306/2022 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 306 / 2022 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 306/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ευστάθιο Νίκα, Μαρία Βάρκα, Άννα Αγγελάτου - Βασιλείου και Αλεξάνδρα Αποστολάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Νοεμβρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "..." και ήδη "... ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Κλεάνθη Χατζησιδερή με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και η οποία, στην ως άνω από 2-11-2021 δήλωση, καθώς και με τις από 2-11-2021 κατατεθείσες προτάσεις της δήλωσε την ως άνω μεταβολή της αναιρεσείουσας.

Του αναιρεσιβλήτου: Δ. Σ. του Σ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Βρεττό με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17-3-2014 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3529/2014 του ίδιου Δικαστηρίου και 4372/2018 μη οριστική και 4241/2019 οριστική του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 12-11-2019 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Αλεξάνδρα Αποστολάκη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με τη διάταξη του άρθρου 929 του ΑΚ ορίζεται ότι: "σε περίπτωση βλάβης του σώματος ή της υγείας του προσώπου η αποζημίωση περιλαμβάνει, εκτός από νοσήλια και τη ζημία που έχει ήδη επέλθει, οτιδήποτε ο παθών θα στερείται στο μέλλον ή θα ξοδεύει επιπλέον εξαιτίας της αύξησης των δαπανών του", ενώ σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 298 ΑΚ, "η αποζημίωση περιλαμβάνει τη μείωση της υπάρχουσας περιουσίας του δανειστή (θετική ζημία) καθώς και το διαφυγόν κέρδος.

Τέτοιο κέρδος λογίζεται εκείνο που προσδοκά κανείς με πιθανότητα σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων ή τις ειδικές περιστάσεις και ιδίως τα προπαρασκευαστικά μέτρα που έχουν ληφθεί". Από το συνδυασμό των άνω διατάξεων προκύπτει, ότι ο υποστάς βλάβη του σώματος ή της υγείας του δικαιούται να αξιώσει και τη μελλοντική αποθετική του ζημία (διαφυγόν κέρδος), γιατί, λόγω της, συνεπεία της βλάβης της υγείας ή του σώματος, μειωμένης ικανότητας προς εργασία, χάνει τα εισοδήματα από την εργασία, την οποία, έχοντας πλήρη ικανότητα, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων θα ασκούσε στο μέλλον.

Προς τούτο, όμως, δεν απαιτείται βεβαιότητα, αρκούσης πιθανότητας κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, πράγμα, που πρέπει να προκύπτει από τις ιδιαίτερες περιστάσεις, ιδιαίτερα δε από τα ληφθέντα προπαρασκευαστικά μέτρα (ΑΠ 206/2020, ΑΠ 1199/2017, ΑΠ 1435/2013). Η ζημία, την οποία μπορεί να υποστεί από την ανικανότητα προς εργασία ο ελεύθερος επαγγελματίας, ή αυτοτελώς εργαζόμενος συνίσταται, στο πλαίσιο εφαρμογής των πιο πάνω διατάξεων, στη ματαίωση του καθαρού κέρδους, το οποίο θα αποκόμιζε αφαιρουμένων των εξόδων, από τη λειτουργία της, επιχείρησης, με βάση τα δεδομένα του αμέσως προγενέστερου του τραυματισμού χρόνου.

Η ζημία δηλαδή από την πιο πάνω αιτία υπολογίζεται κατά τρόπο συγκεκριμένο και όχι αφηρημένο (ΑΠ 1305/2014). Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Τούτο συμβαίνει αν, για την εφαρμογή κανόνα ουσιαστικού δικαίου, το δικαστήριο απαίτησε περισσότερα στοιχεία ή αρκέσθηκε σε λιγότερα στοιχεία από εκείνα που απαιτεί ο νόμος, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται εν όψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε, ότι αποδείχθηκαν, το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, ιδρύεται δε ο λόγος αυτός, όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε, ότι αποδείχθηκαν, δεν ήσαν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται (ΑΠ 343/2020, ΑΠ 166/2020).

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στη έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκών ή αντιφατικών αιτιολογιών, υπάρχει, όταν από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης, που εφαρμόσθηκε, ή ότι δεν συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Ιδρύεται, δηλαδή, ο λόγος αυτός αναίρεσης, όταν από τις παραδοχές της απόφασης δημιουργούνται αμφιβολίες, για το αν εφαρμόσθηκε ορθώς ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου. Αναφέρεται σε πλημμέλειες αναγόμενες στη διατύπωση του αποδεικτικού πορίσματος και δεν ιδρύεται, όταν υπάρχουν ελλείψεις που ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αξιολόγηση αυτών και στην αιτιολόγηση του πορίσματος, που έχει εξαχθεί από αυτές, αρκεί τούτο να εκτίθεται πλήρως, σαφώς και χωρίς αντιφάσεις (ΑΠ 10/2020, ΑΠ 1225/2017).

Δηλαδή, μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε, είναι ανάγκη να εκτίθεται στην απόφαση πλήρως και σαφώς, και όχι γιατί αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε (ΑΠ 1547/2017). Στην προκειμένη περίπτωση το Μονομελές Εφετείο Αθηνών, με την προσβαλλομένη απόφασή του, δέχθηκε, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη, ως προς τα πραγματικά γεγονότα, κρίση του (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), σχετικά με την κατ' άρθρο 929 του ΑΚ αγωγική αξίωση του αναιρεσίβλητου, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "...Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι εξαιτίας του ένδικου ατυχήματος ο ενάγων τραυματίστηκε σοβαρά και αρχικά μεταφέρθηκε στο Γενικό Παναρκαδικό Νοσοκομείο Τρίπολης, όπου του παρασχέθηκαν οι πρώτες βοήθειες και αμέσως μετά, λόγω της κρισιμότητας της κατάστασής του, διακομίστηκε στο Γ.Ν.Α. "Κοργιαλένειο Μπενάκειο Ε.Ε.Σ.", όπου διαγνώστηκε ότι είχε υποστεί τις παρακάτω σωματικές βλάβες, οι οποίες αντιμετωπίσθηκαν ως ακολούθως:

α) συνθλιπτική κάκωση αριστερής κνήμης με ανοικτά κατάγματα, εκτεταμένο έλλειμμα δέρματος και σύνθλιψη μυών, αγγείων και νεύρων, που αντιμετωπίστηκαν με ακρωτηριασμό στο περιφερικό τριτημόριο του μηρού, β) εξάρθρημα δεξιού αγκώνα, το οποίο ανατάχθηκε και τοποθετήθηκε λειτουργικός νάρθηκας, ανέπτυξε όμως έκτοπη οστεοποίηση με αποτέλεσμα μεγάλη δυσκαμψία (πλήρης κατάργηση στροφών αντιβραχίου, εύρος κίνησης κάμψης - έκτασης 10ο), γ) κάκωση αριστερού αγκώνα, η οποία αντιμετωπίστηκε συντηρητικά και στη συνέχεια 'παρουσίασε μικρό περιορισμό του εύρους κίνησης, ιδίως της έκτασης, δ) κάταγμα δεξιάς περόνης, το οποίο αντιμετωπίστηκε συντηρητικά και πωρώθηκε ομαλά, ε) αποκόλληση του δέρματος της μέσα επιφάνειας της δεξιάς κνήμης και του μηρού με σχηματισμό υποδόριας συλλογής (η οποία παροχετεύθηκε χειρουργικά) και νέκρωση του δέρματος σε περιοχή της έξω επιφάνειας της κνήμης, όπου το νεκρωμένο δέρμα αφαιρέθηκε χειρουργικά και το τραύμα αφέθηκε να κλείσει κατά δεύτερο σκοπό, στ) κάταγμα αυχένα 2ου μετακαρπίου αριστερά, το οποίο αντιμετωπίστηκε συντηρητικά και ζ) θλαστικό τραύμα τριχωτού κεφάλης, του οποίου έγινε συρραφή.

Ο ενάγων νοσηλεύθηκε στο άνω νοσοκομείο μέχρι την 26-9-2013, οπότε εξήλθε με οδηγίες για παρακολούθηση προγράμματος αποκατάστασης (φυσιοθεραπείες κλπ.) και υποβολής του σε μελλοντικές χειρουργικές επεμβάσεις στους αγκώνες του (ιδίως στον δεξιό), του συστήθηκε αποχή από κάθε εργασία και επανεκτίμηση (βλ. προσκομιζόμενα υπ' αριθμ.

πρωτ. ... και ... ιατρικά πιστοποιητικά του Διευθυντή της Ορθοπεδικής Κλινικής του Γ.Ν.Α. "Κοργιαλένειο - Μπενάκειο Ε.Ε.Σ.", Α. Π., ιατρού ορθοπεδικού χειρουργού). Στις 17-1-2014 ο ενάγων μετέβη στα εξωτερικά ορθοπεδικά ιατρεία του Γενικού Νοσοκομείου Μελισσίων Σισμανόγλειο - Αμαλία Φλέμινγκ, για επανεξέταση και διαπιστώθηκε ότι βαδίζει με βακτηρίες, υπάρχει πώρωση όλων των καταγμάτων, ενώ εξακολουθεί να υφίσταται μεγάλη ασβεστοποίηση του δεξιού αγκώνα, με αποτέλεσμα το μεγάλο περιορισμό της κινητικότητάς του (έκταση 40ο, κάμψη 85ο), ενώ στον αριστερό αγκώνα υπάρχει έλλειμμα έκτασης 15ο.

Για την ταχύτερη επούλωση των τραυμάτων του συνεστήθη λήψη βελτιωμένης τροφής, επίσης του συνεστήθη αποχή από κάθε χειρωνακτική εργασία και θεωρήθηκε απαραίτητη η συνδρομή τρίτου προσώπου για όλες σχεδόν τις καθημερινές λειτουργίες και ανάγκες του, όπως αποδεικνύεται από την υπ' αριθμ. πρωτ. 341/27-1-2014 ιατρική βεβαίωση του Διευθυντή του Ορθοπεδικού Τμήματος του άνω Νοσοκομείου Δ.

Α., ιατρού ορθοπεδικού χειρουργού. Στη συνέχεια ο ενάγων, εξετάστηκε από την αρμόδια επιτροπή του ΙΚΑ (υποκατάστημα Τριπόλεως) και κρίθηκε ότι εξαιτίας του ενδίκου ατυχήματος παρουσιάζει μόνιμη αναπηρία σε ποσοστό 67% εφ' όρου ζωής και συνολικό ποσοστό αναπηρίας 85%, οφειλόμενο το πλέον του ποσοστού 67% σε άλλους παράγοντες και συγκεκριμένα σε στεφανιαία νόσο (βλ.

την από 3-7-2014 γνωμάτευση - πιστοποίηση αναπηρίας του ΙΚΑ, την οποία επικαλείται και προσκομίζει ο ενάγων) [...] Επίσης, αποδείχθηκε ότι ο ενάγων, πριν τον ένδικο τραυματισμό του, εργαζόταν ως αυτοκινητιστής (οδηγός ταξί) και εκμεταλλεύονταν το ως άνω αυτοκίνητο ταξί, ιδιοκτησίας του, οδηγώντας αυτό ο ίδιος, 16 ώρες ημερησίως, αποκερδαίνοντας καθαρά το ποσό των 100 ευρώ ημερησίως, αφού αφαιρεθούν οι δαπάνες, που απαιτούνται για την κίνησή του (καύσιμα, συντήρηση κλπ.).

Εξαιτίας του ενδίκου ατυχήματος, από την 4-9-2013, ο ενάγων κατέστη ανίκανος να εργάζεται ως οδηγός ταξί, επάγγελμα το οποίο ασκούσε μέχρι τότε και μετά βεβαιότητας θα εξακολουθούσε να ασκεί λόγω του νεαρού της ηλικίας του (41 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος) μέχρι την 4-9-2018. Ενόψει των παραπάνω, ο ενάγων, εξαιτίας του ατυχήματος, από την άσκηση του επαγγέλματός του απώλεσε τα εισοδήματα που θα κέρδιζε με βάσιμη πιθανότητα και κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων από την 4-9-2013 έως 4-9-2018 ανερχόμενα στο ποσό των 2.500 ευρώ μηνιαίως (25 ημέρες εργασίας, όπως ο ίδιος επικαλείται) (100 ευρώ Χ 25 ημέρες) και συνολικά το ποσό των 150.000 ευρώ (2.500 ευρώ Χ 60 μήνες).

Η εναγομένη προσκομίζει το από 2-4-2014 έγγραφο της Δ.Ο.Υ. Τριπόλεως με τα επ' αυτού συνημμένα εκκαθαριστικά των φορολογικών δηλώσεων των οικονομικών ετών 2012 και 2013 του ενάγοντος, από τα οποία αποδεικνύεται ότι ο τελευταίος δήλωσε ως εισόδημα τα ποσά των 4.989,28 και 4.159,22 αντίστοιχα για τα παραπάνω έτη και ισχυρίζεται ότι το ύψος των μηνιαίων αποδοχών του ήταν πολύ μικρότερο από αυτό των 2.500 ευρώ.

Όμως είναι γνωστό τοις πάσι ότι για λόγους φορολογικούς και δη φοροδιαφυγής οι αυτοκινητιστές, όπως και πάρα πολλοί επαγγελματίες, αποκρύπτουν τα πραγματικά τους εισοδήματα και συνεπώς ο παραπάνω ισχυρισμός πρέπει ν' απορριφθεί, δεδομένου ότι στην προκειμένη περίπτωση το ύψος των εισοδημάτων του ενάγοντος δεν αποδεικνύεται μόνο από την ένορκη κατάθεση του μάρτυρα αλλά και από τις προσκομιζόμενες συμβάσεις ημερήσιας μεταφοράς μαθητών από τις οικίες τους στο σχολείο, όπου φοιτούν και αντίστροφα, που κατήρτιζε αυτός για τα σχολικά έτη 2009 έως 2012.

Επίσης, ισχυρίζεται ότι δεν εργαζόταν 16 ώρες ημερησίως, διότι αυτό απαγορεύεται από την κοινοτική και εργατική νομοθεσία και επίσης ότι δεν εργαζόταν δώδεκα μήνες αλλά έντεκα λόγω της προβλεπόμενης από το νόμο μηνιαίας άδειας που δικαιούται κάθε εργαζόμενος. Ο ισχυρισμός αυτός επίσης είναι απορριπτέος διότι κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, οι αυτοκινητιστές που διαθέτουν ιδιόκτητα οχήματα λόγω της φύσης της εργασίας τους (η οποία δεν είναι συνεχόμενη), ιδίως σε επαρχιακές πόλεις δεν περιορίζονται στα χρονικά όρια οκτάωρης καθημερινής εργασίας ούτε διακόπτουν αυτή επί ένα μήνα για διακοπές.

Επομένως, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο το οποίο δέχθηκε ότι ο ενάγων απώλεσε εισοδήματα για το αιτηθέν από τον ενάγοντα χρονικό διάστημα και επιδίκασε το ποσό των 32.500 ευρώ, καταβλητέο στον ενάγοντα εφάπαξ για το διάστημα από 4-9-2013 έως την ημεροχρονολογία συζήτησης της αγωγής (2-10-2014) και το ποσό των 117.500 ευρώ, καταβλητέο σε μηνιαίες δόσεις, το πρώτο πενθήμερο εκάστου μηνός, δεν έσφαλε, απορριπτομένου του σχετικού λόγου της έφεσης της εναγομένης περί μείωσης του ποσού που επιδικάσθηκε ως απώλεια εισοδημάτων του ενάγοντος και απορριπτομένης της ένστασης που προέβαλε ενώπιον του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου και επαναφέρει με την έφεσή της περί συνυπολογισμού ωφέλειας από τη μη φορολόγηση του κονδυλίου απώλειας εισοδημάτων, η οποία είναι παντελώς αόριστη.

Επίσης, απορριπτέα είναι και η ένσταση που προέβαλε ενώπιον του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου και επαναφέρει με την έφεσή της περί συντρέχοντος πταίσματος του ενάγοντος στη μη μείωση της ζημίας του με την ενέργειά του να μεταβιβάσει την επικαρπία του οχήματός του δυνάμει του υπ' αριθμ. ... συμβολαίου δωρεάς εν ζωή της συμβολαιογράφου Τριπόλεως Ε.

Θ. στην Ε. Σ. αντί να πωλήσει αυτό και να λάβει το ποσό των 100.000 ευρώ και τούτο διότι προβάλλεται αόριστα, καθότι δεν αναφέρει στοιχεία θεμελίωσης του ισχυρισμού της απώλειας κέρδους εκ τιμήματος από τον ενάγοντα ύψους 100.000 ευρώ. Από το υπ' αριθμ. ... έγγραφο της Περιφερειακής Διεύθυνσης μη μισθωτών Αχαϊας του ΕΦΚΑ αποδεικνύεται ότι ο ενάγων έλαβε εφάπαξ αποζημίωση, σύμφωνα με την υπ' αριθμ. ...

απόφαση λογαριασμού παροχών σε χρήμα για 120 ημέρες το ποσό των 4.024,44 ευρώ λόγω του ένδικου ατυχήματος. Με την ήδη αναφερθείσα ανωτέρω υπ' αριθμ. ... απόφαση της Περ/κής Δ/νσης Μη Μισθωτών Αρκαδίας αποφασίσθηκε ότι αυτός δικαιούται σύνταξη αναπηρίας από 1-6-2014 και εφ' όρου ζωής με μηνιαίο ποσό σύνταξης 486,29 ευρώ (μεικτό ποσό).

Από τη σύνταξη αναπηρίας που δικαιούται έχει λάβει ήδη από 1-6-2014 έως και τον 9/2018 συνολικά το καθαρό ποσό των 23.844,20 ευρώ.

Συνεπώς, από το ανωτέρω συνολικό ποσό των 150.000 ευρώ, πρέπει να αφαιρεθεί τόσο το ποσό των 4.024,44 ευρώ, που ο ενάγων έλαβε από τον πρώην ΟΑΕΕ ως επιδότηση για χρονικό διάστημα 120 ημερών από την ημερομηνία του ένδικου ατυχήματος, δηλαδή έως 4-1-2014, όπως αποδεικνύεται από την υπ' αριθμ. πρωτ. ... βεβαίωση του ως άνω ασφαλιστικού οργανισμού, περί χορήγησης αποζημίωσης λόγω του ένδικου ατυχήματος στον ενάγοντα, λόγω της ex lege μεταβίβασης σε αυτόν της αξίωσής του κατά το ανωτέρω τμήμα, ήδη από το χρόνο γέννησής της (άρθρο 10 παρ. 5 ΝΔ 4104/1965, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 18 παρ. 1 v. 4476/1965 σε συνδυασμό με το άρθρο 18 του ν. 1654/1986) σε συνδυασμό με την παραπάνω απόφαση του ΕΦΚΑ, όσο και το ποσό των 23.844,20 ευρώ που έλαβε ως σύνταξη αναπηρίας από τον ΕΦΚΑ πλέον, που διαδέχθηκε τον ΟΑΕΕ.

Έτσι, πρέπει να του επιδικαστεί το ποσό των 122.131,36 ευρώ (150.000 - 4.024,44 - 23.844,20) εφάπαξ πλέον και όχι σε μηνιαίες δόσεις, δεδομένου ότι πρόκειται για απαίτηση που ανάγεται σε παρελθόντα χρόνο". Έτσι που έκρινε το Εφετείο, προσδιορίζοντας τα διαφυγόντα εισοδήματα του αναιρεσίβλητου στο ποσό των 2.500 ευρώ μηνιαίως, διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες, στερώντας την απόφασή του νόμιμης βάσης και, συνεπώς, υπέπεσε στην πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ.

Τούτο δε, διότι η απόφαση περιέχει ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς τα εισοδήματα αυτού μέχρι το χρόνο του ατυχήματος γιατί, ενώ δέχθηκε, ότι τα δηλωθέντα εισοδήματά του στην αρμόδια ΔΟΥ κατά τα οικονομικά έτη 2012 και 2013, με βάση τα προσκομισθέντα από την αναιρεσίβλητη εκκαθαριστικά σημειώματα, ανέρχονταν στο ετήσιο ποσό των 4.989,28 και 4.159,22 ευρώ αντίστοιχα, ήτοι 415,77 και 346,60 ευρώ μηνιαίως αντίστοιχα, ως προς τα οποία, μάλιστα, δεν διευκρινίζει, αν πρόκειται για καθαρά ή μεικτά ετήσια έσοδα, εν τέλει καθόρισε τα καθαρά εισοδήματά του κατά το ίδιο διάστημα στο αυθαίρετο ποσό των 100 ευρώ ημερησίως, ήτοι 2.500 ευρώ μηνιαίως και 30.000 ευρώ ετησίως.

Κατέληξε δε στον προσδιορισμό των ημερήσιων εσόδων από την εργασία του ως οδηγού ταξί στο ποσό των 100 ευρώ καθαρά, μετά την αφαίρεση των δαπανών από την κίνηση του Ε.Δ.Χ. αυτοκινήτου - ταξί (καύσιμα, συντήρηση κλπ), χωρίς να εκθέσει σε ποιο ποσό ανέρχονταν αυτές οι δαπάνες. Παρότι δε, σε κάθε περίπτωση, ανακύπτει πολύ μεγάλη διαφορά μεταξύ δηλωθέντων και επιδικασθέντων εισοδημάτων (εξαπλάσια έως επταπλάσια τα δεύτερα έναντι των πρώτων) του αναιρεσείοντος, εντούτοις στην προσβαλλόμενη απόφαση δεν γίνεται μνεία συγκεκριμένων περιστατικών, περιστάσεων και μέτρων, που καθιστούν πιθανά τα γενόμενα δεκτά ως διαφυγόντα εισοδήματά του.

Ακόμη δε και στο μοναδικό αναφερόμενο στην προσβαλλομένη απόφαση περιστατικό, σχετικά με τα έσοδά του από μεταφορές μαθητών από και προς το σχολείο τους με βάση συμβάσεις ημερήσιας μεταφοράς των τελευταίων (μαθητών), που κατήρτιζε κατά τα σχολικά έτη 2009 έως 2012, δεν διευκρινίζεται, ποιες συγκεκριμένες μεταφορές μαθητών είχε εκτελέσει, καθώς και ποιες ήταν οι ετήσιες εισπράξεις του από την αιτία αυτή σύμφωνα με τις εν λόγω συμβάσεις.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της ένδικης αίτησης αναίρεσης, κατ' ορθή εκτίμηση των προς θεμελίωση τούτου συνολικώς εκτιθεμένων στο αναιρετήριο, με τον οποίο η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, κρίνεται βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός, παρελκούσης μετά ταύτα της έρευνας των αιτιάσεών του για την απόρριψη με την προσβαλλόμενη των αυτοτελών ισχυρισμών του α) περί συνυπολογισμού ωφέλειας συνολικού ποσοστού 31% από τη μη φορολόγηση του κονδυλίου διαφυγόντων εισοδημάτων και β) περί συντρέχοντος πταίσματος του ενάγοντος στη μη μείωση της ζημίας του (συνεπεία μεταβίβασης εκ μέρους του λόγω δωρεάς της επικαρπίας του Ε.Δ.Χ.

αυτοκινήτου - ταξί ιδιοκτησίας του αντί της πώλησης της άδειας ταξί έναντι τιμήματος 100.000 ευρώ), οι οποίοι (αυτοτελείς ισχυρισμοί) αφορούν στο αυτό ως άνω αναιρούμενο κεφάλαιο της προσβαλλόμενης απόφασης και καλύπτονται από την αναιρετική εμβέλεια του ίδιου λόγου, που έγινε δεκτός.

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ, "η αναπηρία ή η παραμόρφωση που προξενήθηκε στον παθόντα λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης, αν επιδρά στο μέλλον του". Ως "αναπηρία" θεωρείται κάποια έλλειψη της σωματικής, νοητικής ή ψυχικής ακεραιότητας του προσώπου, ενώ ως "παραμόρφωση" νοείται κάθε ουσιώδης αλλοίωση της εξωτερικής εμφάνισης.

Περαιτέρω, ως "μέλλον" νοείται η επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του προσώπου. Για τη θεμελίωση της αυτοτελούς αυτής αξίωσης απαιτείται να συντρέξουν περιστατικά πέρα από εκείνα που απαιτούνται για τη θεμελίωση αξιώσεων με βάση τις ΑΚ 929 και 932, τα οποία συνθέτουν την έννοια της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης που επιδρά στο μέλλον του παθόντος, δηλαδή να συντρέξουν ιδιάζοντα περιστατικά, από τα οποία θα πρέπει να προκύπτουν οι ιδιαίτεροι λόγοι και τρόποι, εξαιτίας των οποίων επέρχονται δυσμενείς συνέπειες στην οικονομική πλευρά της μελλοντικής ζωής του.

Πάντως, προέχον και κρίσιμο είναι το γεγονός της αναπηρίας ή παραμόρφωσης, ως βλάβης του σώματος ή της υγείας του προσώπου, ως αυτοτελούς έννομου αγαθού, που απολαύει και συνταγματικής προστασίας (άρθρο 21 παρ. 3 και 6 του Συντάγματος). Η αναπηρία ή παραμόρφωση πρέπει να είναι μόνιμη και διαρκής. Το ποσό του επιδικαζόμενου, κατά την ΑΚ 931, εύλογου χρηματικού ποσού εξευρίσκεται, κατ' αρχήν, με βάση το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας ή παραμόρφωσης αφενός και την ηλικία και το βαθμό υπαιτιότητας του παθόντος αφετέρου.

Είναι πρόδηλο, ότι η αξίωση από το άρθρο 931 ΑΚ είναι διαφορετική από εκείνες των άρθρων 929 και 932 του ίδιου Κώδικα για διαφυγόντα εισοδήματα του παθόντος που, κατ' ανάγκη, συνδέεται με επίκληση και απόδειξη συγκεκριμένης περιουσιακής ζημίας, εξαιτίας της ανικανότητας του παθόντος προς εργασία και για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, αντίστοιχα.

Είναι αυτονόητο, ότι όλες οι παραπάνω αξιώσεις δύνανται να ασκηθούν είτε σωρευτικά, είτε μεμονωμένα, αφού πρόκειται για αυτοτελείς αξιώσεις και η θεμελίωση καθεμίας από αυτές δεν προϋποθέτει αναγκαίως την ύπαρξη μιας των λοιπών. Στην κρινόμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, αναφορικά με την κατ' άρθρο 931 ΑΚ αξίωση του αναιρεσίβλητου, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπησή της, δέχθηκε τα εξής: "Αποδείχθηκε, ακόμη, ότι η μόνιμη αναπηρία του ενάγοντος κατά το προαναφερόμενο ποσοστό, ηλικίας, κατά το χρόνο του ατυχήματος, όπως ήδη αναφέρθηκε, 41 ετών και η μη αναστρέψιμη βλάβη της υγείας του, θα επιδράσει οπωσδήποτε, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, αρνητικά στο οικονομικό, ιδίως, αλλά και στο επαγγελματικό και κοινωνικό του μέλλον, αφού δεν θα μπορεί να εργασθεί και δεν θα είναι πλέον σε θέση να απολαμβάνει τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής.

Αλλά και η κοινωνική του ζωή επηρεάζεται άμεσα, αφού, η ως άνω κατάσταση της υγείας του, περιορίζει αισθητά τις κοινωνικές και εν γένει διαπροσωπικές του συναναστροφές, καθώς και την εξέλιξη της προσωπικής του ζωής, δεδομένου ότι κατά το χρόνο του ατυχήματος ήταν άγαμος. Οι συνέπειες αυτές δεν μπορούν να καλυφθούν εντελώς με τις παροχές των άρθρων 929 και 932 του ΑΚ.

Το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη κυρίως τη μόνιμη αναπηρία που προκλήθηκε στον παθόντα, το είδος και τις συνέπειες αυτής (αναπηρίας), την ηλικία του παθόντος, την αποκλειστική υπαιτιότητα του έτερου (οδηγού) στην πρόκληση του ατυχήματος και γενικότερα την οικονομική, κοινωνική και προσωπική κατάσταση του ενάγοντος, όχι όμως και της εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρίας, της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική, κρίνει ότι για την παραπάνω αιτία πρέπει να επιδικασθεί στον παθόντα (ενάγοντα) ως πρόσθετη αποζημίωση, κατ' άρθρο 931 ΑΚ, το ποσό των 100.000 ευρώ".

Κρίνοντας, έτσι, το Εφετείο, δηλαδή με το να επιδικάσει την εν λόγω χρηματική παροχή, δεν παραβίασε, ευθέως ούτε εκ πλαγίου, τη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ, δεδομένου ότι διαλαμβάνεται στο αιτιολογικό της πληττόμενης απόφασης, ότι η αναπηρία ποσοστού 67%, που υπέστη από το ένδικο τροχαίο ατύχημα, θα έχει οπωσδήποτε δυσμενή επίδραση στο κοινωνικό και οικονομικό μέλλον του παθόντος, ενώ το ύψος του εύλογου ποσού, που επιδικάζεται, υπολογίζεται με βάση το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας και την ηλικία του παθόντος (41 ετών), που δεν βαρύνεται με (συν)υπαιτιότητα στην πρόκληση του τροχαίου ατυχήματος και, συνακόλουθα, του τραυματισμού του - αναπηρίας του, και χωρίς να συνυπολογίζεται το επιπλέον εκ 18% ποσοστό αναπηρίας του λόγω στεφανιαίας νόσου.

Όλα τα παραπάνω προσδιοριστικά στοιχεία, δηλαδή το είδος, η έκταση, ο βαθμός και οι συνέπειες της αναπηρίας στο μέλλον του παθόντος - αναιρεσίβλητου, καθώς και η ηλικία αυτού, αναφέρονται στην προσβαλλόμενη απόφαση. Επομένως, είναι αβάσιμος ο δεύτερος, από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, καθόσον με την κρίση του αυτή, δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, ούτε υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, δεδομένου ότι το εν λόγω ποσό, κατά την κοινή πείρα, τη δικαστηριακή πρακτική και τη συνείδηση για το δίκαιο, δεν υπερτερεί καταφανώς εκείνων που συνήθως επιδικάζονται σε παρόμοιες περιπτώσεις επιδίκασης χρηματικής παροχής του άρθρου 931 ΑΚ, με βάση τα αναφερόμενα στην απόφαση προσδιοριστικά κριτήρια για τον καθορισμό αυτής και, συνακόλουθα, είναι αβάσιμος ο πιο πάνω λόγος αναίρεσης.

Σύμφωνα με το άρθρο 932 του ΑΚ, "Σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του.

Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης". Κατά την έννοια του άρθρου αυτού, το δικαστήριο της ουσίας, αφού δεχθεί, ότι συνεπεία αδικοπραξίας προκλήθηκε σε κάποιο πρόσωπο ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίζει στη συνέχεια το ύψος της οφειλόμενης γι' αυτήν χρηματικής ικανοποίησης, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη, ως κριτήρια, το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τέλεσης της αδικοπραξίας, τη βαρύτητα του πταίσματος του υπόχρεου, το τυχόν συντρέχον πταίσμα του δικαιούχου και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών.

Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται, κατ' αρχήν, σε αναιρετικό έλεγχο, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να κριθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, είτε ευθέως, είτε εκ πλαγίου, για έλλειψη νόμιμης βάσης.

Επιβάλλεται, όμως, σε κάθε περίπτωση, να τηρείται, κατά τον καθορισμό του ποσού που επιδικάζεται, η αρχή της αναλογικότητας, ως γενική νομική αρχή και μάλιστα αυξημένης τυπικής ισχύος, υπό την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, πράγμα που, αν συμβαίνει, ελέγχεται ως παραβίαση της πιο πάνω γενικής νομικής αρχής, ήτοι ως πλημμέλειες του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ (ΟλΑΠ 9/2015, ΑΠ 548/2021, ΑΠ 525/2021, ΑΠ 553/2019, ΑΠ 1207/2017).

Στην ερευνώμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του, σχετικά με το κεφάλαιο χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης, που επιδικάσθηκε στον αναιρεσίβλητο, δέχθηκε τα εξής: "Εξάλλου, ο ενάγων υπέστη ηθική βλάβη από το ένδικο ατύχημα και τις συνέπειές του, για την αποκατάσταση της οποίας δικαιούται χρηματική ικανοποίηση.

Ενόψει δε των συνθηκών επελεύσεως του άνω ατυχήματος, της αποκλειστικής υπαιτιότητας του έτερου οδηγού, της σοβαρότητας και του είδους του τραυματισμού του ενάγοντος, της υποβολής του σε χειρουργικές επεμβάσεις, της μόνιμης αναπηρίας του, του γεγονότος ότι υποβλήθηκε σε ακρωτηριασμό του αριστερού άκρου και τοποθέτηση πρόσθετου τεχνητού μέλους, της σωματικής και ψυχικής ταλαιπωρίας, που έχει υποστεί για τη θεραπεία των τραυμάτων του, με συνέπεια να εμφανίσει κατάθλιψη και μετατραυματική διαταραχή στρες, της ηλικίας του, της καλής μέχρι τότε κατάστασης της υγείας του, της κοινωνικής και της οικονομικής κατάστασης του ενάγοντος, μη λαμβανομένης υπόψη της οικονομικής κατάστασης της εναγομένης ασφαλιστικής εταιρίας, της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική [ΑΠ....)] το Δικαστήριο κρίνει, μετά την στάθμιση των κατά το νόμο στοιχείων, ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που υπέστη το ποσό των 150.000 ευρώ (άρθρο 932 του ΑΚ), πλέον του ποσού των 50 ευρώ, για το οποίο επιφυλάχθηκε, προκειμένου να παρασταθεί ως πολιτικώς ενάγων ενώπιον του Ποινικού Δικαστηρίου, το οποίο είναι ανάλογο με τις ως άνω συγκεκριμένες περιστάσεις της ένδικης περίπτωσης αλλά και σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος και 2, 9 παρ. 2 και 10 παρ. 2 της ΕΣΔΑ), όπως η αρχή αυτή, χωρίς να έχει άμεση εφαρμογή στην ένδικη περίπτωση, εξειδικεύεται με την πιο πάνω διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ για τον προσδιορισμό του ύψους της χρηματικής ικανοποίησης [...].

Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο που επιδίκασε για τις ανωτέρω αιτίες τα ίδια ως άνω ποσά δεν έσφαλε και πρέπει οι σχετικοί μ' αυτά τα κονδύλια λόγοι της έφεσης της εναγομένης, κατά τους οποίους τα παραπάνω ποσά είναι υπερβολικά, ν' απορριφθούν ως αβάσιμοι στην ουσία τους και v' απορριφθούν και οι αντίστοιχοι λόγοι της έφεσης του ενάγοντος, κατά τους οποίους το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο έπρεπε να επιδικάσει τα αιτούμενα ποσά των 350.000 ευρώ και 350.000 ευρώ για τις παραπάνω αιτίες αντίστοιχα ως ουσιαστικά αβάσιμα".

Το Εφετείο με την κρίση του αυτή, δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, ούτε υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, δεδομένου ότι το ποσό των 150.000 ευρώ, κατά την κοινή πείρα, τη δικαστηριακή πρακτική και τη συνείδηση για το δίκαιο, δεν υπερτερεί καταφανώς εκείνων που συνήθως επιδικάζονται σε παρόμοιες περιπτώσεις χρηματικής ικανοποίησης, με βάση τα αναφερόμενα στην απόφαση προσδιοριστικά κριτήρια για τον καθορισμό αυτής.

Για τον υπολογισμό δε της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης δεν έλαβε υπόψη την εκ ποσοστού 18% αναπηρία του λόγω στεφανιαίας νόσου, η οποία, σε κάθε περίπτωση, δεν αναιρούσε την καλή κατάσταση της υγείας του μέχρι την επέλευση του τροχαίου ατυχήματος, απορριπτομένων ως αβασίμων των αντίθετων αιτιάσεων του αναιρεσείοντος.

Επομένως, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος ο τρίτος λόγος αναίρεσης.

Μετά από αυτά, αφού γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, κατά παραδοχή, ως βάσιμου του πρώτου (1ου) λόγου της, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά το κεφάλαιό της που προεκτέθηκε και, ακολούθως, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, κατά το αναιρούμενο κεφάλαιό της, στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνον που δίκασε προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Περαιτέρω, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου, που έχει καταθέσει η αναιρεσείουσα, σε αυτήν (άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ, όπως ισχύει). Τέλος, ο αναιρεσίβλητος, που νικήθηκε στη δίκη, πρέπει να καταδικασθεί στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσείουσας, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά της (άρθρα 176, 183, 189 παρ.1 και 191 παρ.2 ΚΠολΔ), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Δέχεται την από 12-11-2019 (αριθμ. κατάθ. 1105/28-11-2019) αίτηση της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "..." για αναίρεση της 4241/2019 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Αναιρεί εν μέρει την 4241/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, ως προς το κεφάλαιο που αναφέρεται στο σκεπτικό της παρούσας.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, κατά το αναιρούμενο κεφάλαιο, στο Μονομελές Εφετείο Αθηνών, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλον δικαστή, πλην αυτού που εξέδωσε την παραπάνω απόφαση.

Διατάζει την επιστροφή στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που έχει καταθέσει. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 4 Φεβρουαρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 23 Φεβρουαρίου 2022.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ