30/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 30 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 30/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Χαράλαμπο Παπαηλιού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανωνύμου εταιρίας με την επωνυμία "ΑΙΓΑΙΟΝ ΟΙΛ Ανώνυμη Εταιρία Βιομηχανίας και Εμπορίας Πετρελαιοειδών" (ΑΙΓΑΙΟΝ ΟΙΛ ΑΕ), που εδρεύει στον Πειραιά και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη-Διονύσιο Φιλιώτη.

Της αναιρεσίβλητης: Ανωνύμου εταιρίας με την επωνυμία "ΓΙΟΥΡΟΓΚΑΖ Βιομηχανία Υγραερίων Ανώνυμη Εταιρία", που εδρεύει στην Αλεξανδρούπολη και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αριστείδη Θωμόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-7-2003 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αλεξανδρούπολης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 31/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 16/2006 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 15-5-2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 24-10-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης της 16/2006 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά το άρθρο 1012 ΑΚ αν ακίνητο στερείται την αναγκαία δίοδο προς το δρόμο, έχει δικαίωμα ο κύριος του να απαιτήσει δίοδο από τους γείτονες έναντι ανάλογης αποζημίωσης. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι, ως ακίνητο στερούμενο της αναγκαίας διόδου προς το δρόμο θεωρείται εκείνο το οποίο στερείται κάθε επικοινωνίας με δημόσιο, δημοτικό ή κοινοτικό δρόμο, αλλά και εκείνο, το οποίο έχει μεν δίοδο προς τέτοιο δρόμο, πλην όμως αυτή δεν εξυπηρετεί επαρκώς τις ανάγκες του ιδιοκτήτη του, για την εκμετάλλευση ή τη χρησιμοποίηση αυτού σύμφωνα με τον προορισμό του.

Περαιτέρω, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 967 και 970ΑΚ,σε κοινόχρηστα πράγματα μπορούν να παραχωρηθούν με παραχώρηση της αρχής, κατά τους όρους του νόμου, ιδιαίτερα ιδιωτικά δικαιώματα εφόσον με τα δικαιώματα αυτά εξυπηρετείται ή δεν αναιρείται η κοινή χρήση. Δεν είναι όμως δυνατή η κατ' άρθρ. 1012ΑΚ σύσταση δουλείας διόδου σε κοινόχρηστα πράγματα.

Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 1015 ΑΚ, αν εξαιτίας της εκποίησης μέρους του ακινήτου αποκόπηκε η συγκοινωνία προς το δρόμο του μέρους που εκποιήθηκε ή του μέρους που απέμεινε, έχει υποχρέωση να παράσχει δίοδο ο κύριος του μέρους από όπου γινόταν έως τώρα η συγκοινωνία. Η διάταξη αυτή του άρθρου 1015 ΑΚ αναφέρεται στην περίπτωση που λόγω εκποίησης μέρους του ακινήτου, το μέρος που εκποιήθηκε ή απέμεινε έχασε την επικοινωνία με το δημόσιο δρόμο.

Εφόσον συντρέχουν οι παραπάνω προϋποθέσεις, αυτός που αποστερήθηκε τη δίοδο λόγω της εκποίησης δεν έχει την κατ` αρθρ. 1012 ΑΚ αξίωση κατ` άλλων γειτόνων, αλλά αξίωση σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1015 ΑΚ κατά του κυρίου του ακινήτου, μέσω του οποίου γινόταν μέχρι τώρα η επικοινωνία με το δημόσιο δρόμο. Στην υπόθεση που κρίνεται, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφασή του, το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο έφεση κατά απόφασης Ειρηνοδικείου, δέχτηκε, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση του, τα εξής, σχετικώς με την ένδικη αγωγή παροχής διόδου:

Η ενάγουσα,που ως αντικείμενο της δραστηριότητάς της έχει την εμφιάλωση και εμπορία υγραερίου, κυρία ενός ακινήτου ,έκτασης 19.776,90 τ.μ., που βρίσκεται στη θέση ".........." της κτηματικής περιοχής ....... Αλεξανδρούπολης, μεταξύ σιδηροδρομικής γραμμής και αιγιαλού, και συνορεύει βόρεια, σε πλευρά 233,17 μ. με κοινόχρηστη έκταση και πέραν αυτής με σιδηροδρομική γραμμή, νότια, σε πλευρά 131,24 μ.

με τις Εγκαταστάσεις Πετρελαιοειδών Κοινοπραξίας Αλεξανδρούπόλης και ,σε πλευρά 51,43 μ. με άλλη ιδιοκτησία της ενάγουσας, ανατολικά ,σε πλευρά 135,76 μ., με ιδιοκτησία ΤΕΘΑ και δυτικά, σε πλευρά 81,70μ.,με τις εγκαταστάσεις Πετρελαιοειδών Κοινοπραξίας Αλεξανδρούπολης και σε πλευρά 91,49 με ιδιοκτησία εναγομένης, με το ............

συμβόλαιο του αναφερόμενου συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκε νόμιμα, πώλησε στην εναγομένη τμήμα του ακινήτου αυτού, εμβαδού 15.730,21τ.μ. και διατήρησε στην κυριότητά της τμήμα, εμβαδού 4.046,69 τ.μ., το οποίο συνορεύει βόρεια, σε πλευρά 86 μ., με κοινόχρηστη έκταση και πέραν αυτής με σιδηροδρομική γραμμή, ανατολικά, σε πλευρά 73,14 μ.

με ιδιοκτησία ΤΕΘΑ, νοτιοδυτικά, σε πλευρά,82,41 μ., με το ανωτέρω πωληθέν τμήμα ήδη ιδιοκτησίας της εναγομένης, και δυτικά, σε πλευρά 31,10 μ, με το ανωτέρω πωληθέν τμήμα, ήδη ιδιοκτησίας της εναγομένης.Το ακίνητο που παρέμεινε στην κυριότητα της ενάγουσας είναι περίκλειστο, δηλαδή στερείται της αναγκαίας πρόσβασης σε δημόσιο δρόμο.

Ο πλησιέστερος δρόμος είναι μία ανώνυμη ασφαλτοστρωμένη δημοτική οδός ,που οδηγεί στην Εθνική Οδό Αλεξανδρούπολης -Φερών, η οποία διέρχεται από το δυτικό όριο των ακινήτων, ιδιοκτησίας της εναγομένης(όχι το επίδικο),στο οποίο υπάρχουν εγκαταστάσεις δεξαμενών πετρελαίου, του ακινήτου ιδιοκτησίας της Κοινοπραξίας Πετρελαιοειδών Αλεξανδρούπολης και του ακινήτου ιδιοκτησίας της ενάγουσας, από το οποίο διέρχονται αγωγοί πετρελαίου.

Η επικοινωνία του περίκλειστου τμήματος με τη δημοτική οδό γινόταν μέχρι την ανωτέρω εκποίηση, μέσω της έτερης ιδιοκτησίας της ενάγουσας, που βρίσκεται νότια της έκτασης από την οποία ζητείται να διέλθει η δίοδος. Με βάση τις παραδοχές αυτές, και αφού έκανε δεκτό ότι δεν υφίσταται δίοδος, όπως η εναγομένη προέβαλε, μέσω του ακινήτου που βρίσκεται στο ανατολικό όριο του περίκλειστου ακινήτου της ενάγουσας,, ιδιοκτησίας του Ταμείου Εθνικής Άμυνας, διότι η δίοδος αυτή διαμορφώθηκε και χρησιμοποιείται μετά το έτος 2003 και οδηγεί στην κοινόχρηστη έκταση, στην οποία δεν είναι δυνατή η σύσταση δουλείας διόδου, και μέσω αυτής στη δημοτική οδό, το Πρωτοδικείο έκρινε, ότι η ενάγουσα έχει δικαίωμα να αξιώσει από την εναγομένη δίοδο, προκειμένου να επικοινωνεί, μέσω του άλλου ακινήτου της, με τη δημοτική οδό, και επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση, με την οποία παρασχέθηκε στην εν λόγω διάδικο ως δίοδος, μία έκταση που βρίσκεται στο ανατολικότερο σημείο του εναπομείναντος ανωτέρω ακινήτου της, έχει μήκος 62,5 μ., πλάτος 4 μ., εμβαδόν 250 τ.μ., κατεύθυνση από βορρά προς νότο και συνορεύει ,βόρεια, σε πλευρά 4 μ.,με το περίκλειστο ακίνητο της ενάγουσας, νότια, σε πλευρά 4μ.,με ιδιοκτησία της ενάγουσας και μέσω αυτής με τη δυτικά αυτής ευρισκόμενη δημοτική οδό που οδηγεί στην Ε.Ο.

Αλεξανδρούπολης -Φερών, ανατολικά, σε πλευρά 62,5 μ. με ακίνητο ΤΕΘΑ και δυτικά, σε πλευρά 62,5 μ., με ακίνητο της εναγομένης. Κρίνοντας έτσι το Πολυμελές Πρωτοδικείο, δεν παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 1015,1012,967,970ΑΚ, τις οποίες εφάρμοσε προκειμένου να κρίνει ότι εξαιτίας της εκποίησης μέρους ακινήτου της ενάγουσας αποκόπηκε η συγκοινωνία προς το δημόσιο δρόμο του μέρους που απέμεινε, ότι τούτο στερείται άλλης διόδου καθώς και ότι δεν είναι δυνατή η κατ' άρθρ. 1012ΑΚ σύσταση δουλείας διόδου σε κοινόχρηστα πράγματα, οι δε λόγοι αναίρεσης, πρώτος, πρώτο μέρος, δεύτερος, και τρίτος, πρώτο μέρος, όπως εκτιμήθηκαν, από το άρθρο 560 περ.1 ΚΠολΔ, με τους οποίους υποστηρίζονται τα αντίθετα, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι.

Επειδή, με τους λόγους αναίρεσης, πρώτο δεύτερο μέρος και τρίτο, δεύτερο μέρος, από την αυτή ως άνω διάταξη του άρθρου 560 περ.1 ΚΠολΔ, όπως εκτιμήθηκαν, προβάλλεται παραβίαση των άρθρων 242 παρ.2 και 261 παρ.1 του π.δ. της 14.7/27.7.1999 "περί πολεοδομικού σχεδιασμού", με το πρώτο των οποίων ορίζεται "κοινόχρηστοι χώροι είναι οι κάθε είδους δρόμοι, πλατείες ,άλση και γενικά οι προοριζόμενοι για κοινή χρήση ελεύθεροι χώροι, που καθορίζονται από το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο του οικισμού ή έχουν τεθεί σε κοινή χρήση με οποιοδήποτε άλλο νόμιμο τρόπο",με το δε δεύτερο " απαγορεύεται η σύσταση δουλειών, οι οποίες συνεπάγονται περιορισμό της δυνατότητας ανέγερσης ή επέκτασης των κτιρίων ή εγκαταστάσεων, σύμφωνα με τις ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις.

Από την απαγόρευση αυτή εξαιρείται η δουλεία διόδου, εφόσον αποτελεί τη μοναδική δίοδο προς κοινόχρηστο χώρο οικοπέδου ή κτιρίου ή αυτοτελούς από πλευράς δόμησης ορόφου...", διότι ενώ το δικαστήριο δέχθηκε ότι η κοινόχρηστη έκταση, με την οποία συνορεύει το εναπομείναν , μετά την μεταβίβαση, τμήμα του ακινήτου της ενάγουσας, οδηγεί στη δημοτική οδό και ότι την έκταση αυτή χρησιμοποιεί η ενάγουσα από το 2003 για να φθάσει στην ανωτέρω δημοτική οδό, έκρινε ότι είχε αξίωση για παροχή διόδου, πρέπει να απορριφθεί, προεχόντως ως απαράδεκτος, καθόσον στηρίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση.

Διότι το δικαστήριο της ουσίας, που δέχθηκε ότι εξαιτίας της εκποίησης μέρους του ακινήτου, το τμήμα που παρέμεινε στην κυριότητα της ενάγουσας, είναι περίκλειστο, δηλαδή στερείται της αναγκαίας πρόσβασης σε δημόσιο δρόμο και ότι δεν υφίσταται άλλη δίοδος μέσω του ακινήτου του Ταμείου Εθνικής Άμυνας που βρίσκεται στο ανατολικό όριό του, διότι η δίοδος που διαμορφώθηκε και χρησιμοποιείται μετά το 2003 οδηγεί στη δημοτική οδό μέσω της κοινόχρηστης έκτασης, επί της οποίας δεν είναι δυνατή η σύσταση δουλείας διόδου, έκρινε ότι δεν υφίσταται δίοδος υπέρ του ακινήτου της ενάγουσας επί της κοινόχρηστης έκτασης και όχι αν υπάρχουν οι προϋποθέσεις, που η δεύτερη των ανωτέρω διατάξεων ορίζει, προς σύσταση δουλείας διόδου επ' αυτής .

Επειδή, κατά την έννοια του άρθρου 281ΑΚ,το δικαίωμα θεωρείται ότι ασκείται καταχρηστικώς, πλην άλλων, όταν η συμπεριφορά του δικαιούχου που προηγήθηκε της άσκησής του και η πραγματική κατάσταση που διαμορφώθηκε κατά το διάστημα που μεσολάβησε δεν δικαιολογούν επαρκώς τη μεταγενέστερη άσκησή του, από την οποία προκύπτει αντίθετα, προφανής υπέρβαση των ορίων της καλής πίστης ή των χρηστών ηθών ή του κοινωνικού ή οικονομικού σκοπού του δικαιώματος.

Ειδικότερα, στην περίπτωση της μακράς αδράνειας του δικαιούχου υπάρχει τέτοια κατάχρηση, εφόσον συντρέχουν πρόσθετα περιστατικά, τα οποία ανάγονται στον ίδιο χρόνο και στην όλη συμπεριφορά τόσο αυτού, όσο και του υπόχρεου, από τα οποία γεννάται στον τελευταίο ευλόγως η πεποίθηση ότι δεν πρόκειται να ασκηθεί το δικαίωμα, έτσι ώστε η μεταγενέστερη άσκησή του, που τείνει σε ανατροπή μίας κατάστασης που δημιουργήθηκε κάτω από ορισμένες συνθήκες και διατηρήθηκε για μακρό χρονικό διάστημα να συνεπάγεται επαχθείς επιπτώσεις για τον υπόχρεο.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Πολυμελές Πρωτοδικείο, δέχθηκε, αναφορικώς με την ένσταση της εναγομένης και ήδη αναιρεσείουσας, περί καταχρηστικής άσκησης της ένδικης αξίωσης για παροχή διόδου, ότι η ενάγουσα με το .......... συμβολαιογραφικό προσύμφωνο, της αναφερόμενης συμβολαιογράφου, με το οποίο υποσχέθηκε να πωλήσει στην εναγομένη το ανωτέρω αναφερόμενο ακίνητό της, εμβαδού 19.776,90τ.μ.,ρητώς συμφωνήθηκε ότι θα συσταθεί στο ακίνητο αυτό δουλεία προς εξυπηρέτηση των αναγκών της, που θα αφορούσαν το δικαίωμα διέλευσης υπόγειων αγωγών υγραερίου αυτής και θα δικαιούται να χρησιμοποιεί τμήμα του εδάφους, εμβαδού 500 τ.μ, στο οποίο αναδύονται υπόγειοι αγωγοί, όπου θα εγκαταστήσει σύστημα άντλησης υγραερίου κι διοχέτευσής του.

Με το ........... συμβόλαιο οι συμβαλλόμενοι τροποποίησαν το ανωτέρω προσύμφωνα, επειδή πληροφορήθηκαν ότι οι περιγραφόμενες δουλείες ήταν άκυρες, κατά εφαρμογή του ΓΟΚ, και υποσχέθηκε η ενάγουσα να μεταβιβάσει από το ανωτέρω ακίνητο έκταση 15.730,21τ.μ.,και να παραμείνει κυρία της υπόλοιπης έκτασης, ενώ απαλείφθηκε ο όρος για μελλοντική σύσταση δουλείας με το ως άνω περιεχόμενο.

Με βάση τις παραδοχές αυτές, έκρινε ότι με την τροποποίηση αυτή η ενάγουσα δεν παραιτήθηκε. από το δικαίωμά της να ζητήσει δίοδο για το περίκλειστο ακίνητο, αλλά από το δικαίωμά της να απαιτήσει από την εναγομένη να συσταθεί δουλεία υπέρ αυτής για διέλευση υπόγειων αγωγών υγραερίου και χρήση τμήματος εμβαδού 500 τ.μ.

όπου θα αναδυθούν οι αγωγοί και ότι ναι μεν κατά το στάδιο αυτό η ενάγουσα δεν ασκεί συγκεκριμένη δραστηριότητα στο ακίνητο της, αλλά το αντικείμενό της είναι η αποθήκευση, εμφιάλωση και διακίνηση υγραερίου και προσπαθεί να λάβει άδεια για λειτουργία σταθμού φόρτωσης υγραερίου σε βυτιοφόρα βαγόνια του ΟΣΕ, είναι δε αναγκαίο για την άσκηση οποιασδήποτε επαγγελματικής δραστηριότητας στο ακίνητο να έχει πρόσβαση σε δημόσιο δρόμο, μάλιστα δε έχει ζητήσει την παροχή διόδου από την εναγομένη εξωδίκως, με την από ......

επιστολή της, μετά την περίφραξη του ακινήτου από την τελευταία. Σε περίπτωση που η ευρύτερη περιοχή ενταχθεί στο σχέδιο πόλεως, ως βιοτεχνικό πάρκο, και το ακίνητο της ενάγουσας εξυπηρετηθεί από δρόμους που θα χαραχθούν στο μέλλον, θα πάψει να υφίσταται η ανάγκη της παρασχεθείσας διόδου και η εναγομένη θα έχει δικαίωμα να απαιτήσει την κατάργησή της, η δε παρασχεθείσα δίοδος δεν παρεμποδίζει την εγκατάσταση δεξαμενών πετρελαίου στο ακίνητο της εναγομένης, αφού αυτές θα κατασκευασθούν σε απόσταση 15 μέτρων μεταξύ τους, αλλά και 15 μέτρων από τα όρια του οικοπέδου και η δίοδος καταλαμβάνει πλάτος μόλις 4 μέτρων.

Με βάση τις παραδοχές αυτές απέρριψε, ως ουσιαστικώς αβάσιμη την ανωτέρω ένσταση της εναγομένης. Έτσι όπως έκρινε το δικαστήριο της δεν παραβίασε τη διάταξη του άρθρου 281ΑΚ, ο δε τέταρτος λόγος αναίρεσης, από το άρθρο 560 αριθ.1ΚΠολΔ, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 15-5-2006 αίτηση της ανώνυμης εταιρίας, με την επωνυμία "ΑΙΓΑΙΟΝ ΟΙΛ Ανώνυμης Εταιρία Βιομηχανίας και Εμπορίας Πετρελαιοειδών (ΑΙΓΑΙΟΝ ΟΙΛ Α.Ε.)" για αναίρεσης της 16/2006 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 4 Δεκεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στην Αθήνα στις 9 Ιανουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ