πλην εκείνων, που παρίστανται και εκπροσωπούνται νόμιμα, ως προς τους οποίους πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω η αίτηση αναίρεσης.

Διάταξη περί δικαστικών εξόδων δεν πρέπει να περιληφθεί στην απόφαση, ελλείψει σχετικού αιτήματος του αναιρεσιβλήτου (άρθρα 188 παρ.1,189,191 παρ.2 και 192 ΚΠολΔ).

Περαιτέρω, αναφορικά με τη διαδικαστική πορεία της υπόθεσης, από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης και των λοιπών διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρο 561 αρ.2 ΚΠολΔ) προκύπτει, ότι οι ήδη εννέα ως άνω αναιρεσείοντες,μαζί με τους λοιπούς παραιτηθέντες αναιρεσείοντες, άσκησαν την από 9-11-2009 (αρ.κατ. 659/2009) αίτηση ενώπιον του Εφετείου Ναυπλίου και ο ήδη 32ος αναιρεσείων την από 10-11-2009 (αρ.κατ. 661/2009) αίτηση, με τις οποίες ισχυρίστηκαν, ότι με την υπ'αρ. 1110852/8354/0010/15-1-2007 Κοινή Υπουργική Απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών και του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ κηρύχθηκε συμπληρωματική αναγκαστική απαλλοτρίωση για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα, για την κατασκευή του αυτοκινητόδρομου Κόρινθος-Τρίπολη- Καλαμάτα- Σπάρτη, στο τμήμα Λεύκτρο- Σπάρτη, από τη χιλιομετρική θέση 10+100 έως 21+200, συνολικής επιφάνειας 506808,23 Μ2, που βρίσκεται στην περιοχή του νυν Δήμου Μεγαλόπολης και νυν Δήμου Σπάρτης, του μεγαλύτερου τμήματος της απαλλοτριουμένης έκτασης ευρισκόμενου στο Νομό Λακωνίας,όπως αυτή εμφαίνεται στον Κτηματολογικό Πίνακα και στα Κτηματολογικά διαγράμματα, όπως αυτά συμπληρώθηκαν και διορθώθηκαν τον Σεπτέμβριο του έτους 2010 και τον Σεπτέμβριο του έτους 2011 αντίστοιχα, ότι οι αιτούντες και ήδη αναιρεσείοντες είναι ιδιοκτήτες των ακινήτων,που αναλυτικά περιέγραφαν στις αιτήσεις τους, με τα επικείμενα κτίσματα και δένδρα αυτών, ότι το Ελληνικό Δημόσιο με την με αρ.κατ. 126/Απαλλ.125/2009 αίτησή του προς το Μονομελές Πρωτοδικείο Σπάρτης ζήτησε τον προσωρινό προσδιορισμό αποζημίωσης, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ'αρ. 221/2009 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σπάρτης και καθόρισε ως προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης τις αναγραφόμενες στην αίτηση του Δημοσίου τιμές, ότι οι αιτούντες και ήδη αναιρεσείοντες άσκησαν,στη συνέχεια, τις προαναφερόμενες αιτήσεις τους για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος και τα επικείμενα των ιδιοκτησιών τους, σε τιμές μεγαλύτερες από την προσωρινή τιμή μονάδος, ότι οι ως άνω δύο αιτήσεις τους, με αρ.κατ. 659/2009 και 661/2009 (για τον 32ο αναιρεσείοντα) συζητήθηκαν ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Ναυπλίου και συνεκδικάστηκαν μαζί με άλλες αυτοτελείς αιτήσεις και κύριες παρεμβάσεις άλλων ιδιοκτητών,που δεν είναι διάδικοι σήμερα και με ανταιτήσεις σ'αυτές του Ελληνικού Δημοσίου και ότι επ'αυτών εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση.

Εξάλλου, από την από 9-11-2009 (αρ.κατ. 659/2009) αυτοτελή αίτηση,που επισκοπείται επιτρεπτά ως διαδικαστικό έγγραφο της δίκης (άρθρο 561 αρ.2 ΚΠολΔ) προκύπτει, ότι οι αναιρεσείοντες, για τους οποίους ερευνάται η ένδικη αναίρεση, αξίωναν τα ακόλουθα,κατά το ενδιαφέρον την αναιρετική δίκη,μέρος της υπόθεσης: Ο 2ος αναιρεσείων, Ι.

Β. του Ε., με αρ.ιδιοκτησίας ...,τότε 5ος αιτών, ζητούσε,μεταξύ άλλων αιτημάτων, τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος για τα επικείμενα κτίσματα της ιδιοκτησίας του, δηλαδή ένα ισόγειο κτίσμα πετρόκτιστο κεραμοσκεπές, συνολικού όγκου 70Μ3 και για μεγάλες μουριές (βλ. σελίδα 8 της ανωτέρω αίτησης).

Ο 5ος αναιρεσείων, Ι. Γ. του Δ., με αριθμό ιδιοκτησίας ...,τότε 13ος αιτών (βλ.σελ. 9 της αίτησης) ζητούσε, μεταξύ άλλων, να καθοριστεί οριστική τιμή μονάδος για το έδαφος του απαλλοτριουμένου ακινήτου του (αγρός ξερικός) και για τα επικείμενα αυτού δένδρα, (μεσαίες - μικρές και από αναβλάστηση ελιές).

Ο 10ος αναιρεσείων, Ν. Θ. του Δ., με αριθμό ιδιοκτησίας ... Ε,τότε 20ος αιτών (βλ.σελ. 10 της αίτησης) ζητούσε τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος για το έδαφος του απαλλοτριουμένου ακινήτου του (αγρός ποτιστικός) και τα επικείμενα αυτού δένδρα (μεγάλες-μεσαίες -μικρές ελιές και μεγάλες καρυδιές).

Η 12 η αναιρεσείουσα,Α. Θ. του Ν., με αριθμό ιδιοκτησίας ...Γ (βλ. σελ. 11 της αίτησης) ζητούσε τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος για το έδαφος της ιδιοκτησίας της (αγρός ποτιστικός, με τα επικείμενα δένδρα αυτού, μεγάλες- μεσαίες -μικρές ελιές).

Οι 18α και β αναιρεσείοντες, Γ. και Κ. Μ. του Κ., τότε 32 ος και 34η αιτούντες (βλ.σελίδα 12 και 13 της αίτησης) με αριθμό ιδιοκτησίας ..., ζητούσαν μεταξύ άλλων,που δεν αφορούν την παρούσα δίκη, τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για τα ακόλουθα επικείμενα κτίσματα του απαλλοτριουμένου ακινήτου τους,που ενδιαφέρουν τον αναιρετικό λόγο : πλινθόκτιστη εξωτερική τουαλέτα,συνολικού όγκου 14,79 Μ3,κουζίνα με κεραμοσκεπή, συνολικού όγκου 86,40 Μ3, κοτέτσι 14,31 Μ3, κοτέτσι 12 Μ3,αποθήκη 122,15 Μ3 και επί πλέον τη δαπάνη μεταφοράς μετρητή ΔΕΗ( η οποία,ας σημειωθεί, ως επωφελής δαπάνη για το ακίνητο, πριν από την κήρυξη της απαλλοτρίωσης, που αυξάνει την αξία του, είναι αποζημιωτέα με πλήρη αποζημίωση).

Ο 20ος αναιρεσείων, Η. Μ., με αριθμό ιδιοκτησίας ..., τότε 35ος αιτών (βλ.σελ. 13 της αίτησης) ζητούσε τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος για το έδαφος της ιδιοκτησίας του (αγρός ποτιστικός) με τα επικείμενα αυτού δένδρα ( καρυδιές,μεγάλες -μικρές), συκιές (μεγάλες-μεσαίες), μεγάλες μουριές, μεγάλη καστανιά και για μια ξερολιθιά,ύψους 1 μέτρου και μήκους 50 μέτρων.

Η 31η αναιρεσείουσα, Μ. Μ. συζ. Ν., με αριθμό ιδιοκτησίας ..., τότε 53η αιτούσα (βλ. σελ. 16 της αίτησης) ζητούσε τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος του απαλλοτριουμένου ακινήτου της (ποτιστικός αγρός) με τα επικείμενα αυτού,δηλαδή μεγάλες ελιές και μια ξερολιθιά,ύψους 1 μέτρου και μήκους 40 μέτρων. Τέλος, ο 32ος αναιρεσείων, Δ. Ο. του Η., με αριθμό ιδιοκτησίας ..., τότε αυτοτελώς αιτών με την από 10-11-2009 (αρ.κατ. 661/2009) αίτησή του, ζητούσε τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για την αξία του εδάφους του απαλλοτριουμένου ακινήτου του (ποτιστικός αγρός) με τα επικείμενα αυτού,κατά το ενδιαφέρον την παρούσα δίκη μέρος,δηλαδή μια πετρόκτιστη αγροικία 98 Μ3,4 μεγάλες καρυδιές,μια μεσαία καρυδιά, μια μεσαία μουριά, 4 μεγάλες μουριές, δύο μεγάλες συκιές και 1 μεσαία ελιά.

Από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 και 3 του ισχύοντος Συντάγματος και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα δικαιώματα του ανθρώπου (ΕΣΔΑ), συνάγεται ότι για τον προσδιορισμό της "πλήρους αποζημίωσης" λαμβάνεται υπόψη η αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου κατά το χρόνο συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου της αίτησης καθορισμού (προσωρινού ή οριστικού, σε περίπτωση παράλειψης του προσωρινού) της αποζημίωσης αυτής, καθώς και η δαπάνη του ιδιοκτήτη του απαλλοτριούμενου ακινήτου (Ολ.ΑΠ 8/1999).

Ως πλήρης δε αποζημίωση νοείται η αποζημίωση, που παρέχει στον ιδιοκτήτη τη δυνατότητα αντικατάστασης του απαλλοτριωθέντος με άλλο ισάξιο (Ολ.ΑΠ 714/1978). Εξάλλου, κατά το άρθρο 13 παρ. 1 εδ. τελευτ. του ν. 2882/ 2001 (ΚΑΑΑ),όπως αυτό προστέθηκε με την παράγραφο 1 του άρθρ. 9 του Ν. 3193/2003, "ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου λαμβάνεται υπόψη ιδίως και η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν το χρόνο κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου".

Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, τα διαγραφόμενα κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο για τη διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή θα λάβει υπόψη του άλλα τέτοια.

Το δικαστήριο μπορεί να στηρίζει την κρίση του για την πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου, ενόψει της χρησιμοποιήσεως στην ανωτέρω διάταξη της λέξεως "ιδίως" σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει προσηκόντως. Η δε σχετική για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου κρίση του ανάγεται στην εκτίμηση πραγμάτων και ως εκ τούτου δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 561 παρ. 1 ΚΠολΔ (ΑΠ 261/2018, ΑΠ 56/2018, ΑΠ 1409/2011).

Περαιτέρω, ως πρόσοδος κατά την έννοια της ίδιας διάταξης, νοείται, η προερχόμενη από τη φύση και τη δυνατότητα εκμετάλλευσης του απαλλοτριούμενου, όχι ως μεμονωμένου ακινήτου αλλά ως εκ της θέσης, της μορφής και του προορισμού του σε σχέση με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται. Ως κριτήριο, δηλαδή, διαφοροποίησης και στοιχείο αξιολόγησης αποτελεί προκειμένου μεν για αγροτικό ακίνητο, αν τούτο είναι γόνιμο ή άγονο, ξηρικό ή ποτιστικό, φυτεία ή χέρσο και προκειμένου για αστικό, αν το απαλλοτριούμενο είναι εντός ή εκτός σχεδίου, εντός ή εκτός ζώνης, ποιοι είναι σε κάθε περίπτωση οι όροι δόμησης, τα ποσοστά κάλυψης και αντιπαροχής και ο συντελεστής εμπορικότητας, σε σχέση όμως με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται το ακίνητο (ΑΠ 421/ 2015, ΑΠ 326/2016).

Επίσης, ειδικότερα, ως κριτήριο διαφοροποιήσεως και στοιχείο αξιολογήσεως αποτελεί, προκειμένου περί οικοδομής, το είδος της κατασκευής,η παλαιότητα, ο αριθμός των ορόφων, το εμβαδόν,το είδος της χρήσεως κ.λ.π (ΑΠ 1175/2015, ΑΠ1016/2015,ΑΠ 2126/2014,ΑΠ 130/2010). Περαιτέρω, κατά το άρθρο 17 παρ. 2 του Συντάγματος "Κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση που να ανταποκρίνεται στην αξία την οποία είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζητήσεως στο δικαστήριο".

Κατά δε την παρ. 4 του ίδιου άρθρου "Η αποζημίωση ορίζεται από τα αρμόδια δικαστήρια ... πριν καταβληθεί η οριστική ή προσωρινή αποζημίωση διατηρούνται ακέραια όλα τα δικαιώματα του ιδιοκτήτη και δεν επιτρέπεται η κατάληψη". Ως καταβλητέα αποζημίωση για τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης και τη δυνατότητα κατάληψης νοείται η κατά την ως άνω διάταξη της παρ. 2 "πλήρης", η οποία πρέπει συνεπώς να περιλαμβάνει και την αξία των κατά το άρθρο 953 ΑΚ συστατικών του ακινήτου, τα οποία συναπαλλοτριώνονται αυτοδικαίως, σύμφωνα με το άρθρο 4 ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.)περί αναγκαστικών απαλλοτριώσεων, ανεξάρτητα από τη μνεία της στην απόφαση κήρυξης της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ή στο κτηματολογικό διάγραμμα ή στον κτηματολογικό πίνακα (Ολ.Α.Π. 5/2002,).

Την έννοια του συστατικού καθορίζουν οι διατάξεις των άρθρων 953, 954 και 955 ΑΚ, με τις οποίες ορίζεται, ότι: α) συστατικό που δεν μπορεί ν` αποχωρισθεί από το κύριο πράγμα χωρίς βλάβη αυτού του ίδιου ή του κυρίου πράγματος ή χωρίς αλλοίωση της ουσίας ή του προορισμού του δεν μπορεί να είναι αντικείμενο κυριότητας ή άλλου εμπραγμάτου δικαιώματος, β) συστατικά ακινήτου με την έννοια του προηγούμενου άρθρου είναι, εκτός των άλλων, τα πράγματα που έχουν συνδεθεί σταθερά με το έδαφος, ιδίως τα οικοδομήματα, ενώ συστατικά οικοδομήματος είναι όλα τα κινητά που χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση ή τα προσαρμοσμένα με αυτό για σκοπό μόνιμο και όχι παροδικό.

Ενόψει των ανωτέρω, το δικαστήριο, ως προς τα συστατικά που δεν περιλαμβάνονται στον κτηματολογικό πίνακα, έχει εξουσία να προσδιορίζει την τιμή μονάδας αποζημίωσης, εφόσον υποβληθεί σχετικό αίτημα. Έχει δε το δικαστήριο την ευχέρεια, είτε να διατάξει συμπλήρωση του πίνακα είτε να προχωρήσει στον καθορισμό τιμής για τα παραλειφθέντα συστατικά βάσει των προσκομιζομένων ή τασσομένων και διεξαγόμενων αποδείξεων (Ολ.

Α.Π. 5/2002, ΑΠ 56/2018, ΑΠ 653/2014, ΑΠ 868/2012, ΑΠ21/2010).Επίσης, το ίδιο συμβαίνει, όταν στο απαλλοτριούμενο ακίνητο υπάρχουν και συστατικά - δένδρα- φυτείες κατά την έννοια του αρ. 953 ΑΚ (ΑΠ 319/2019, ΑΠ 320/2019, ΑΠ 56/2018,ΑΠ 865/2012). Κατά το άρθρο 559 αριθμός 9 ΚΠολΔ <αναίρεση επιτρέπεται, αν το δικαστήριο, επιδίκασε κάτι που δεν ζητήθηκε ή επιδίκασε περισσότερα από όσα ζητήθηκαν ή άφησε αίτηση αδίκαστη>.

Ο όρος <επιδίκασε> σημαίνει ότι το δικαστήριο αποφάσισε σχετικά σε αίτημα, έστω και με αναγνωριστική διάταξη (ΑΠ 1811/2009). Δηλαδή, όταν το δικαστήριο επιδίκασε ή αναγνώρισε ή προέβη σε διάπλαση, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχο αίτημα (ΑΠ1708/2014, ΑΠ 204/2011). Εξ άλλου δεν συνιστά επιδίκαση μη αιτηθέντος η μερική παραδοχή της αγωγής (ΑΠ 805/2017, ΑΠ 252/2005).

Με τον μοναδικό λόγο της αίτησης αναίρεσης οι εννέα αναιρεσείοντες, ως προς τους οποίους ως άνω ερευνάται η υπόθεση, μετά την από 6-5-2019 (αρ. κατ. 8/2019) δήλωση παραίτησης των λοιπών αναιρεσειόντων, αποδίδουν στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια εκ του άρθρου 559 αρ.9 ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι το Εφετείο άφησε αδίκαστο αίτημα, που νόμιμα είχαν υποβάλει με τις αιτήσεις τους για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος για το έδαφος και τα επικείμενα των απαλλοτριουμένων ιδιοκτησιών τους και ειδικότερα,ότι το εφετείο δεν καθόρισε οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης Α) για το έδαφος και τα επικείμενα αυτού κτίσματα, δένδρα και ξερολιθιά των ιδιοκτησιών των 5ου, 10ου, 12ης, 20ου, 31ης και 32ου και Β) για τα κτίσματα των ιδιοκτησιών του 2ου και 18α και β των αναιρεσειόντων,αν και με την από 10-11-2009 (αρ. κατ. 661/2009 αίτησή του ο 32ος αναιρεσείων και με την από 9-11-2009 (αρ. κατ. 659/2009) αίτηση οι λοιποί ως άνω αναιρεσείοντες (για τους οποίους ερευνάται η ένδικη αναίρεση) ζητούσαν τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για τα ανωτέρω (έδαφος και επικείμενα).

Εξάλλου, από την επιτρεπτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Εφετείο δέχτηκε κατ'ουσίαν τις ανωτέρω δύο συνεκδικαζόμενες αυτοτελείς αιτήσεις των ανωτέρω αναιρεσειόντων, καθόρισε οριστική τιμή μονάδος για το έδαφος, για τα επικείμενα κτίσματα αυτού και για τα διάφορα επικείμενα, όπως κλίμακες, περιφράξεις κλπ, καθώς επίσης για τα επικείμενα δένδρα - φυτείες, ως ακολούθως, κατά το μέρος που ενδιαφέρει την παρούσα δίκη:

Καθορίζει οριστικά την τιμή μονάδας αποζημίωσης των ακινήτων των αιτούντων με τα επικείμενά τους, που απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά, για λόγους δημόσιας ωφέλειας, με την υπ' αριθ. 1110852/8354/0010/15-1-2007 Κοινή Υπουργικών Απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών ΠΕΧΩΔΕ, η οποία δημοσιεύτηκε νόμιμα στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 30/31-1-2007 και 280/2-7-2007), για την κατασκευή του αυτοκινητόδρομου Κόρινθος - Τρίπολη- Καλαμάτα - Σπάρτη στο τμήμα Λεύκτρο - Σπάρτη από χ.θ 10+000 έως χ.θ 21+200, έκτασης συνολικού εμβαδού 506.808,23 τ.μ, ως εξής:

2) σε 0,60 ευρώ /τ.μ., για τις ιδιοκτησίες ... και ..., σε 0,54 ευρώ /τ.μ., για τις ιδιοκτησίες ..., ... και ... σε 0,76 ευρώ /τ.μ., για την ιδιοκτησία ....

σε 0,51 ευρώ /τ.μ., για την ιδιοκτησία ....

σε 0.60 ευρώ/τ.μ. για την ιδιοκτησία ... σε 0,76 ευρώ/τ.μ. για τις ιδιοκτησίες ..., ... και .... σε 0,43 ευρώ /τ.μ., για την ιδιοκτησία ... σε 0,48 ευρώ /τ.μ., για την ιδιοκτησία ... σε 0,76 ευρώ /τ.μ., για την ιδιοκτησία 01021.14, σε 12 ευρώ /τ.μ., για την ιδιοκτησία, ... (εντός οικισμού) σε 0,90 ευρώ /'τ.μ., για την ιδιοκτησία 010268 ΙΑ, σε 0,71 ευρώ /τ.μ., για την ιδιοκτησία ..., σε 0,57 ευρώ /τ.μ., για τις ιδιοκτησίες ..., σε 0,76 ευρώ /'τ.μ., για την ιδιοκτησία ... και σε 0,57 ευρώ /τ.μ., για την ιδιοκτησία ....

σε 0.54 ευρώ /τ.μ., για την ιδιοκτησία ... σε 0,90 ευρώ ./τ.μ., για την ιδιοκτησία ... σε 0,76 ευρώ/τ.μ. για την ιδιοκτησία ..., σε 0,76 ευρώ /'τ.μ., για την ιδιοκτησία ..., σε 0,72 ευρώ /τ.μ., για τη ιδιοκτησία ..., σε 0,76 ευρώ /τ.μ., για τις ιδιοκτησίες ... και ... σε 0,76 ευρώ/τ.μ., για την ιδιοκτησία ..., σε 0,90 ευρώ/τ.μ., για την ιδιοκτησίες. ..., ... και ..., 3) σε 1,26 ευρώ /τ.μ., για τα 1.106,76 τ.μ της ιδιοκτησίας ... και σε 0,35 ευρώ/τ.μ., για τα λοιπά 41,45 τ.μ., 4) α) σε 0,74 ευρώ /τ.μ., για τα 7.870,17 τ.μ της ιδιοκτησίας ... και σε 0,35 ευρώ/τ.μ., για τα λοιπά 1.107,67 τ.μ., β) σε 0,54 ευρώ /τ.μ., για τα 119,52 τ.μ της ιδιοκτησίας ... και σε 0,32 ευρώ/τ.μ., για τα λοιπά 1.774,06 τ.μ., γ) σε 0,43 ευρώ/τ.μ., για την ιδιοκτησία ..., δ) σε 0,35 ευρώ/τ.μ., για την ιδιοκτησία ....

5) σε 0,94 ευρώ /τ.μ., για τα 4.091,55 τ.μ της ιδιοκτησίας ... και σε 0,32 ευρώ/τ.μ., για τα λοιπά 8,42 τ.μ.

Περαιτέρω,από την αντιπαραβολή των αιτημάτων των ανωτέρω αναιρεσειόντων,όπως έχουν προεκτεθεί και του διατακτικού της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Εφετείο δεν άφησε αδίκαστες τις αιτήσεις τους,αναφορικά με τα επικείμενα δένδρα,εφόσον στις σελίδες 44 και 45 της απόφασής του καθορίζει οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης για τις ελιές (μεγάλες-μεσαίες -μικρές και από αναβλάστηση), για μεγάλες καρυδιές και μεγάλες καστανιές, για μεγάλες και μεσαίες μουριές και για τις μεγάλες συκιές. Επομένως, ο λόγος αναίρεσης για τους 5ο,10ο,12η,20ο,31η και 32ο αναιρεσείοντες, αναφορικά με τα επικείμενα δένδρα των απαλλοτριουμένων ακινήτων τους, πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμος, εφόσον το Εφετείο δεν άφησε αδίκαστα τα σχετικά αιτήματά τους.

Επίσης, ο λόγος αναίρεσης για την 31η αναιρεσείουσα, αναφορικά με το ισόγειο κεραμοσκεπές κτίσμα 109,83 Μ3,για το οποίο αυτή αιτιάται, ότι το Εφετείο δεν καθόρισε οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης και ότι άφησε αδίκαστο το αίτημά της, πρέπει να απορριφθεί πρωτίστως ως απαράδεκτος κατ'αρ. 562 αρ.2 ΚΠολΔ,καθόσον από τη με αριθμό κατάθεσης 659/2009 αίτησή της τότε 53ης αιτούσας (βλ.σελ. 16 της αίτησης) προκύπτει, ότι αυτή δεν είχε υποβάλει τέτοιο αίτημα, το οποίο το πρώτον το υποβάλλει ενώπιον του Αρείου Πάγου, πλην απαραδέκτως.

Συνακόλουθα, το Εφετείο δεν είχε δυνατότητα να αποφανθεί για αίτημα, το οποίο δεν είχε υποβληθεί ενώπιόν του, ούτε το Δικαστήριο τούτο μπορεί να ερευνήσει ισχυρισμό, που δεν προτάθηκε νόμιμα στο Δικαστήριο ουσίας, διότι ο 'Αρειος Πάγος ερευνά τη νομιμότητα της απόφασης με βάση τα στοιχεία, που κρίνει ενώπιόν του ο ουσιαστικός Δικαστής.

Και τούτο ,διότι το αντίθετο θα μετέβαλε ανεπίτρεπτα τον Άρειο Πάγο σε Δικαστήριο 3ου βαθμού ουσίας (ΑΠ1503/2018). Κατά τα λοιπά όμως προκύπτει ότι, αν και οι 5ος,10ος, 12η,20ος, 31η και 32ος αναιρεσείοντες είχαν υποβάλει αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος των απαλλοτριουμένων ακινήτων τους και επί πλέον ο 20ος και η 31η τούτων για μια ξερολιθιά, ύψους 1 μέτρου και μήκους 50 μέτρων και 40 μέτρων, αντίστοιχα, εντούτοις το Εφετείο άφησε την αίτησή τους αδίκαστη.

Επίσης, αν και ο 2ος αναιρεσείων,τότε 5ος αιτών,με αρ. ιδιοκτησίας ..., είχε υποβάλει αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για ένα επικείμενο ισόγειο κτίσμα, πετρόκτιστο κεραμοσκεπές, 70 Μ3, το Εφετείο άφησε το αίτημά του αδίκαστο. Τέλος, οι 18α και β αναιρεσείοντες,τότε 32ος και 34η αιτούντες,με αρ.

ιδιοκτησίας ..., αντίστοιχα, ζητούσαν τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος για τα επικείμενα,δηλαδή πλινθόκτιστη εξωτερική τουαλέτα 14,79 Μ3,ισόγεια κουζίνα με κεραμοσκεπή 86,40 Μ3, κοτέτσι 14,31 Μ3, κοτέτσι 12 Μ3, αποθήκη με τσιμεντόλιθους 122,15 Μ3 καθώς και την επωφελή για το ακίνητό τους δαπάνη μεταφοράς του μετρητή ΔΕΗ, το Εφετείο άφησε αδίκαστο το αίτημά τους,αν και τούτο είχε υποβληθεί νόμιμα ενώπιόν του και συνεπώς ιδρύεται η αναιρετική πλημμέλεια εκ του άρθρου 559 αρ.9 περ.γ ΚΠολΔ για τα ανωτέρω επικείμενα.

Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημανθεί ότι τα επικείμενα της ιδιοκτησίας με αριθμό κτηματολογικού πίνακα ... των υπό στοιχείο 18 α και β των αναιρεσειόντων,για τα οποία η προσβαλλόμενη απόφαση, στις σελίδες 37 και 38 αυτής, έχει καθορίσει οριστική τιμή μονάδος και ειδικότερα, για το ισόγειο κεραμοσκεπές κτίσμα και τα δύο ισόγεια κτίσματα με ελενίτ, ταυτίζονται, ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, με τα επικείμενα για τα οποία επίσης, αιτιώνται οι ως άνω αναιρεσείοντες και ειδικότερα, με την ισόγεια κουζίνα με κεραμοσκεπή και τα δύο κοτέτσια. Αντίθετα, το Εφετείο άφησε αδίκαστο το αίτημά τους για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για τα λοιπά επικείμενα της ιδιοκτησίας τους για τα οποία αυτοί αιτιώνται ως ανωτέρω (πλινθόκτιστη εξωτερική τουαλέτα, αποθήκη με τσιμεντόλιθους και επωφελής δαπάνη μεταφοράς μετρητή ΔΕΗ) και συνακόλουθα, πρέπει να, γίνει δεκτός ως ουσιαστικά βάσιμος ο σχετικός από τον αριθμό 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αναιρετικός λόγος καθόσον αφορά στα παραπάνω επικείμενα της ανωτέρω ιδιοκτησίας.

Κατόπιν όλων αυτών, βάσιμα αιτιώνται οι ανωτέρω αναιρεσείοντες με τον μοναδικό αναιρετικό λόγο, που πρέπει να γίνει δεκτός κατ'ουσίαν και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά τα ανωτέρω κεφάλαια,τα οποία το Εφετείο άφησε αδίκαστα και ειδικότερα, αναφορικά Ι. Α) με το αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος των ιδιοκτησιών με αριθμούς ..., ...Ε,...Γ, ...,... και ..., των 5ου, 10ου,12ης,20ου, 31ης και 32ου των αναιρεσειόντων αντίστοιχα και Β) επί πλέον η αίτηση αναίρεσης του 20ου και της 31ης των ανωτέρω αναιρεσειόντων,αναφορικά με το αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος για τις ξερολιθιές των ιδιοκτησιών τους, ύψους ενός μέτρου και μήκους 50 και 40 μέτρων αντίστοιχα.

ΙΙ) αναφορικά με το αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για το επικείμενο κτίσμα της ιδιοκτησίας του2ου αναιρεσείοντα με αρ. ... (ισόγειο πετρόκτιστο κεραμοσκεπές κτίσμα,70Μ3).

ΙΙΙ) αναφορικά με το αίτημα καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για τα επικείμενα κτίσματα της ιδιοκτησίας των 18α και β αναιρεσειόντων με αρ. ... (πλινθόκτιστη εξωτερική τουαλέτα 14,79 Μ3, αποθήκη με τσιμεντόλιθους 122,15 Μ3 και επωφελής για το ακίνητο δαπάνη μεταφοράς της ΔΕΗ).

Ακολούθως, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση,κατά το αναιρούμενο μέρος αυτής, στο Δικαστήριο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση και του οποίου είναι εφικτή η συγκρότηση από άλλους Δικαστές, για να ερευνηθεί περαιτέρω (άρθρο 580 αρ.3 ΚΠολΔ). Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου, που οι παριστάμενοι αναιρεσείοντες έχουν καταθέσει στο Δημόσιο Ταμείο για την άσκηση της αναίρεσης (άρθρο 495 παρ.3 περ.Β'δ'ΚΠολΔ) .Τέλος, πρέπει να επιβληθούν σε βάρος του αναιρεσιβλήτου,που ηττήθηκε (άρθρα 176,183 ΚΠολΔ), τα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, που παραστάθηκαν και κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο αίτημα αυτών, μειωμένα όμως κατά τους περιορισμούς του άρθρου 22 παρ.3 Ν.3693/1957,που ενεργεί υπέρ και κατά του Ελληνικού Δημοσίου (ΑΠ325/2020, ΑΠ 682/2019, ΑΠ 452/2018), όπως ειδικότερα, ορίζεται στο διατακτικό της παρούσας απόφασης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Δέχεται την από 1-8-2014 (αρ.κατ. 15/2014) αίτηση για την αναίρεση της υπ' αριθμ. 193/2013 οριστικής απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Ναυπλίου, που εκδόθηκε με την ειδική διαδικασία του Ν.2882/2001, ως προς τους 2ο, 5ο, 10ο, 12η,18α και β, 20ο, 31η και 32ο αναιρεσείοντες, κατά το αναιρούμενο μέρος της, που αναφέρεται στο σκεπτικό της παρούσας απόφασης.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος αυτής στο Δικαστήριο, που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, συγκροτούμενο από άλλους Δικαστές, για να ερευνηθεί περαιτέρω.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου, που οι παριστάμενοι ως άνω αναιρεσείοντες έχουν καταθέσει στο Δημόσιο Ταμείο για την άσκηση της αναίρεσης.

Επιβάλλει τα μειωμένα δικαστικά έξοδα των ανωτέρω αναιρεσειόντων σε βάρος του αναιρεσιβλήτου, που καθορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

Καταργεί τη δίκη, που ανοίχθηκε με την ένδικη αίτηση αναίρεσης, ως προς τους λοιπούς αναιρεσείοντες, δηλαδή, πλην των ανωτέρω νόμιμα παρασταθέντων αναιρεσειόντων.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 22 Ιανουαρίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 10 Μαρτίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

O ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ